प्रमुखा विकल्पसूचिः उद्घाट्यताम्
← अध्यायः ३४ गणेशपुराणम्/खण्डः १ (उपासना खण्डः)
अध्यायः ३५
[[लेखकः :|]]
अध्यायः ३६ →

व्यास उवाच ।
देवर्षौ तु गते तस्मिन्नृपः किमकरोत्तदा ।
रुक्मांगदो मे कथय कथामेतां मनोरमाम् ।। १ ।।
ब्रह्मोवाच ।
कृत्वोपदेशं सुमहान्तमेव गते मुनौ नारद नाम्नि पुत्र ।
रुक्मांगदो हर्षयुतो ददर्श सेनां स्वकीयां चतुरंगिणीताम् ।।२ ।।
तयाऽपि दृष्टो नृपतिर्विरूपो यः स्वर्णकान्तो रतिभर्तृरूपः ।
आसीत् पुरेत्थं कथमेष जातः, संशय्य पप्रच्छ नृपं निमित्तम् । । ३ ।।
सेनान्य ऊचुः ।
गिरीन्वनानि सरितो भ्रान्त्वा च वयमागतः ।
क्षुत्तृट्परीता राजेन्द्र त्वद्दर्शन समुत्सुकाः ।।४।।
पदे पदे प्रपश्यन्तः संप्राप्तास्ते पदाम्बुजम् ।
इमामवस्थां दृष्टवा ते दुःखाद् दुःखतरं गताः ।।५ ।।
किं निमित्तमभूत्तन्नः कथयस्व नृपोत्तम ।
नृप उवाच ।
अहमग्रे समायातस्तृषितः क्षुधितश्च ह ।। ६। ।
अपश्यं पुरतः शीघ्रं वाचक्नवि गृहाश्रमम् ।
तत्र गत्वा मया दृष्ट्वा तस्य पत्नी शुभानना । ।७। ।
नाम्ना मुकुंदेति शुभा याचिता सा जलं मया ।
सा तु दुष्टा स्वैरिणी च मामुवाचाशुभं वचः ।।८।।
रतिं कुरु मया सार्धं नो चेच्छापं ददामि ते ।
निराकृता मया सा तु बलाच्छुद्धेन चेतसा ।।९।।
तद् भर्तरि गते स्नातुं सा मां दुष्टाऽशपद्रुषा ।
ततस्तु वृक्षमूलेऽहमुपविष्टो हि दुःखितः ।। 1.35.१० ।।
प्रभावात् पूर्वपुण्यस्य दृष्टवान् नारदं मुनिम् ।
तेन मे कथितोऽरिष्टनाशको विधिरुत्तमः ।। ११ ।।
चिन्तामणि क्षेत्रगतो गणेशतीर्थ संश्रितः ।
महिमा कथितस्तेन तस्य तीर्थस्य विस्तरात् ।। १२ ।।
तत्र स्नानं समाख्यातं मुनिना दिव्यचक्षुषा ।
अतः स्नातुं गमिष्यामि स्वदोषस्यापनुत्तये ।। १३ ।।
यान्तु सर्वे मया सार्धं तत्र स्नातुं यदीच्छथ ।
स्नात्वा दत्त्वा यथाशक्ति संपूज्य च विनायकम् ।। १४।।
पूतास्तयोः प्रभावेण यास्यामः स्वपुरं ततः ।
क उवाच ।
इति ते निश्चयं बुद्ध्वा जग्मू राजपुरःसराः।
दृष्टवा तीर्थं गणेशाख्यं दिव्यदेहो बभौ नृपः ।। १५ ।।
तप्तकांचनवर्णाभो यथापूर्वं मुनीश्वर ।
ततो रुक्मांगदो मेने नारदोक्तमृतं वचः ।। १६ ।।
तत्र स्नात्वा ददौ दानान्यनेकानि नृपस्तदा ।
रुक्मांगदो ब्राह्मणेभ्यो मुदा परमया युतः ।। १७। ।
विनायकं पूजयित्वा तेजोराशिं ददर्श सः ।
विमानमर्कप्रतिमं ब्राह्मणाः सेवकाश्च ते ।। १ ८।
विनायकगणैर्जुंष्टमप्सरः किन्नरैर्युतम् ।
नत्वा नृपस्तान् पप्रच्छ के यूयं कुत आगताः ।। १ ९।।
दूताः कस्य किमत्रास्ति कार्यं तद्ब्रूत सादरम् ।
ब्रह्मोवाच –
श्रुत्वा नृपतिवाक्यानि मंजुलानि विमानगा ।।1.35.२ ० ।।
दूता विनायकस्योचुर्धन्योसि नृपसत्तम ।
येन ते सर्वभावेन ध्यातश्चिंतामणिः प्रभु ।।२ १ ।।
तीर्थयात्रा कृता सम्यग्दानं दत्वा यथाविधि ।
चिन्तामणिः पूजितश्च कृतकृत्योऽसि सांप्रतम् ।।२ २।।
चिन्तितस्य प्रदानाद्धि चिन्तामणिरयं स्मृतः ।
वयं च कृतकृत्याः स्मो दर्शनात्तव सुव्रत ।।२३।।
महिमानं न जानीमस्तव भक्तेर्नृपोत्तम ।
कः येन वचसा बुद्ध्या जीवस्याप्यर्पणेन च ।।२४।।
आराधितास्त्वया देव सर्वब्रह्मांडनायक। ।
विनायकस्तस्य दूतास्तेन च प्रेषिता नृप ।।।२५।।
उत्सुकः स उवाचास्मान् मद्भक्तं शीघ्रयायिनः ।
रुक्मांगदं विमानेन आनयन्तु ममान्तिकम् ।।२६।।
इति श्रुत्वा वयं याता आरोहस्व नभोगमम् ।
याहि शीघ्रतरं देव सहास्माभिर्विनायकम् ।।२७।।
ब्रह्मोवाच ।
इति श्रुत्वा वचस्तेषामाह रूक्मांगदो नृपः ।
क्वाहं मन्दमतिर्दूता क्व चाखंडित विग्रहः ।।२८।।
अप्रमेयेऽप्रतर्क्यश्च चिन्मात्रो विभुरव्ययः ।
सर्गस्थित्यप्ययानां यः कारणं कारणातिगः ।।२९।।
तस्यादरो मयि कथं न जाने तीर्थजं फलम् ।
जन्मान्तरगतं कि मे फलितं पुण्यमुत्तमम् ।। 1.35.३० ।।
तेन वो दर्शनं जातमग्रेऽति फलदं शुभम् ।
यूयं धन्यतरा येषां प्रत्यक्षोऽहर्निशं विभुः ।।३१ ।।
इत्युक्त्वा पूजयामास नत्वा चरणपंकजम् ।
प्रार्थयामास सर्वांस्तान्पिता मम नृपोत्तम ।
ब्रह्मण्यः सत्यवादी च भीमो भीमपराक्रमः ।।३ २।।
विना तं कथमायामि मातरं चारुहासिनीम् ।
तयाऽप्याराधितो देवो देवदेवो विनायकः ।। ३३ ।।
जन्मावधि न चान्यं सा मनुते देवतांतरम् ।
दूत उवाच ।
एवं चेत्तर्हि तीर्थे ऽस्मिन्कुरु स्नानं तयोरपि ।
श्रेयस्तस्मै च तस्य च पित्रे मात्रे प्रदीयताम् ।। ३५ ।।
ततस्तावपि नेष्यामो विमानवरमास्थितौ ।।३ ६।।
ब्रह्मोवाच ।
इति तद् वचनं श्रुत्वा कृत्वा प्रतिकृतिं कुशैः ।
कुशोऽसि कुशपुत्रोऽसि ब्रह्मणा निर्मितः पुरा । ।।३ ७।।
त्वयि स्नाते तु स स्नातो यस्येदं ग्रन्थिबंधनम् ।
एवं मन्त्रं समुच्चार्य सर्वेषामानुपूर्वशः ।।३।।
ग्राम्याणां सर्वलोकानां चक्रे स्नानविधिं नृप ।
चिन्तामणि क्षेत्रगतं तीर्थे गाणेश संज्ञके ।। ३९ ।।
ततो रुक्मांगदो राजा सबलो दूतवाक्यतः ।
विमानवरमारुह्य कौंडिन्यं पुरमाययौ ।।1.35.४० ।।
वाद्यघोषैर्ब्रह्मघोषैर्गन्धर्वाप्सरसां रवैः ।
नादितं गगनं तेन विमानेन दिशो दश ।।४ १ ।।
मातापितृभ्यां प्रददौ श्रेयो रुक्मांगदो नृपः ।
सर्वेषामेव लोकानां स्नानश्रेयो विनायके ।।४२।।
दत्तमात्रे तु कौशेय स्नानजे श्रेयसि ध्रुवम् ।
विनायकाज्ञयाऽन्यानि विमानानि समाययुः ।।४३ ।।
प्रत्येकं ते समारुढा एकेकं गगनेचरम् ।
एवं रुक्मांगदो भीमस्तन्माता चारुहासिनी ।।४४।।
सर्वे लोका ययुस्तत्र यत्र देवो विनायकः ।
एवं तन्नगरं सर्वमाबालश्वपचावधि ।।४५।।
पुण्याद् गणेशतीर्थस्य स्नानजात् स्वर्गतिं गतम् ।
क उवाच।
इति ते कथितं सर्वं यद्यत् पृष्टं त्वया मुने ।।४६ ।।
चिन्तामणि क्षेत्रगतं माहात्म्यं तीर्थसम्भवम् ।
यः शृणोति नरो भक्त्या सोऽपि तद् गतिमाप्नुयात् ।।४७।।
इति श्रीगणेशपुराण उपासना खंडे कादम्बपुरगतवर्णनं नाम पंचत्रिंशत्तमोऽध्यायः ( १३२०)