"समास:१० पण्डितमूर्खलक्षणम्" इत्यस्य संस्करणे भेदः

सम्पादनसारांशरहितः
(पूर्वं यानि लक्षणानि कथितानि, तै: मूर्खाणाम् अप... नवीन पृष्ठं निर्मीत अस्ती)
 
 
पूर्वं यानि लक्षणानि कथितानि, तै:तैः मूर्खाणाम् अपि चातुर्यं जायते।अथ ये पण्डिता:पण्डिताः, अपि मूर्खा:मूर्खाः, तेषां लक्षणानि शृणुत॥२.१०.१<br>
तेषां संज्ञा ‘मूर्खपण्डिता:’‘मूर्खपण्डिताः’ इति।श्रोतृभि:इति।श्रोतृभिः अत्र खेद:खेदःमन्तव्य:मन्तव्यः यतो हि अवगुणत्यागेन सुखं लभ्यते॥२.१०.२<br>
य:यः बहुश्रुत:बहुश्रुतः व्युत्पन्न:व्युत्पन्नः च , य:यः विशदं ब्रह्मज्ञानं ब्रूते अथ दुराशाम् अभिमानं च चित्ते धारयति, स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.३<br>
य:यः मुक्तक्रियां प्रतिपादयति, सगुणभक्तिम् उच्छेदयति, स्वधर्मं साधनं च निन्दति, स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.४<br>
य:यः स्वज्ञानस्य आधारेण सर्वान् दूषयति, प्राणिमात्रस्य न्यूनं पश्यति, स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.५<br>
शिष्यस्य अवज्ञाप्रसङ्ग:अवज्ञाप्रसङ्गः स्यात्, अथवा स:सः सङ्कटे भवेत्, जनस्य मनोभङ्ग:मनोभङ्गः भवेत् इति यस्य वचनं स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.६<br>
य:यः रजोबहुल:रजोबहुलः, तमोबहुल:तमोबहुलः, सकपट:सकपटः, अन्त:करणेअन्तःकरणे कुटिल:कुटिलः, य:यः वैभवं दृष्ट्वा प्रशंसां कुरुते, स:सः मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.७<br>
समूलं ग्रन्थम् अनवलोक्य एव य:यः ग्रन्थं दूषयते, गुणे कथिते सति दोषम् एव ईक्षते, स: मूर्खपण्डित:मूर्खपण्डितः ॥२.१०.८<br>
य:यः सल्लक्षणानि श्रुत्वा उद्विग्न:उद्विग्नः भवति, मत्सरेण कार्ये प्रवर्तते, औद्धत्यवशात् नीतिवचनं नाद्रियते, स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.९<br>
य:यः ज्ञातृत्वाभिमानेन कार्ये प्रवर्तते, य:यः क्रोधं धारयितुम् अक्षम:अक्षमः यस्य वाक्क्रिययो:वाक्क्रिययोः अन्तरं विद्यते, स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.१०<br>
अधिकारं विना य: व्याख्यानं कृत्वा परिश्राम्यति, यस्य वचनं कठोरं, स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.११<br>
य:यः श्रोता बहुश्रुत:बहुश्रुतः तथा वाचाल:वाचालः, य:यः श्रोतु:श्रोतुः न्यूनं दर्शयते, स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.१२<br>
‘अन्येषां यान् दोषान् अहम् उद्धरामि ते दोषा:दोषाः मयि अपि सन्ति’इति य:यः न जानाति, स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.१३<br>
अभ्यासवशात् सकलविद्यापारङ्गत:सकलविद्यापारङ्गतः अपि जनानां समाधानं कर्तुं न शक्नोति स:सः मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.१४<br>
यथा ऊर्णतन्तुना बद्ध:बद्धः गज:गजः यथा च लोभवशात् कमले मृत:मृतः भ्रमर:भ्रमरः तथा य:यः प्रपञ्चे सक्त:सक्तः: मूर्खपण्डित:॥मूर्खपण्डितः॥ २.१०.१५<br>
य:यः स्त्रीभि:स्त्रीभिः सङ्गत:सङ्गतः, य:यः स्त्रीभ्य:स्त्रीभ्यः निरूपणं करोति, य:यः निन्द्यं वस्तु अङ्गीकरोति, स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.१६<br>
येन स्वस्य अपकर्ष:अपकर्षः स्यात् तदेव य:यः चित्ते दृढं धारयति, यश्च देहबुद्धि:देहबुद्धिः: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.१७<br>
श्रीपतिं वर्जयित्वा य:यः नरस्तुतिं करोति, अथवा दृष्टं दृष्टं जनं प्रशंसति, स:सः मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.१८<br>
य:यः स्त्रीणाम् अवयवान् वर्णयति, नाना हावान् भावान् च नाटयति, य:यः देवं विस्मरति, स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.१९<br>
वैभवमदेन य:यः प्राणिमात्रं तुच्छं मन्यते, नास्तिकमतं य:यः प्रतिपादयति, स:सः मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०. २०<br>
य:यः व्युत्पन्न:व्युत्पन्नः, वीतराग:वीतरागः, ब्रह्मज्ञ:ब्रह्मज्ञः, महायोगी, तथापि जनेषु भविष्यं कथयति,स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.२१<br>
कस्यचित् नाम्नि श्रुते तस्य गुणदोषान् मनसि चिन्तयति, परेषां भूषणविषये मत्सरं करोति,स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.२२ <br>
यस्य न भक्तिरूपं साधनं विद्यते, न वैराग्यं विद्यते, न भजनं विद्यते, क्रियां विना य:यः ब्रह्मज्ञानं ब्रूते,स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.२३<br>
य:यः तीर्थं मन्यते, पुण्यक्षेत्रं न मन्यते, वेदं न मन्यते, शास्त्रं न मन्यते, य:यः च पवित्रकुले जात:जातः सन् अपवित्र:अपवित्रः, स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.२४ <br>
स्वविषये आदरं दृष्ट्वा तत्र रमते, तस्य जनस्य कीर्ति:कीर्तिः नास्ति चेदपि स्तुतिं करोति,तत्कालमेव तम् अनादरेण निन्दति,स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.२५
वदति अन्यत् करोति अन्यत् इति यस्य व्यवहार:व्यवहारः: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.२६<br>
यस्य प्रपञ्चविषये आदर:आदरः, परमार्थविषये अनादर:अनादरः,य:यः ज्ञाता सन् अज्ञानम् आश्रयते,स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.२७<br>
यथार्थवचनं त्यक्त्वा य:यः मन:मनः सन्धाय वदति, यस्य जीवितं पराधीनं स:सः मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.२८<br>
उपरि सज्जनताम् अभिनयति, परं निषिद्धम् आचरति, य:यः अमार्गेण गच्छन् अपि हठात् तमेव मार्गम् अनुसरति, स:सः मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.२९<br>
य:यः दिवानिशं श्रवणं कृत्वापि स्वदोषान् न त्यजति,स्वय स्वहितं न जानाति,स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.३०<br>
निरूपणं श्रोतुम् आगतान् सज्जनान् दुर्लक्ष्य य: य:यः क्षुद्रान् अभिलक्ष्य भाषते, स:सः मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.३१<br>
अधिकारात् च्युतम् अपि, अवज्ञाकरम् अपि शिष्यम् आशालुतया य:यः अभिलषति,स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.३२<br>
निरूपणकाले देहपीडा जाता चेद् य:यः क्रुद्ध्यति, स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.३३<br>
वैभवमत्ततया य:यः सद्गुरुम् उपेक्षते, स्वगुरुपरम्परां गोपायते,स:सः मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.३४<br>
मुखेन ज्ञानं वदति परं स्वार्थं साधयति, कृपणवत् अर्थं सञ्चिनोति, अर्थनिमित्तं परमार्थं ब्रूते,स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.३५<br>
स्वयं तथा वर्तनम् अकृत्वा एव अन्यान् शिक्षयते,ब्रह्मज्ञानम् ऐहिकलाभार्थं प्रतिपादयति, य:यः साधु:साधुः सन् पराधीन:पराधीनः: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.३६<br>
येन भक्तिमार्ग:भक्तिमार्गः भज्यते, येन स्वस्य दम्भ:दम्भः प्रकट:प्रकटः भवति, तादृशं कर्म य:यः आचरति,स:सः मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.३७<br>
हस्तस्थ:हस्तस्थः प्रपञ्च:प्रपञ्चः यस्य गत:गतः, परमार्थस्य लेशोऽपि येन न प्राप्त:प्राप्तः, य:यः देवान् ब्राह्मणान् द्वेष्टि, स: मूर्खपण्डित:॥२मूर्खपण्डितः॥२.१०.३८<br>
अवगुणत्यागार्थं मूर्खपण्डितस्य लक्षणानि उक्तानि।तत्र न्यूनाधिकदोष:न्यूनाधिकदोषः विचक्षणै:विचक्षणैः क्षन्तव्य:॥२क्षन्तव्यः॥२.१०.३९<br>
य:यः अस्मिन् संसारे सुखं मन्यते, स:सः परममूर्खेषु अपि मूर्ख:मूर्खः (यतो हि) अनेन संसारदु:खेनसंसारदुःखेन तुल्यं दु:खम्दुःखम् अन्यद् नास्ति॥२.१०.४०<br>
तदेव निरूपणम् अग्रे वर्तते।जन्मदु:खस्यवर्तते।जन्मदुःखस्य लक्षणरूप:लक्षणरूपः गर्भवास:गर्भवासः अग्रे वर्ण्यते॥२.१०.४१<br><br>
इति मूर्खपण्डितलक्षणनिरूपणं नाम द्वितीयाध्याये दशम:दशमः समास:॥समासः॥
[[दासबोधः]] <br>
[[दासबोध:]] [[दशक ०२ – मूर्खलक्षणम्]]
५८१

सम्पादन

"https://sa.wikisource.org/wiki/विशेषः:MobileDiff/130663" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः