मनुष्यालयचन्द्रिका
[[लेखकः :|]]
पृष्ठम्:मनुष्यालयचन्द्रिका.pdf/१ पृष्ठम्:मनुष्यालयचन्द्रिका.pdf/२ पृष्ठम्:मनुष्यालयचन्द्रिका.pdf/३ पृष्ठम्:मनुष्यालयचन्द्रिका.pdf/४ पृष्ठम्:मनुष्यालयचन्द्रिका.pdf/५ पृष्ठम्:मनुष्यालयचन्द्रिका.pdf/६ पृष्ठम्:मनुष्यालयचन्द्रिका.pdf/७

॥ श्रीः ।।


मनुष्यालयचन्द्रिका ।


नृसिंहयादवाकारतेजोद्वितयमद्वयम् ।
राजते नितरां राजराजमङ्गलधामनि ।। १ ।।

श्रीमत्कुण्डपुरे विराजति परक्रोडे च तेजः परं
नावानाम्नि च धाम्नि च यच्च नितरां मल्लीविहारालये ।
अश्वत्थाख्यनिकेतनेऽपि च पुरे श्रीकेरलाधीश्वरे
सम्भूयैतदुरुप्रकाशविषये चित्ते ममोज्झृम्भताम् ॥ २ ॥

श्रीमङ्गलास्पसदाश्रयनीलकण्ठ-
प्रेमप्रकर्षनिलयः सकलाभिवन्द्यः ।
श्रीमद्भिरीन्द्रतनयातनयोऽङ्घ्रिभाजां
कामप्रदो जयति मत्तमतङ्गजास्यः ॥ ३ ॥

तद्देवपादकमलैकसमाश्रयः कोऽ-
प्युद्योतमानगुरुवर्यकृपाभियोगात् ।

१. 'व' ख. पाठः.

विद्यापरिश्रमपरो वहुमडया
मुद्योगवान् भवति बालविधने च ॥ ४ ॥


येषां श्रुतिप्रणयिनी धिषशा यदीय
सङ्कल्पकल्पिततनुः परमेश्वरोऽपि ।
तेषां महीसुमनसा महनीयभासा-
सुतंसये परदारपदारविन्दम् ॥ ५ ॥


निसर्गसंसिद्धसमस्तशिल्प
प्रावीण्यमाचं हिणं प्रणम्य ।
मेया मनुष्यालयचन्द्रिकैया
विलिख्यते मन्दाशियां हिताय ॥ ६ ॥


भयमतयुगलं प्रयोगमञ्ज-
यपि च निबन्धनभास्करीययुग्मम् ।
मनुमतगुरुदेवपद्दतिश्री-
हरियजनादिमागमा जयन्ति ॥ ७ ॥


मार्कण्डेययुगं पराशरमुरारिप्रीतरत्नावली-
सारान् कामपबिश्वकर्ममतयुग्भायं कुमाररागमम् ।।
सव्याख्यां हरिसंहिदां पिणाचं वास्तुविद्यादिकान्
दृष्ट्वा तन्त्रसमुचायातमनुस्मृत्ययात्र संक्षिप्यते ॥ ८ ॥


मत्यो विमादिवर्णविद् भवनविधानोत्सुको यः स पर्व :
नियतदेससहन्थिनमाविकणेन्वितं संजीता।
सोऽयं तहर्णयोग्या क्षितिभथ परिकल्प्यात्र पूजादि कृत्वा ।
बास्तोः शास्त्रोक्तरीत्या गृहमातिनिपुणैः कारुभिः कारयेत ॥
वेदागमादिविहितान्यवधार्थ दि;
कायों विधिः सकलदेवनरालयानाम् ।।
तडाक्यतः सकलधामसुऋछिलादे
अन्योन्यमेलनमुशान्ति हिं कारुकृत्यम् ॥ १० ॥
स्थपतिः सूत्रशाही कसंज्ञश्च बर्षकिः क्रमशः ।
स्वोचितकर्मणि दूक्षी ग्राह्यान्ते कारदअतुति ॥ ११ ॥
सर्वशास्त्रविहितंकियायः
सर्वदावहितमानसह् षुचि ।
धार्मिको विरातभरादिको
यः स च स्थपतिरस्तु सत्यवाकू ।। १२ ।

जानीयात् स्थापनाई स्थपतिमथ गुणैः प्रायशतेन तुल्यः

सुनचाही सूतो वा स्थपतिमतिगतिप्रेक्षकः शिष्य को पा ।

स्थुलानां तक्षणात तक इति कथितः सन्ततं दृष्टचिसो

दावाद्यन्योन्यसंमेलनपटुरुदितो वर्धकः सावधानः ॥ १३ ॥

विना स्थपत्यादिचतुष्टयेन
गुहार्दैि केतु ३ न शक्यतेऽस्मान।
सादितस्तैरथ विवर्य
सुक्ष्मी: कारवती गृहाणि ॥ १५ ॥

लक्षणहीने धमनि बसतामशुभानि सम्भवन्त्येव ।

जन्माद्यवसानान्तं मनसा निश्चय कारयेत् तस्मात् ॥ १५ ॥

तत्र क्रमेण बहुधा धरण परीक्षा
दिनिर्णयादिशुभवाशिंपरिग्रहवा ।।
धाम्न प्रमाणविधिरणकुहिमादी-
ल्या ब्राह्यविधयश्च तथा विधेयाः ॥ १६ ॥

गोमत्यैः फलपुष्पदुग्धभिक्षाट्यासमा प्राक्कलवा

स्निग्धा धीरस्वा प्रदक्षिणजलोपेताबीजोइला ।

सम्प्रोक्ता बहुपसुिरक्षयजल तुल्या चः शीतोष्णयोः

श्रेष्ठ भूरधमा समुक्तविपरीता मिश्रिता मध्यभा ॥ १७ ॥

वृक्षार्धेन्दुनिभा निषेञ्चरसकोणा शूलभूपति-

मत्स्थानेकपकूमैकमिलत्रकोपमा मेदिनी ।

भरमाङ्गारतुषास्थिकेशचितिवल्मीकादिभिः संयुला

ज्य मध्यनता संगर्भकुहरा विस्रा विदिस्थापि च ॥

इन्द्राशादिनतावनी तदितराशाचुन्नलाष्टौ जनाद् ।

मोकथम्तकभूतवारिफणभृत्भातङ्गघान्यायाः ।

बायोऽत्र कमशोऽभिवृद्धिधनहान्यन्तार्थहानप्रदा

दारिद्रयात्मजहानिवित्रशुभदास्तादृक्षितौ तस्थुषास ॥
प्रवासदा मध्यनता धरित्री
मध्यक्षता वित्तसुखदिहन्त्री ।
वह्नयादिवाय्वन्तनता धरित्री
प्रायेण दारिद्रयफलप्रदा स्यात् ।। २० ।

मध्यञ्चायां धरित्र्यां प्रथममथ गृहे कल्पिते याद्दशा

वृदिः प्रागुन्नतायाभपि हुन्हयास्थज्ञतायां शताब्दम् ।

साहस्राब्दं नित्युन्नतधरणितले वारुणे स्या तब्ध

शेशस्वकष्टषकाः शरद इह ततः स्वक्तिरूपं फलं स्यात् ।।

पूर्वस्यां वकुलो वटश्न शुभदोऽवाच्यां तथोदुम्बर-

बिच्चा चाम्बुपतौ तु पिएलतरुः सप्तच्छदोऽपि स्मृतः ।

कौबेयो दिशि नागसंज्ञितजरुः प्लक्षश्च संशोभनाः

प्राध्यादौ तु विशेषतः पनसपूगौ केर"चूतौ क्रसीत् ॥

अश्वत्थोऽग्निभयं करोति बहुधा प्लक्षः प्रसादाद

न्यग्रोधः परशस्त्रपालमुदरब्यधैि तथोदुम्बर।।

सम्प्रोक्तमतिदिस्थितास्त्वपि चे ते चान्ये सुवर्णात्मक

इछेद्या मन्दिरतरतरूवायुसीमाभ्यन्तरस्थ यदि ॥ २३॥

स्थाप्या मन्दिरपार्श्वपृष्ठदिशि तु श्रीवृक्षशिल्खास्या

व्याधिधामलकीसुरद्रुपलाशाशकालयकाः ।।

पुन्नागासनचम्का खदिस्त कन्युयो

जातीनांगलतादयोऽपि सकंलाः सर्वत्र संशोभनाः ।

अन्तःसारस्तु वृक्षाः पनसतमुस्वा सर्वसाराश्च शोका-

श्चिञ्चाशास्तोलकरकशुकयवफलाचा बहिस्सारवृक्षाः ।।

निःसाराः शिसप्तच्छदकतरबः किशुकाद्याश्च कार्या
स्तेष्वाद्या मध्यभागे बाँहरधि च ततः सवसारास्ततोऽन्ये ।

कारस्करारुष्करकपटकद्लेष्मतकाक्षदुमपालुनियाः ।
जुहीपिशाचद्भुनहेमदुग्धाः सर्वत्र नेष्टां अपि शिशुरन्तः ॥

विष्णोः पूछे च वामे नरभवनमनर्थप्रदं दक्षिण चा-
म्यग्रे भागे च कालनिरहरिशवतद्भिन्नसवमूर्तेः ।।
आय निम्नस्थलस्थो यदि मनुजगृहं दक्षिणेऽस्य तस्मा
दुभत्वं नेष्टसिष्ठं निकटमाथि तदन्यत्र तत्पाद्भजाम् ||

बीहिक्षेत्रादिदेवालयजलधिनदौतापसागारगोष्ठ-
ग्रामादीनामृतवान्तिकमपकुरुते नेकधा मन्दिरेषु ।
देवागारान्नराणामतिशुभदनद किश्चिद्नं सर्म वा
तमाभ्युचतं च तिलोवेधिस्यं वैष्यते तत्समीप ।।

दिदिनमत कुपुबनद्वकाशयुक्ता भुवः
तुल्यातानवितानसिन्धुरसाध्यंशाधिदीया अपि ।
माता पाटलपीतमेचकरुनश्चयासगन्नासवा-
माः स्वाददायसिक्तकटुकास्वादान्विताभ स्मृताः ॥

विभाषण वाचतवनदननोदयराटी शुभ स्यात्
निम्ना बारुणोचा चलढलसहिता ५ शुभा वाढूजानाम् ।।
चावीशनिना इतरसडितां भूविका मादजाना
सपा तथा बाद अमनधरणी चान्यथा सक्ने

सङ्कीर्णरूया वसुधात्र वर्गन्धै रलैश्चखिलवजनीया ।
एनामनालक्षितवर्गचिां नक्तं परीक्षेत निमिततश्च ॥ ३१॥

मां वात्वामघट निधाय भूतधान्य वर्धमानं मुखे ।
कृत्वासिच्य धृतं निशालु लितरक्तापतकृष्ण दशाः ।।
विप्रादिकंमतः प्रदीप्य विधिबन्नीत मुहूते चले
बत्तिर्यस्य धरास्य तासु सकलाविद्धासु सर्वोचिता ।।

भूगते जलपूरितेऽत्र विधिवद् द्रोणादिपुष्पं क्षिपेत्
प्रदक्षिण्यतिः शुभ सुमनसा यधन्यथा निन्वितम् ।
पुष्पो दिक्ष्वथः संस्थिते सति शुभं कोणेषु चेन्निन्दितं
ज्ञात्वेत्यादिशुभाशुभान्मथ समीकुर्यात् क्षमा सूक्ष्मधीः ।।

इति मनुष्यालयचन्द्रिकायां भूपरीक्षापरिग्रहो नाम         

 प्रथमोऽध्यायः ॥ 




अथ द्वितीयोऽध्यायः ।         


यन्त्रेणानतादिना च निपुणो याम्बुसम्पूरणे.
सोव चारु समीकरोत्वथ दृढं शकुं कराधोयतम् ।
मुले हयङ्गुलविस्तृतः क्रमवशादरे तद्धन्मित-
व्यासं वृत्ततरे सरोजमुकुलकाराग्रमाकल्पयेत् ॥ १ ॥

शहदीधयुगसम्मृितसूत्रेणाकलय्य परिवृत्त सुवृत्तम् ।।
वृत्तस यमबधार्य सुसूक्ष्मं शडकुमन तु दृढं निवेशयेत ॥ २ ॥


शङ्कुच्छाया तहदयो जलानेऽङ्कयित्वा
प्राक्लान्तें पश्चिम मयां) दि तदितरदियेवमेवापरले. ।।

पाश्चात्येऽन्धुरःशुङ्कनमा छ धिशाङ्कयोरेतयार
प्यन्तभोगविभागे नयतु दिनाङ्के देवे सूक्ष्मम् ॥ ३ ॥

पूर्वापाः प्रभाङ्करमचं मुसुक्ष्म परिकल्पतं यत् ।
तदङ्कयुमाहितसूत्रमेव पराशाप्रभवे सुसूक्ष्मम्. ॥ ४ ॥

एवं क्षेत्रस्य मध्ये सुविहितामह यूद् ‘ब्रह्मसूत्रं सुदाहु-
स्तध्येऽन्योन्यमन्लभ रवये वृक्ष वा धीमान् ।
तद्योगात् तिर्थराइज्रपाठरसुधुझावना सून्नभेकं
याम्योदश्यामि सूक्ष्म रचय भसूत्रं तदसामनन्ति ॥५॥

तसूत्रादितयेऽथ दिनु चतसृष्वङ्कान् समै कल्यर्थि-
वाङ्कारोपितमध्यकानि सुसनेवारि वृत्ताने च ।
सिध्यन्यत्र विदित वृत्तयुगलीयोन मत्स्याः शिवा
न्यारतद्गतसूत्रथुमसमयि चात्राब्ध्यश्रमाकल्पयेत् ॥ ६ ॥

सुन्ने प्रशुदभग्र क्षितितले झूला चतुःखण्डिते
खण्डे कल्पयतु द्विजादिवसति शर्वेऽथवा नैते ।
क्षेत्रे विस्तृतिरस्त घेत पुनरपि श्रुमंझिाले गृह्यते ।
शैवे नैदेतखण्डमेव निक्रती आच शुभं चोभयोः ॥ ७ ॥

बावीतलेऽध्यशिनि मानुषास्य गुहाभिवृद्धिप्रदमैशखण्डम
देवायं जैतामेष्ठ स्यादुभे शुभे मेहविधौ नराणाम् ।।८।।

आनेयखण्डेयमसंज्ञितं स्यान्मृतिप्रदं चाखिलवयमतत् ।
वायव्यमप्थासुरसंशित्तत्वाशिन्यं विशां कापि च गृह्यते तत्

भूपादिवर्णनियमेन योदगाया-
भोपेतमध्यचतुरश्रमहीतले तु ।
कर्णध्वना निऋतिमारुतोगभूल-
शैदानलाअभवत्रयुगं हि जुः ।। १० ।।।

सूत्रस्य रज्ज्वोरपि वामूलांडे हादिनि
हीलायतिप्राङ्गगतश्चतुःशालागारतो भवन्ति ।।

प्रागादि क्रमशः स्याद् वेधलं प्रतिबियोगकुष्ठरुजौ ।
रिपुपीडात्मजधनहान्यनिलरुजः स्वकुलधान्यान्यायाः॥१२॥

क्षेत्रस्यैशादिखण्डे नवकृतिपदसाम्भवास्त्वङ्गकोटे-
वेकस्याकौशतः स्याद् विततिरिह महासूत्रज्वः प्रसिद्ध ।
तत्तदिग्वर्गकोछैर्विहितशतपदेष्वेककोई सुझागो
विस्तारै सूत्ररज्ज्वोरहिझातेपदभिक्षेष्वथैकाटिभागः ॥ १३ ॥

समस्तगेहाङ्गणकूपचापीडादादिमध्यस्थितसूत्रवेधः ।।
मिथः समस्तष्बर्षि वर्जनीयो रज्ज्वोध कोणाल्यकर्णयोश्च ।।

वीथीविस्तृतिकल्पनासु बहुधा दण्डों भवेन्मेदिनी-
विस्तारा गृहकर्तपूरुषसमोल्ले घोऽत्र तालो मतः ।।
तालैस्तैर्दशनन्दवारणभितण्डस्थिधा तेषु त-
हीथीविस्तृतिमेकतो वितनुयाद् यद्यस्ति भूविस्तृतेः॥१९॥

लन्दुद्धन्धपुटेना. वृतितया बाह्यादिष्यान्तिमा
वाथ्यः स्युः परितः पिशाचदिविषद्विचाथिभूण्डिनाम् ।।

नागालवाझविनायकहिानाम्नां चातु, निन्द्याः स्मृताः
पैशाचाग्न्थहिदण्डिन गृहविधौ वीथ्यश्चतुर्दिक्ष्वपि ॥ १६ ॥

यावत् कल्पितमङ्गण हविधौ प्रार्धान्विता तानती।
यीथीविस्तृतिरुतमाङ्गशसमा अध्यातल्पाधमा ।।
क्षेत्रेऽल्पे पुनरङ्कणाचेवितंत वीथ अकुयात् तदा
प्राच्योदयगृहे भनेत साललवीथ्यारूढमेव च वा ॥

क्षेत्रेऽत्यल्ये तुमध्येऽङ्गमपि च कृतान्तात्मभूसूत्रयोगात्
किञ्चिन्नीत्श बगस्यापि च भबनचतुष्कं कृतं दृश्यते छ।
अत्यल्पा एव वीथ्यो शुभशुभफलान्येवमेवाल्परूपा
ण्यस्मादीशादिण्डाद्यधिगतनववीथीविधिर्नेष्यतेऽत्र ॥

वित प्राङ्गणदैव्येसानममुनैकाथ्यर्धवीथीततं
तेनाष्टादशभूमिमानमिति वा क्षेत्राप्तिरन्तः कसात् ।
यादानियसञहीणमनुनागरिऽपि तत्प्राङ्गण-
तवं अनामित करोतु का पुनर्वप्रान्तमौचित्यतः ॥ १२ ॥

एकीकृय गणेशाङ्कजभुवोधीमथेशेऽथवा
वाहे चैतकन्न बालुपदमेकाशीतिरक्यालयकम् ।
शहा नागभिभिन्नमथचा दिवर्गखण्डोदित
क्यारेमिटाङ्गसमेाचना वास्तोश अवता ॥ ३ ॥

नाड्या प्राशुदरायगो दश जौकाशीतिको विवा-
धमा पजपथः सदानिराशाकाष्ठस्त्रास्ता कावा ।

मुर्भाग्यष्टरसााब्धिगुणसङ्ख्यानैरकाष्ठस्थित
सूत्रैर्योगसमुद्भवानि तु धातं वज्थति कृयादि ।।२१।।

प्राचोदक्पदभास्करांशलमात्रं मर्मसूत्रस्थितै-
नीत्वा विन्यसनान्न, मर्मपरिपीडा स्तम्भकुड्यादिषुः ।
वास्तुन्यन्न निपीडिते महिधसिंहानेकपानां शिरो
हैमें कूर्मवराहयोश्च निखनेत तछान्तये शान्ति कृत् ॥

एकाशीतिपदे प्रकल्प्य नवकं मध्येऽस्य बाह्यावृतौ
षट्कै दिक्षु विदि युग्मयुगलं चैकैकशस्तहहिः ।।
चत्वारिंशदथेषु पञ्च च विरेच्छाद्याः पदेषु स्थिती
बाह्येऽष्टावपस्थितास्त्र्यधिकपञ्चाशत् न्युरेवं सुराः ॥२३॥

ईशाचं बहिरावृतिस्थपदकेष्वीशानपर्जन्यका-
बैन्द्रीन्द्र विसत्यको श्रृंशजव्यादांस्तथा पूषणः ।।
भुयो वै वितथं अदक्षतयमौ गन्धर्वभुङ्गौ मुर्ग
पित्राख्यान प्रतिहारपालमणि मुग्रीवं अमात् कल्पयेत् ।।

भूयः पुष्पादिदन्तं वरुणमयुरशोपाख्यरोगेरनागैन् ।
मुख्यम् भाटमिन्द्वर्गलमादितिदिती चेति बाह्याद्वैतौ स्युः ।।
ईशाद्यावावत्लार्यकसवितृकसावित्रभंज्ञी विवस्वा-
निद्राख्यश्चेन्द्रजिन्मित्रकशिवशिवजिद्भूभृतोऽन्तर्वृतौ स्युः ॥



ब्रह्मा मध्यप्रदेऽथ शाहिदः कन्दोऽर्यमा जुम्भकः
गादौ पिलिपिछकश्च चुरही शादी विदार्याहृयो ।
भूयः पूतनिकाय पापप्पू राक्षसी बाह्यत-
चैतेऽष्टावपस्थिताश्च परितो बग्रहास्ताहिः ।। २६ ।।

असद् दैत्यः प्रहप्तो निजभुजबलदीयविनाक्रान्तकाष्ठा-
निठो ईष्टा सुराग न तु युधि पतितो विद्धन्नो धरियाम् ।
व्यासः सर्वत्र वा बहुतरपरिवृत्यैव पृथ्वी विमथनन् ।
मत्वई दुःस्था मुनीन्द्रास्त्वपि च मखनुजस्तावदेवं बभूवुः ॥

सर्वव्याप्तेऽप्यमुरिजमदतनु तनुघटाभ्यन्तरे व्योम युद्धत् ।
तन्नित्यं वशेषाञ्चगरपुरमहाक्षत्रखण्डाङ्गणादौ ।
उन्ताने नैताशाविनिहितचरणे यावीशासशीर्ष
जाते तावन्निषेदुः स्थिरमिह विबुधास्तस्य देहे क्षणेन ।

मुंशोऽस्य तु संस्थित नेसनयोः पर्जन्यकश्चादिति-
श्रावस्त हुने तथा लतले तस्याघवत्साह्वयंः
चामश्नोलोजकत इतरत्रास्यादितिः संस्थिता
बामांसे स्थितवानमर्त्यपतिरप्यंसेलो दक्षिणे ॥ २९ ॥

अकदियो बामभुजस्थिताः स्युश्चन्द्रादयो दक्षिणहस्तगाश्च ।
दामको सविता चे सावित्रोऽन्यत्र रुद्रः शिवजित् प्रकोष्ठ ॥
भहीरा कुचयोर्विवस्वान मित्रश्च-कुक्षौ दुहिणोऽथ नाभौ ।
इन्द्रोऽयं महूऽण्डयुगे तु तज्जितु पादढये तस्य परे प्रविष्टाः॥

. विठिबन्छक का च’ ग. पाठः.. ' स्व. ग. पाठः

|

ता देवता वास्तुशरीरसंस्थाः अन्तर्षितात्विष्टफलप्रदाः स्युः ।।
ताश्चेदनिष्टा विपरीतदाः स्युस्तस्माद् विदध्यादिह वास्तुपूजाम्।

इति मनुष्यालयचन्द्रिकाथों दिङनिर्णयादिशुभचौथी
परिग्रहवास्तुदेवतानिर्णयो नाम
 द्वितीयोऽध्यायः ।        

  अथ तृतीयोऽध्यायः ।       

शिम्बिः साष्टतिलैय्वोदरमिति शाहुस्तदष्टोन्मिएँ
भात्राख्याङ्गुलमजुलैरिनमितैः प्रोक्ता वितस्तिस्ततः ।
तहून्छ करकिक्वत्रिभुजदोमुष्ट्यादिसंज्ञे तत-
स्त्वेकैकाडुलवृद्धिंतोऽगुलविशेषादयो भिद्यते ।। १ ।।

मात्राख्याङगुलिपञ्चविंशतिमित मानं विमाने स्मृतं
प्राजापत्यकसंज्ञितं सुरगृहे तेनापि सेयं क्वचित् ।
एतैरेव बराङ्गुलैः परिमितं पांडिशतिम्रोन्मितै-
मौन क्वापि समरतधानि विहितं नाना धनुर्मुष्टिकम् ॥

सम्भोक्ताङ्गुलिसप्तविंशतिमितं माने यदुक्तं बुधे-
नौना तत्तु धनुग्रहं थदभुना आमादिकं मीयते ।
रश्याध्वोपवनादिसम्मितिविधौ वापीतटाकादिके
बेष्टं तत्र धर्नुहं बथ धनुर्मुष्टिश्च तत्रेच्यते ॥ ३ ॥

अष्टाविंशतिसंमिताङ्गुलिभिवं प्राच्याख्यमानं भवेद्
वैदेहं नवर्विशतिप्रातमितैर्मात्राङगुलै, सम्मितम् ।।


१, २ अनुग्रह के खेः पाठः
२४
मनुष्यालयचन्द्रिकायां

स्यात् त्रिंशत्प्रदराजुलीपरिसितं वैपुल्यमेकाङ्गुली
  युक्त तन्तु भवेत् प्रकीर्णमिति दोमनप्रभेदोऽधा ।। ४ ।।

भूसुरकायें निलये धर्नुग्रहं च प्रकीर्ण च ।
वैपुल्यधनुर्मुष्टी भूपानां मानसाधने योऽये ।। ५ ।।

प्राजापत्यं च वैदेहं वैश्यानां सम्मतं भवेत् ।
किष्कुः प्राच्य च शुद्राणां किकुः सर्वत्र संमतः ॥ ६ ॥

वस्वोक्तमानादुपरि प्रदिष्टं सर्वं न चेदं क्षितिपादिकानाम् ।
अधस्थमानं सकलं क्रमेण वैश्यक्षितीशजवणयोग्यम् ॥७

रालये समस्तान्ययभीष्टानि यथेलितम् ।
मानानि श्रेष्ठमध्याधमाङ्लोल्यानि च क्वचित् ॥ ८ ॥

यवदरैरष्टभिरुमितं यन्मात्राङ्कले तत् कथितं वरिष्ठम् ।।
क्रमेण सप्ताशयत्रोद्यत तन्मध्यमं चाक्षमसंज्ञिते च ॥ ९ ॥

षाष्टिकशाल्युदरैरप्यष्टाद्यङ्गैर्वराङ्गुलाचं वा ।
तछाल्यायलजलधिः साधत्रितयं त्रिसमितबपि ॥ १० ॥

नवचैत्युदिनाङ्गुलिप्रभेदा नवा तत्र कराः स्युरुन्तभाद्याः ।
अथ तेंडुलिडितोऽष्टधोक्तैः करभेदैः सहिता द्विसप्ततिः स्युः।।

आदौ चतुर्विशतिसमितै मात्रामुलैरुक्तकरः स एव ।।
सर्वत्र पृज्यों मतभेदतोऽन्ये सर्वेऽपि च कापि यथाहमिष्टाः ॥

हरतेनैव गृहोद्यमुक्तमुदितं कुत्रापि मात्राले
यावश्यकता यसप परीणाहं च गत्यादि च ।


 तृतीयोऽध्यायः ।        

मानुष्येषु तु बाह्यगेहगतितिष्ठादौ चतुर्हस्तको
दण्डो यष्टिरित स्मृतोऽष्टगुणितो दण्डोऽत्र रज्जुर्भवेत् ॥१३॥

तालाद्यैः प्रतिमादिकं खलु यवैर्मयं च भूषादिक्के
वस्त्रप्रावरणांशुकादि परिमेयं स्याद् वितरत्या तथा ।

शस्त्राद्यं तदनामिकाङ्गुलियुगेनैवं च तद्वयासतो
मुष्टया याज्ञिकमार्जनादि यजमानस्थान्यदुचादना(म)॥

हिजभवनादिबहुत्वाद् ग्रामाद्याः सम्भवन्ति वहुभेदाः ।।
उत्तनमध्याधमतो मानविशे जैश्च सम्भवेदेषाम् ॥ १५ ॥

योजनसित-चतुरश्न भूभाग ग्राभमुत्तमं प्राहुः ।
मध्यममप्रिमितं प्रायशोऽधमं श्रामम् ॥ १६ ॥

नगरस्य सहस्रादि द्विसहस्रान्तं च दण्डमानं स्यात् ।।
एतनसेझं तद्वत् पोतान्वितवारि(नि)थितटोपेतम् ॥ १७ ॥

पुरमिति नरवरभवनप्रधानमाहुर्वणिरजनादियुतम् ।
नगरे. राजवरालयसकलजनागारमण्डितं विदितम् ॥ १८ ॥

एकविप्रवरागारतत्कुटुम्बसमन्वितम् ।
एकभोगणं भवेद् शाम तद्भुयायतनावृतम् ॥ १९ ।।

ग्रामाद्यखिलं द्विजभवनादिबहुल्शदनेकधा ज्ञेयम् ।
मानविशेषैरुतसमध्याघमसंज्ञितं च सम्भवति ॥ २० ॥

उन्तरयुगबाह्यान्तो मन्दिरविस्तार एव देवगृहे ।।
श्रेष्ठो दुण्डस्तइङगतिः प्रान्तावसानिको अध्यः ॥ २१ ॥


     *हुई ‘तदर्बकम्' इत्यपेक्षित भाति । iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiibsess

2, ११, e । s है १३ ... मनुष्यालथचन्द्रका पादुकयुगलावधिको दण्डः : सुरागारे । प्रासादादू बहिरेतैर्मर्यादाः पञ्च तुत्र कल्याः स्युः ॥ २६ ॥ चानाङ्गादिषु केतुरेव विहितः स शस्तो पर्य पर्यादिषु कुञ्जरो मुगपतिः पीठासनादौ हितः । भाण्डे कुपतटाकेपविध योनिवृत्रा वा ध्वज थाश्वत्थादिसमस्तकुट्टिसवि केतुर्विधेयः सदा ॥ २३ ॥ अन्तर्वोनिनपानादिवापीयादीनामङ्गले गर्भगह। सुर्यश्रागारोत्तरच्यासमध्ये कुत्रायुक्तोऽन्यत्र सर्वत्र बांये ।। इष्टातानवितानमाननिये त्रिनेइष्टभिजिते. शधो योनिरिह व्यय भूनियुजाथायोऽष्ठाननेऽहौ । ऋक्षमवाप्तिरन्न तु यो ज्ञेयं तिथिशित वारो भूमिनिधिमाणिते सोते हैं. ययः ।। २५ ।। बजघूमासँहकुक्कुरवृधखराजवायलाः क्रमेण युः । अागादियोनयोऽधी तेष्वयुजः सम्पदै युज : विपदे । केतुयोनिभिवाञ्छिताथैदः सात्विकोऽमरगुरुद्धिजो भवेत् । पूर्वदिश्वभिहितोऽपि सर्वदा सर्वदिक्ष्वविहिलो विशेषतः ॥ २७ ॥ सिंहो दक्षिणदिकिस्थतः क्षितिसुतो लक्ष्मीप्रदरतामसी भूपोऽथो वणिगुत्तरे शुभकरो दन्ती बुधो राजसः । " " . ..' .

 : ।

। । ।

१७
त्रुतियोद्यय ।

  शूद्रः पअिभदिकिस्थतोऽकैतन्य धान्यंग्रडेश्तासस
    सम्प्रोक्तोऽथ विदिशु ये निगदितास्तत्रापि ते निन्दिताः ।।

  उद्देशः स्याद् धूमे आने लहश्चपलत खरे भवति ।
    ध्वाक्षे कुलहानिः स्यात् सवचिदिग्यानस्ततो नि:३१५५।।

  शाच्यां केतुविधेयः स तु वात विधाधु बन्दको
    शालायां दक्षियां गतिरुदितः केलुयोनिश्च यायः

  मातङ्गः केतुसिंहावपि च पनपती पश्चिमे स्याद् वृष ऽल्ये
    केतुः सिंहो ज्वारे त्र निजनिंजकोशायद मेष्ठ ।

  योनिः प्राण एके धाझाँ अनुमः ।
    शास्तत्तद्योग्यायोलिभदः ।
  मृत्युबैयः सदगेहदयइये
    सर्वथापत प्राध्यतेऽस्मिन अहीले ।।३।।

  आयाधिक्यं ययाः सम्पाद्यं सर्वथन्यथपतिः ।
  नक्षत्रादिशुभत्र ज्योति:शालादिभिः सुविज्ञेयम् ॥ ३२ ।।

  बालत्व कौमारे यौवनथ वार्ड नं निधन च ।
  पञ्च वयस्येष्यत्यं नेष्टं शिष्टानि वास्तुनीशनि ।।३।।

देवी योनिश्चतुध व्ययविधिकवितश्च द्विधायो यथा-
  वृक्ष बिषादिवस्तिथिरपि च तथा रशियो हिप्रकाराः।
बेधा वारो भुवादिविविध इति विझल्येन योन्यायः । ।
  प्रोक्तेष्वेतेषु पूर्वोदितमखिलमतं कार्यमावश्यकेन्यत् ।।२।।

  सामान्य परिणाहतः सुविहिता योन्यादयो दुर्घतो.
    विस्तारेण च पादुभानचश्णाधिनरापे ।

.55a

4

== म : - मनुष्यालय चद्रका विस्तारातदेयताऽपि च पृथ, वस्त्रोक्तोन्याइयो " जाताचेदतिशोभना हविध पक्षान्तरोरपि ॥ ३५ ॥ सवगारे प्रधानन्तरपशिधवशाद् दीर्घविस्तरतुङ्ग- स्तम्भाधिष्ठानमालयांमतिविधयों द्वारबिम्वादयोऽपि । आरूढाधुतरं च हितलविधिसमुस्ताङ्गभेदी विकल्पे- नोत्तरशैश्च काय यदि निकटगता योनिभेदाय योज्याः ।। गेहे क्षेत्रफल विताननिहलायाम विदुष्टदिग्- योनियन्मितदीर्घविस्तृतिविधानान पू भवेत् । तावद्भिरततिदीर्घमानमभिकल्प्य प्राथों नावत सई कल्पयतु व्ययादिकमिदं बभ्यन्तरव्यापि हि ॥ ३७ ।। पूर्व त्रिचतुर्दशासपरिधेः सामान्यमुक्तो व्ययी नन्दनेऽष्टहते च पक्तिविह्वले शिशो व्ययो वा भवेत्। सिद्ध असुभाजितेऽपि च चतुर्धति व्ययः सर्व- स्याल्पत्वं परिकल्थ्यमात्मजधनादीनां विनाशोऽन्यथा ॥ स्वयंशेन युते तथेक्षणहते नाहेऽष्टभक्ते भवे- दाथो वा पुननियरिधौ दिग्द्वन्द्वभक्ते वयः ।। बालत्वादिविशेषमात्रभवगन्तव्यं फलैः शेषत- स्तेषामेव रातांब्दमानामह तारुण्यं बयः शोभनम् ॥ नन्दने परिधौ च केवलपरणाहेऽथवा त्रिंशता भक्ते तत्र विकल्पपतयुगले माग्वत् तिथिः शिष्यते । त्रिनेऽङ्करदिहतेऽथवार्णवहृते नाहे डिजाद्याः क्रमाद् वणाः स्युनिंगमाहते वसुहते वाकहते राशयः ॥ ४० ॥ .

तुर्थोऽध्यायः । केवलनाहेऽद्रिहते त्रिने नाहे च शिष्यते वारः ।। द्विने वा त्रिने वा नाहे. नृपभाजिते धुवाद्याः स्युः ॥ ४१ ।। क्षेत्रफले व्यययुक्ते नृपभक् वा भुवादयः शिष्टाई धुर्वधान्यजयविनाशा: खरकान्तमनःप्रसादसुमुखत्वम् ।। ४२ ।।। सौमुख्यासौम्यत्वे विरोधचिन्तेवक्षयाकेन्वाः । इजियौ च क्रमशः संज्ञातुल्यं फलं भवेदेषाम् ।।१३।। इति भनुष्यालयचन्द्रिका मानभेदी- न्यायव्ययादिमियो लाम नृतीयोऽध्यायः । | • • • • . ... .. . .. । । । । । '

  • *
  • *

'

. | ".. .:: | ,

  • .

" . ६

| अर्थ चतुथोऽध्यायः ।। स्वाभीष्टालयदीर्घमणविधि तेच पृथङ नाहतो योन्यायझैवयोव्ययादि शुभई सर्वप्रकारादपि । सम्पाद्याथ गृहेऽष्टदीर्घगुणविस्तारादिभेदान् पृथगु दीर्धव्यासमिति करोतु च यथाजाल्पान्तराल सुधीः ॥ १॥ इष्टाद् दीधीत सर्वधाम्नां च नाही विस्तारोऽस्माद् विस्तृतेः पादमानम् । तस्मान्मासूरं च तच्छेषतः स्यात् स्तम्भः स्तम्भाद् विस्तुतिधोतराणाम् ।। २ ।। .

  • *

वधन खपाइ - ... - - -३ . "५ १०: ०icti - 4 s

5 । ', दुश्वस्तारपानीमादिविस्तृतिः । २ ले लजस्तच कल्यते ।। ३ ।। यस्लादिष्ट्रिदीर्थकरलानेछानने स्वाद- बोन्थाले सात तबिना इंह तदेहस्थ लाहों भवेत् । सक्रिय भवदपि च नाहीऽथ नाहेऽधते दीर्घने परिशिष्यतेऽत्र विततिः सर्वत्र भल्यालये ॥ ४ ॥ वाभीष्टदीधहस्ते द्वे सति तछि भांगसंयुक्ते । स्वाभीयोनिसङ्ख्याध्ययुले नाह इति च भवति । ५ ।। नाहान दीघा विततिरपे भवेत् तुल्यवेदाभाडे नाही. नन्दले बिततिरुदधियागैश्च दीपां विदिशटैः । का स्यात् भानाधिकोऽयधिक इह परिष्यहिऽधिने दिग्विभक्ते पडूभिदीचैमातुभिर्विदतिरिति सुरागारयोग्यालयोऽसी ॥ ६ ॥ पदाधिको भनुजसद्मनि गृह्यते । काश्यक समततायतिकोऽपि कैश्चित् । अवधिको न हितो मुनिभिः समस्त पादोनतापि कथितारिखलनाशिनीति ॥ ७ ॥ नाहा हादशावैखिभिरपि च विभक्तऽथवा ओडशाचे- दिशयायैश्च तत्वादिभिरपि मनुयुग्मादिभित्तसङ्ख्यैः । तत्तनुर्वग्रहीणैर विततिरुदयंशतः शेषभागे, वधि बरहूयङ्कवादिभिरपि गुणविस्तारमाहुचिनन्दाः ॥ ८ ॥ नाहाचे दिइन भले विततिविभिरभित्र दोघी वा । था विकतर मास मेछन्ति वा थाः ॥ ५ ॥ - अ .... 5 . 7 . . .

=सम्पाद्यताम्

. . "

  • -*

चतुर्थोऽध्यायः चत्वारोऽत्र तुः दिग्गृहाः पृथगथो कोणालयाश्चैवमि- त्यावेव नृणां हा मुनिता संस्थानभिज्ञास्ततः भिद्यन्ते नवोत्तरश्य गतिभिमनन नामादिभिः बैतेषां हितलादलक्षणविध मानाने तान्येव च ॥ १० ॥ भिन्नाभिन्नदशाद् ईधैव विदिता शालान्न भिन्ना पृथए। विंस्था श्वाङ्गविशेषपूर्णविभका कोणालयासम्भवात् । अन्तर्बाह्यभयोत्तराभिमिलनादेवीभवत् कोणगे- हापर्यन्तलसजो भवति यत्नाभिन्नशालैव सा ॥ ११ ॥ शालारजन्योन्यमिक्षा निजविहितगतिव्यासयोन्यादियुक्ता पर्युचपनमानावधिनिहितलसत्पादुकाभिन्नशालाः । सवाहास्ता विशेषादवभिसुरहिता कोणवेश्मशहीणा- स्तत्रापि प्राङ्गणं केतुजामिति विदिता भिन्नशाला विशुदाः । वित्रे दक्षिणपश्चिमे पुनरुदक्त्राच्ये च गेहे मिथ- तस्मात् तद्युगलोत्थकोणनिलयः शेषो विधेयोऽपि च । अन्यत् कोणयुगं तथैकसथवा न इलेषयेत् सूतिका- भूदाद्याभनिष्कमार्थमुदितो मागोऽयभवात्र तु ॥ १३ ॥ एकछिन्त्रिककोणलेधनहाच्छिष्टभिन्नशाली स्यात् ।। धरणीदेवहितासायक्लिाहो भिन्नभिभावे ॥१४॥ दिगोहोचरपृष्ठसंहितविदिओहोत्तराणि भा- चन्द्यावर्तपदप्रदक्षिणगतीन्यात संयोजयेत् । अन्तःस्थोतरयोगनाहमिह सर्वत्रापि तद्भवं बाथरथं च तथैव चेदतिशुभ संश्लिष्टभिन्ना त्वियम् ।

-

.::

.

-:.:... ., | । साल क मनुष्यालथचन्द्रकायां । सर्वत्रापि च कोणगेहपरिणाहाप्लै खदियोनि- वोक्तस्तत्र विदिग्गृहास्तु सकला जन्या. भवन्त्येव हि । दिक्शालाजनक भवन्ति च ततः केतुर्भवेदीश्वरे सिहोमी निळतौ वृपः करिबरो वायौ नृणां धानाने ।। ६६ ।। एवं संलिष्टभिन्नालयाविधिवदाकल्प्य सर्वोत्तराणि खोक्तादेयोनिभिश्चैव च परिधिभुपादाय कोणालयानाम् । विगेहान्तान्तरले पृथगपि च महाडारमध्ये बिनान्यः जावयात कोणगेहोत्तरमपरिमितिश्लिष्टभिन्नाध्शाला ॥ चाणवाहोत्तरयोगः सन्धिमृते दिग्गृहोत्तरान्तेषुः । । सत्र याच तत्र भवेद् भिन्नत्वं तद्हाश्चतुति १८ ॥ दीवाला मावे पृधगथ विधिवत् सन्ति कमनीला साहकोणगेहावधि बहिरुदितान्युत्तराण्यत्र धीमान् । कार्य पूर्वपरनिलयबहिष्ठोत्तरस्याश्मूला- पदव, नान्यद् हितयामिति चतुष्कोणसन्धि विधाय ।। ना दे वनेत्र बहिरप्यन्तश्च कृत्वा विदिग- इलहितोत्तरैर्विरहितं वन्तःस्थकोणेष्वपि । वाहरुक्षरोक्तवदिदं स्यान्मिश्रभित्रं चतुः निळयाः स्वयोनिगतिमिस्ताः समस्ता अपि|| की सलिलयोत्तरयोगभेडा- तु विदिग्गृहहीनभावान।

..

.

5 .

का

... ... **

चतुर्थोऽध्यायः । दिङ्सन्दिराणि निजयोनिगतिप्रभेदै- युक्तान्यमूने बदतोऽपि च भिन्नताच ॥ २१ ॥ पर्यन्तध्वजमादधीत बहिरप्यन्तश्च तत्पत्रमा नान्तश्चाङ्गणनामप्यच बहिनहिं च दिग्धामसु । कोणागारगतोत्तरान्तकदिर्ते नाहं च केतूझवे युक्त्या तुचरविस्तृतिं च जनयेत संमिश्रभिन्नालये ॥ मानाद बाह्यान्निजेष्टाद् रहयतु मितिमाभ्यन्तरी शेषमानात् कोणब्ध्यिश्रीदरोद्यद्भुजमपि शितधीरष्ठनिम्नं विजह्यात् । तल्लेषातराणामपि जनयतु विष्कम्भमष्ट्यंशतोऽभू- न्यापर्यन्तायतान्याकलयतु च चतुर्दिछु बाह्यान्तराणि ॥ प्राग्वत् प्राङ्गणपन्नमानबाहिरन्तनहकोणालया। केतूत्था हि दिगालयास्तु निजयोन्यायाः सगसैन्विताः। राजा तदपीह मिश्रकचतुःशालं नूगेहं विदुः । दिकुशाला निजयोनिज युदग्विलाई तद् द्विजेष्टं न आ ॥ तुल्यातीनवितानताणविधौ गत्या विनान्तर्वहि- यॊगे तूत्तरपत्रमानपरिणाहोऽप्यस्तु केतूद्भवः । केतूत्था अपि दिग्विदिडुनिलयनान्तर्बाह्यनाहाः स्वम्- ध्योद्यद्वारपदा भवन्ति च चतुःशाल गृहं भूभुजाम् ।। कचिचतुःशालगृहे समस्ते सर्वोत्तराणामपि मध्यसूत्रे । नाहो विधेयो यदि तन्तु मध्यप्ररूढमानं भवनं वदन्ति ॥

  • -

.

=

-= -.:

. - "

"। ": भन्यो । एकं स्याद् यदि दक्षिणं गृहमु बर् सक्छ पाश्चात्य ले सौम्ये चंगुत्रिके गृहचतुके प्रायमैलाने । वाञ्छन्ति केचिदेकमेव भवनं अद्यत्र धाश्चादक चेई मेहबुगादिनिर्मिलिविध शाक्तवत् करुयताम् ।। प्राक्शालारहितं गृहत्रिकभथो सुक्षेत्रमशृद्धि चुल्लीदक्षिणमन्दिरेण रहितं तद् वित्तहानिप्रदम् । ध्वंसः प्रश्रिमशालया विरहितं पुन्नक्षयारिप्रन् सौम्योनं तु हिरण्यलाभामा तद् वेतप्रदं भी। प्राक्पाश्चात्यविहीनके कलहमुडेगं च कथाभिधे यायोदशदितऽसिडिसदिता सिद्धार्थकोथै डिके प्रागादिहितयोनिते कमवशान्मृत्यु भये विक्रम चाथोप्ति अवदन्यतः कमवा म्यादिक कल्पयेत् ।। इति मनुष्याख्येचन्द्रिकाथां गृहाणामिदीपरिशहदीधे- विस्तारशालाभेद्रादिनिर्णयो नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥ ==

है । अथ पञ्चमोऽध्यायः । कुयोद् गृहाय कृतवार्तुषद वभस्तं, मातङ्गभारकरनपाङ्गमानतुङ्गम् । साह्यान्तराङ्गणगतान शमनाय मस्य- निम्बस्वदोषविरहाय च कान्छिलावे ।।

  • -

123. 5 नाम का ३. पाल, -

 ::

... " .:.' पञ्चमोऽध्यायः ! रक्षाशीभन्छियाई सकल निलयमासूरतः समन्ता कुर्यादेक द्वितप्रतितमुपपदं राजाकुलायम् ।। अन्तभोगे तुगतङ्गणमथ वृषर्ज तुजं वायताये। दिश्यैशान्यामथोमुखसपि रचये प्राङ्मुख वान्बुमागम् ।। हाधिष्ठानोचतुल्य रसाय- छाशशैिरूनितों वा यथेष्टम् । भर्यांगारस्योपापीठोच्छ्यः स्यात् तारैः पादुकाचं विधेयम् ॥ ३ ॥ गर्तप्राङ्गणतारतोऽधिककृतायमार्धमप्युत्तरे निक्षिप्याईमवाक् च मध्यचतुरश्रेष्टाएकोशात्मके भल्लीकुट्टिममापसैज्ञपदयोः कुर्यात् पदे दक्षिणे या तत्पुनरापवत्सपदयोश्रोपदेऽन्तवृतौ ॥ ४ ॥ कैतुत्थं तुल्यताराततिजलनिधिको ३ वस्त्रष्टिकोणं वृतं व सोपपीठाद्यवयवसहितं कैरवाद्यन्वतं वा । गेहाधिष्ठानतु कुहचिदपि तयादिरुद्रान्तभोगै- हॉर्न वा रज्जुबेधाद्यपगतमुदितं मल्लिकाकुल्लिम तत् ॥ ५ ॥ उपपीठोञ्चसमोच्चा मासूरोपान करोतु दृढम् ।। तदुपरि परितः पादुकभथ कुर्यादुक्तपत्रमानान्ता ॥ ६ ॥ सर्वोत्तरवाह्यपाश्रीवहिताल्लम्बाइ बहिः कुट्टिम स्याष्टाष्टाङ्गुलनिष्कमो य उदितस्तत् पत्रभान विदुः । - ' '::. तदुपार बितौरव. बाळ = = ।

यहाँ तरि छ त्रिगुण का अर्थ ल. बाबुतरयङ्गलदो छ प्रतीच्या क्वचित् ।। ७ ।। तत्पन्नभाई ३ नं ५ sc% तद्वितियोलिकलाहथुम् । अत्यलियेषु विहितं सुरमन्दिन्त्रि- हाराप्रदीपनिलयेषु च गोपुरेषु ॥ हुर्गेचतुकपदुकबहिर बुध; प्राङ्गणं ग्राम्यादविवक्षिायुतं च चतुर केतुयोन्यन्वितम् । भुम्दधाम्बुधिनागरन्ध्र दिननाथाष्टद्धिसङ्ख्याहुले- रेकद्वित्रिकरस्तथा गुणविस्तारादिभिवायतिः ।। १ ।। सूत्रैः प्राङ्गानेहमध्यावहितैरन्योन्यविर्भवेत तहस्थितपुत्रपौत्रविलयस्तरमाद् शहाणां कमात् । कर्तव्यं गमनं प्रदक्षिणतया मागादितो वह्विर- भाद्रीष्वङ्कलकैः स्वयोनिजनकैराश्यले वा सवै ॥ गत्यङ्लानि निजदिग्विहितानि यानि तान्यष्टतद्विगुजितत्रिगुणाङ्गलैश्च । युक्तानि सद्विगुचितानि भवन्ति यत् त- दुल्पान्तरालनिलयादिषु तानि थुक्यात ॥१५॥ दिकोणालयभेदन्ति च भवन्त्यष्टान्तरस्ठान तद्- बाहुल्य तु धनक्षयाय हि भवेन्य ता व्याधये । मृत्युमिनिविरोभनेऽन्तरविहीनत्वादतः प्रायझो के नेटं गहरसांशतोऽधिकतरं दिव्यङ्लोबोचितम् ॥ १२ . 15

है। - - 4

-::: पञ्चमोऽध्याय: . .:. नणां धामनि दिसानमुदितं स्वस्योत्तरोपाचहो- मध्ये साझिकरनिकोतिढेि पालथे दृश्यते । गेहव्याससई तदर्धसहित दंयासापिसाब- स्वाशांशयुतं च तैर्विरहितं नैवं पुनीन्द्रा ज तुः ।।१३। भक्तेऽस्मिन् पादमाने गुणवतुरिपुषसतनागाङ्कविरिभ- श्तेष्वकाँशो भवेत् कुट्टिममपि च शेक्ष्मीशने वा रांश:। नन्दहन्डैः शशौ दिनकरयुभक्तेऽभिगो मुनीन्है- शं तिथ्यशिते त्याज्जलाधिपरिभितो विश्वभरि नैवम् ।। भासूरमानानि चतुर्दशैव भवन्ति है: पृथग्नितात रसाद्रिनागाशेशभावुलाशी:तिमिलान सन्ति ।। १५ ।। इष्टाधिष्ठानमाने नवभिरथ विभक्ते चिभिः पादुकोचे धभिः कुर्याउजगत्युच्छ्यमथ नयनाशकैब मेण ।। इंधन मञ्चकं स्यात् पलिगलरहितं सवतः दुरथः स्योचाङ्घ्रयुनार्धवह्नयंशत इह शरभक्त निभनिष्क्रमो श ।। सोशिते वाञ्छितकुट्टिमोचे प्रकल्पयेत् पादुकमेकतोऽथ ।। चिभिर्जगत्युच्छ्यमेकतस्तद्गलं प्रतिं तद्वदिकतोऽपि ।।१७।। सायकशिनि तु कुट्टिमोच्छये पादुकोच्छवामिभागतः । हबंशतोऽथ जगतीं गले प्रति बैकतो विरचंयदथेति वा ।। देवेन्द्रशिनि डिमे द्वितयः सम्पादयेत् पादुक पड्भागैर्जगतीगलानिलया कुयोदय बाजनम् । अश्विभ्यां गलमूवैवाजनमत्रन्युशेन नेत्रांशतः प्रयचं गलमयकाभिधमिद साजन भूतित ॥ १९॥ । ....

  • .

-'-:****

-'

१५-3

। २

। ... मुनिका एवं चिंधोकं गलमञ्चकाख्यं प्रतिर्जगत्वा समनिष्कसैव । तेय गटान्तर्गमनं गलोधाश्त्रंशतः स्याद् गलनञ्चकानाम् कुत्राधिानमनं दृढतर तुच्छेदित पदमानं विद्यायुधमभितुतुभुजङ्गपशभत्तेत एकांशेनान्विते वा विरहितभथवेतीसताताईत्रिदीर्घ- दोभासंज्ञाङधिग्रीटोयमयनयता पोतिया धनं च।२१।। निन्यस्येत् पादपीठं सुदृढतशिलासारदाप्रकृतं मासूयेपर्यथाध्यक्षकवसुनपकोणे क्वचिद् अतुल वा ।। स्तम्भाधोभागकणमितवितततधेच्छये । सदध्र- वल्यधीशोनं च पद्मोपममपि कुहचि बाजनांद्यान्वित छ । स्तम्भाः स्वविस्तारहुताशभाप्रमूलाग्नशिखासमता। स्थाप्या अथाह निजीठिकानें ततसंलग्नशिखाः समस्ताः ।। स्तम्भोञ्चाब्धीपुषभूधरवसुनवदिशुद्रभागैकतः स्यात् । स्तम्भाधोविस्तृतिस्तद्दसुनवदशरुद्रांशहीनोग्रतारः । दण्डप्थश्चायमेतेन च कुहचिदथो मीयते दुरुकृप्ती कुड्यस्तम्भाग्नतारोऽध्यक्ष तवयवकल्पने दण्डः ॥ स्तम्भारतन्मूलतारश्रुतिमितचतुरश्रोवभागाः समस्ती मूलेयर्धाझिवेदाशुगरसततिकणोन्मिताब्ध्यक्षरूपाः ।। मध्ये व्यासश्रतिप्रान्मितकृतचतुरश्रास्तद्ध्वाधरोद्य: चखः सर्वतो वर्तुलनृपवसुकोणाश्च यहां विघयाः ॥ २५ ॥ -

  • *

    •  :

-

  • *

१- -- । पत्यथा ख. र. पाः २.गडाख्या' पाठवा अब र पाठ इ से E

-- ... .

एईमाऽ । वृत्तादयस्ते चरणास्त्रोऽमी मध्यादधस्तातुरश्रका वा । था वितानश्रवणोपकृसतुर्यसूलाञ्च तथा विधेयाः ॥ २६ ॥ अत्युच्चेऽङ्घौ तु तत्तत्यधिचरणदलडिझविस्तारमासू- रोचोचाध्यधतुङ्ग रचयतु चरणं कुत्रचिन्मध्यतोऽर्थः । कुर्यादेवं शिलाभः प्रणिदितसुधाभेदर्समेलेताभि- येडा सारेष्टकाभिः क्वचिदखिलसमुरलेधंमधोच्छ्रयं वा । एक चाजनमुत्तरस्य यदि तत् स्तम्भन्तराब्ध्यश्रक नेष्टं संमतमल्पवाजनयुते पन्नान्विते चोत्तरे । स्तम्भ मौक्तिकदमण्डैवलयाद्ययास्तथेष्टास्तयो- गैहाङ्ग च समस्तमुत्तरवशाडूचथरस्थं भवेत् ॥ २८ ॥ स्तम्भाव्रोत्तरतारयोगदलविस्तार तथा स्तम्भम् ध्योद्यइयासतत च तद्दलघन रूपोत्तरे पोतिकाम् । स्तम्भाग्रोदितण्डवह्नयुदधिबाणाकामिनी बोर- व्यासन्निमसमायत कलयतु त** लसाजनाम् ॥ २९॥ पन्नोत्तरे चेद् वितताङग्निहीनतीना विधेया खलु पोतिकेयम् । खण्डोत्तरे तुल्यवितानतोत्रा सवाश्च सर्वेषु यथोपशीभम् ॥ ३०॥ स्तम्भाधस्तारभेदप्रकथनांवधिनैवोत्तराणां च तारे खाभीष्टं कल्पयेद् वा वसुबसुयुगलाकोर्मिसङ्ख्याङ्गलैव। श्रेष्ठ खण्डोत्तरं तडितृतिसभघर्न मध्यमं पत्रसंज्ञे पादोनोचे कनिष्ठं विततिद्लघनं तत्तु रूपोत्तराख्यम् ।

.",

1-- -

25

उत्तरविरतारध थन्यस्यापि कल्पये केपि । तनं ३ न्यूलति अता नेवारत दुपाः ।। ३ ।। शुक एब यदि बाजनं भवन्तरस्य शरभाजिते धने । उमंशयुगलेन निक्रमऽप्यस्य पट्टसशिष्ठभागतः ।। ३३ । अल्पवाजनयुतोतरे धने नागभागिनि महत् त्रिभागतः ।। एकतोऽल्पमुभयोश्च निष्कम; स्त्रोचतो भवति पट्टमब्धिभिः ।। सामाशिन्यजिलोसरस्प तु घने हान्यां महद् वाजने वैकेनाल्पमथातनोतु महितं पट्टे च शिष्टांशतः। अन्यादीश्वरपश्चिमशिनि घने सर्वोत्तरस्यैकतो थुक्या बाजनयोश्च निष्क्रमसथान्यत्रापि चैवं विधिः ।। स्तम्भसूधनि निधाय यतिकामुत्तरं दुपरि प्रकल्पयेत् । पोतिकाविवरतः समुद्रतरतम्भमरतकशिरवाहितावनम् ।। ३६ | अश्रोत्तोचोच्छतदर्थतारा, शुद्रीत्तराख्योत्तरपट्टि छ । सङ्कलियेदुलरबाहपश्चाबै दृढः त्यातदारुकी ३७॥ कीलास्ते कूटसूत्रेवखिलानिलयमध्येऽपि च हारमध्ये कर्तव्यास्ते समस्ती यवमितगतिभिः सूत्रतऽतीतमध्याः। उत्तयाक लुपानी समपि परिकल्प्याथमध्ये च तासां। कार्या लीलावयुग्मा: क्लु नकलक्टुपायुग्मसङ्ख्या विधेया। कीदनादिदडोच्छुथमुपरि निधीयोन्तरे याजन मात्र गडोल्पायुनतबहेल्लास्तासु वंशानदया। के कान के पास सः

...:

वाधाकान्त जयन्ती लभरि की ओर निविद्धं छोयो३ बलवान्य तयाः नारान् । वह कपोतभचल२५पुर पोचाधाले ... युक्त य

ऋतिभेदसहित ति दिइन् । ४ ।। हात लुप्यायचनिदान। .

.

  •  :

|

..:

.

.
.

.: ।' ! - अथेछोऽथिः अल्पे घामान बाह्यमेव महति वारूढमथुन्तरं विष्कले तनुयात स्वगेहविहितैयन्यादिभिः संयुतम् ।। बस्वृष्यर्कयुदयाङ्कलादिगतिरन्तः स्यादलिन्दं तु तत तावत स्वोच्छ्यमत्य कसही विष्कमपादयतिः ।। १ ।। विष्कम्भपादं तु तदङ्गभेदयुक्त तथा कल्पलतादिचिनैः । महातरंङ्गान्तकदीचबुक )सून्दरदेशभितमातनोतु ।। ३ ।। कुर्यादुत्तरपट्टतोऽरिवललपालम्ब दीचित्यतः स्तम्भोधे शरभाजिते द्वितया यहाभतेऽधिभिः ।। अर्थशिन्युरगांशिते च हुतभुभागनाथाङ्गगुच्छ्यः व्यंशाधशत भुवं वाभिलषितं यादोदितवेषु तु ।।३।।

 :

| १२३

'

1. ! !

अनुष्यालयचन्द्रिकाया

लम्बोऽयं विहितादधचरणोचेऽङ्गादिरुद्रान्तिभै- भक्ते तेलिया युत विरहित वाङ्युचविध्यध्वनी ।। यहां चन्द्रागिझिवारिधिशरोभ्यङ्कलरूनिता लम्चोऽसौ क्वचिदन्वित युभन्दतत्तुल्योऽप्यनुल्योऽथवा ।। विस्तारेण घनेन वापि च लुपालन्चो भवदुत्तर- स्थैकेनाधिदलद्वयनयचतुर्थ गेमशैलोन्मितैः । योगे सत्यपरालयैपे लुपाच्छेद्याश्च प्रायो गेहाङ्गेष्व॒खिलेषु चौतमुमतो नच्छेदयेदुतरम् ॥ ५ ॥ ऋजुमच्चाख्थाल्तुल्याः प्रकृतिलुपाः पार्श्वसंस्थिताः सर्वाः । कोट्युपकोट्याद्याः स्युर्विकृतिलुपास्तास्त्वतुल्यदीर्घतताः कार्या लुपाश्चोत्तरपट्टिकोनॆ कूटोहिताशा विकृताः समस्ताः । पाश्वहितास्ताः खलु निर्विकार निवेशितायाः पुनरग्रेधान्याम् ।। पार्श्वग्रासलुपाययोगवशतो वैशाख्यया साग्रया युक्त्वा चोतरतारपादहितच्यासोच्छये चाथा । अचूयैङ्गल्तारतीजसहित पत्रैलुपातीव- हृयब्ध्येशप्रमितैलुपापदगतैयुक्त लसाजना ॥ ८ ॥ कूटः कोटिलुपाग्रकल्पिताशनासप्रसपाधवटः । पाश्वक्रान्तलुपारनिहितार्थःकीलसङ्कलितः । आधारोऽस्य लुगाग्रकाल्पताशखा तस्माद्धो मूल ए. वोक्तोऽसौ विकृती पाश्च सकला गेहे समाध्यश्के ।

  •  : *

• - -."... 3:- 4:

.

    • .

. . " ३०

' "--: घ्या ; } धुर्धरसवपभोऽष्टनृपकोणो वा तथा वर्तुलः . सम्फुल्लाब्जयुतोऽथवाथ मुलकारूपः स्वमध्यादः । विस्ताहिगुणायतलदुरगाद्यशनिदधौथवा कूटोऽध्यादियबोत्थपत्रविलसन्मध्यप्रदेशो भवेत् ॥१०॥ प्रायः सर्वलुपाघनोन्मितपरीणाहं करोतृत्तर- व्यासप्रायततं तथाङ्ककृतैर्योन्यादिभिः संयुतम् । पट्ट कोटिलुगा वितानसायानं लुपासङ्गमः स्थानं पत्रपदध्वमित्थभुदितं कूटस्वरूपादिकम् ॥ ११ ॥ आयतचतुरश्रगृहे विकृतिलुपा अंशबद्धकूटगताः ।। वैशस्थायावन्याः प्रकृतिलपाः कीलिता यःकोलेः ॥ १३ ॥ वंशाग्रमूलशिखथा यदि कूटपाई- इन्ध्रप्रवेशकृतसन्धिरिहाजयुः । आधारभेदकृतसन्धिबन कूट- स्याधोगत भवति मूलनिहापि निलम् ॥ १३ ॥ मुखसहितायतभक्ने मुखपर्यन्तायतो भवेद् वंशः । गेहवदेव मुखानामुत्तरमूलाग्रयोगविधिनियमः ॥ १४ ॥ मूलप्रदेशविलसत्कबलीसुलम- वैशाभूलएरिकीलितदारुकौलः। बंशावलम्बितवशायमूर्धमूलः कूटो यथोवर्मावलम्बितबालङ्कटः ॥ १४ ॥ सर्वनेष्टाध्यन्ने तिर्यगधः कल्पितात्र रेखा था। सा हि मुजाथोवोत्रा कोटिः स्यात कोणगामिनी कर्णः ।। ": "

' '

984999 1 * यदे ... . । • - -:* te अनुष्यालय चन्द्रिकाय सुलक्ष्णे फलकातले क्षितितले वा रोहतारार्धमा- नाब्यश्न तडधोभुजायॉरमिलक्षुद्रोहरोचोभितम् ।। तस्याश्रो घनमुत्तरस्य च लुपालम्वं च तिरगतैः सूत्रैः कल्पवतूत्तरोपरि लुपपङ्गि व युक्त्यां ततः ॥ १७ ॥ सङख्याः कोटचुपकोटिकादिविकूतानां या लुपानी तत- स्ताः सङ्ख्या डिगुणैकसङ्ख्यरहिताः कल्प्यास्तु सर्वत्र च । हे हे कोटयुपकोटिकादिविकूतानामन्तराले पृथकू तत्रैका गहतारमध्यनिकटेऽन्येव विमाको मतः ॥ १८ ॥ इति विकृतिलुपानां पङ्किमाकल्प्य तत्त- भितिनियमकृताङ्को यदाक्रान्तकणम् । नियतकृतलुपालम्बाथाकूटपाथै भवति पृथगमीषा दीर्धमानं लुपानाम् ॥ १६ ॥ सर्वन्नोत्तरतारतुल्यसृजुमच्चानां लुपानां ततः तहस्वद्रिरसाशुगाध्यनलभागैकोनितं वान्वितम् । डिने चाचरतारतोऽमिरहितहितं च साथै पुनः कार्यं तद्धनमङ्गलेन थरवृड्या यावद्दवङ्गलम् ॥ २० ॥ अध्यन्ने मञ्चकस्य प्रततिमतमधाकलप्य तत्कपोमधी- आय व्ययेद् भुजायामथ विकृतिलुपापमित्रैव कुयात् । तत्तत्कीप्रमाणं खलु विकृतिलुपानां पृथग् विस्तृतिः स्यात् पार्थ कार्य ध्वजादिर्जयमपि च वितानं च लम्बे च सूत्रम् ॥ यालेऽङ्काशिन्यधोऽभिधप्रमितमुपरि बाणोन्मिते कल्पयित्वा मध्ये सूत्रध्वजाख्यं विरचयतु सुपापर्धयुग्मे समन्तात् ।। 7. :::::: ।

  • ,

." !

. सप्तमोऽध्यायः । अर्थ्यशिन्यप्यधस्तादनलभितमुदध्युन्मितं चोर्वभाग यहा बाणांशितेऽभिमितमुपारे दस्रोन्मित चाप्यधस्तात् ।। ध्वजसूत्रस्योभयतो इयङ्गुलमानेन कल्पयेत सूत्रम् । तदधस्तादप्यूर्ख तत्तद्विस्तारमाननियमः स्यात् ॥ २३ ॥ कृत्वा वेदाङ्गलाव्यश्रकमखिललुपापार्श्वयामध्यसूत्रे तद्वेदाश्रोत्थकर्णहितयसिह वितानं च लम्बे च विद्यात सर्वत्रैतद् विधेयं इयमपि वलयस्थानकूटावसान- स्थानेष्वप्युत्तराद्यर्पणनियमपदे नीप्रलम्चान्ततोऽपि ॥ २४ इति मनुष्यालय चन्द्रिकाया पोऽध्यायः ।। = है अथ सप्तमोऽध्यायः । चुली वा क्वचिदुल्पमन्दिरविधी तत्रापि युग्माः स्मृता विष्कम्भाय तदर्धसग्मिततड्यग्रेषु वंशोऽपि च । तस्मादङ्घिसमुच्छ्यात् यजतु वा छाप्यादनांगाङ्कदिग्- रुद्रांशं विह चूलिकोपरि लुयाय स्वाग्रधान्याचिताः ।। विस्तारे पुनरुत्तरस्य दशधा भक्ते रसाद्यष्टदिग्- भागैर्वोत्तरतारतोऽङ्गिरहितं वाद्येशितेऽग्न्यंशकैः । विस्तार अकरोतु नीपफलकत्येतचिभागं धनं विस्तारे शरभाजितेऽपि न बन डाभ्यां प्रकुर्यात् कचित् । नीमव्यासे शराशिन्यथ तद्भगवतुष्पदं तले च डाभ्यामेकेन पई चरममपि विघय तथा पलिभक्त । १६.

...

, .

३६ .. मनुष्यालय चन्डकाव्य : द्वाभ्यां तस्योर्वपट्टे त्रिभिरपि ३ तले स्यादधुः पट्टसेके- नैर्न वा नागभ उबटननिमभूम्यंशतः कल्पनीयः ॥ प्रेन्याले विभक्के शराभरिनवानेः सर्वतो वहभाई नीप्रस्थानाद् वितानादुपरि तदुचित कोटिकणध्वनात्र 1 भीत्वा ना लुासुः पथमिह विधिना धूलिकारोधयोग्य कृत्वा वायव्यहोमाद्यवाहेतृहृदय; कारुभिः कल्पयेत् तत् ॥ भनुयवचतुरश्न यङ्कलें तत्र तु द्वि- हृयश्वपरिशुद्धया व्यङ्गलान्ते क्रमे ।” वलयमिति मुनीन्दै पडिधं दर्शितं ते. विह विहितलुपौचियेन तत् कल्पनीम् ॥ ५ ॥ तत्र सतदशभिर्यवैः स्मृता पट्टिकाविततिरङसम्मितैः । तढने घनपदेानमन्त्रै सन्दधीत च लुपासु कीलकैः ॥ ६ ॥ लोटेराच्छाद्यते चेदखिलनिलयने पट्टिकास्तरः स्यात् तत्स्थाने क्वापि कायऽपि ६ घनफलकाप्रस्तरो बद्धकीलः । लौष्टाधाराय किञ्चित् तलमपि च खनेछन्चुसन्वारणार्थ ताद्वैराच्छाद्यते चेन्न तु तलरचना देहादिकेषु ॥ ७ ॥ शिरःप्रदेशरत्यभिधानमुक्तं वेश्माख्यपुसस्तदधोमुखं स्यात् ।। मासूरतुङ्गार्धपदोनित तद्विस्तारमाद्यद्भवनाद् धनं च ॥ ८॥ द्वाराण्यङ्गणगेहमध्यसिरयोर्मध्यस्थमध्यान्यथो । कुर्यादिङ्गलकल्पितागमवयोयोनीनि पूर्वोदितः ।

  • -:

१ .:.: .:..

.:

.

पूर्वोदितः ।

,

  • "..

a |' "

  • .

ग-

सप्तमोऽध्यायः । योगातुन्तरतरतुल्यक्तितौ विस्तारतुल्याङ्घिन अबधशोनघनौ क्षुङ्गपतङ्गाढ्यौलसाजन ॥ ९ ॥ योगायचझिभागाधिकघनश्रुतनिवजनाधः पठी स्या- दूर्व्वस्थाने तु तुल्योत्तरमिलितनिजाग्रौ च योगी विधेयौ । योगान्तभोगनाही निजदिगुचितयोन्यायवृद्धयादियुक्त स्वेष्टायामोननाहार्थत इह विततिः स्याद् गुणव्यसतो वा ॥ द्वारोवपट्यूवमथो गणेशपद्मालयायादवमुर्तिमेदान् । यथेष्टमापाद्य विचित्रपत्रिप्रभेदयुक्त फलकां विदध्यात्॥११॥ कुड्ये भूयिष्ठविस्तारित दिवसकरैभजितेऽन्तर्बहिश्चा- प्यद्रीबंशान् विधायान्तरविहितसिरालशमध्यौ च योगी कृत्वा क्वाप्येतयोर्मूर्धनि सुदृढतरामूर्वपट्टी तदुवै भित्यादीनि कुर्याद् दृढतरशिलया मृत्युबायोगभेदैः अन्तनोजमन्दिरे धनतरे कार्ये च कुड्ये क्वचिद् गैहप्राङ्गणपादुकावधि करोतु खाँशकुड्ये धनम्। तत्तत्प्राङ्गणगेहत्रमनुसृत्यैबेष्टकज्यप्रथा- निष्ठं पृष्ठत एव नेयमुदितहारोत्तरादीनि च ॥ १३ ॥ कवादयुग्मं निजतीपयुक्तद्वारप्रथार्थप्रततं विधेयम् । मात्राङ्गलैनेत्रहुताशसङ्ख्यैः साधेश्च यडाधिभितैर्धनं च ॥ ऊध्र्वाधरभ्रमणकार्गलसन्धिपाल- प्रक्षेपणीयवलयान्यपि पत्रकाणि । तिर्यच्युदञ्चि पुलकातेवकुमलान सश्रीमुखेन्दुशकलीने कवाटयोः स्युः ॥ १५॥

  • .

!

" .. .

. ::

":

१३ मनुष्याल्थचन्द्रकाया द्वारच्यासाब्धिबाणोम्यवनिर्धारभुजङ्गशतकांशतीत्र- ब्यासा व्यासार्धपादोनिलबहलमिता हारतुल्यायातश्च । कर्तव्या सूत्रपट्टी ज्वलनशरमहीधादिकोजस्तन ल्या मुक्तादामादिपद्मस्थितमहितरसाकृष्णविनेशयुक्ता ॥ माता वामगता कवाटफलका सा सूत्रपट्टयाश्रया पुत्री दक्षिणगामिनीति सकलहारेषु सरप्रेक्ष्यताम् । द्वारोच्चानलवेदवाणरसभागोच्च तदुच्चाब्धिबा- पोस्यैद्यशघनमतानसहितामाकल्पयेतारमाम् ॥ १७ ॥ डारव्यासपयोधिबाणरससप्तादेशकातायतं कुयोदगलमायतीर्गिगिरिमातड़ांशतान्वितम् । विस्ताराबंधने घनोन्मितलसत्खण्डद्धयं चारमा मुलाग्रान्तिकसम्मक्लुप्तकवलीसम्प्राप्तखण्डान्तरम् । अघोर्गलं मातृकवादसंस्थं पुत्रीगतं चार्गलमूर्ध्वसङ्गि । अथारमामध्यमतील भध्यात सुकीलयेताथ कवाटपृष्ठे ।। एकजातितरुभिः प्रकल्पितं द्वारपादफलकादिक शुभम् । अन्यथा यदि वधूकुशीलता सम्भवेदिति बदन्ति केचन ॥ एक कवाट यदि वामभागे मध्यादधो वोपरि चारमा स्यात् ।। तदर्गलं वर्तुलमष्टकोणं वेदाभ्रके वा दृढशृन्खला वा॥ २१ ॥ अशाभास्करसूत्रभोदन गुहेपाश्ऽथवा सप्तमे सने हामाघर क्रमवशात् निजेष्ठ पुनः ।। . ! सप्तमोऽश्याथः । सब्याधे भवनस्य कार्यमुचित्योन्यदिभिः संयुत चैकैवेच्छति चेत् कवाटफलका वामे भवेनिष्कमे ॥ २२ ॥ कुर्यात् प्राङ्गणतो गमागमकृते. हारं महत् पादुके तड़ाह्ये पाथ पादुकोपरि गतं त्यक्त्वा मसूरोच्छूयम् । मार्गव्यासचतुर्गुणेन परिधिः स्वाभीष्टयोनिर्यथा तद्यासं तु तथा करोतु च विदिग्धामास्ति चेत् कुट्टिमम् ॥ दण्डात् प्राङ्गणमध्यतोऽब्धिशरषट्सप्तादिसडून्यान् व्यती- याध्यादथ पौष्पदन्तिकपदे द्वारे प्रचारोदितम्।। भल्लाटेन्द्रगृहक्षतेष्वपि महाद्वाराण्युपहारका अयष्टाप्युन्नतभूतले द्धितलतहादियुनान वा ॥ २४ ॥ पर्जन्मक छे च भुशे च पूण्णि भूड़ेऽपि च हारपयशोषयो। नागेऽप्यदित्युक्तपदेऽपि बेच्छन्त्यप्टेयुपहारगृहाणि नृणाम् ॥ स्तम्भापस्तारतो वोच्छ्यरसतुरगोऽष्टांशतो वा भतेर- युत्सेधेनान्न साधवनियुगलहुताशोन्मतैयात्र वेदी । कर्तव्था कुट्टिमोवै तदुपरि चरणैर्युग्मसङ्ख्यैश्च दारु- स्तम्भाधड्यूनतुल्यपततिभिरभितः स्वोत्तराद्यैश्च भित्तिम् ॥ पत्रमानवशतोऽङ्गलवृड्या वेदिकाविहितनिष्क्रमणं स्यात् ।। साथैयुग्मदहनादिमितैस्तैरङ्गलैर्विहितमुत्तरलम्बात् ॥ २७ ॥ स्वदन्यैरेव वेदीरिह कतिचिदुशन्तीष्टकामच्छिलाथै- वृक्षव भिन्नजात्यैरपि च विरचितं दृश्यते सवरोह अन्तर्नाहन योन्यन्वितभवनविधी गर्भगृहोपनीत्या बारे तपादुकोनै न्यसतु पुनरधरतात् भतेरीतहे ॥ 5 - .

-

१ । । . " सुष्यालयचन्द्रिका युरमातुलाः स्तम्भलुपादुईः स्युः सवरत्वयुराः बलु पङ्कयताः । नगेहनिर्दिष्टकराधिकाचैदू विनाशदास्ताः खलु पयः स्युः ।। २९ । । प्राचीनेऽग्निसमचनादिकमुदीचीने कुटुम्दादिके व्ययस्य प्रकरोतु वा द्वयमिदं थाम्येऽतिथिमीशनम् । पाश्चात्ये धनसन्निधापनमदो इन्हें विपर्यस्य वा शेषार्थे तु तयोस्तथा शयनविद्याभ्वासनाद्यं चरेत् ॥ कृत्वा दिनवनागवर्गपदाभिने क्षेत्रकेऽन्तर्गतै- रष्टयङ्काब्धिमितैर्विधातृपयुक्तं प्राङ्गण मध्यत । शालाः पक्तियुगार्यकादिकजुषस्ताह्यतस्तइहि- गोलूखलवेइमकादिविलसत्यत्यावृतं कल्पयेत् ॥३१ ३. कार्तान्त्यां खलसद्म धान्यभवन, तत्रापि वा नेते कुवताथ धनालय धनपतौ प्राच्य तथापांपतौ । सिंहे बालितुलाकुलीरभवने धान्यालयोक्तेषु वा धान्यागारविधिर्धनोदितपदे कुत्रापि चावश्यके ॥ १२ ॥ गोशालेन्द्रजलेशयोतिथपूषाभ्यन्तराले मता पर्जन्येन्द्रिपदे तथा कुसुमदन्तडारपालान्तरे। ऋड़े शोषपदेऽथवाज महिषागारं यमेऽभ्युक्षशा- लास्मिन् काप्यथवास्तु मर्मविलसच्छूले समस्तं त्यजेत् ॥ ' । . । श = अशा

 :

--

| क्षेत्रस्य कोणातरजुभत्या या नेच्छन्ति केचन्द कामखिलेषु दि । मुख्य बुथे नगराकर सिंह व्याघ्रौ स्थिर छ करणे किंगभाद्याः ।। ३४ || पर्जन्थे पुन्चनालयं दिखिदि ; * ¥ये नेले तत्रैवापि च झुक्तिंसद्म म चापांपत देष्यते। कुस्भे सौख्यगृहे तरको यो दावश्यके कतैव्यं वृधमेश्योरिदमयो वा तोलूखलम् ॥ १५ ॥ -* - . भीने छूपमतीव मुख्यमुदितं सवर्धपुष्टभद् मेषे चापि घटे च भूतिदिदं न वृषेऽर्थप्रदम् । आपे कूपमथापबत्सकपदे भुख्यं तथैवेन्द्रजि- कोठे दृष्टयपतो तु शुभ नक्षयवारुते ॥ ३३ ॥ १. ' - १ ५ ..:

' । । । । - - ६."

कूप शोभनमन्तरिक्ष पद केऽप्येवं तटार्क हितं. माहेन्द्रे च भहीधर व अरुणे में शिव भेषरे । शायौ वा निजतौ च दृष्टमंथा सानादिपानादिषु प्रायो नैकजल(हिले ?) नदीजलमृतान्यत् पृथक् कल्पयेत् ॥

    -*

.. . आग्नेय्याँ भवनय ¥पखननं पूर्व कृतं वा तथा वापी दाहभयादिकं अकुरुते तहत् फलं दक्षिणे । प्रामादेरपि दीर्घिकादि कतिचिनेच्छन्ति थाम्ये तथै. बारामो गृहसन्निधौ फणभृतां वासोऽपि नैवेभ्यते ॥ ३८॥ । .

  • * *१००";"

मनुष्यालयन्क्रियां राज्ञां धामनि भूसुरस्थितिगृहं नियानीनायाहुणे सर्वेन्द्राग्निजलेशदिक्षु कुलदैवाचाप्रतिष्ठादि च । प्रासादादिविधानमीशसुरनाथान्यन्तकाशात केतूत्थं वृषजं करोतु च भिर्कत्या क्रमाच्छ्यसे ॥ ३९॥ सैवितकुलदैवतधामेशनित्यादि के तु पजे स्यात् ।। गृहपुरफ्न नगरमामादायभिमुस्खा भवन्ति तदा || ४० ।। निरङ्गसाङ्गादिविभिन्नगेहप्रतिक्षित याः प्रतिसाल्तु सासाम् ।। चलाचलत्वोभयभेदततक्रियावशाचापि भवेद विशेषः । सौख्यार्थ धरणीभूत भणिगृहं मित्रे विहारोऽनिले व्यायामोऽर्गलके तथैव निती स्नानादि पर्जन्यके । इन्द्रे तोयपतौ च भुक्तिनिलयं नुत्तादि गान्धर्वके शस्त्रायं नितौ शुक्षतपदे प्राच्ये च शय्यागृहम् ॥ ४२ ॥ दण्डान्तं समतीय वप्रमुदितं मृद्भिः शिलाचैस्तथा श्रेष्ठ तत परिख तु मध्यममते शाखावृतिश्चाधर्मम् । तत्यानादिषु कण्ठकिदुमलता शाह्याश्च वेग्वादयः कुयोद् इन्यवशादिहैकमुदितान वृक्षांश्च विक्षु क्रमात् ॥ पूर्व निर्माप्य गेहं प्रथममिह इतस्तन्त्रिवर्यस्तदन्ते तकर्तुन् शिल्पिनस्तान वलयमणिलसत्कुण्डलायझेशम्। सन्तोष्यापाद्य चैतत् स्वयमपि यजमानेन सयङमुहूर्त गत्वा तहात्तुजाधखिलशुभविधिं साधु कुर्वीत तस्मिन् ॥४४॥ -

-

सप्तमोऽध्यायः । कर्ता चाथ क्रियान्ते महितगुरुवरं भोजयित्वा यथे गोभूम्याद्यैश्च देवः विधिवदवहितो दुक्षिणां मुख्यरूपाम् ।। आज्ञामादाय तस्मन्निखिलमपि जन प्रणयन भूरिदानैः स्वीयैः सार्ध स्वगृहे सुचिमाधवसेत् पूर्णकाम; सुखेन ।। ३५॥ । , इति मनुष्यालयचन्द्रिकाय वागेकूपतटाकादिविधानं नाम संश्योंऽध्यायः । ।

  • , *-

- ।

अभ्यालय - ' -"""" " "

', ' । " । "" शुभं भूयात् ।

-

=-=- . । २athi '- " "

" .. "

.:.

8 Biyy F3 3A 1, 5, । ३ । । -- | " ? "" ! १६:१३1

भिक्षुः ।।।।।।।।।।।..;it ५.०८

""" -- *** "" "" 1 3 5 , Trivandrum Sanskrit Sexies, No ---बम् (35a kara) By Divas its tiril 3 Kisil511kti111111,130 अभिनयकौतुर्भमाला-दक्षिणामूर्तिस्तव 2. हायुदयः (asa) s antatist 14hatt: विढीयाणवः ॥ 3) Nilakarithis lik फिविवेक 31sta } by Mahina Bisteo bhartnerator ०.१- दुर्घदवृत्तिः (vakamins) by suryakade इतस्तप्रकाशिका Vadata by Sad vendra Saraswati So 8-अयुङ्गाभ्युदयम् (Vata Bavi ma विरूपाक्षपशाशिका (Vedanta) 23 अश्याAks. को 4thi No. 10-मातङ्गलीला (Gajananay kathe. . 10-तफ्तीसंवरणम् (Nataka) by Anastatus {"arima yith the commutelary of 19-अरमार्थसारम् (Vedanta) by Bhagavad Adi kesha Tith the amoltairy of Raghav 2 === Nasa छ । यति । A B • * *

handa ri ... भाग्ङ

1:14} { ४s{3} . .... प्रदिय णम् ( ka 13 . }); £5-नायवीयम्' {Suit 1} {१४. a2:15 :: {{1:/t: ... 1th ffic: (2011३६•rtt/13:3* { {{sa371:११३yikti

-

3 1 -मानदयः (3jm:388924) : 3, an ६३४ite: .. Blbatte aint Narayajit Paisfitsa. i ७. अविमारकम् (Atur kn} {3bai: . ३-दालचरित *31. }}, अध्यमव्यायौर-दूतादूतधटोच-कभारुभाने (Nataki} :1Blua.. . ) 23नानाथवेसंक्षेपः (६४)} ly:: Keshastamiti (345. 3 & 1:15) 3. () No. 24-जानकीपरण्यः (१९९४) !) (Chakrakat 3025काणांदसिद्धान्तचन्द्रिक (6y) (111g8- । । । । No. 28अभिषेकनाटकम् (Nataka)}}y Bhia.. ' ।। 1 ।। 27- कुमारसम्भवः (15a33): 19ysalia b hatli

  • he verifie31f41 wkaif :

Anaijagirianarthaatc.१४iyaraite: $ala-:: alia in lifa Part & Sargas) 1 । xe 28-वैखाजलधर्मप्रश्नः(13iharanaitre) by Vishathak() 82 29-—ानार्थार्गवसंक्षेपः (RJ),Kisiwa:nity १/art !!,rd kaindi) 10 No. 30-वास्तुविद्या (Silpa 0 13 No. 31-नागार्णवसंक्षेपः (kot) by Kayasaili (Part 111 th 5th & 6th Kanas) । २१ । इस तर 5

N. 82.कुमारसम्भवः । ॐ१९३३ }}} {२}} {{}} है।
(६)}}}}}}}/t.३१२,

१ ३१६ । । ??!}};- Part?list.( 16 !!, १,३11: 1:14/11 3.3-अरइसंग्रहः (} k:५३:४५) १. १.२०७४ 11stutti 1211:31134 : ३३१४ १५:11. ।।

31-मणिदर्पण: (शब्दपरिच्छेदः) (i):). : 16:

(11{{arilitajit?iklai?.. , -अमिस्र (अनुमानखण्ड:) (Nyaya) by jopi . ..:1iatha..1 N), 3-कुमारसम्भवः (५%ay {S&list&s viti' fthi tw). Chitthenifarits, Pakasjiraof ११३ 13ayiijjlattha atart 1113118) of Narivaata Pahili (18. Iftiith thi ) No. 7-अशौचाष्टकम् (Nimriti) by Yarauchi with the goall 83-नामलिङ्गानुशासन (501) byAilarititila yit the con/131611ta "Tikasatya:: :: aaidyalaittiya। 50*anitala (Part : 31st Kanda) 2 )। No. 39---रुदत्तम् (ataka }iy Bhas. .) 10-अलझारसुत्रम्: (Alaikara by1tjatna.

1१11::kavitli tic.3 lanka1a1ayriusvti of

S a mikshik iii it. 20111thittatre by Samudrapatil1kn, 2.41---अध्यात्मपदलहू (3faljaly 3,jyastainlyayvati)

 : 1airafia 38:53:3ankata Bhaayatala (0)

0.4 अतिमानाष्टकम् (Nataki) 10 Bha No. 13- मलिङ्गानुशासनम् fi6si) hyfrinakasifull girl the twentimentariesanlaakso dehati naif thiraswaminar rika ansarta of anelyaghathya Sarvanantha

  • . ...

.. N):43न्त्रः । 1१ :: } }:31311: 34: 1 .. .। ।

  • -पहल: 1:1411: 1:14:१:

१ 3.45----परिभाषावृत्तिः tkitana}; 1 lak: T23

-

- २ 35 shinahai.siitary 11,१३a: {} }...1..! ।।।। {}---ल का ( 12):14. Jatist:iti: 5-अलार्णवसुधाकरःAikari Sing; 3. '२०६

."

भलिज्ञानुसत्सद (33) 15 *1021314 with the baj}aivitiative Aakha dhathok itinati १९rview ft 3 10:55agati 3:11:11iti (Part 11, 2nd kinarli -1105) 0 {}: चामलिङ्गानुशासनम् (lika tv3.13iaura50111a. th the camitrientaar 18sadevaag anml ghatiya Satyabanta Part 1 3 Kath): 18:43 Bाब्दनिर्णयः (Falant) by Praka-tattya 4. होटसिद्धिल्यायविरः (1y8karaite.) विलासद्दरम् (Natara १.hendrarikramarian 58-मनुष्यालबचन्द्रिका (Spal G gent for the sale or r eat Sanskrit Publicatio

"https://sa.wikisource.org/w/index.php?title=मनुष्यालयचन्द्रिका&oldid=204157" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः