प्रमुखा विकल्पसूचिः उद्घाट्यताम्

गणेशपुराणम्/खण्डः २ (क्रीडाखण्डः)/अध्यायः १३४

अध्याय १३४ प्रारंभः –
क उवाच ।
बालः स ववृधे तत्र दिवसे दिवसे शशी ।
आनन्दं जनयन्मातुः पितुश्च चरितैः स्वकैः १
व्यास उवाच ।
वद ब्रह्मन्गुणेशस्य चरितं द्वापरोद्भवम् ।
श्रुत्वा पूर्वचरित्राणि न तृप्तिर्मेऽभवत्प्रभो २
गजाननेति नामास्य वाहनं मूषकः कथम् ।
एतत्सर्वं सविस्तारं वद मे चतुरानन ३
क उवाच ।
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रह्लादस्य च संवादं भार्गवस्य कवेरपि ४
एवमेव पुरा पृष्टः प्रह्लादेन महामुनिः।
तस्मै प्रोवाच भगवान्कविस्तच्छृणु सांप्रतम् ५
शृणु प्रह्लाद येनास्य वाहनं मूषकोऽभवत् ।
तदहं संप्रवक्ष्यामि श्रवणात्सर्वकामदम् ६
पुरा शक्रसभामध्ये क्रौञ्चौ गन्धर्वसत्तमः ।
वामदेवमुनिं सोऽथ त्वरावान्प्रपदाऽहनत् ७
स शशाप च गन्धर्वं मूषकस्त्वं भविष्यसि ।
कल्पयिष्यति वाहत्वे त्वामाक्रम्य गुणेश्वरः ८
स एव करुणायुक्तो मोक्षं नेष्यति विश्वकृत् ।
पराशराश्रमे सोऽथ पपात मूषकाकृतिः ९
गिरिशृंगनिभो घोरो महारोमा महानस्वः ।
महावीर्यो महादंष्टो महास्वनविराजितः 2.134.१०
तस्याश्रमे महाघोरमुपद्रवमथाकरोत् ।
भक्षयामास धान्यानि भङक्त्वा मृत्पात्र- संचयान् ११
पुस्तकानि च वस्त्राणि वल्कलानि महान्त्यपि ।
स सारभूतं यत्सर्वं भक्षयामास मूषकः १२
पुच्छाघातेन वृक्षान्स पातयामास भूतले ।
चुञ्चुकारेण शब्देन गर्जयामास विष्टपम् १३
ज्ञात्वा तथाविधं तं तु चिन्तामाप मुनीश्वरः ।
दुर्जनस्य बलात्कारैः स्थानं त्याज्यं न संशयः १४
अधुना क्वानुगन्तव्यं कस्मिन्स्थाने सुखं भवेत् ।
प्राणत्यागे महद्दोषं वदन्ति शास्त्रचि- न्तकाः १५
कथं मुखाश्रमे दुःखे प्राप्तं कमप्रसंगतः ।
कस्य वा स्मरणं कार्यं को वा दुःखात्प्रमोक्ष्यति १६
क एनं नाशयेदत्र कः समर्थो भवेद् वधे ।
कमद्य शरणं यायां को नस्त्राता भविष्यति १७
एवं पितृवचः श्रुत्वा बालकोऽनन्तविक्रमः ।
उवाज मधुरं वाक्यं चिन्तां मा कुरु सर्वथा १८
मयि तिष्ठति दुष्टानां संहारिणि महाप्रभौ ।
पुत्रतां ते प्रयातोऽस्मि विधास्ये ते प्रियं तु यत् १९
यस्य मे क्रन्दितेनेयं पृथिवी शीर्णतामियात् ।
पर्वताश्चूर्णंतामापुः पादाघातेन मे मुने 2.134.२०
पश्य मे कौतुकं तात नयाम्येनं तु वाहताम् ।
एवमुक्त्वाऽसृजत्पाशं कोटिसूर्यनिभं शिशुः २१
मेघेष्विव तडित्पुञ्जः शुशुभे सोऽन्तरिक्षगः ।
तत्यजुर्भयतो देवा स्वानि धिष्ण्यानि तत्क्षणात् २२
स ययौ वह्निवदनो दशदिग्भ्रमणे रतः ।
पाताले मूषकं कण्ठे बद्ध्वा बहिरकाशयत् २३
मूर्छामवाप महतीमाखुः पाशबलार्दितः ।
शुशोच परमक्रुद्धो निरुद्धश्वासमारुतः २४
कथं कालस्य मरणमागतं दैवनिर्मितम्. ।
भवितव्यं भवत्येव पुरुषार्थो निरर्थकः २५
येन दंष्ट्राग्रमात्रेण दारिताः पर्वता बहु ।
न मया गणिता देवा नासुरा राक्षसा नराः २६
तस्य मे केन पाशेन कण्ठोऽक्रामि गतायुषः
क उवाच ।
मूषके प्रब्रुवत्येवं यावत्तावद्गजाननः २७
चकर्ष मनसा तं स सोऽगान्मूषकसंयुतः ।
यथा गारूडशास्त्रज्ञः सर्पं कर्षति तत्क्षणात् २८
स तं दृष्टवा पाशकण्ठो मूषको लब्धधीः क्षणात् ।
नमस्कृत्य विभुं देवं गजाननमनामयम् २९
तुष्टाव परया भक्त्या चिदानन्दघनं प्रभुम् ।
त्वमेव जगतां नाथः कर्ता हर्ता प्रपालकः 2.134.३०
गुणत्रयविहीनश्च गुणत्रयसहायकृत् ।
मायातीतोऽपि मायावी मायिनामपि मोहकृत ३१
ब्रह्मादीनामगम्यस्त्वं मुनिहृत्पद्मसंस्थितः।
करण करणं कर्ता कारणानां च कारणम् ३२
सोऽद्य दृष्टः स्वचक्षुर्भ्यांमतो धन्यं जनुर्मम ।
धन्या मे पितरौ नेत्रे तपो विद्या व्रतं जपः ३३
क उवाच ।
एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं प्रीतोऽसौ द्विरदाननः ।
प्राह भक्तिं दृढां ज्ञात्वा भक्तं तं मूषकं विभुः ३४
तवैव पुरुषार्थेन देवद्विजद्रुहोऽनघ ।
निर्गुणोऽहं गुणी जातो दुष्टनाशनहेतवे ३५
साधूनां रक्षणार्थाय यतस्त्वं शरणं गतः ।
अतस्ते दत्तमभयं वरं शृणु यमिच्छसि ३६
मूषक उवाच ।
नाहं वृणे गजास्य त्वां त्वमेव वृणु वांछितम् ।
क उवाच ।
इत्युक्तो मूषकेनासौ गर्वितेन गजाननः ३७
वाहतां मम याहि त्वं यदि सत्यं वचस्तव ।
तथेत्युक्ते स पिगाक्षो रुरोहाक्रम्य तत्क्षणात् ३८
भारेण चूर्णयंस्त्वं तु पुनर्देव स याचत ।
अहं ते वाहनं जातो लघुभूतो भव प्रभो ३९
याचतस्तस्य वचसा लघुभारोऽभवद्विभुः ।
एतद्दृष्टवा महाश्चर्यं प्रणम्य मुनिरब्रवीत् 2.134.४०
ना बाले पौरुषं क्वापि मया दृष्टं जगत्त्रये।
यच्छब्दात्पर्वताः शीर्णा लोकपालाश्च्युतस्थलाः ४१
स त्वया क्षणमात्रेण नीतो वाहनतां बलात् ।
तत आगत्य माताऽस्य वत्सला गृह्य तं शिशुम् ४२
प्रस्नुतौ पाययामास स्तनौ माता मुदा युता ।
उवाच न च जाने ते स्वरूपं च पराक्रमम् ४३
जन्मजन्मान्तरीयेण पुण्येन नौ गृहं गतः ।
ततः स मूषकं बद्ध्वा चिक्रीडे प्राकृतो यथा ४४
एवं ते कथिता चास्य यथा मूषकवाहता ४५ ( ६१३३)
इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखण्डे चतुस्त्रिंशाधिकशततमोऽध्यायः ।। १ ३४।।