प्रमुखा विकल्पसूचिः उद्घाट्यताम्
← अध्यायः ४२ गणेशपुराणम्/खण्डः १ (उपासना खण्डः)
अध्यायः ४३
[[लेखकः :|]]
अध्यायः ४४ →

ब्रह्मोवाच ।
अयुध्येतां द्वन्द्वशोऽथ गिरिशासुरनायकौ ।
षण्मुखेन प्रचंडश्च नन्दिना चंड एव च ॥१॥
युयुधे पुष्पदन्तोऽपि भीमकायेन वीर्यवान् ।
भृशुंडी कालकूटेन विषवत्प्राणहारिणा ॥२॥
अयुध्येतां वीरभद्र वज्रदंष्ट्रौ महाबलौ ।
इन्द्रोऽपि युयुधे तत्र दैत्यामात्येन वीर्यवान् ॥३॥
दैत्यपुत्रेण बलिना जयन्तो युद्धदुर्मदः ।
काव्येन युयुधे तत्र सुराचार्योऽस्त्रवित्तमः ।।४॥
देवानां चैव दैत्यानामेवं द्वन्द्वान्यनेकशः ।
वर्णितुं नैव शक्यानि मया वर्षशतैरपि ।।५।।
रथिनो रथिभिः सार्धं गजिनो गजिभिः सह ।
अश्वारोहाः स्वसदृशैः पदाताश्च पदातिभिः ।।६॥
युयुधुः संयुगे घोरे नानावाद्य निनादिते ।
हेषितैर्बृंहितैः क्ष्वेडैर्नेमिनादैश्च शब्दिते॥७॥
केचिच्च मल्लयुद्धेन युयुधुर्विविधेन तु ।
जघ्नुरंगानि चांगेषु त्यक्त्वा शस्त्राणि संयुगे ॥८॥
ततः प्रचंडो नवभिस्ताडयामास षण्मुखम् ।
आकर्णाकर्षनिसृतैर्दृढैर्बाणैः शिलाशितैः ॥९॥
अप्राप्तानेव तांश्छित्त्वा शरैः सन्नतपर्वभिः ।
कातिकेयः पंचभिस्तं ताडयामास सायकैः ॥1.43.१०॥
संमूर्छितोऽपतद्भूमौ प्रचंडो भ्रान्तमानसः ।
नन्दिनाऽपि हतश्चंडः पंचभि निशितैः शरैः ॥११॥
मूर्छामवाप सहसा पतितो धरणीतले।
भीमकायः पुष्पदन्तमविध्यद्दशभिः शरैः ॥१२॥
छेदयामास समरे स्वशरैर्निशितैः स तान् ।
त्रिभिरेवाहनत्तं च सोऽपि भूतलमाश्रितः ॥१३॥
कालकूटं भृशुंडीस्तु पातयामास पंचभिः ।
शरैर्महाबलस्तत्र वीरभद्रो रुषायुतः ॥१४॥
वज्रदंष्ट्रस्ततो जघ्ने चतुर्भिर्निशितै शरैः ।
तान्निवार्य स्वयं जघ्ने वीरभद्रं त्रिभिः शरै ॥१५॥
तानापतत एवाशु वीरभद्रोऽच्छिनत् त्रिभिः ।
पातयामास वेगेन वज्रदंष्टं त्रिभिः शरैः ॥१६॥
इन्द्रोऽपि वज्रपातेन दैत्यामात्यं न्यपातयत् ।
उद्यम्य निशितं खड्गं दैत्यपुत्रः समाययौ ॥१७॥
हन्तुकामो जयन्तं तं वीरेषु पतितेषु च ।
तं निरीक्ष्य तथाऽऽयान्तं खड्गं चिच्छेद पत्रिणा ॥१८॥
जयन्तोऽभ्यहनच्छीघ्रं दैत्यसूनुं त्रिभिः शरैः ।
तैराहतो वमन्रक्तं न्यपतन्मोहसंयुतः ॥१९॥
एवं सर्वेषु सैन्येषु प्रभग्नेषु समन्ततः ।
दृष्ट्वा पलायनपरान्दैत्यान्देवगणार्दितान् ॥1.43.२०॥
अधावन्पृष्टतः केचित्प्रमया जयशालिनः ।
एवं जयत्सु देवेषु स्वसैन्ये विद्रुतेऽपि च ॥२१॥
आययौ स्वयमेवेशं त्रिपुराधिष्टितोऽसुरः ।
शस्त्रयुद्धं पुरा कृत्वा युध्येतामस्त्रतो ह्युभौ ॥२२॥
वारुणास्रं जहौ दैत्यो वृष्टिर्घोरतराऽभवत् ।
नीहारबहुले युद्धे न प्राज्ञायत किंचन ॥२३॥
क्वचिद् विद्युत्प्रकाशेन स्वपरज्ञानकारिणा ।
युद्धमासीत्तु तुमुलं घोररूपं दुरासदम् ॥२४॥
विलोक्य सैन्यं तत्सर्वं वृष्टिवातप्रपीडितम् ।
शिलापातभयाद्याते स्वसैन्ये तु दिशो दश ॥२५॥
वायव्यमस्त्रं गिरिशो मोचयामास सत्वरम् ।
महावाता महामेघा विशीर्णाः खंडशोऽम्बरे ॥२६॥
वातेन घूर्णिता सेना दैत्यानां सर्वतो दिशम् ।
जगलुः पक्षिपिच्छानि वीरोष्णीषाणि दूरतः ॥२७॥
पतिताश्चूर्णिताः केचिद्रथाश्व गजपत्तयः ।
उन्मूलिता लता वृक्षाश्छादयन्ति स्म सैनिकान् ॥२८॥
पन्नगास्त्रेण तं वायुं तथा दैत्यो न्यवारयत् ।
आकर्ण धनुराकृष्य तूणाद्बाणं प्रगृहय च ॥२९॥
मन्त्रयन्ननलास्त्रेण शिवसैन्ये न्यपायत् ।
अंगारवृष्टिः सहसा पतिता सर्वदाहिनी ॥1.43.३०॥
प्रलयं मेनिरे सर्वे ज्वाला मालाभिरर्दिताः ।
ज्वालाभ्यो दीप्यमानाभ्यो महाभीतिकरः पुमान् ॥३१॥
आविरासीन्महाकायो लिखन्मूर्ध्ना नभस्तलम् ।
दंष्ट्राकरालवदनो महारावः क्षुधातुरः ॥३२॥
लालयन्रसनां घोरां शतयोजन विस्तृताम् ।
नासापवन वेगेन भ्रामयन्कुंजरान्रणे ॥३३॥
भक्षयामास तां सेनामुरगानिव पक्षिराट् ।
अपीपलद्भर्गसेना तेन पुंसा प्रपीडिता ॥३४॥
शिवपृष्टं समासाद्य रक्ष रक्षेति चाब्रवीत् ।
मा भैष्टेत्यभयं तस्यै दत्त्वा वह्नि न्यवारयत् ॥३५॥
पर्जन्यास्त्र प्रपातेन तत्क्षणाद् गिरिजापतिः।
बाणेनैकेन तं घोरं पुरूषं स न्यपातयत् ॥३६॥
तत उत्थाय पुरुषो बभक्ष शिवसैनिकान् ।
ययुः पलायनपराः प्रमथा भयविह्वलाः ॥३७॥
स्खलन्तो निपतन्तश्च निश्वसन्तश्चकंपिरे ।
शिवोऽपि निःसहायत्वाद्दरीमेवान्वपद्यत ॥३८॥
षडाननादयो वीरा अनुसस्रुस्तमेव हि ।
जिघृक्षुर्गिरिजां दैत्यो विचिन्त्यैकाकिनीं गिरौ ॥३९॥
विहाय रणभूमिं तु ययौ कैलासमेव सः ।
दूराद्दृष्ट्वा तमायान्तं चकम्पे गिरिजा तदा ॥1.43.४०॥
उवाच पितरं गत्वा दैत्यो मां किं नु नेष्यति ।
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा नीत्वा तां दुर्गमांगृहाम् ॥४१॥
अविज्ञातां स्वेतरेण स्थापयामास निर्भयाम् ।
सोऽपि दैत्यस्ततो हैमं गिरिं तद्ग्रहणेच्छया ॥४२॥
आगतो न ददर्शाथ गिरिजां क्वापि सत्तम ।
भ्रमन्ददर्श तत्रैकां मूर्तिं चितामणेः शुभाम् ॥४३॥
सहस्रसूर्यसंकाशां नानालंकारशोभिनीम् ।
त्रैलोक्यसुंदरां सद्यो गृहीत्वा स्वस्थलं ययौ ॥४४॥
नानावादित्र निर्घोषैः स्तुवद्भिर्बन्दिभिर्वृतः ।
ततः पातालमगमत् सर्वत्र विजयी बली ॥४५॥
गच्छतस्तस्य दैत्यस्य हस्तेऽप्यन्तर्हिता तदा ।
मूर्तिश्चितामणेः सा तु तदद्भुतमिवाभवत् ॥४६॥
तमेवाशकुनं मत्वा तत्पुरं पुनराविशत् ।
अत्यन्तं विमनाश्चिन्तां दुरुतां समुपागतः ॥४७॥ (१६८४)
इति श्रीगणेशपुराण उपासनाखंडे त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ॥४३॥