प्रमुखा विकल्पसूचिः उद्घाट्यताम्
← त्रयोदशः परिच्छेदः हरिभक्तिविलास
चतुर्दशः परिच्छेदः
[[लेखकः :|]]
पञ्चदशः परिच्छेदः →

चतुर्दश परिच्छेद
सेवापराध
जय गौर-गदाधर जाह्नवा जीवन ।
जय सीतापति श्रीवासादि-भक्त-जन ।। १४.१ ।।

नाम-तत्त्वे श्री-हरिदास ठाकुरके आचार्य बलिया उक्ति करियाछेन्
महाप्रभु बले शुन भक्त हरिदास ।
नाम अपराध तत्त्व करिले प्रकाश ।। १४.२ ।।

इहाते कलिर जीव लभिबे मङ्गल ।
नाम-तत्त्वे तुमि हओ आचार्य प्रबल ।। १४.३ ।।

तव मुखे नाम-तत्त्व करिते श्रवण ।
आमार उल्लास बड शुन महाजन ।। १४.४ ।।

आचारे आचार्य तुमि प्रचारे पण्डित ।
तोमार चरित नाम-रत्ने विभूषित ।। १४.५ ।।

रामानन्द शिखाइल मोरे रस-तत्त्व ।
तुमि शिखाइले मोरे नामेर महत्त्व ।। १४.६ ।।

एबे बल सेवा अपराध कि प्रकार ।
शुनिया घुचिबे जीवेर चित्त अन्धकार ।। १४.७ ।।

हरिदास बले से सेवक जन जाने ।
आमि नामाश्रये थाकि जानिब केमने ।। १४.८ ।।

तबु तव आज्ञा आमि लङ्घिबारे नारि ।
याहा बलाइबे ताहा बलिब विस्तारि ।। १४.९ ।।

सेवापराध सङ्ख्या
सेवा अपराध हय अनन्त प्रकार ।
श्री-मूर्ति सम्बन्धे सब शास्त्रेर विचार ।। १४.१० ।।

कोन शास्त्रे द्वात्रिंशतपराध गणि ।
कोन शास्त्रे पञ्चाशत्गञे गुण-मणि ।। १४.११ ।।

चतुर्विध
सेइ अपराध चतुर्विधादि प्रकारे ।
विभाग करेन बुध गण शास्त्रे द्वारे ।। १४.१२ ।।

श्री-मूर्ति-सेवक निष्ठ कतगुलि तार ।
श्री मूर्ति स्थापक निष्ठ अपराध आर ।। १४.१३ ।।

श्री-मूर्ति दर्शक निष्ठ आर कतिपय ।
सर्व निष्ठ अपराध कतिविध हय ।। १४.१४ ।।

सेवापराध द्वात्रिंश प्रकार
पादुका सहित याय ईश्वर मन्दिरे ।
याने चडिऽ याय तथा स्वच्छन्द शरीरे ।। १४.१५ ।।

उत्सवे ना सेवे आर प्रगति ना करे ।
उच्छिष्ठ अशौच देहे वन्दन आचरे ।। १४.१६ ।।

एक हस्ते प्रणाम सम्मुखे प्रदक्षिण ।
देवाग्रे प्रसारे पद हय वीरासीन ।। १४.१७ ।।

देवाग्रे शयन आर भक्षण करय ।
मिथ्या कथा उच्च भाषा जल्पना निचय ।। १४.१८ ।।

निग्रहानुग्रह युद्ध अभक्ति रोदन ।
क्रूर भाषा पर निन्दा कम्बलावरण ।। १४.१९ ।।

पर स्तुति, अश्लीलता, वायु-विमोक्षण ।
शक्ति सत्त्वे गौण उपचारेर योजन ।। १४.२० ।।

देवानिवेदित द्रव्य भक्षणे स्वीकार ।
कालोदित फलादिर अनर्पण आर ।। १४.२१ ।।

अन्य भुक्त अवशिष्ट खाद्य निवेदन ।
देव प्रति पृष्ठ करि सम्मुखे आसन ।। १४.२२ ।।

देवाग्रे अन्येर अभिवादन पूजन ।
गुरु प्रति मौन निज स्तोत्र आलोचन ।। १४.२३ ।।

देवता निन्दन एइ द्वात्रिंश प्रकार ।
सेवा अपराध महा पुराणे प्रचार ।। १४.२४ ।।

अन्य शास्त्र मते प्रकार वर्णन
अन्यत्र आछये अपराध अन्यतम ।
संक्षेपे बलिब प्रभु तव इच्छा मत ।। १४.२५ ।।

राजान्न भोजन आर अन्धकार घरे ।
प्रवेशिया देव मूर्ति संस्पर्शन करे ।। १४.२६ ।।

अविधि पूर्वक हरि मृत्यु समर्पण ।
विना वाद्ये मन्दिरेर द्वार उद्घाटन ।। १४.२७ ।।

सारमेय दृष्ट खाद्य देवे समर्पण ।
अर्चन समये मौन भङ्ग अकारणे ।। १४.२८ ।।

बहिर्देशे गमनादि पूजार समये ।
गन्ध माल्य नाहि दिया धूपन करये ।। १४.२९ ।।

अनर्ह-पुष्पेते कृष्ण पूजादि करण ।
अधौत वदने कृष्ण पूजा आरम्भन ।। १४.३० ।।

स्त्री सङ्ग करिया किम्बा रजःस्वला नारी ।
दीप, शब स्पर्शिया, अयोग्य वस्त्र परिऽ ।। १४.३१ ।।

शब हेरिऽ, अधोवायु करिया मोक्षण ।
क्रोध करिऽ श्मशानेते करिया गमन ।। १४.३२ ।।

अजीर्ण उदरे आर कुसुम्भ पैनाक ।
सेवन करिया आर ताम्बुल गुवाक ।। १४.३३ ।।

तैल माखि करि हरि-श्री-मूर्ति-स्पर्शन ।
एरण्ड-पत्रस्थ पुष्पे करय अर्चन ।। १४.३४ ।।

आसुरिक काले पूजे पीठे भूमे बसि ।
स्नपन समये मूर्ति वाम हस्ते स्पर्शिऽ ।। १४.३५ ।।

वासि वा याचित फुले देवता अर्चन ।
पूजा काले गर्व उक्ति अयथा ष्ठीवन ।। १४.३६ ।।

तिर्यक्पुण्ड्र धरे आर अधौत चरणे ।
मन्दिरे प्रवेश करे पूजार कारणे ।। १४.३७ ।।

अवैष्णव पक्व करे देवे निवेदन ।
अवैष्णवे देखाइया करये पूजन ।। १४.३८ ।।

विश्वक्सेने ना पूजिया कापालि देखिया ।
हरि पूजे नख जले श्री मूर्ति स्मरिया ।। १४.३९ ।।

घर्माम्बु-संस्पृष्ट जले करये अर्चन ।
कृष्णेर शपथ करे निर्माल्य लङ्घन ।। १४.४० ।।

एइ सब कार्य्ये हय सेवा अपराध ।
सेवाकारी जनेर याहाते भक्ति बाध ।। १४.४१ ।।

सेवापराध याहार पक्षे याहा, ताहा तिनि वर्ज्जन करिबेन
श्री-मूर्ति सम्बन्धे यार भजन पूजन ।
सेवा अपराध तेङ्ह करुन्वर्ज्जन ।। १४.४२ ।।

वैष्णव सर्वदा नाम सेवा अपराध ।
वर्जिया श्री-कृष्ण-सेवा करुन आस्वाद ।। १४.४३ ।।

एइ सब अपराध मध्ये याङ्र याहा ।
सम्बन्धे पडिबे ताङ्र वर्ज्जनीय ताहा ।। १४.४४ ।।

नामापराध सकल वैष्णव-मात्रेर-इ वर्ज्जनीय
किन्तु नाम अपराध सकल वैष्णव ।
सर्व काल त्यजिऽ लभे भक्तिर वैभव ।। १४.४५ ।।

भाव-सेवाय सेवापराध विचार स्वल्प
श्री-मूर्ति विरहे यिनि निर्ज्जनेते बसिऽ ।
भजन-कारणे भाव मार्गे अहर्निशि ।। १४.४६ ।।

नाम अपराध सदा वर्ज्जनीय ताङ्र ।
नाम अपराध दश सर्व क्लेशाधार ।। १४.४७ ।।

नाम अपराध गते भाव सेवा हय ।
अतएव अपराध ताहे नाहि रय ।। १४.४८ ।।

नाम स्मरण कारीदेर भाव-सेवाइ कर्तव्य
श्री नाम स्मरणे भाव सेवार उदय ।
तोमार कृपाय प्रभु जीवे भाग्योदय ।। १४.४९ ।।

भक्तिर साधन यत आछय प्रकार ।
से सब चरमे देय नामे प्रेम सार ।। १४.५० ।।

अतएव नाम लय नाम रसे मजे ।
अन्य ये प्रकार सब ताहा नाहि भजे ।। १४.५१ ।।

हरिदास आज्ञा बले अकिञ्चन जन ।
हरि-नाम-चिन्तामणि करिला कीर्तन ।। १४.५२ ।।