वटेश्वरसिद्धान्तः
वटेश्वरः
१९८६

श्रीवटेश्वराचार्यविरचितः गोलोपेतः

वटेश्वरसिद्धान्तः
VATESWARA-SIDDHANTA
AND GOLA

of VATESWARA


Critically Edited with
English Translation and Commentary
by

KRIPA SHANKAR SHUKLA
   M. A., D. Litt., F. N. A. Sc.


PART I
SANSKRIT TEXT



INDIAN NATIONAL SCIENCE ACADEMY
NEW DELHI


Published for

THE NATIONAL COMMISSION FOR THE
COMPILATION OF HISTORY OF SCIENCES IN INDIA
By
The Indian National Science Academy
Bahadur Shah Zafar Marg, New Delhi-110 002





COPYRIGHT
Indian National Science Academy

1986



Price Rs. 100.00





Printed at
INDUSTRIAL PRINTING WORKS
273, Raniganj, Lucknow-226004. Phone 46410

FOREWORD

 One of the main objectives of the National Commission for the Compilation of History of Sciences in India is to publish original texts in Sanskrit, Arabic, Persian etc. and their translation into English. Texts like Aryabhatiya with commentaries (3 vols.), Sisyadhirddhida with commentary (2 vols.), Rasarnava-kalpa and the Śulbasūtras of Baudhāyana, Apastamba, Kātyāyana and Mānava are some of the prestigious publications of the Commission in fulfilment of the objectives. The present text, Vatesvara-siddhanta by Vatesvara, a very important work in astronomy written towards the beginning of the tenth century, is a new addition to this series of texts.

 The Vatesvara-siddhanta is the largest and most comprehensive work on Indian astronomy and throws full light on the various methods and processes employed by Indian astronomers up to the tenth century. Besides, it is sufficiently original and incorporates new methods and techniques devised by the author himself. It was studied as a standard text in astronomy during the tenth, eleventh and twelfth centuries in India. Some of the rules and examples of this Work were adopted by the celebrated astronomers like Śrīpati and Bhāskara II. The works of Vațeśvara were available to the great Persian scholar Al-Biruni who had referred to Vatesvara and cited several of the rules in his own writings.

 The work of editing the Sanskrit text of Vatesvara-siddhanta and translating it into English was taken up by Dr. K. S. Shukla, retired Professor of Mathematics, Lucknow University, who had earlier edited and translated the Aryabhaṭīya for the Commission. Only two manuscripts of Vatesvara-siddhanta, both full of errors and omissions, were available. These were utilized for the present edition. Dr. Shukla has rectified the entire text filling up the gaps wherever they occurred, and has translated it adding explanatory and Critical notes and comments
VI
FOREWORD

where necessary. The text of the first five chapters of Vatesvara's Gola (“Spherics’) occurred in one of the manuscripts used. This has been appended to the text of the Vatesvara-siddhanta and its translation is also given.

 It is hoped that this publication will prove useful towards a better understanding of the development of astronomy in medieval times.

S. K. Mukherjee
 Vice-Chairman
National Commission for the
Compilation of History of
Sciences in India



CONTENTS

Introduction Pages
xix-xxvii

वटेश्वरसिद्धान्तः

अधिकारः I - मध्यगत्यधिकारः १-८०
1. भगणनिर्देशः १-६
मङ्गलाचरणपूर्वकं ग्रन्थवस्तुग्रन्थकर्तृनिर्देशः -१; ज्योतिषशास्त्रप्रशंसा, राद्धान्तपरिभाषा, ग्रहनक्षत्राणां सृष्टिः, कालपरिच्छेदाः -२; ब्रह्मणः अायुपरिमाणं, शकारम्भे ब्रह्मणः अायुः, ग्रहाणां युगभगणाः -३; सप्तर्षियुगभगणाः -४; ब्रह्मायुषि मन्दोच्च-पात-भगणाः -५; ग्रन्थकारजन्मकालः ग्रन्थनिमणिकालश्च --६
2. मानविवेकः ७-१०
भोदयाः, ग्रहोदयाः, सावनदिनानि, शशाङ्कमासाः, रविवर्षाणि, नाक्षत्रदिनानि, उच्चनीचपरिवर्ताः, अधिमासाः, तिथिक्षयाः, पितृसुरासुराणां दिवसाः -७; गुर्वब्दाः, व्यतिपाताः, उत्सपिणी, अपसपिणी, सुषमा, दुष्षमा, कल्पे ब्रह्मायुषि च भगणादयः, कालप्रवृत्तिः -८; कालस्य नव मानानि, माननवकस्य प्रयोजनानि - ९
3. द्युगणविधिः ११-१६
अहर्गणानयने सामान्यविधिः, अधिमासावमौ विनाऽहर्गणः, अधिमासशेषज्ञानेन अहर्गणः -११; अधिमासावमशेषयोः ज्ञातेऽहर्गणः, सशेषयातावमदिनानां ज्ञातेऽहर्गणः, भगणादिसूर्यस्य चन्द्रस्य च ज्ञातेऽहर्गणः -१२; प्रकारान्तरेण अहर्गणः, वर्षाधिपः, शुद्धेः ज्ञातेऽहर्गणः, वर्षान्ताहर्गणः -१३; लघ्वहर्गणः, कजन्मतोऽहर्गणः -१४ ; व्यस्तगणनया दिनाधिपः, चान्द्रसौराष्हगैष्णौ, अन्ये विधयः -१५
VIII
CONTENTS
4. सर्वतोभद्रः १७-२९
मध्यग्रहानयने सामान्यविधिः, लध्वहर्गणतः रविचन्द्रानयनम् -१७; लध्वहर्गणतः ग्रहानयन, ज्ञातग्रहादभीष्टग्रहानयनम्, अहर्गण विना सूर्याचन्द्रमसोरानयनम् -१८-२१; सूर्याचन्द्रमसोरानयने अन्ये विधयः-२१; ग्रहानयने अन्ये विधयः -२३-२४ ; मन्दगतिशीघ्रगतिग्रहयोरानयन, स्वोदयज्ञानेन ग्रहानयनं, ग्रहोदयकाले ग्रहानयनम् -२३; द्युगणोनभूदिनैः ग्रहानयन, भगणोनकुदिनै: ग्रहानयन, स्वोदयभोदयज्ञानेन ग्रहानयन, स्वोदयभोदयज्ञानेन मन्दशीघ्रग्रहयोरानयनम् -२४; प्रकीर्णविधयः -२५-२७; मन्दशीघ्रग्रहयोर्युगोदयानयनं, ग्रहसावनदिनगतिः, ज्ञातग्रहादभीष्टग्रहानयने प्रकारान्तरं, ग्रहानयने विधिविशेषाः -२५; चन्द्रदिनान्ते ग्रहशानम् -२६; रविदिनान्ते ग्रहशानं, सुरासुराकोंदयास्तकालिकग्रहज्ञान, गुरुवर्षमुखे ब्रह्मदिवसादी कल्पादौ कलियुगादौ च ग्रहा:, त्रैराशिकगणितविधानं गुणहारयोरपवर्तनञ्च -२७; कलियुगादौ ग्रहाणां क्षेपाः -2८
5. प्रत्यब्दादिशुद्धिविधिः ३०-५३
प्रत्यब्दशुद्धिविधौ अध्यहसावनावमदिवससाधनम् -३० ; अध्यहसावनावमदिवसेषु सम्बन्धः -३१; शुद्धिसाधनवर्षाधिपसाधनविधयः -३२; चान्द्रवर्षाधिपसाधनविधयः, सौरश्चान्द्रवर्षाधिपयोः परस्परानयनम् -३३; सौरवर्षान्ते ग्रहसाधनम् -३४ ; रविज्ञानेन ग्रहसाधनम् -३५; लध्वहर्गणसाधनम् -३६; सौरमासान्ते ग्रहसाधनम् -३८; प्रतिसौरमासशुद्धिविधिः-- सौरमासाधिपसाधनं, लध्वहिर्गणदिवसाधिपयोः साधनं, सौरदिवसान्ते ग्रहसाधनम् -३६; प्रतिसौरदिनशुद्धिविधिः -सौरवर्षादिसाधनम् -४०; अवमशेषसाधनं, सौरवर्षान्ते सौरमासान्ते वा चन्द्रसाधनं, चान्द्रमासान्ते रविचन्द्रसाधनम् -४१; चान्द्रमासाधिपः, चान्द्रमासे ग्रहगतयः -४२; चान्द्रमासगतिज्ञानेन सावनदिवसगतिज्ञानं, चान्द्रदिवससम्बन्धि-सावनदिवससाधनं, चान्द्रदिवसान्ते ग्रहसाधनम् -४३; गुर्वब्देन कर्म - गुर्वब्दान्ते सावनदिवसात्मिका शुद्धिः-४५; गुर्वब्दान्ते चान्द्रदिवसात्मिका शुद्धिः, गुर्वब्दाधिपः, गुर्वब्दान्ते अवमशेषम् -४६;
CONTENTS IX

लघ्वहर्गणसाधनं, गुर्वब्दान्ते ग्रहसाधनम् -४७; प्रकीर्णविषयाः - ग्रहाणां सावनदिनगतयः -४६; सूर्याशेभ्यो ग्रहसाधनम् -५०; अवमपाततोऽधिमासपाततो वा गतदिवसाः, चैत्रादितोऽहर्गणः --५१; अहर्गणं विना सूर्याचन्द्रमसोः साधनं, चैत्राद्यहर्गणात् ग्रहसाधनं, राश्यंशाधिपाः रोच्यमरा:-५२ 6. करणविधिः ሄሶፊ-ሄዩ करणविधिना मध्यमग्रहसाधनम् -५४-५५; ग्रहस्पष्टीकरणं, करणरचनाविधिः-५६ 7. कक्ष्याविधान-ग्रहानयनविधिः ኳs-ዩፃ क्षेत्रसम्बन्धि-परिभाषाः, भानोः करप्रसारः -५७; खभयोः रविचन्द्रयोश्च कक्ष्याः, ग्रहभानां कक्ष्यायोजनानि -५८; ग्रहगतिसाधनं, ग्रहगतियोजनानि, कक्ष्याविधिना मध्यमग्रहसाधनविधयः -५; भवृत्तखवृत्तयोर्भोगकालः, बुधशुक्रकक्ष्या-रविकक्ष्यासमत्वे हेतुः, कुजगुरुशनिशीघ्रकक्ष्या-रविकक्ष्यासमत्वे हेतुः, ग्रहभानां क्षितेरुपर्युपरि स्थितिक्रमः - ६०; होरादिनमासवर्षाधिपानयनं, ग्रहभगणानां भिन्नत्वे हेतुः, नाक्षत्रसावनदिवसयोः स्वल्पाधिकत्वे हेतुः-६१ 8. देशान्तरविधिः ६२-६६ रेखापत्तनानि, भूमेः व्यासपरिधी, पूर्वाचार्यमतेन देशान्तरसाधनम्-६२; ग्रन्थकारमतेन स्पष्टं देशान्तरम् -६३; देशान्तरकर्म, वारप्रवृत्तिः--६४; देशान्तर-भुजान्तर-चरकर्माणि, सावनवर्षमासाधिपसाधनं, होराधिपादि साधनम् -६५ 9. प्रश्नविधिः فوا-توانا 10. ब्राह्मस्फुटसिद्धान्तपरीक्षाध्यायः \9ዓ=€ © अधिकारः Il -स्फुटगत्यधिकारः tsዊ-ዊ8ፃ 1. सूर्याचन्द्रमसोः (नीचोच्चविधानेन) स्फुटीकरणविधिः 'sፄ-ፄ c¥ अर्धज्याकलाः -८१; अर्धज्याविकलाः -८४; उत्क्रमांज्याकलाः-८७; 2 CONTENTS उत्क्रमांज्याविकला: -६०; त्रिज्या-त्रिज्याकृति-जिनांशज्यानां मानानि -२; मन्दशीघ्रपरिधयः, मन्दशीघ्रकेन्द्रे, भुजकोटिज्ये तयोः विभिन्नरूपाणि च --६३; इष्टज्यासाधनम् - ६४; भुक्ताभुक्तज्यान्तरप्रयोगेण इष्टज्यासाधनम् - ६५; इष्टधनुःसाधनम् -é; भूक्ताभुक्तज्यान्तरप्रयोगेण इष्टधनु:साधनम् -१००; नीचोच्च विधिन सूर्याचन्द्रमसोः स्पष्टीकरणम् -१०१; सूर्याचन्द्रमसोः स्पष्टा गतिः, जीवाभुक्तिः -१०२; कर्णभुक्तिः, करणविधिना जीवाभुक्तिः, चन्द्रस्य जीवाभूत्तिः-१०३ . स्वोच्चनीचग्रहस्फुटीकरणविधिः - ዊ oሄ-ዌዊ¶ भौमादिग्रहाणां स्फुटीकरणं, शीघ्रकर्णमन्दकर्णसाधनविधयः -१०४ ; ग्रहाणां स्फुटगतिसाधनम् -१०७; मन्दफलशीघ्रफलसाधनविधयः -१०८; भग्रहोदयेभ्यो ग्रहे स्पष्टे तद्वशात् ग्रहकर्माणि - अध्वकर्म, भुजान्तरकर्म-११०; चरकर्म-१११ . प्रतिमण्डलग्रहस्पष्टीकरणविधिः ¶¶ኛ-¶¶ዩ अन्त्यफलं, कर्णादिसाधनविधयः -११२; ग्रहस्पष्टीकरणम् - मन्दशीघ्रफले, फलसंस्कारविधि:, पदज्ञानम् -११४; प्रकारान्तरेण ग्रहस्पष्टीकरणं, स्पष्टगतिसाधनम् -११५; (स्वोच्चनीचविधौ प्रकारान्तरेण) शीघ्रमन्दफले, स्पष्टग्रहात् मध्यग्रहानयनम्-११६ • ज्याभिविना स्फुटीकरणविधिः ዓፃ\9-ፃኛo भुजकोटिज्ययोः मन्दशीघ्रफलयोश्च साधनम् -११७; ज्यातः चापानयनं, ग्रहाणामष्टधा गतिः -११८; वक्रानुवक्रगत्योरारम्भे ग्रहाणां शीघ्रकेन्द्रभागाः, वक्रगतिऋजुगतिदिनानि, ग्रहाणां निरंशदिनानि, ग्रहाणां पूर्वोदये पश्चिमास्ते वा शीघ्रकेन्द्रांशाः -११8; बुधशुक्रयोः पश्चिमोदये' शीघ्रकेन्द्रांशाः, ग्रहाणां अस्तोदयदिनानि -१२० .. फलज्यास्फुटीकरणविधिः ዓኝፃ-ፄኛ። ज्यान्तरसम्बन्धि-मन्दशीघ्रफलै: स्पष्टग्रहसाधनम् - १२१;वक्रानुवक्रकेन्द्रसाधनम् -१२२; वक्रगतेः प्रदर्शनम् -१२३; वक्रगतिसाधनम् -१२५; 1 On p. 120 line 1, read qÎg qHìđà for qfặqHIëầ CONTENTS X ग्रहोदये शीघ्रकेन्द्रम् -१२६; वक्रगतिदिवसाः, दृश्याद्भृश्यदिवसाः, ग्रहस्फुटीकरणविधयः -ब्रह्मगुप्तसम्मतविधिः, आर्यभटसम्मतविधिः -१२७; सूर्यसिद्धान्तसम्मतविधिः, मन्दकर्णानयनविधिः, अन्यः ग्रहस्फुटीकरणविधिः, कोटिं विना शीघ्रकर्णसाधनम् -१२८ 6. तिथ्याद्यानयनविधिः ፃኛቂ-ዓኞws तिथिसाधनं, नक्षत्रसाधनं, अध्यर्धसमार्धभोगनक्षत्त्राणि -१२६; अभिजिन्नक्षत्रस्य स्फुटभोगः, स्फुटनक्षत्रसाधनं, अभिजिन्नक्षत्रस्य संस्थितिः -१३०; नक्षन्नशशियोगः,त्रकरणसाधनं, स्थिरकरणानि, योगसाधनं, ध्यतिपातवैधृतयोर्लक्षणम् -१३१; क्रान्तिसाम्ये रवीन्दुपाठाः, पातस्य सम्भवासम्भवं, अयनसन्धिः, पातस्य गतागतत्वम् -----१३२; पातकालसाधनम् -१३३; मध्यतिथेः स्पष्टतिथ्यानयनं, रविचन्द्रयोः समलिप्तीकरणं, करणान्ते तिथ्यन्ते पूर्णान्ते मासान्ते वा रविचन्द्रौ - १३५; अवमपातकालः, सङ्क्रमकालः पुण्यकालश्च, अधिमासावमयोः पतनकालः – ዓኛ % 7. प्रशनविधिः ፃቑ።•ፃ¥ፃ अधिकारः III -त्रिप्रश्नाधिकारः ፃኳ ♥-ኛ፣8o 1. विषुवच्छायासाधनविधिः ፃ¥ኛ-ፃYs दिक्साधनविधयः -१४२; छायाग्रभ्रमवृत्तम् -१४३; ततः द्युदलाभाऽक्षाभादिज्ञानं, विषुवच्छायासाधनविधयः -१४४-४८ ; स्वदेशाक्षः--- १४६ 2. लम्बाक्षज्यानयनविधिः १४९-१५३ अक्षज्यालम्बज्यानयनविधयः -१४६; अक्ष-अक्षच्छाययोर्दिक्, अयनचलनमू-१५३ 3. क्रान्तिज्यानयनविधिः ዓሄቖ-ፃኗዩ 4. द्युज्यानयनविधिः ፄሄ\9-ፃሄ። XLI CONTENTS 5. कुज्यानयनविधिः १५९-१६२ 6. अग्रानयनविधिः 9气我一q忠以 7. स्वचरार्धज्याप्राणसाधनविधिः ፄዪዩ-ፄw9ዓ चरार्धज्यासाधनम्-१६६; द्युनिशादले, चरार्धास्वानयने सामान्यनिर्देश:, अजगोमिथुनाद्यानां चरार्धासवः -१७० 8. लग्नादिविधिः ፃ\9ቕ=ዓY9\9 राशीनां लड्रोदयासुसाधनम् -१७२; राशीनां स्वदेशोदयासुसाधनं, राशीनामस्तमयकाल-याम्योत्तरसङ्क्रमणकालसाधनम् —१७३; लग्नसाधनविधिः -१७४; लग्नात् कालसाधनम्, अस्तविलग्नं, लग्नसूयौ' यदा एकराशौ तदा लग्नसाधनम् -१७५; तदैव लग्नात् कालसाधनं, मध्यलग्नं कालश्च, रात्रौं लग्न-लग्नकालसाधन, स्वदेशोदयो विना लग्नकालानयनम् -१७६; कालाशज्ञानम् -१७७ 9. द्युदलभादिविधिः V9t-tv3 दिनार्धकाले दृग्ज्या-शङ्कु-त्रिज्याक्षेत्रं, दिनार्धच्छायादिग्ज्ञानं, दिनार्धनतांशसाधनम्-१७८; दिनार्धच्छायाछायाकणी', दिनार्धकालिके धृत्यन्त्ये, दिनार्धशङ्कुः -१७é; इष्टशङ्कुः -१८२; दृग्ज्यानृतलयोः साधनं, दिनार्धच्छाया-छायाकणौ -१८३; धृत्यन्त्याद्यज्यानयनम् -१८५; स्थितिविशेषाः -१८६; आनन्दपुरदशपुरयोः धृतिः -१८७ 10. इष्टच्छायाविधिः ፃ።።-ፃ«ዩ नतोन्नतकालौ, उन्नतज्या, स्वान्त्या, स्वधृतिः ततश्शङ्कुश्च -१८८; शङ्क्वानयने विविधाः विधयः, छायाछायाकणौ' -- १८६; दृग्ज्या, दिनार्धेष्टशङ्कू -१६०; दिनार्धष्टच्छायाकणौ -१8१; स्वान्त्या ततश्शङ्कुश्च, स्वधृतिः ततश्शङ्कुश्च, छायाछायाकणौ -१६२; ततः शङ्कुदृग्ज्ये; धृतिः, उन्नतम्, उन्नतकालश्च -१६३; गुणहारगणितम् --१६५ ; व्यस्तविधिः -१६६ CONTENTS X 11. सममण्डलप्रवेशविधिः ፄ%X9-ኛ© 8 सममण्डलप्रवेशकाले रविशङ्कुः -१६७; दिवौकसां स्फुटशङ्कुः, रवे: समशङ्कुः -१६८, २०० ; समच्छायाकर्णः --१६; शङ्कुभ्रत्रमवृत्तस्य विष्कम्भः, छायाभ्रमवृत्तस्य विष्कम्भः - २०१; समदृग्ज्या-समच्छाये, उन्नतकालसंज्ञक झुगताशेषमू -२०२; सभवृत्तगे रवौ नतोन्नतकाली -ROR 12. कोणशङ्कुविधिः · Ro-Ro R कोणशङ्कुसाधनम् -२०४; पलश्रुति त्रिज्यां प्रकल्प्य कोणशङ्कुसाधनम्। -२०५; अग्रांत्रिज्यां प्रकल्प्य कोणशङ्कुसाधनम् -२०६; तद्धृति त्रिज्यां प्रकल्प्य कोणशङ्कुसाधनम् -२०७; धृतिं इष्टच्छायाकणं वां निज्यां प्रकल्प्य कोणशङ्कुसाधनं, कोणशङ्कुच्छायादिग्ज्ञानम् -२०८ 13. छायातोऽकनयनविधिः ኛፄ ©-ቕ ፃws सौम्य-याम्य-गोललक्षणं, कुलीरादि-मकरादि-अयनलक्षणं, रविक्रान्तिः, रविभुजज्या -२१०; शाश्वतदिवसः, ज्ञातग्रहाज् ज्ञेयग्रहानयनम् -२१२; चन्द्रास्तोदयकालात् तिथिज्ञानं, रविभुंजतः रवेः पदज्ञानं, वसन्तादिऋतुलक्षणानि -२१३; विषुवायने, विष्णुपद-षडशीतिमुखसङ्क्रान्ती -२१६; वसन्तादिऋतुषट्कं, चैत्रादिमासानां मध्वादिसंज्ञाः والصدد 14. छायापरिलेखविधिः ኛ ቁ።-ኛኛኛ छायावृत्ते भुजंकोट्यग्रादयः, छायाभ्रमवृत्त-शङ्कुभ्रमवृत्तयोरालेखनम् -२१८ ; दिग्विशेषे भाप्रदर्शनं, छायाऽभावस्थितयः, शङ्कुच्छायाग्रयोर्भ्रमणं, गृहपटलं विदार्य वा तैले दर्पणे जले वा रविदर्शनम् -२२०; ग्रहभानां दर्शनं, पलभापलकर्णसंस्थितिः, छायावृत्तपरिलेखः -२२१; वेधातू ग्रहभगणज्ञानं, वेधात् ग्रहाद्यानयनं, ग्रहोच्चपातक्षेपभगणपठने हेतुः t-RRR 15. स्फुटः प्रश्नाध्यायः ናቕፍ-ኛቑ © XIV CONTENTS अधिकारः IV -चन्द्रग्रहणाधिकारः ኛ 5 ፃ-ኛ8 © ग्रहाणा रविचन्द्रयोश्च श्रुत्यानयनम् -२३१; रविचन्द्रयोः श्रुतियोजनानि, तयोः स्फुटकणौ' बिम्बयोजनानि च, भूभादध्र्यं तमसः मानञ्च -२३२); कलात्मकानि बिम्बानि, प्रकारान्तरेण रविचन्द्रतमोबिम्बसाधनम्-२३३; शशिविक्षेपानयनम् -२३४ ; ग्रासमानं, दृश्यमानं, स्थितिविमर्दखण्डे -२३५; असकृत्कर्मणा तयोः स्थिरीकरणं, प्रग्रहमोक्षादिकालसाधनम् -२३६; इष्टकाले ग्राससाधनं, निमीलनोन्मीलनकाले भुजकोटी-२३७; इष्टग्रासात् कालसाधनम्, अक्षदिग्वलनसाधनम् -२३८; अयनदिग्वलनसाधनं, स्फुटदिग्वलनसाधनम्, अङ्गुलस्य कलामानम् -२३६; प्रग्रहस्य दिक् -२४० अधिकारः V -रविग्रहणाधिकारः ኛ 8 ዓ-ኛY9ፃ 1. लम्बनविधिः २४१-२४८ लम्बननत्योः सम्भवासम्भवम् -२४१; पञ्चज्यासाधनं, मध्यलग्नमध्यज्या-दृग्गतिसाधनं, लघुमहद्दृग्गतिसाधनम् -२४२, २४३; रविमध्यलग्नयोः दृग्ज्याशङ्कुसाधनं, लम्बनसाधनम् -२४४ ; सकृद्विधिना लम्बनसाधनम् -२४६, २४८; प्रकारान्तरेण लम्बनदूग्गतिसाधनम् -२४७ 2. अवनतिविधिः २४९-२५० नतिसाधनम् -२४é; चन्द्रस्य स्फुटा नतिः -२५० स्थितिविमर्दार्धसाधनम् -२५१; इष्टकाले ग्रासानयनं, परिलेखार्थ चन्द्रबिम्बे संस्कारविशेषः -२५२; वलनादि कर्म, ग्रहणद्वयोः दिग्विपर्ययकारणम् -२५३ 4. परिलेखविधि: ኛሄ¥-ኛ ዩo सामान्यपरिलेखविधिः -२५४; त्रिज्यावृत्ते मानैक्यार्धवृत्ते च परिलेख CONTENTS XV विधिः -२५७; ग्राह्मवृत्ते परिलेखविधि: -२५८; इष्टकाले ग्रासानयनम्, इष्टकाले चन्द्रविक्षेपसाधनम्, इष्टकर्णादिष्टघटिकासाधनं, स्थित्यर्धनाडीभिः ग्राह्मग्राहकमानसाधनम् -२५8; इष्टवृत्ते परिलेखविधिः, ग्राह्यबिम्बस्य वर्णनिरूपणं, ग्रहणयोरनादेश्यम् -२६० 5. पर्वज्ञानविधिः २६१-२६४ ग्रहणसम्भवः, विक्षेपव्यासादिसाधनं, मध्यग्रासमानं, चन्द्रग्रहणविषये स्थित्यर्धमर्दार्धसाधनम् -२६१; सकृद्विधिना स्पर्शमोक्षस्थित्यर्धयोरानयनं, स्पर्शमोक्षकालिकविक्षेपसाधनं, लम्बननतिसंस्कारौ -२६२; सूर्यग्रहण विषये स्थित्यर्धविष्मदर्धवलनादिसाधनं, रव्यादीनां षाण्मासिकचालनमू -२६३; तिथेः षाण्मासिकचालनम्---२६४ 6. लघूपकरणविधिः ❖ዩሄ-ኛ ዩ% स्पष्टतिथिसाधनम् -२६५; प्रकारान्तरेण रविचन्द्रयोः केन्द्रसाधनम् -२६६; सपातचन्द्रसाधनं, क्रान्तियोजनपिण्डिकाः, दृक्क्षपसाधनम् -२६७; लम्बनानयनं, नतेः चन्द्रशरस्य चानयनं, वलनादीनां साधनम् -२६८; स्थूलविधिना मध्यलग्नादिसाधनम् -२६8 7. छेद्यकप्रश्नविधिः २७०=२७१ अधिकारः Vl -उदयास्तमयाधिकारः RV9R-RV99 उदयास्तमयस्य दिक्, उदयास्तमयकालांशाः, ग्रहाणां परमञ्शराः -२७२); इष्टशरसाधनविधयः, अयनदृक्कर्मसाधनविधयः -२७३; अक्षदृक्कर्मसाधनं, स्फुटदृक्कर्मसाधनम् - २७५; उदयास्तमयकालसाधनविधयः -२७६; दृश्यादृश्यादिनिरीक्षणविधिः --२७७ अधिकारः VII -श्रृङ्गोन्नत्यधिकारः २७८-२८8 1. शृङ्गोन्नतिविधिः 戈\9石-Q它写 चन्द्रोदयः -चन्द्रोदयास्तकालसाधनम् - २७८; पौणिमायां चन्द्रोदयस्वरूपं, पौणिमायामुदितचन्द्रस्य अस्तमितसूर्यस्य वा स्वरूपम् -२७é; XVI CONTENTS चन्द्रच्छाया- चन्द्रच्छायासाधनकालः, स्पष्टे चन्द्रक्रान्तिद्युज्ये, चन्द्रस्य दिनमानचरार्धसाधनम् -२८० ; ग्रहस्य दिनमानं, चन्द्रच्छायासाधनं, पूर्वापरकपालयोः चन्द्रस्य नतनाडीसाधनम् -२८१; चन्द्रस्य स्फुटबिम्बसाधनं, चन्द्रस्य याम्योत्तरवृत्तसङ्क्रमणकालः -२८२; चन्द्रश्रृङ्गोन्नतौ बाहुकोटिकर्णसाधनम् -२८२; सितसाधनं, परिलेखसूत्रसाधनम् -२८३; अङ्गुलीकरणम् -२८४; चन्द्रश्रृङ्गोन्नतिपरिलेखविधयः -२८५; श्रृङ्गोन्नतिस्वरूप, चन्द्रस्य प्रथमकला-२८८ 2. प्रशनविधिः マー% अधिकारः VIII -समागमाधिकारः R&o-RSS 1. प्रहयुतिविधिः २९०-२९२ कदम्बप्रोतीय-युतिः, तत्र युतिकालिकग्रहसाधनं, ग्रहाणां मानलिप्ताः -२० ; युतिकाले ग्रहान्तरं, भेदयुतिः, चन्द्रविभेदः, युतिकालेऽक्षदृक्कर्म -२é१; कलाकरयोः सम्बन्धः, समप्रोतीययुतिः, समप्रोतीययुत्यध्ययने हेतुः, समप्रोतीययुतिकालसाधनम्-२२ 2. भग्रहयुत्यादिविधिः ኛ❖ቕ-ኛ%ፄ नक्षत्नध्रुवकाः, योगः भावी गतो वा -२é३; नक्षत्रक्षेपाः, भेदयुतिः -२é४; चन्द्रेण रोहिणीशकटभेदः, चन्द्रेण रोहिणीयोगताराभेदः, नक्षत्राणां तारासंख्या, योगतारालक्षणं, नक्षत्राणामाकृतयः -२५; ध्रुवतारा, नक्षत्रोदयास्तकाले उदयलग्नं, भानां दृश्यादृश्यत्वम् -२६६; भानामस्तदिवसाः, सदोदिततारकाः, अगस्त्यस्य दृश्यादृश्यकालः -२६७; ग्रहभाना छायादिकर्म, भग्रहयुतिकालः, सप्तर्षिचारः, वशिष्टपत्नी अरुन्धती ~-२६८ ; उपसंहारः -२६६ CONTENTS XV वटेश्वरगोलम् 1, বীলময়ানা RoR-Ro. 2. छेद्यकम् Ro-Ro R ग्रहगतिपरिलेखविधिः -३०६; ग्रहगतिनिरूपण, मन्दशीघ्रफले -३०७; कर्णाज्ञानं, शीघ्रफलानयने कर्णानुपातः, मन्दकर्मणि कर्णानुपातः किमर्थ न क्रियते -३०८ 3. गोलबन्धः እ ፃ o-፣ ዓዩ खगोलबन्धः -३.१० ; भगोलबन्धः -३.११; ग्रहगोलबन्धः -३.१२; सामान्यगोलबन्धः -३१३; ग्रहभानां स्थिरवृत्तानि -३१५; ग्रहाणामस्थिरवृत्तानि-३१६ 4. गोलवासना እ ዓ\9-ቑኛ¥ मध्यगतिवासना -३१७; देशान्तरादिफलवासना -३१७; लड्रोदयस्वदेशोदयानां ऊनाधिकत्ववासना -३१8; भानामुदयास्तमयवासना, भानां दृश्यादृश्यवासना -३२०; ग्रहणवासना, चन्द्रादीनां सितासित वासना -३२१; चन्द्रश्रृङ्गोन्नतिवासना -३२२; रबिबिम्बदर्शनवासना, दृक्कर्मग्रहयुतिवासना-३२३ 5. भूगोलः ጳኛሄ--ጓኛX9 भूगोलस्य निर्माणहेतुः, तस्य खस्थितिः -३२५; लङ्कादिपुरचतुष्कं सुरासुराणाञ्च निलयौ, मुवः स्वरूपम् -३२७ ।। APPENDCES index of half-verses ३२८-३६८ II List of word-numerals ३६९-३८४ III Glossary of terms used by Vațeśvara ኛ sሄ← ጻ % 8

General index እ qሄ-¥s ፃ

TRANSLITERATION

VOWELS

Short:
a i u r P
Long:
ā í û e o ai au
Anusvāra : -- = m
Visarga : : = h
Non-aspirant : S = '

CONSONANTS

Classified: क् ख् ग् घ् ङ्
k kh g gh n
च् छ् ज् झ्
c ch j jh ñ
ट् ठ् ड् ढ् ण्
ț țh d dh ņ
त् थ् द् ध् न्
t th d dh n
p ph b bh m
प् फ् ब् भ्
Unclassified : य् र् ल् व् श् ह्
y r l v ś ș s h
Compound: क्ष् त्र् ज्ञ्
tr

INTRODUCTION

 The present volume, issued as Part I of Vateśvara-siddhānta and Gola, contains the Sanskrit text of all the eight chapters (adhikaras) of the Vateśvara-siddhānta, written by astronomer Vațeśvara, son of Mahadatta resident of Vadnagara in northern Gujarat, in 904 A. D. It contains also the Sanskrit text of the first five chapters of the Gola (Spherics) written by the same astronomer. The Sanskrit text of the remaining chapters of Vateśvara's Gola has not survived.

MANUSCRIPT MATERIAL

Two manuscripts of the Vateśvara-siddhānta have been discovered so far and these have been used for the present edition. Both are incomplete but one is larger than the other. The larger one will be called Ms. A and the shorter one Ms. B. MANUSCRIPT A. This is No. 46608 of Lucknow University Library, Lucknow, and may be described as follows :

  Substance-Paper. Character-Modern Devanāgari. Size-the first 43 leaves 28 cm. x 12.2 cm., the remaining ones 27 cm. x 12.2 cm., (approx). Extent-103 folios; 9 lines per page, and about 40 letters per line. The first 71 folios are numbered as l to 71, the folio-numbers being written on the verso or the left-hand pages of the folios at the top on the left hand margin and also at the bottom on the right hand margin. The first page of the manuscript is left blank and the writing is started from the second page. The folios numbered as 58 to 71 have vateśva (the tachygraphic abbreviation of Vateśvara-siddhānta) written just above the folio number on the left hand margin, the word rāma occurring just above the folio-number on the right hand margin on all folios of the manuscript. The folios occurring subsequent to folio 71, which are slightly darker in colour, were originally numbered as 99 to 129, the verso of the last folio being blank and left unnumbered. These folios were later renumbered as 72 to 103, the last folio (originally unnumbered) being also numbered this time and “vateśvarasiddhānta' written just below the folio-number 103. The renumbering is done in a different hand and only on the left hand margin at the top. The object of renumbering was evidently to provide continuous numbering to the whole manuscript. The discontinuous numbering, 1 to 71 and then 99 to 129, suggests that the manuscript consists of fragments of two different manuscripts, carefully put together to form one single manuscript. This is also proved by the fact that the last folio of the first of these two manuscripts, which bears the folio-number 71, ends with :

(पाणभूगुता च साधयेव । तीक्षालिकादेणभूतोय.मज्पाचायंस्वविक्षेयवियुक्तमतत्भिन्नोत्प)
(दिक्त्थशशिनोपमोयंस्पष्टोफजीवाद्यमृतोर्कवत्स्पात् शीतगोरुदवदृग्विलग्नकात्षद्भयुग्दू)

and the first folio of the second manuscript, which bears the folio number 99, begins with the repetition of the same matter. To get rid of this repetition the matter of folio 71 which is repeated on folio 99 has been enclosed within brackets ( ). The second manuscript has the bare folio-number at the top on the left hand margin and the folio-number with the word rāma just above it at the bottom on the right hand margin.

  As regards the numbering of the verses, only the first 14 verses of Chapter I Section 1, 9 verses of Chapter I Section 2, and 4 verses of Chapter I Section 3, are numbered. The numbering of the first 14 verses is correct; that of the other verses, wrong. The verses numbered 26, 27, 28, and 29 are really the 36th, 37th, 38th and 39th verses when counted from the beginning. These are the last numbered verses.

  The manuscript is written, as usual, along the length of the paper and the written matter is bordered on both sides of the pages by four vertical lines, pairwise in juxtaposition, throughout the manuscript.

  The manuscript is incomplete, but as far as the Vateśvara-siddhānta proper is concerned it is complete and contain all the eight chapters of the Vateśvara-siddhānta. In addition it contains five extra chapters, which really do not form part of the Vateśvara-siddhānta, but were composed and appended to the Vateśvara-siddhānta by Bhatta Govinda, son of Vahnika and resident of Dauranda, the scribe of the original manuscript, as supplement to Chapter III of the Vateśvara-siddhānta, as well as the first five chapters of Vatesvara's Gola which occur in disconnected and disarranged fragments towards the end of the manuscript. The manuscript breaks off in the midst of the last quarter of verse 22 of the Golāvasanā; the remaining verses of the Golāvasanā and and the verses of the next chapter entitled Bhūgolah, which should have occurred thereafter, wrongly occur earlier in the manuscript. The manuscript is incomplete as far as the remaining chapters of Vatesvara's Gola are concerned.  The manuscript begins as follows:

॥ ॥ श्री कृष्णाय नमः ॥ ॥ ब्रह्मावनीन्दुबुधशुक्रदिवाकरारजीवार्कसूनुभगुरून्पितरौ च नत्वा। ब्राह्म ग्रहक्षगणितं महदतसूनुर्वेक्ष्पैखिल स्फुटमतीव वटेश्वरोह ॥ १ ॥
and ends thus:
प्रागपरकयालयोः कुफललम्छनं क्षयमतस्खम्भुदलप्टष्टगनरयोदृक्साम्पालम्छनं न मध्याही उपपत्तियाप्राक्ता प्रागपरे लम्छनेन तिथिविरहे लम्छने विरहेवनते याम्पो
 The colophons at the ends of the chapters of the Vateśvara-siddhānta run as follows:
 (1) श्रीमदानंदपुरोयमट्टमदतसुतवटेश्वरावेरचिते स्वनामसंज्ञिते स्फुटस्मिद्धांते

मध्यगतिः प्रथमोधिकारः ॥ ॥

 (2) श्रीमदानंदपुनायभट्टमहदत्तसुतवेश्वटेरविरचिते स्फुटसिद्धांते स्वनामसंज्ञिति

- - - टगत्पधिकरोयः ॥ ॥

 (3) श्रीमदानन्पयुरायभट्टमहदत्तसृतवठोश्चरविरचिते स्वनामसंशिते स्फुटसिद्धान्ते

भट्टगोविन्दावतारिते त्रिप्रश्नाध्पापस्तृतीयः ॥ ॥

 (4) श्रीमदानंदपुरीयभट्टमहदत्तसुतवटेश्वरकिचिते स्वनामसंज्ञिते स्फुटसिद्धांते

भट्टगोविन्दाचतारिते चंद्रग्रहणाधिकारश्चतुर्थ: ॥ ॥
 (5) श्रीमदानन्दयुरीयभट्टमहदत्तसुतचटेश्चरविरचिते स्वनामसंज्ञिते स्फुटसिद्धान्त
भट्टगोविन्दावतारिते रविग्रहणाधिकारः पंचमः ॥

 (6) श्रीमदानन्दपुरीयभट्टमहदत्तसुतवटेश्चरविरचिते स्वनामसंज्ञिते स्फुटसिद्धान्ते

भट्टगोविन्दावतारिते उदयास्तमयाधिकारष्षष्ठः ।

 (7) श्रीमदानन्दपुरीयभट्टमदतसुतोवटेश्वरविचिते स्वनामसंज्ञिते स्फुटप्रसिद्धान्ते

भट्टगोविन्दावतारिते श्रृङ्गोन्नत्पथिकारस्सप्तमः ।

 (8) श्रीमदानन्दपुरीयभट्टमहदत्तसुतवदेश्वरविरचिते स्वनामसंज्ञिते भट्टगोविन्दा

वतारिते समागमाधिकारोष्टम: ।

॥ समाप्तेदं कालक्रियायट्टम् ॥

 The manuscript is very defective. The words are generally misspelt and there are omissions, repetitions as well as distortions. These defects and the occurrence of the chapters of Vatesvara's Gola in fragments, in wrong sequence, and in wrong places, indicate that our manuscript did not come from the hands of Bhatta Govinda, the scribe of the original manuscript, who had good knowledge of astronomy. It must have been copied from an incorrect copy of the manuscript originally written by Bhatta Govinda.

 The manuscript was originally discovered by me in the collection of the late Pandit Girish Chandra Awasthi, Head of the Oriental Department, Lucknow University, Lucknow. It was later presented to the Lucknow University Library.

 MANUSCRIPT B. No. 45866 of the Lucknow University Library, Lucknow. This is really a photostat copy of Ms. No. 3784 of the Sanskrit Section of the (West) Panjab University Library, Lahore, and was acquired before the partition of the country. It may be described as follows:

 Substance- paper. Character- Modern Devanagari. Size- 27 cm. x 12 cm. Extent- 66 folios: 9 lines per page and 40 letters per line. Incomplete; runs up to the end of the first quarter of verse 14 of Chapter VII Section 1 of the Vateśvara-siddhānta.

 The first page of the manuscript has the script vaţesvarasiddhăntaprarambhah at its centre. The writing is started on the second page and the numbering of the folios occurs on the verso or left hand pages of the folios at the top on the left hand margin and also at the bottom on the right hand margin, the word rama being written just above the folio-number on the right hand margin as in Ms. A. The numbering of the verses in this manuscript is exactly the same as in Ms. A. The same verses have been numbered and in the same way. The manuscript is written along the length of the paper and the Written matter in every page is bordered by four pairwise juxtaposed vertical lines on either sides, as in the case of Ms. A.

 The manuscript begins as follows:

। ॥ श्रीकृष्णाय नमः ॥ ॥ व्रह्मावनीन्दुवुधशुकदिवाकरारजीवार्कसूनुभगुरून्पितरौ च नत्वा ब्राह्म ग्रहक्षगणित महदत्तसूनुर्वक्ष्पेखिल स्फुटमतीव वटेश्वरोह ॥ १ ॥

 It ends on page 13t (i.e. recto of folio 66) as follows:

वरास्फसमीरितं बुधैर्गणितस्कन्दविशेषभाजनैः दिनशेषविधूंघासवस्सहितारात्रिगृतासवोप्पलम् रविवन्नरकर्णदीप्तयोर्मावन्दधमेणभुजादि च । प्राग्लग्नदृक्चंद्रमसौविलग्न

On page 132 there occurs the following statement in the centre:

 वटेम्वरसिद्धान्तः मल्लारिज्योतिविदाम् श्रीराम

le, "(This copy of) the Vateśvara-siddhānta belongs to astronomer Malāri. Sri Rāma.”

 The last folio 66 is numbered as usual at the bottom on the right ۔۔ hand margin but at the top on the left hand margin we have the number 1825 instead of the folio-number. This number 1825 probably indicates the year when the manuscript was copied and the statement in the centre on page 132 shows that the manuscript belonged to astronomer Malläri. The colophons at the ends of the various chapters run as follows:

 (1) श्रीमदानंदपुरोयभट्टमदत्तसुतवटेश्वरावरचिते स्वनामसंज्ञिते स्फुटस्मिडांते

मध्यगतिः प्रथमोधिकारः

 (2) श्रीमदानंदपुनायभट्टमहदत्तसुतवेश्वटेरविरचिते स्फुटसिद्धांते स्वनामसंज्ञिति

---टगत्पधिकारोयः ॥ ॥

 (3) श्रीमदादन्पपुरीयभट्टमहदत्तसुतवठोश्चरविरचिते स्वनामसंज्ञिते स्फुटसिद्धान्ते

भट्टगोविंदाबतारिते त्रिप्रश्नाध्यापस्तृतीयः । ।

 (4) श्रीमदानंदपुरीयभट्टमहदत्तसुतवटेश्चरकिचिते स्वनामसंज्ञिते स्फुट सिद्धांत

भट्टगोविन्दाचतारिते चंद्रग्रहणाधिकारश्चतुर्थः । ।

 (5) श्रमदानंदयुरीयभट्टमहदत्तसुतचटेश्चरविरचिते स्वनमसंज्ञिते स्फुट सिद्धान्त

भट्टगोविंदावतारिते रविग्रहणाधिकारः पंचमः । ।

 (6) श्रीमदानन्दपुरीयभट्टमहदत्तसुतवटेश्चरविरचिते रवनामसंज्ञिते स्फुट सिद्धान्ते

भट्टगोविन्दावतारिते उदयास्तमयधिकारषष्ठः ।

 Mss. A and B bear striking similarity. The differences are trivial. Both begin with obeisance to God Krsna and have the same colophons at the ends of the chapters. Both bear the same incorrect punctuation and in both of them the same verses are numbered in the same way. Thus there is no doubt that they were copied from copies of the same original. A glaring proof of this is that the rule contained in vs. 25 of Chapter I, Section 5, which is missing from MsA is also missing from MsB. It has been inserted editorially to fill the gap.

EDITORIAL NOTE

  The manuscripts described above, which were used for the present edition, being full of errors, omissions, repetitions and distortions, a large number of rules stated in the Vateśvara-siddhānta being new, having no counterpart in any other work on Hindu astronomy, and there being no commentary of the text to serve as a guide in deciphe ring the text, the task of editing the text was extremely difficult, almost impossible. Attempt has been made to emend and correct the text where necessary, without making drastic alteration in the original text exhibited by the manuscripts used. Three main considerations were kept in mind while editing the text, firstly that the edited text should be correct as far as the subject matter was concerned, secondly that it should be perfect as far as the metre of the verses was concerned, and thirdly that it should be grammatically sound and as near the original text as possible. The edited text is printed in the upper half of the page (in antique types) and the text as found in Ms. A is printed below (in roman types) followed by variants in Ms. B, if any. This arrangement will enable the interested reader to see for himself how far the editor has been successful in deciphering and editing the text correctly. Additional matter inserted in the edited text by Way of filling the gaps and omissions has been enclosed within square brackets. The text has been presented completely and exactly as found in the manuscripts used. Not a single verse or part thereof has been omitted.

 The entire text in the manuscripts used was set out, as usual, in the form of running matter. Even the words were not properly separated. The edited text as well as the original manuscript text has been displayed properly, the verses being given in two lines (as far as possible) and the words properly spaced. In the edited version the verses dealing with the same topic or giving the same rule have been put together and prefixed by an introductory heading in Sanskrit briefly summarising their contents. These introductory headings have been enclosed within square brackets [ ]. Alternative rules have been separated by providing a little more space between them.

 For the convenience of the reader, the chapter-heading has been mentioned at the top on the left hand page and the section-heading (or the subject of the chapter) at the top on the right hand page. The chapter-number and the section-number (or verse-number) are also mentioned at the top on every page.  Towards the end of this Part are given three appendices, containing Index of Half-verses, List of Word-numerals and Glossary of Terms used by Vatesvara, and General Index. It is hoped that these will prove useful to the reader.

ACKNOWLEDGEMENTS

 The present publication is sponsored by the Indian National Science Academy, New Delhi. I am greatly indebted to Professor F. C. Auluck, then Vice-Chairman, National Commission for the Compilation of History of Sciences in India, who requested me to edit the Vateśvara-siddhānta for the Academy. The credit for the publication of this work is indeed due to him. All workers in the field of Indian mathematics and astronomy must be grateful to him. My first and most cordial thanks are due to him.

 I must offer my cordial thanks to Dr. A. K. Bag, Asst. Executive Secretary, Indian National Science Academy, New Delhi, who evinced keen interest in the preparation and publication of this book and offered all possible help.

 I am under great obligation to Pandit Markandeya Mishra, Jyotishacharya, my former colleague and friend, whose scholarly assistance and advice was of great help in the editing of the text. My heartiest thanks are due to him. My thanks are also due to Dr. K. V. Sarma, Honorary Professor of Sanskrit, Adyar Library and Research Centre Adyar, Madras, for his suggestions regarding the arrangement of the textual matter, and to my student Shri Yukio Ohashi for his assistance in proof-reading on various occasions and for help in preparing the General Index.

 I am grateful to the late Pandit Girish Chandra Awasthi, formerly Head of the Oriental Department, Lucknow University, Lucknow, for kindly making the manuscript (Ms. A) of the Vateśvara-siddhānta of his collection available to me for my use and later presenting it to the Lucknow University Library at my suggestion. I am indebted to the authorities of the (West) Panjab University Library, Lahore, who were kind enough to supply the photostat of Ms. B and to the authorities of the Lucknow University Library, Lucknow, for their cooperation in procuring transcripts of manuscripts for my use from time to time.

 I remember with respect and gratitude my teacher, late Dr. A. N. Singh, formerly Professor and Head of the Department of Mathematics and Astronomy, Lucknow University, Lucknow, for his guidance, help and blessings and for placing at my disposal all manuscripts, transcripts and books of his collection.

 I am also thankful to the many scholars whose works were consulted and found helpful during the preparation of this work.

 Lastly, I express my thanks to the proprietor and staff of the industrial Printing Works, Raniganj, Lucknow, for the excellent composing, printing and get-up of the book.

K. S. Shukla

श्रीवटेश्वरविरचित:

वटेशवर-सिद्धान्तः

I. मध्यगत्यधिकारः

1. भगणनिर्देशः

[ मङ्गलाचरणपूर्वकं ग्रंथवस्तुग्रंथकतृनिर्देशः ]

ब्रह्मावनीन्दुबुधशुक्रविवाकरारजीवार्कसूनुभगुरून् पितरौं च नत्वा ।
ब्राह्मां ग्रहर्क्षगणितं महदत्तसूनुर्वक्ष्येऽखिलं स्फुटमतीव वटेश्वरोऽहम् ॥ १ ॥
कालक्रियागणितगोलमहागमार्थज्ञानप्रपञ्चविमलीकृतचारुधीभिः ।
दिव्यैः प्रदशितमिदं मुनिभिर्यदज्ञाः कुर्मो वयं तदवलोक्य गुणः स तेषाम् ॥ २ ॥
किन्तु स्वबुद्धिकृत[दृष्टिवि]भेद एषा कोक्त युग स्फुटमुपैति सदैकतो न ।
यस्मादतः सकलशास्त्र[विचारसारं] प्रोद्भास्यतेऽखिलमपास्य कुदृष्टिमार्गम् ॥ ३ ॥


Mss. used: Ms. A (No. 46608) and Ms. B (No. 45866) both of the Lucknow University Library, Lucknow.

Text of Ms. A :

॥ ॥ श्री कृष्णाय नमः ॥ ॥

[1] व्रह्मावनीन्दुबुधशुक्रदिवाकरारजीवार्कसूनुभगुरुन्पितरौ च नत्वा । व्राह्यं ग्रहर्क्षगणितं महृदत्तसूनुर्वक्ष्यैखिलं स्फुटमतीव वटेश्वरोहं ॥ १ ॥
[2] का लक्रियागणितगोलप्तहागमार्थज्ञानप्रपंचविमलीकृतचारुधोभिः दिव्पैः प्रदशितमिदं मुनिभिर्पदज्ञाः कुमों वप। तदवलोक्य गुणस्स तेषां ॥ २ ॥
[3] किंतु स्वबुद्धिकृतद * * * * * भेद एषां कोक्तं युगं स्फुटमुपैति सदैकतो ना यस्मादतस्सकलशा ' ' ' • • • स्त्रं प्रोद्भास्प खदितमपास्तकुदष्टिमार्ग॥ ३ ॥

Variant Readings in Ms. B : l dਕਧੇo 2 a °महागमार्थ० 3 b



[ ज्योतिषशास्त्र-प्रशंसा ]

श्रुत्युक्तमाङ्गमिदमेव यतो नियोगः कालेऽयनर्तुतिथिपर्वदिनादिपूर्वे ।
वेदीककुब्भवनकुण्डतदन्तरादि ज्ञेयं स्फुट श्रुतिविदां बहुमान्यमस्मात् ॥ ४ ॥



[ राद्धान्त-परिभाषा ]

समयमितिरशेषा साधनं खेचराणां गणितमखिलमुक्तं यत्र कुट्टाद्युपेतम् ॥
ग्रहभगणमहीनां संस्थितिर्यत्र सम्यक् स खलु मुनिवरिष्ठैः स्पष्टराद्धान्त उत्तः ॥ ५ ॥

[ ग्रहनक्षत्राणां सृष्टिः ]

आदौ ससर्ज भगण झषमेषसन्धिसंस्थग्रहै: सह ग्रहस्फुरदंशुजालम् ।
ब्रह्मा प्रतिक्षणगमर्कजसो[म]कक्ष्यावक्त्रध्रुवप्रतिनिबद्धमिनेन्दुवश्यम् ॥ ६ ॥

[ कालपरिच्छेदाः ]

कमलदलनतुल्यः काल उक्त[स्त्रुटि]स्त-
च्छतमिह लवसंज्ञस्तच्छतं स्यान्निमेषः
सदलजलधिई भिस्तैर्गुविहैवाक्षरं त
तपरिमितकाष्ठा तच्छरार्धेन चासुः ॥ ७ ॥


Text of Ms. A :

[4] श्रुत्पुत्तमांगमिदमेव पतो नियोगः कालेयनर्तुतिथिपर्वदिनादिपूर्वे ।

वेदीककुव्भवनकुंडतदंतरादि ज्ञेयं स्फुट श्रुतिविदां वहुमन्पमस्मात्। ४ ।।

[5] समयमितिरशेषा सावनं खेचराणां गणितमखिलमुक्त यत्र कुट्टाद्युपेतं ।

ग्रहभगणमहोनां संस्छितिर्यत्र सम्यक् स खलु मुनिवरिष्टैः स्पष्टराद्धांत कुतः ॥ ५ ॥

[6] आदौ ससर्ज भगण झषमेषसंधिसंस्छग्रहैस्सह ग्रहस्फुरदंशुजाल ।

व्रह्मा प्रतिक्षणगमार्कजसोकाष्टावक्त्रध्वप्रतिनिवद्धमिनेंदुवश्यं ॥ ६ ॥

[7] कमलदलन तस्मित्काल उत्तस्तस्छतमिह लवसंज्ञस्तश्छतं स्पान्निमेषः ॥ ७ ॥

सदलजलधिमिस्तैर्गुर्विहैवाक्षर तात्कृतपरिमितकाप्टा तश्छराधेन वासु

अाक्षं पलं षडसवो घटिका पलानां
षष्ट्या दिनं च घटिकाः खलु षष्टिरह्नाम् ॥
मासः खवह्नि[ ३०]भिरथाब्दमिना [१२] हतः [सः
क्षेत्र च] कालसदृशावयव विनासुम् ॥ ८ ॥

[ ब्रह्मणः अायुपरिमाणम् ]

दन्ताब्धयोऽयुतहता [४३२००००] युगमर्क[वर्षा दस्राद्रयो ७२]|युगगणा मनुरेक उत्तः ।
कल्पश्तुचर्दशमनुर्युनिशं च तौ द्वौ कस्य स्ववर्षशतमत्र तदायुरुत्तम् ॥ ९ ॥

[ शकारम्भे ब्रह्मणः अायुः ]

कजन्मनोऽष्टौ सदलाः समा ययुस्तथाऽर्धमासो मनवो दिनस्य षट् ॥ युगात्रिवृन्दं [२७] सदृशाङघ्रयस्त्रयः कलेर्नवागैकगुणाः [ ३१७९] शकावधेः ॥ १० ॥

[ग्रहाणां युगभगणाः]

खाभ्रखाभ्रदशनाब्धयो [४३२००००] युगे भार्गवेन्दुसुतसूर्यपर्ययाः । शीघ्रतुङ्गभगणाः प्रकीतिताः सूर्यसूनुसुरपूजितासृजाम् ॥ ११ ॥


Text of Ms. A :

[8] अाक्षं पलं षडसवो घटिका पलानां षष्ट्या दिनं च घटिका खलु षष्टिमहं ।

मासः खवह्निभिरथाब्दमिनाहत • • • • • • • कालसदृशावयवं विनासु ॥ ८ ॥

[9] दंताव्धयो युतहता युगमर्क • • • • • • * * * युगगुणा मनुरेक उक्तः ।

कल्पश्चतुर्दशमनुद्युनिशं च तौ द्वौ कस्प स्ववर्षशतमत्र तदायुरुत ॥ ९ ॥

[10] कजन्मनोष्टौ सदलास्समाययुस्तथा चमासो मनवो दिनस्प षट् ।

युगात्रिवृदं सदृशांघ्रयस्त्रयः कलेर्नवार्गकगुणाः शकावधेः ॥ १० ॥

[11 ] खाभ्रखाभ्रदशनाब्धयो युगे भार्गवेन्दुसुतसूर्यपर्ययाः ।

शीघ्रतुंगभगणाः प्रकीतितास्सूर्यसूनुसुरपूजितासृजां ॥ ११ ॥

1. विनासु ( = असुपर्यन्तं विना)= पलाद्यं or विनाडिकाद्यं .. see BrSps, i. 6(c-d)
क्षेत्रविभागस्तृल्यः कालेन विनाडिकाद्येन ॥ शशिनो रसवह्निसुरेषुनग क्षितिभृविषया[५७७५३३३६]स्तनयस्य भुवः ।

गजपक्षगजाङ्गनवद्विभुजाः [२२९६८२८]

खयमाक्षिकृतर्तुगुणाश्च [३६४२२०] गुरोः ॥ १२ ॥

[1]रविजेभरसानिलषण्मनवः [१४६५६८] शशिसूनुचलस्य रसाग्नियुताः ॥

नखखाद्रिगुणाड्कनगक्षितयो [१७९३७०५६] भृगुपुत्रचलस्य बुधैर्गदिताः ॥ १३ ॥

रसशैलगुणाक्षिभुजाभ्रनगाः [७०२२३७६] [2]शशिखाश्विकरीभपयोनि[ध]यः[४८८२११] ॥

हिमगूच्चयुगार्क्षगणाः कृतपुंद्विभुजाग्निभुजाः [ २३२२३४] शशिपातभवाः ॥ १४ ॥

[सप्तषि-युगभगणाः]

कमलविष्टरवक्त्रसरोरुहस्फुटगिराऽभिहिता मुनिपर्ययाः । य इह तानपि वच्मि युगोद्भवान् द्युचरलब्धवरो भुजगोऽष्टयः [१६९२] ॥ १५ ॥


Text of Ms. A :

[12] शशिनो रसवह्निसुरेषुनगक्षितिभृद्विषयास्तुयषस्प भुवः ।

गजपक्षगजांगनवद्विभुजाः खपमाक्षिकृतत्तुंगुणाश्च गुरोः ॥ १२ ॥

[13] रविजस्य भुजंगरसानिलषण्मनवः शशिसूनुचलस्य रसाग्नियुताः ।

नखस्वाग्निगुणांकनखक्षितयो भूगुपुत्रचलस्प बुधैर्गदिता: ॥ १३ ॥

[14] रसशैलगुणाक्षिभुजाभ्रनगा: शिश्विखाश्विकरीभपयोनिय:।

हिमगूश्चयुगक्षगणाः कृतपुंद्विभुजाग्रिचुजा: शशिपातयुगं ॥ १४ ॥

[15] कमलविष्टरवक्त्रसरोरुहस्फुटगिराभिहित्ता मुनिपयोयाः

य इह तानपि वच्मि युगोद्भवान्द्युचरलब्दवरो भुजगोष्टयः

^ रविजस्य भुजग् of the original text has been replaced by vfạF to rectify the metrical defect.

^ The reading firfiqarfat (qtrifiera: as RoR) adopted by Ram Swarup Sharma and Mukund Mishra is incorrect, because it does not agree with the statements made in section (pariccheda) 5, viss. 19. 28, 39-43, 48-51, 60-64(a-c), 74(c-d)-75(a-b), 95, 97-105(a-b), and 106, below. The reading grfrarfatigrifiera: as Rqq agrees with all of them. Kha here means Brahma and therefore 1.

[ ब्रह्मायुषि मन्दोच्चभगणाः ]

मन्दतुङ्गभगणाः कजीविते भूवियद्ग जशराष्टयो [१६५८०१] रवेः ।
लोहितस्य शरषट्छवोरगा [८११६५] धीकृताङ्कदहनेन्दवो [१३९४८] गुरोः ॥ १६ ॥
कृतसप्तनगर्तवः [६७७४] शनेः क्षितिगोदोर्मुनिभूभृदब्धयः [४७७२९१] ।
शशिजस्य सुरारिमन्त्रिणो द्विकृताष्टद्विकपञ्चभूमयः [१५२८४२] ॥ १७ ॥[1]

[ ब्रह्मायुषि पातभगणाः ]

नवकुनगाष्टकुवेदरसेषुश्रुतिहरिणाङ्कभधीमतिनन्दाः [९८८२७१४५६४१८७१९] ।
शरबिलधीरसरामरसाभ्र
द्विपकृतिभेन्दुरसाङ्कशशाङ्काः [१९६१२७६४०६३६८९५] ॥ १८ ॥
जलधिगजर्तुनखा [२०६८४] यमशून्य[द्वि]घनगुणा [३८०२] द्रिकृतेषुभुव[१५४२]श्च ।
बुध-सित-भूज-सुरेज्य-शनीनां कमलभवायुषि पातभसङ्घाः ॥ १९ ॥[2]


Text of Ms. A :

[16] मंदत्तुंगभगणाः कुजीविते भूवियद्गजशराष्टयो रवे:

लोहितस्प शरषट्छवोरगा धीकृताकदहनेन्दवो गुरोः ॥ ॥

[17] कृतसप्तनवतवः शनेः क्षितिगोदोर्मुनिभूभृदब्धयः

शशिजस्प सुरारिमंत्रिणो द्वकृताष्टद्विकपंचभूमयः ॥ ॥

[18] नवकुनगाष्टकुवेटरसेषुश्रुतिहरिणाकभधीमतितंदाः

शविशिलधीरसरामप्रसाभ्रद्विपकृतिभिन्दुरसांकशशांकाः ॥ ॥

[19] जलधिगजर्तुनखा यमशून्पघनगुणा द्विक्वतेषुभुवश्च ।

वुधासेतभूजसुरेज्पशनीनां कमलभवायुषि पातभसंघाः ॥ ॥

MS. B: 18b °श्रुति° °नंदाः


^  1. The revolutions of the apogees of the planets stated in verses 16 and 17 above agree with the positions of the apogees given in section 4, vss. 56(c-d)-59, below.

^  2. The revolutions of the ascending nodes of the planets stated in vSs.

18 and 19 above agree with the positions of the ascending nodes given in section 4, vss. 60-62, below. 

[ ज्ञशुक्रपातविषये विशेषः ]

स्वशीघ्रनीचोच्चकवृत्तपर्ययैः हृतावशिष्टाः खगपातपर्ययाः ॥
ज्ञशुक्रयोस्तच्चलकेन्द्रसंयुति वदन्ति पातावथवा मनीषिणः ॥ २० ॥

[ ग्रन्थकारजन्मकालः ग्रन्थनिर्माणकालश्च ]

शकेन्द्रकालाद्भुजशून्यकुञ्जरै[८०२]रभूदतीतैर्मम जन्म हायनैः ॥
अकारि राद्धान्तमितैः स्वजन्मनो मया जिना[२४]ब्दैर्द्युसदामनुग्रहात् ॥ २१ ॥

भगणनिर्देशः प्रथमः ॥




Text of Ms. A :
[20] स्वशीघ्रनीचोश्चकवृत्तपर्युर्यः हृतावशिष्टाः खगपातपर्येयाः

ज्ञशुक्रयोस्तच्चलकेंद्रसंयुति वदंति पातानथवा मनीषिणः ॥। ॥

[21] शकेन्द्रकालाद्भूजशून्यकुंजरैरभूदतीतैर्मम जन्म हायनैः

अकारि राद्धांतसितैस्स्वजन्मनो मया जिनाब्दैर्युसदामनुग्रहात् ।। ।

भगणनिर्देश: । प्रथमः ॥ ॥

2. मानविवेकः

[ भोदयाः ग्रहोदयाः सावनदिनानि च ]

जलधररसपञ्चक्ष्माभृद[ग्नि]द्विपक्षद्विघनशरशशाङ्का[१५८२२३७५६० ] भोदयाः स्युर्युगेऽमी ।
निजभगणविहीनाः खेचरस्योदयाः प्राक् दिनकृदुदयराशिः सावनो भूदिनाख्यः ॥ १ ॥

[ शशाङ्कमासाः, रविवर्षाणि नाक्षत्रदिनानि च ]

भगणविवरशिष्टा ये द्वयोस्ते द्वियोगा रविशशियुतयो यास्ते शशाङ्कस्य मासाः ।
दिनकरभगणा ये तानि वर्षाणि भानोरुडुदिननिकरः स्याद् भोदयाः प्राक् प्रदिष्टाः ॥ २ ॥

[ उच्चनीचपरिवर्ताः अधिमासाश्च ]

स्वग्रहोच्चभगणान्तरं जगुः स्वोच्चनीचपरिवर्तसंज्ञकम् ।
मासराशिविवरं शशीनयोर्यत्तदुत्तमधिमाससंज्ञकम् ॥ ३ ॥

[ तिथिक्षयाः पितृसुरासुराणां दिवसाश्च ]

क्षितिशशिनोदिवसान्तरमाहु]]स्तिथिविलयं नृसमां रविवर्षम् ।
पितृदिवसं वि[धु]मासमिनाब्दं दितितनयामरवासरसंज्ञम् ॥ ४ ॥


Text of Ms. A :

[1] जलधररसपंचक्ष्माभूदद्विपक्षद्विवनशरशशांका भोदयास्युर्मुगेमी ।

निजभगणविहीनाः स्वेवरस्पोदयाः प्राग्दिनकृदुदपराशिस्सावनो भूदिनाख्यः ॥ ॥

[2] भगणविवरशिष्टा ये द्वयोस्तद्वियोगा रविशशियुनवो यास्ते शशांकस्पस मासाः ॥ ॥

दिनकरभगणा ये भानि वर्षाणि भानोट्रतुदिननिकरस्स्थाद्भोदयाः प्राक्प्रदिष्टाः

[3] स्वगृहोच्चभगणांतरं जगुस्खोच्चनीचपरिवर्तसंज्ञक ।

मासराशिविवराशशीनयोर्यक्तदुतमयिमासका युगे ॥ ॥

[4] क्षितिशशिनोदिवसांतरमा*स्तिथिनिलया तृसमारविवर्षं

पितृटितसंविमासमिनाव्टं दितितनयामरवासरसंज्ञं ॥ १६ ॥
Ms. B : 4 b नृसमा०

[ गुर्वब्दाः व्यतिपाताश्च ]

गुरुभगणार्क[१२]बधोऽब्दगणः स्यात् त्रिदशगुरोविजयाश्विनपूर्वः ।
द्विा २]गुणितपर्ययसंयुतिरुता दिनकरचन्द्रमसोव्र्यतिपाता: ।। ५ ।

[ उत्सर्पिणी-अपसपिणी-सुषमा-दुष्षमाः ।]

उत्सपिणी प्रथममेव युगार्धमुत्त' ज्ञेयं द्वितीयमपसपिणिकाभिधानम् ॥
मध्ये युगस्य सुषमा खलु दुष्षमा स्यादाद्यन्तयोः कुमुदिनीवनबन्धुतुङ्गात् ॥ ६ ॥

[ कल्पे ब्रह्मायुषि च भगणादयः ।]

यद्द्युगोत्थमिह पर्ययादिकं तद्गजाभ्रगगनेन्दु[१००८]ताडितम् ॥
कल्पज खखनखग्रहा[७२०००lहतं तद् भवेत्। कमलविष्टरायुषि। ७ ॥

[ कालप्रवृत्तिः ]

खुट्या[दि]पद्मोद्भवजीवितान्तः काल: समं तेन झषाजसन्धौ।
लङ्काकुजस्थद्युचरैः प्रवृत्तः शनेदिने चैत्रसितादितोऽयम् ॥ ८ ॥


Text of Ms. A :

[5] गुरुभगणार्कवधोव्दगणस्स्पात्त्रिदशगुरोविजयाश्चिनपूर्वा:

द्विगुणितपर्ययसंयुतिरुता दिनकरचंद्रमसोर्थनिपाताः ॥ १७ ॥

[6] उत्सर्पिणी प्रथममेव युगावमुक्त ज्ञेयं द्वितीयमपसर्पिणिकाभियानं ।

मध्ये युगस्य सुषमा खलु दुष्पमा स्पादाद्यंतयोः कुमुदिनीवनवंयुठंगात् ।। १८ ॥

[7] यद्युगोत्थमिह पर्ययादिक तद्गजाभ्रगगनैन्दुताडितं ।

कल्पज खखनखग्रहाहत तन्दूवेर्कमलविष्टरायुषि ॥ १६ ॥

[8] तुद्यापद्मोद्भवजीवितांतः कालस्समं तेन जषांन्तसंधौ

लकाकुजस्छघुचरैः प्रवृत्तः शनैर्दिनञ्चैत्रसितादितोयं ॥ २१ ॥
Ms. B : 5 d °तिपाताः 8 d शर्नदिनं

[ कालस्य नव मानानि ]

अार्क्ष-चान्द्रमस-सौर-सावन-ब्राह्म-जैव-पितृ-देव-दैत्यजैः ॥
काल एभिरनुमीयतेऽव्ययो येन माननवकव्यवस्थितिः ॥ ९ ॥

[ माननवकस्य प्रयोजनानि ]

पवविमतिथिकरणाधिमासकज्ञानमैन्दवान्मानात् ।
प्रभवाद्यब्दाः षष्टि[६०]र्युगानि नारायणादीनि ॥ १० ॥
अाङ्गरसादेतेषां ज्ञप्तिः पैत्र्याच्च पैतृको यज्ञः ।
कामलजासुरदैवैस्तेषामायुःपरिक्लृप्तिः ॥ ११ ॥
अध्ययननियमसूतकमखगतयः [ तपः] चिकित्सा च ।
होरामुहूर्तयामाः प्रायश्चित्तोपवासाश्च ॥ १२ ॥
अायुर्दायश्च नृणां गमनागमने च सावनान्मानात् ।
ऋत्वयनविषुवदब्दा युगं क्षयद्धीं दिनस्य सौरात्स्युः ॥ १३ ॥



Text of Ms. A :

[9] आक्षचांद्रमससौरसावनब्राह्मजैवपितृदेवदैत्यर्ज:

काल एभिरनुमीपतेव्पयो । भेन मानभवकस्पवापः

[10] पर्वावमतिथिकरणाधिमासकज्ञानमैन्दवान्मानात्

प्रभवात्पब्दाष्पष्टियुगानि नारायणादीनि ॥ २२ ।।

[11] अांगिरसादेतेषां ज्ञप्तिः पित्र्याश्च पैतृको यज्ञः ।

कमलजासुरदेवैस्तेषामायुः परिश्छितिः ।

[12] अध्ययनतियमसूतकमखगतयः । चिकित्सा च

हारा मुहर्तयामाः प्रायाश्चित्तोपवासाश्च ॥ २३ ।।

[13] अायुर्दायश्चतृणां गमनागमने च सावनान्मानात् ॥

ऋत्वयनविषुवदव्दाघुगक्षयद्धीं दिनस्य सौरात्स्युः ॥ २४ ॥
Ms. B: 12b Stop () missing 13a °नृणां 13 c °दब्दा०

ज्याद्या विधयश्चाक्ष[त् श]शधरभगणोद्भवाश्च नाक्षत्रात् ।
मासाब्दवासराणां संज्ञाः सदसत्फलावगतिः ॥ १४ ॥

मानविवेको द्वितीयः ।





Text of Ms. A :

[14] ज्याघः । विधयश्चाक्ष°शिधरभगणोद्भवाश्च नाक्षत्रात् ।

मासाठ्वासराणां संज्ञास्सदसत्फलावागति: ।

मौनविवेको द्वितीय: ॥ २५ ॥

Ms. B : 14a ज्याद्या

3. द्युगणविधिः

[ अहगणानयने सामान्यविधिः ]

कोत्पत्ति-कल्प-युगयातसमा इन[१२]म्रा मासान्विताः खगुण[३०]सङ्गुणिता সীমিঃ ।
युक्ताः पृथ[क्त्व]धिकसङ्गुणिता इनाहैर्लब्धाधिमासदिवसैः सहिताः पृथक्स्थाः ॥ १ ॥
दिनक्षयघ्नाः शिशिरांशुवासरैरवाप्तहीनाहगणैविवजिताः ।
द्युराशयस्तेष्वग[७]भक्तशिष्टको दिनाधिपो मन्द-यम-द्युपादित:[1] ॥ २ ॥

[ अधिमासावमौ विनाऽहर्गणः ]

यातोऽर्कमासनिकरः क्षणदाकराहैनिघ्नोऽर्कवासरहृतो गगनाग्नि[ ३०]निघ्रः ॥
तिथ्यन्वितः कुदिनसङ्गुणितो विभक्तश्चान्द्रद्युभिदिनगणः खलु वा स सैकः ॥ ३ ॥

[ अधिमासशेषज्ञानेन अहर्गणः ]

युगक्वहघ्रा रवियातवासराः खराम[ ३०]निघ्नाधिकशेषवजिताः ॥
विभाजिताः सूर्ययुगोत्थवासरैरहर्गणः स्यादथवैकसंयुतः ॥ ४ ॥


Text of Ms. A :

[1] कोत्पत्तिकल्पयुगयातसमा इनम्रा मासान्विताः खागुणसंगुणिता अहोभिः

द्युक्ताः पृथ*धिकसंगुणिता इनाहैर्लब्दाधिम्पसदिवसस्सहिताः पृथक्छाः ।। २६ ॥

[2] दिनक्षयघ्राः शिशिरांशुवासरैरवामहीनाहगणैविवजिताः ।

द्युराशयस्तेष्टगभक्तशिष्टको दिनाधियो मन्मयमघुपाधिपः ॥ २७ ॥

[3] यातोर्कमासनिकरः क्षणदाकराहैनिघ्नोर्कवासरहृत्तो गगनाग्निनिघ्र

स्तिथ्यन्वितः कुदिनसंगुणितो विभक्तश्चंद्रद्युभिदिनगणः खलु वा भ्रसैक ॥ २८ ॥

[4] घृगक्वहघ्रा रवियातवासराः खरामनिव्र्त्राधिकशेषवजिताः

विभाजितास्सूर्ययुगोत्थवासरैरहर्गणस्स्पादथवैकसंयुतः ॥ २६ ॥

Ms. B: 1 d °धिमास्°  2 b °रवाप्त°  2 d दिनाधिपो  3d °चन्द्रघु°


^  1. मन्दः = शनिः, यमः = शनिः, द्युपः = रविः । कोत्पत्तिदिवसः शनिः, कल्पादिदिवसः , शनिः, युगादिदिवसः रविः। if: Also see infra, vs. 20.

[ अन्यः सरलविधिः ]

वृद्ध्यहावमविशेषसङ्गुणाः प्रेतसूर्यदिवसा विभाजिताः ।
प्रोक्तवद्रविदिनैस्त्वहर्गणः सैकयातरविवासरान्विताः ॥ ५ ॥

[ अधिमासावमशेषयोः ज्ञातेऽहर्गणः ]

भूदिनैरधिकशेषमाहतं वाऽधिकैरवमशेषमेतयोः ।
संयुतिः शशधरद्युभाजिता स्यात्स्फुटं त्वधिकमासशेषकम् ॥ ६ ॥
गताधिकघ्राः स्फुटशेषसंयुताः कुवासरा वा द्युगणोऽधिकोद्धृताः ।

[ सशेषयातावमदिनानां ज्ञातेऽहर्गणः ]

सशेषयातावमभूदिनाहतेर्युगावमैर्लब्धमहर्गणोऽथवा ॥ ७ ॥

[ भगणादिसूर्यस्य चन्द्रस्य च ज्ञातेऽहर्गणः ]

शशधरभगणघ्त्रे यातसूर्यद्युराशौ युगरविदिनभक्त मण्डलादिः शशाङ्कः ।
त्रिकु[१३]हतदिन[कृद् jधीनेन्दुभाद्यधितोऽक्षै[५]र्हत इनगतवर्षेरन्वितः शुद्धयहनि ॥ ८ ॥
भोदयैर्गतखरांशुवासराः सङ्गुणा युगदिनेशवासरैः ।
भाजिताः कथितशुद्धिर्वाजिताः स्याद् द्युराशिरथवैकसंयुतः ॥ ९ ॥


Text of Ms. A :

[5] वद्ध्यहावमविशेषसंगुणाः प्रेतसूर्यदिवसा दिवजिताः

प्रोतवद्विभजितास्त्वह । गणस्सकपातरविवासरान्वितः ॥

[6] भूदिनेरधिकशेषमाहतं । वाधिकैरवमशेषमेतयोः

संयुतिः शशिधरद्युभाजिता स्यात्स्फुटं त्वधिकमासशेषकं ॥

[7] गताधिकाम्राः स्फुटशेषसंयुक्ताः कुरामरा वा द्यगणोधिकोद्धृतः

सशेषयातावमभूदिनाहते द्युगावमैलव्दमहर्गणोथवा ॥ ॥

[8] शशिपरभगणघ्त्रे पातसूर्यद्युराशौ युगरविदिनभक्ते मंडलादिः शशांकः

त्रिकुहितदिनहीनी ‘ ’ ष्टुभाद्यधितोक्षहत इवगतवर्षरन्वितः शुद्ध्यहानि ।

[9] भोदपैर्गतखरांशुवासरास्संगुणा युगदिनेशवासरैः

भाजिताः कथिवशुद्धिवजितास्स्पाद्द्युराशिरथर्वकसंगुणः ।
Ms. B : 6 a भूदिनै°

[ प्रकारान्तरेण अहर्गणः ]

भोदयार्कभगणान्तरेण वा प्रोक्तवद्दिनगणोऽर्कवत्सराः ॥ १० ॥

[ वर्षाधिपः ।]

ऽर्कवत्सराः ।। १० ।।

नवाष्टरामाङ्गरसैः [६६३८९] समाहताः खखाभ्रषट्क[६०००]प्रविभाजिताः फलम् ।
खराम[ ३०]शेषं दिनशुद्धिरिष्यते मधोः सितादेदिवसैरिनाब्दपः ॥ ११ ॥

[ शुद्धेः ज्ञातेऽहर्गणः ]

विश्वरामनवमङ्गलैककै[१८९३१३]स्ताडिता गतसमा विभाजिताः ।
खाभ्रखाङ्गदहनै[३६०००]रवाप्तक शुद्धिहीनमथ चैत्रशुक्लतः । १२ ॥
वासरैर्युतमवद्युवजितं वर्षवासरयुतं दिवागणः ॥ १३ ॥

[ वर्षान्ताहर्गणः ]

विश्वरामनवभिः [९३१३] समाहताः [ खाभ्रखाङ्गगुण ३६००० भाजिताः फलम् ।]
प्राग्वदक्षरसराम[ ३६५]सङ्गुणैरब्दकैर्युतमहर्गणोऽथवा ॥ १४ ॥



Text of Ms. A :

[10] भोदयांतदिवसांतरेण वा प्रोक्तवद्दिनगणोर्कभान्वितः ।

[11 ] नवाष्टरामांगरसस्समाहताः खखाभ्रषट्कप्रविभाजिताः फल

खरामशेषं दिनशुद्धिरिष्यते मधोस्सितादेर्दिवसैदिनाब्दकः ॥

[12] विश्वरामनवमंगलैककैस्ताडितागत्तसमा विभाजिताः

खाभ्रखांगदहतैरवाप्तपूकशुद्धिहोनमथ चत्रशुक्लतः ।

[13] बासरैर्युतमितर्नुवजितं । वर्षवासरयुतं दिवागणः

[14] विश्बरामनवभिस्समाहताः

प्राग्वदक्षरसरामसंगुणः । अब्दकैर्युतमहर्गणोथवा


Ms. B : 13 a °मितर्तु

[ प्रकारान्तरेण वर्षान्ताहर्गणः ]

विश्वरामशरवेद[४५३१३]ताडिताः [खाभ्रखाङ्गगुण ३६००० भाजिताः फलम् ॥]
प्राग्वदब्धिरसराम[ ३६४]ताडितैरब्दकैर्युतमहर्गणोऽथवा ॥ १५ ॥

[ लघ्वहर्गणः ]

अब्द-वेदरसपावका[३६४]हत नो क्षिपेद्दिनगणो लघुर्भवेत् ।
एवमेव शतशः प्रसाधयेद् वासरौघमलधुं लघु क्रमात् ॥ १६ ॥

[ कजन्मतोऽहर्गणः ]

शून्यनखाड्कनर्वेकरस[६१९९२००]म्रा भूदिवसा द्युगणः कदिनादौ ।
नन्दशराब्धि[४५९]गुणाश्च कृतादौ तिष्यमुखस्त्रि[३]गुणः कृत[४]भक्तः ॥ १७ ॥
तद्योगः कल्यादौ द्युगणः कोत्पत्तितोऽथवा निघ्नः ।
नवगुणरसाष्टनवनगवेदभुजैः [२४७९८६३९] कुदिनवेदांशः [ हैं.] ॥ १८ ॥
खैकाक्षि[खशर]शरशरवसुनवरूपाक्षतत्त्ववस्वगाङ्काः [९७८२५५१९८५५५०२१०]
कल्यादौ द्युगणोऽयं कलिगतद्युगणेन संयुतस्त्विष्टः ॥ १९ ॥


Text of Ms. A :

[15] विश्वरामशरवेदत्ताडिताः

प्राग्वदठिदरसरामताडितै । रव्दकैर्युत्तमहर्गणोथवा ॥ ॥

[16] अव्दवेदरसरामकाहातिनोंक्षिपेद्दिनगणो लघुर्भवेत् ।

एवमेव शतशः प्रशाधयेद्वासरौघमलघु लघुं क्रमात् ।

[17] शून्यनखांकनवैकासम्रा भूदिवसा द्युगणाः कदिनादी

तं द शराब्दिगुणाश्च कृतादौ तिष्पमुखत्रिगुणः कृतभक्तः ।

[18] तद्योगः कल्पादौ द्युगुणः कोत्पत्तितोथवा निघ्रः ।

नवगुणरसाष्टनवनगवेदभुजैः कुदिनवेदांशः ॥ ॥

[19] खैकाक्षिञ्शरशरवसुनवरूपाक्षत्तत्ववस्वगांकाः

कल्पादौ पुगणोयं कलिगतयुगणेन संयुक्तिस्त्विष्टस्स्पात ।


Ms. B : 16 b fairuf 17 b द्युगणः

[ व्यस्तगणनया दिनाधिपः ।]

सप्ता[७]भ्यस्तात्कुदिनाद् द्युगणोनात्सप्त[७]भाजिताच्छेषम् ।
शनिमन्देनसिताद्यो व्यस्तगणनया दिनाधिपतिः ॥ २० ॥

[ चान्द्रसौराष्हर्गणौ ]

द्युगणोऽधोऽवमगुणितात् कुदिनहृतादाप्तयुग् विधोईंगणः ।
पृथगधिकगुणो विधुदिनहृतोऽधिमासदिनवजितोऽर्काहाः ॥ २१ ॥

[ प्रकारान्तरेण तदेव ]

यातावमेन्दुदिनराशिचयौ स्वशिष्ट्या युक्तोनितावमगणः शशिवासरा वा ।
हीनौ गताधिकगणश्च रविद्युराशिस्तद्योगतो रविदिनानि गताधिमासाः ॥ २२ ॥

[ अन्ये विधयः ]

पृथगिनदिनराशिश्चन्द्रभ[२७१]घ्रो विभक्तः शतगुणितखखेषुव्योमवेदै[४०५००००]विहीनः ।
रसनगनव[९७६]लब्धव्योमराम[३०lम्रयुक्तः पृथगज[११lहतराशिद्विष्ठ ऊध्र्व विभक्तः ॥२३॥
खानिखेकशरषण्मुखे[१६५१०३०]र्युतो रामखाग[७०३]भजिताप्तवाजितः ।
स्याद्द्युराशिरिनसावनोऽथवा सूर्यमासनिकरो द्विधा स्थितः ॥ २४ ॥


Text of Ms. A :

[20] सद्याभ्यस्ताः कुदिना द्युगणोना समभाजिताः शेषं ।

शनिमंदेन सिताद्यो व्यस्तगणनया दिनाधिपतिः ।

[21] द्युगणोधोवमगुणितः कुदिनहृताप्ताहयुग्वियोर्चुगणः

पृथगधिकगुणो विधुदिनहतोधिमासदिनवजितोकहाः ॥ ॥

[22] पातावमेन्दुदिनराशिवयस्खशिष्ट्या युक्तोयुतावमहृतः शशिवासरा वा ।

एवं गताधिकगुणाश्च रविद्युराशिरन्पोत्पतोवमदिनानि गताधिमासः ॥ ॥

[23] पृथगिनदिनराशिश्चंद्रभाग्नो विभक्तः शतगुणितखखेषुव्यासवेदैविहीना।

रसनगनवलव्दव्योमरामघ्रयुक्त: पृथगजहतराशिद्विष्ट ऊध्वं विभतः ॥ ॥

[24] खाग्निखैकशरषण्मुखैर्युतो रामखागभजितापूर्वजितः

स्याद्द्युराशिरिनसावनोथवा सूर्यमासनिकरो द्विधा स्छितः
Ms, B: 20 b qEd'HTo 20 c füdTeừ 23 c ox{so° 23 d 3:Gi


गोगजाग्निरसषङ्[६६३८९]गुणो हृतः खाभ्रखाभ्ररसरूपबाहुभिः[२१६००००] ।
लब्धमाससहितोऽभिताडितः खाग्नि[ ३०]भिस्तिथियुतः पृथग्घतः ॥ २५ ॥
मूर्छनाभ्रनवखाक्षि[ २०९०२१]भिहृतः खार्क[१२०]भक्तशिशिरांशुवासरैः ।
लब्धहीनदिवसापवजितः स्याद्द्युराशिरिनसावनोऽथवा ॥ २६ ॥

विश्वाग्निनन्दमन्वग्निशशि[१३१४९३१३]घ्रा भाजिताः समाः ।
खखाभ्राङ्गगुणै[ ३६०००]र्लब्धं मेषाद्यहर्युतं च वा ॥ २७ ॥

गणविधिस्तृतीयः ।



Text of Ms. A :


[25] गोगजाग्निरसषड्गुणो हृतः खाभ्रखाभ्ररसरूपवाहुभिः I

लब्दमाससहितोभिताडितः खाग्निभिस्तिथियुतः पृथग्घतः ।

[26] मूर्छनाभ्रनवखाक्षिभिर्हतः खार्कभक्तशिशिरांशुवासरैः

लव्दहीनदिवसापवजितस्स्पातः द्युराशिरिनसावनोथवा ।

[27] विश्र्वाग्निनंदमन्वग्निशशिघ्रा भाजितास्समाः

खखाभ्रांकगुर्णलव्द मेषाद्यहधुत च वा।

घुणविधिस्तृतीयः ।


Ms. B : 27 c °लठद 

[ मध्यग्रहानयने सामान्यविधिः ]


द्युगणे भगणाभ्यस्ते कुदिनहृते पर्ययादि गगनेष्टः ॥
रव्युदये लङ्कायां मृदूच्चपाताः खकुद्युभिश्चाप्तात् ॥ १ ॥

[ लघ्वहर्गणतः रव्यानयनम् ]


लघुदिवागणतोऽब्दविवाजताद्रविचतुर्मुगापर्ययताडितात् ।
खरसपञ्चनगैकशिवा[१११७५६० ]हतैविरहिताद् गतभास्करपर्यये: ।। २ ।।
खगुणचन्द्रगुणाडूसमुद्रकुत्रिशशि[१३१४९३१३० ]भिर्भजितादिनभादि तत् ।

[लध्वहर्गणतः चन्द्रानयनम् ]


शशिचतुर्युगपर्ययताडिताज्जिनखषड्गजदोर्नवखेषु[५०९२८६०२४]भिः ॥ ३ ॥
विनिहतैर्गतवत्सरकैर्युताद्रविचतुर्युगसावनभूदिनैः ।
विभजिताद् भगणादि शशी भवेत् त्रिकु[१३]हतेनसमासहितं च तत् ॥ ४ ॥




Text of Ms. A :

[1] द्युगणे भगणाभ्थस्ते कुदिनहते पर्ययादि गगभेट:

रव्युदये लंकायां मृदूच्चपात्तास्खकुधुभिश्चाघात् ॥ ॥

[2] लघुदिवागणतोव्दविवजिताद्रविचतुर्मुगपर्ययताडितात् ।

खरसपंचनगैकशिवाह । तैविरहिताद्गतभास्करपर्यर्य: ॥

[3] खगुणचेंद्रगुणांकसमुद्रकुत्रिशशिभिर्भजितादिनभादि तत् ।

शशिचतुर्युगपर्पयताडिताज्जिनखष्टङ्गजदोर्नवखेषुभिः ।

[4] विनिहितैर्गतवत्सरकैथुंताद्रविचतुर्मुगसावनभूदितै:

विभजिताद्धगणादि शशी भवेत्त्रिकृहतेन समासहित च तत् ।

[लध्वहर्गणतः ग्रहानयनम् ]


वेदांतुं[गु]णे [३६४] द्युगणे परिकल्पित इष्टभगणसड्गुणिते ।
भूदिनभक्त शेषं यत्तद्रविवर्षसङ्गुणं क्षिपेत् ॥ ५ ॥
लघुदिनगणभगणहतौ कुदिनाप्तमतः खगो भचक्रादिः ॥
परिकल्पितादवाप्त गतवर्षगुण विनिक्षिपेतत्र ॥ ६ ॥


[ज्ञातग्रहादभीष्टग्रहानयनम्]


इष्टग्रहभ[गण]गुणो ग्रहः स[भ]गणः स्वपर्ययैर्भक्तः ॥
भगणाद्यभीष्टखचरः कुदिनैरेवं दिनगणः स्यात् ॥ ७ ॥

[ अहर्गर्ण विना सूर्याचन्द्रमसोरानयनम् ]

[ अवमाधिशेषयोज्ञाते रविचन्द्रानयने प्रथमविधिः!]

अवमावशेषगुणिता युगाधिमासाः कुवासरविभक्ताः ॥
लब्धयुतोऽधिकशेषः शशिमासहृतो दिनादिफलम् ॥ ८ ॥
कुदिनहृतमवमशेषं दिनादि तद्वर्षमासदिनयोगः ॥
पृथगभ्यस्तो विश्वै| १३]रधिकफलोनावुभाविनेन्दू वा ॥ ९ ॥



Text of Ms. A :

[5] वेदर्तुणे द्युगणे परिकल्पित इष्टभगणसंगुणिते

भूदिनभक्तशेषं धत्तद्रविवर्षसंगुणं क्षिपेत् ।

[6] लघुदिनगणभगणहतौ कुदिनाप्तमतः खगो भचक्रादिः

परिकल्पितादवाप्त गतं वर्षगुण विनिक्षिपेतत्रा ।

[7] इष्टग्रहभगुणो ग्रहस्सगणस्स्वपर्ययैर्भक्तः

भगणाद्यभीष्टखचरकुचिर्नरॅवं दिनगणस्स्पात् ।

[8] अवमावशेगुणिता द्युगाधिगासाः कुवासरविभक्ताः

लब्दयुतोधिकशेपशशिमासं हृतो दिनादिफलं ॥ ॥

[9] कुदिनाहृतमवमशेषं दिनादि तद्वष्टमासदिनयोगः

पृथगभ्यस्तो विश्वैरधिकलोनावुभाविनेन्दू वा।

[ उपविधयः]

अधिकफलमर्क[१२]गुणितं चन्द्रांशेभ्यो विशोध्य विश्वां[१३]शः ।
सूर्यो विश्वै[१३]र्गुणितः समन्वितः शीतगुर्वा स्यात् ॥ १० ॥
गततिथियुगवमलब्धं द्वादश[१२]गुणितं च भागपूर्वं स्यात् ॥
तेन विहीनश्चन्द्रोऽकोंऽकों युक्तो विधुर्वा स्यात् ॥ ११ ॥

[ अवमाधिशेषयोज्ञतेि रविचन्द्रानयने द्वितीयविधिः ]

अर्केन्द्वोर्गतिगुणितमवमशेषं विधुदिनहृतं लिप्ताः ।
मासाहानि भभागा रविविधुविश्व[१३]संगुणिताः ॥ १२ ॥
अधिमासशेषकाद्यः शशाङ्कमासैरवाप्यतेऽशादि ॥
तेनोभावपि हीनौ गृहादिकी वा रवीन्दू स्तः। १३ ।

[अवमशेपसम्बन्धि-अकेन्द्वोर्गतिकलाज्ञानम्

वाऽर्क[१२]घ्रावमशेषाद्विश्व[१३]घ्रयुगावमाप्तमर्ककलाः ।
इन्दोर्वेदसुर[ ३३४]घ्राद्युगावमैर्भा[ २७]हतैरवमशेषात् ॥ १४ ॥


Text of Ms. A :

[10] अधिकफलमर्कगुणितं चंद्रांशेभ्पो विशोध्प विश्वांशः

सूयॉँविश्चगुणितस्समन्दितः श्रीतगुर्वा स्पात् ।

[Between fifą, and TTT the mss. have Tą giftarFFFfF3 ]

[11] गततिथियुगवमं लब्दं द्वादशगुणित च भाग्यपूर्वं स्यात्

तेतविहीनस्वंद्रोकॉकों युक्तो वेधुर्वा स्पात्।

[12] अर्केन्द्वोगंतिगुणितमवमाशेषं विधुदिनच्छतो लिप्ता

मासाहानि भभागा रविविधोविश्वसंगुणिताः ।

[13] अधिमासशेषकाद्यः शशांकमासैरवाप्पर्तेशादि

तेनोभावपि हीनी गृहादिकी वा रंवीदूस्तः ॥ ॥

[14] वार्कघ्रावमशेषाद्विश्च घ्त्रयुगावमाप्तमर्ककलाः

इदोर्वेदसुरघ्रा ह्युगावमैर्भाहत्तैरवमशेषाद् ॥ ॥

कुत्रिद्वीभदिगृक्षै[ २७१०८२३१]र्नगकुरसभखाश्वि[ २०२७६१७]भिस्त्ववमशेषात् ।
लब्धं कला रवीन्द्वोरुत्तवदेतौ द्युमासभागगृहैः ॥ १५ ॥

[ अवमशेषसम्बन्धि-रविगतिकलाज्ञाते रविचन्द्रानयनम् ]

द्विरस[६२]घ्राः सूर्यकला बाण[५]विभक्ता रवि[१२]घ्रतिथिभागैः ॥
युक्ता विधोविशोध्याः सूर्यः सूर्योऽन्वितश्चन्द्रः ॥ १६ ॥

[ अवमशेषसम्बन्धि-चन्द्रगतिकलाज्ञाते रविचन्द्रानयनम् ]

स्वखकृतलवत्रिको[ ३/४०]नाः शशिलिप्तास्तिथिहतार्क[१२]भागयुताः ।
क्षेप्याः सवितरि चन्द्रः चन्द्रस्संशोधितः सूर्यः ॥ १७ ॥

[अवमशेषज्ञानेन रविचन्द्रानयनम् ]

त्रिखकु[१०३]हतावमविकला गो[९]घ्रावमहृत्कला गतैस्तिथिभिः ॥
सूर्य[१२]घ्रैरंशयुताः साकश्चन्द्रो विधुस्तदूनोऽर्कः ॥ १८ ॥
नगगुणतिथिगोकुभुजै[ २१९१५३७] रवि[१२|गुणतिथिभिश्च संयुतः
सविता ॥ भवति शशी शीतांशुविवजितो वा सहस्रांशुः ॥ १९ ॥

Text of Ms. A :


[15] कुत्रिद्वीभदिगृझैर्नगकुरसभखाश्विभिस्तुवशेषात् ।

लब्दं कला रवीन्द्वोरुक्तवदेतौ द्युमासभागगृहैः ॥ ॥

[16] द्विरसध्र्त्रा सूर्यकला वाणविभक्ता रविघ्नतिथिभागैः

युक्ता विधोविंशोध्यास्सूर्यस्सूर्योन्वितश्चंद्रः ।

[17] स्वखकृलवत्रिकोना: शशिलिप्तास्तिथिगतहतार्कभागयुता ।

क्षेप्पास्सवितरि चंद्रश्चंद्रस्संशोधितः सूर्यः ॥ ॥

[18] त्रिखकुहतावमविकलाद्गोत्रावमृदूतात्कलागतस्तिथिभिः

सूर्यधैरंशद्युतास्सार्काश्चंद्रो विधुस्तदूनोर्क. ।

[19] नगगुणतिथिगौकुभुजै रविगुणतिथिभिश्च संयुतस्सविता

भवति शशी शीत्तांशुविश्वजितो वा सहस्रांशुः ॥
[Between कुभजै and रविगुण the mss. have र्ल्ब्दकलाविवरोशैः This portion was probably interpolated in the manuscripts to make the meaning clear. But it disturbs the meter.]

[ अवमशेषसम्बन्धि-तिथिनाड्यः ]

कलविवरं मध्यतिथिः कलादि द्वादशो[१२]द्धृता नाड्यः ।
खरस[ ६०]घ्नात् कुदिनाप्ताद्वाऽवमशेषात्तिथेर्नाड्यः ॥ २० ॥

[ अवमशेषसम्बन्धि-तिथिलिप्ताज्ञाते रविचन्द्रानयनम् ]

द्वि[२]गुणतिथिलिप्तिकाभ्यो नगर्नु ६७]लब्धमधिकाब्दरवि[१२]हतियुक्।
तद्युगिनो विश्व[१३]गुणो विधुवियुगिन्दुस्त्रयोदश[१३lहृदर्कः ॥ २१ ॥

[ सूर्याचन्द्रमसोरानयने अन्ये विधयः ]

अधिकाब्दहतो द्युगणः कुदिनहृतः पर्ययादिफललब्धिः ।
शशिवर्षेरप्येवं फलान्तरं तिग्मगुर्वा स्यात् ॥ २२ ॥
समाफलेन शीतगोरिना[१२]हतेन चन्द्रमाः ।
विवजितः सहस्रगुः सहस्रगुर्युतः शशी ॥ २३ ॥

अधिकाप्तफलेऽर्क[१२]गुणे विश्वा[१३]हतभानुसंयुते चन्द्रः ।
चन्द्रो वा तद्धीनो विश्व[१३]हृतो मध्यमः सविता ॥ २४ ॥

युग[णे] भोदयाहते वा यु[ग]कुदिनोद्धृते च भगणादि ৷
सविता गृहादिकं यद् भगणाश्च गतर्क्षपरिवर्ताः ॥ २५ ॥


Text of Ms. A :

[20] फलविवरं मध्यातेथिकलादि द्वादशोद्धृता नाड्यः

खरसघ्रात्कुदिनाप्तवावमशेषातिथेर्नाड्यः ।

[21] द्विगुणतिथिलिप्तिकाभ्यो नगर्नुलव्दमधिकाप्तरविहतियुक

तद्युगिनो विश्वगुणोमाविधियुगिन्दुस्त्रयोदहृदर्कः ॥ ॥

[22] अधिकाप्तहतो द्युगणः कुदिनहृतः पर्पयादि फतलव्दिः

शशिवर्षेतप्पेवं फलांतरं तिग्मगुर्वा स्यात् ॥

[23] समाफलेनाशीतगोरिनाहतेन चंद्रमाः ।

विवजितस्सहस्रगुस्सहस्रगुर्युत शशी ।

[24] अधिकाप्तफलेर्कगुणे विश्वाहतभानुसंयुते चंद्रः

चंद्रो वा तद्वीनो विश्वहृतो मध्यमस्सविता ।
[25] युगभोदयां हते वा घुकुदिनोद्धृते च भगणाद्वि

अधिमासहतो द्युगणः कुदिनहृतः पर्ययादि तद्युक्तः ।
विश्व[१३]घ्रोऽर्कश्चन्द्रः [चन्द्रो ] हीनस्त्रयोदश[१३]हृदर्कः ॥ २६ ॥

शशिमार्सर्वा द्युगणे निष्हते कुदिनोद्धृते च भगणादि ।
तत्सहितो रविरिन्दुविधुविहीनोऽथ घर्मांशुः ॥ २७ ॥

युगव्यतीपातहतादहर्गणाद्युगक्षमावासरलब्धर्माधतम् ।
क्षपाकरोनं भगणादि भास्करो विवस्वतोनं रजनीकरोऽथवा ॥ २८ ॥

शशाङ्कमासाप्तफलोनसंयुतं पृथक् तदधीकृतमर्कशीतगू ।
[युगा]धिमासाप्तफलेन वजिताच्चतुर्दशांश सविताऽथवा भवेत्। २९ ॥

युगावमघ्नो द्युगणः क्वहोद्धृतः [समन्वितोऽहर्गणकेन यद्भवेत् ।
खराम ३०]भक्त भगणादिक फल खरांशुयुक्त भवतीह शीतगु:] ॥ ३० ॥


Text of Ms. A :

सवित्ता गृहादिकं यद्भगणाश्च गत्तर्क्षपरिवर्ताः

[26] अधिमासहतो घुगणः कुदिनहृतः पर्ययादि तद्युक्तः ।

विश्वाघ्रोर्कश्चंद्रः होनस्त्रयोदशहृदर्कः

[27] शशिपार्सर्वा घुगणे निष्हते कुदितोद्वृत च भगणादि

तत्सहितो रविरित्रुविधुर्विहीनोथ घर्माणुः

[28] युगव्यतीपातहतादहर्गणाघुगक्षपावासरलव्दमव्दितं ।

क्षिपाकरोन भगणादिभास्करी विवस्वतोन रजनीकरोथवा ।

[29] शशांकमासाप्तफलानसंयुतं पृथक्त्वमधकृतमर्कशीतगू।

अधिमासाप्तफलेन वजिताश्चतुर्दशांशं सविताथवा भवेत् ।

[30] युगावमध्त्रो द्युगणः कृहोद्धृते वासराद्यपहरेद्दिनौघतो ।

वाधिविकलमशकादिक: ॥ ॥

[ ग्रहानयने अन्ये विधयः]

[मन्दगतिशीघ्रगतिग्रहयोरानयनम्] 


द्वियोगराशिद्युगणेन ताडितः क्वहैरवाप्तं भगणादि तद्युतः ॥
ग्रहोऽल्पभुक्तिहि भवेद् बृहद्गतिर्बृहद्गतिर्वा वियुतोऽल्पभुक्तिकः ॥ ३१ ॥

स्वपर्ययैक्याहतवासरौघतः क्षितिद्युलब्धं भगणादिकं द्विधा ॥
द्वियोगलब्धोनयुत तथाधित वियत्सदी वा भवतोऽत्र मध्यमौ। ३२ ॥

तदूनभुक्तिना हीनं खेचरेण बृहद्गतिः ॥
शीघ्रभुतिग्रहेणोन मृदुभुतिग्रहो भवेत् ॥ ३३ ॥

[स्वोदयज्ञानेन ग्रहानयनम् ]

ग्रहोदयघ्नो द्युगणः क्वहोद्धृतो गतोदया भाद्यवशेषकं ग्रहे ॥
क्षयस्वमकद् बृहदल्पभुक्तिके रविर्ग्रहोऽप्येवमिनोऽथवा भवेत् ॥ ३४ ॥

[ग्रहोदयकाले ग्रहानयनम् ]


अर्कवत्खचरभोवर्यर्गतः स्वोदयास्तदुदयावधिग्रंहः ।
प्रोक्तवद्रविविधू त्वनेकधा स्वावमाप्तविकलोत्तकर्मणा ॥ ३५ ॥


Text of Ms. A :

[31] द्वियोगराशिर्द्युगणेन ताडिताः कृहैरवाप्तं भगणादि तद्युतः

ग्रहोल्पभुक्तिहिं भवेद्वृहद्गति । वृहद्गत्तिर्वा वियुतोल्पभुक्तिकः ॥ ॥

[32] स्वपर्यधैक्याहतवासरौघतः क्षितिद्युलव्दं भगणाधिकं द्विधा

द्वियोगलव्दोनयुत तथाबिभ वियत्सदी वा भवतोत्र मध्यमी ॥ ॥

[33] तदूनभुक्तिना हीनं खेचरेण वृहद्गतिः

शीघ्रभुतिग्रहेणोन मृदुभुक्विग्रहो भवेत् ॥ ॥

[34] ग्रहोदपत्रो युगणः क्वहोद्धृतो गतोद्वया भाद्यवशेषकाद्ग्रहे

क्षपस्वमकीद्वृहदल्पभुक्तिकि रवेद्यहोप्येवेमिनोथवा भवेत्।

[35] अर्कवत्खचरभोदर्य गतास्स्वोदयास्तदुदयावधिग्रह:

प्रोक्तवद्रविविधू त्वनेकधा । स्वापमाप्तिविकलोक्तकर्मणा ॥ ॥

Ms. B: 31 b क्वहँ° 32 a °पर्यधैक्या° 33 c °मर्काद्वृहदल्पभुब्तिकि

[द्युगणोनभूदिनैः ग्रहानयनम्]

द्युगणोनभूदिनघ्नः पठितग्रहपर्य[यो] महीद्युहृतः ॥
भगणादि विलोमगतिर्ग्रहोऽनुलोमश्च्युतश्चक्रात् ॥ ३६ ॥

[भगणोनकुदिनैः ग्रहानयनम्।]


भूदिनैव्र्यभगणोनैर्हते[1] द्युराशौ युगक्षमाद्युहृते ॥
भगणादिव्र्यस्तगतिर्भगणाच्छुद्धो ग्रहोऽनुलोमगतिः ॥ ३७ ॥

[स्वोदय-भोदयज्ञानेन ग्रहानयनम्।]


भावर्तेर्भगणाद्यं ग्रहोदयैश्चान्तरे तयोर्द्युचरः ।
यस्य गतोदयसिद्धं भावर्तफलं तदेव सद्द्युचरः ॥ ३८ ॥

[स्वोदयभोदयज्ञानेन मन्दशीघ्रग्रहयोरानयनम्]


उदयसमासाद् ग्रहयोभोदयहीनात्तथैतयोरुदयैः ।
भगणाद्यल्पगउदयात्तद्वियुजोऽनल्पगोऽथवाऽन्यः ॥ ३९ ॥

तद्भोदयान्तरं वा ग्रहोदयान्तरयुतोनित दलितम् ।
खचरो स्वल्पगहीनं त्वरितगतिः शीघ्रगोनमल्पगतिः ॥ ४० ॥


Text of Ms. A :

[36] द्युगणोनभूदिनघ्रः पपितग्रहपर्यमहीद्युहृत्ताः

भगणाधि विलोयगतिग्रहोनुलोमच्पुतश्चक्रात् । ।

[37] भूदिनैव्र्पभगणोर्नर्हतो द्युराशी घुगक्षमाद्युहूते ।

भगणादिव्यैस्तगतिर्भगणाश्छुद्धो ग्रहोनुलोमगतिः ॥ ॥

[38] भावर्तर्भगणाद्य ग्रहोदर्यश्चांतरे तयोद्युचर:

यस्य गतोदयसिद्ध भावर्तफलं तदेव स घुचरः ।

[39] उदयसमासाद्ग्रहयोभोदयहीनात्तथैतयोरुदयैः

भगणाद्यल्पगउदयास्तद्वियुजोन्पोल्पगोथवान्पस्प।

[40] तड्रोदयांतरं वा ग्रहोदयांतर्युप्तोनितं दलित

खचरी स्वल्पविहीनं त्वरितगति: शीघ्रगौनभल्पगतिः ॥ ॥

^ 1. व्यभगणः = व्यस्तगतिग्रहभगणः

[प्रकीर्णविधयः]

[मन्दशीघ्रग्रहयोर्युगोदयानयनम्]

निजभगणोदययोगो भावर्तास्तद्द्वयोगभगणोनैः ॥
युक्तैरितराभ्युदयाः मन्दगशीघ्र[ग]ग्रहाभ्युदयैः ॥ ४१ ॥

[ग्रहसावनदिनगतिः।]

चक्रकलाम्रा भगणा द्युभिरुदयैर्यस्य भाजितास्तस्य ।
एकदिनावच्छिन्ना [गतिर्ग्रहस्यो]दयावधिका ॥ ४२ ॥

[ज्ञातग्रहादभीष्टग्रहानयने प्रकारान्तरम्]

अन्यग्रहभगणगुणा इष्टग्रहमण्डलोद्धृताः क्ष्माहाः ।
हारोऽन्यगुणाभ्यस्ताद् द्युगणादिष्टग्रहो भवति ॥ ४३ ॥

[ग्रहानयने विधिविशेषाः]

द्वयोर्बहूनामथवा यथेच्छया हतोद्धृतानां युतिमन्तरं तथा ।
सपर्ययाणां हतमिष्टपर्ययैर्ग्रहस्तथाभूतभसङ्घभाजितम् ॥ ४४ ॥

द्व्यादीनामिष्टं तैः पृथगिच्छाम्रैर्युतोनितं वैक्यम् ।
इष्टाहतियुतोनया द्व्यादिग्रहसंख्यया भक्तम् ॥ ४५ ॥


Text of Ms. A :

[41] निजभगणोदययोगो भावतस्तिद्वियोगभगणोन: ।

घुकैरितराभ्युदया मंदरुशीघ्रयहाभ्युदयैः ।

[42] चक्रकलाम्रा गभणा थुभिरुदयौर्यस्य भाजितास्तस्य

एकदिनावश्छित्रां यश्चकोदयावयिकाः

[43] अन्यग्रहभगणगुणा इष्टग्रहमंडलोद्धृताः क्वाहा:

हारोन्पगुणाभ्यस्ता द्युगणादिष्टग्रहो भवति ॥ ॥

[44] द्वयोर्वहूनामथवा यथेश्छया हतोद्धृतानां घुतिरंतरं तथा

सपर्यपाणा हतमिष्टपर्पयैत्रीहस्तथाभूतभमंगभाजिता ।

[45] द्व यादोनामिष्टत: पृथगिश्छा वैयुतोनित वैक्यं ।

इष्टाभिहतयोनितया द्वयादिग्रहसंख्पपा भक्तं

Ms. B: 41 d °शिघ्रपहा° 42 c° श्चिन्ना

सर्वधनं तत्तेषां भगणैक्यविभाजितं पृथ[ग्गु]णयेत् ।
[भी]गणैः स्वैः स्वधनानि त्विष्टैरिष्टस्य वा भवति ॥ ४६ ॥

पदस्वमिष्टसङ्गुणैर्धनैर्युतोनमुद्धृतं पृथक् पृथग् निजैर्गुणैर्युतिस्ततो विभाजिता ॥
पदप्रमाणरूपकैर्गुणोद्धृतैर्भुवन्युना[१] युतोनितैः पदं भवेत्ततोऽवशेषमानयेत् ॥ ४७ ॥

इच्छाहतोद्धृतानां ग्रहभगणानां युतिविशेषो वा ।
कुदिनान्वितो विहीनः शोध्यग्रहपर्ययैः कुदिनभक्तः ॥ ४८ ॥
शेषवियुग् [युक्कुदि]नात् स्वमृणं चेदन्यपर्ययैर्लब्धम् ॥
इष्टभगणैर्युतोनात् कुदिनहृतात् स्युरन्यभगणास्ते ॥ ४९ ॥

[चन्द्रदिनान्ते ग्रहज्ञानम्]

गतचन्द्रवासराम्रा ग्रहभगणा युगशशाङ्कदिनभक्ताः ।
भगणादिद्युचरः स्याद्रजनीकरवासरावधिकः ॥ ५० ॥


Text of Ms. A :

[46] त्सर्वधनं तत्तेषां भगणैक्यविभाजितं पृथ * णयेत्

गर्ण: स्वैस्खयनानित्विष्टैरिष्टस्य वा भवति ।

[47] पदस्वमिष्टसंगुणैर्यनैद्युतोनमुद्धृतं ॥ पृथुक्पृथं निजैर्गुणैर्युतिस्ततो विभाजिता ।

पदप्रमाणरूपकैर्गुणौदृतैर्भुवायुतं । युतोनितैः पदं भवेत्ततो विशेषमानयेत् ॥ ॥

[48] इच्छाहतोदूतानां ग्रहभगणानां युधि विसेषेी वा

कुदिनान्वितो विहानः शोध्यग्रहपर्ययैः कुदिनभक्तः ॥

[49] शेषविघुग्मात्स्वमृणं वेदन्पयर्घृयैर्लब्दं ।

इष्टभगणैर्युतोना इष्टघ्रहृतास्स्युरन्यभगणोस्ते ॥ ॥

[50] गतचन्द्रवासरश्त्रा ग्रहभगणयुगशशांकदिनविभत्काः

भगणादिद्युचरस्पाद्रजनीकरवासरावधिकः ॥ ॥

Ms. B : 46 c °स्स्वयना°

[रविदिनान्ते ग्रहज्ञानम्]

सौरदिनैव गुणिता ग्रहभगणा भाजिता युगाकदिनैः ।
भगणादिफलं द्युचरो दिनकरगतवासरस्यान्ते ॥ ५१ ॥

[सुरासुराकोंदयास्तकालिकग्रहज्ञानम्]

याताकाब्दाभ्यस्ता द्युचरभसङ्घा युगार्कवर्षहृताः ।
मण्डलपूर्वः खचरः सुरासुराकोदयास्तसमये स्यात् ॥ ५२ ।

[गुरुवर्षमुखे ब्रह्मदिवसादी कल्पादौ कलियुगादौ च ग्रहाः]

गुरुगतवर्षेरेवं गुरुवर्षमुखे ग्रहाः कदिवसादौ ।
शीघ्रा मृदूच्चपाता ग्रहाश्च मीनाञ्जसन्धिस्थाः ॥ ५३ ॥
खकृत[४०]लब्धयुतभगणाः कल्पादौ ते गृहादि विश्वरसा:[६१३] ।
भगणः धकृता[४४८०]प्तलिप्तायुताः कलियुगादौ ॥ ५४ ॥

[त्रैराशिकगणितविधानं गुणहारयोरपवर्तनञ्च]

त्रैराशिकेन सर्वं ज्ञाताज्ज्ञेयं प्रसाधयेत् बहुधा ।
अपर्वातितैर्लघु स्याद् गुणहारैरेतदेव पूर्वोक्तम् ॥ ५५ ॥


Text of Ms. A :

[51] सौरदिनर्वा गुणिता ग्रहगणभाजिता युगार्कदिन: ।

भगणादिफलं द्युवरो दिनकरगतवासरस्पांते ॥

[52] याताव्दार्काभ्यस्ता द्युचरभसंघायुगार्कवष्टहृताः ।

मंडलपूर्व: खचरस्सुरासुराकौंदयास्तसमये स्पात् ।

[53] गुरुगतवर्षनवं गुरुवष्र्टमुखे ग्रहः कदिवसादौ ।

साध्या मृदूच्चपाता ग्रहाश्च मीनाजसंधिस्छाः ॥ ॥

[54] स्वखहूतलव्दयुतभगणाः कल्पादौ ते ग्रहादि विश्वरसा:

भगणघ्राः खेभाम्बुधिकृताप्तलिप्तायुताः कलियुगादौ ।

[55] त्रैराशिकेन सर्वं ज्ञाताज्ज्ञेयं प्रसाधयेद्वहुता

अपवतितैलघुस्पाद् गुणकारैरेतदेव पूर्वोत ॥ ॥

Ms. B : 51 c द्युचरो 55 b °द्वहुना अन्योन्यभक्तशिष्ट्या तावपवत्यै लघूं दृढकसंज्ञौ ॥

[कलियुगादौ ग्रहाणां क्षेपाः]

कल्यादाविन्दूच्चे त्रि[३]भ क्षिपेत् षङ्[६]गृहाणि शशिपाते ॥ ५६ ॥
द्वो [२] धृति[१८]रेकशरा[५१] नगरामाः [३७] क्षेप्या गृहादि रवितुङ्गे ।
वेदा[४] धियः[८] खबाणाः[५०] खशराः[५०] क्षेप्या गृहादि कुजमन्दे ॥ ५७ ॥
मुनयो[७]ऽष्टयो[१६] द्विवेदाः[४२] कृतेषवो[५४] भादि चन्द्रजस्योच्चे ।
विषया [५] द्विदृशो[२२]ऽष्टकृताः[४८] कुगुणा [३१] राश्यादि जीवोच्चे ॥ ५८ ॥
यमलौ [२] नखा[२०]स्त्रयो[३] रसयमला [२६] योज्याः सितस्य भाद्युच्चे ।
मुनयो[७]ऽक्षदृशो[२५]ऽङ्गशरा[५६] [स्त्रिशरा ५३] देया शनेगृहाद्युच्चे ॥ ५९ ॥
ककुभो [१० ] नखा [२०] दिशो[१०]ऽक'[१२] राश्याद्यसृजः प्रयोजयेत्पाते ।
रुद्रा [११] दिशो[१०]ऽङ्कचन्द्राः[१९] कृतेषवो [५४] भादि बुधपाते ॥ ६० ॥
नव [९] ककुभो [१०] दश [१०] शक्रा [१४] गुरुपाते भादि संयोज्यम् ॥
दश [१०] खं [०] सप्ता[७]ऽत्यष्टिः [१७] सिप्तपाते देयमृक्षादि ॥ ६१ ॥


Text of Ms. A : [56] अन्योन्यभक्तशिष्ट्या तावपवत्यौ लघूं दृढकसंज्ञौ ॥

कल्पादविंदूच्चे त्रिभे क्षिपे षड्गृहाणि शशिपाते ।

[57] द्वी ध्रुतिरेकशरा नगरामा: क्षेप्पा ग्रहादि रवित्तुंगे।

वेदाधियः खवाणाः खशराः क्षेप्पा ग्रहादि कुजमंद ।

[58] मुनयोष्टयो द्विवेदाः कृतेषवो भादि चंद्रजस्योच्चे ।

विषया द्विदृशोष्टकृताः कुगुणा राश्यादि जीवोच्चे ।

[59] यमलौ नखास्त्रयो रसपमला योज्यास्मितस्य भाद्युच्चे ।

मुनयोक्षदिशोंगशरा देया शनेगृहायुच्चे ।

[60] ककुभो नखा दिशोकी राश्यायसूज: प्रयोजयेत्पाते

रुद्रा दिशोंकचन्द्राः कृतेषवो मादि बुधपाते ॥ ॥

[61] चककृतो दशशक्रा गुरुपाते भादि संयोज्यं ।

दश खं संप्तत्पष्टिस्सितपाते देयमृक्षादि ॥ ॥

अष्टौ [८] नखाः [२० ] [क्षितिः १ ] खं [०] शनिपाते भादि संयोज्यम्।
कायूद्धवकुदिनाप्ते कलिगतदिनपर्ययाहते ते स्यु: ॥ ६२ ॥

। सर्वतोभद्रश्चतुर्थः ।




Text of Ms. A :

[62] अष्टा तखा: ख वानिपाते मादि संयोज्यं ।

काधुर्भवकुदिनाप्तृ' कलिगतदिनपर्यपाहते स्ते म्युः ॥ ॥

सर्वतोभद्रश्चतुर्थः ॥ ॥

Ms. B : 62d स्युः

5. प्रत्यब्दादिशुद्धिविधिः

[ प्रत्यब्दशुद्धिविधौ अध्यहसावनावमदिवससाधनम् ]

वेदाग्नित्रिभुर्ज[२३३४]स्त्रिभूगुणबिर्ल[९३१३]र्भूपक्षाखाडूश्विभिः[२९०२१]
याताब्दा गुणिताः क्रमादपहृताः खाभ्राभ्रषट्पु[ष्क]रैः [ ३६०००] ।
लब्धान्यध्यहवासरावमगणा याताः खखाङ्गः [६००] पुनः
शेषेभ्यो घटिकाः पलानि दशभि[१०]स्तच्छेषकेभ्योऽपि हि ॥ १ ॥

[अध्यहानयने विशेष:]

वाऽङ्केभाग्नि[ ३८९]समाहता अधिनिशाः षड्भः सहस्रै[६०००]हृताः
विश्वे [१३] वाऽधिनिशाः खशून्ययमलै[२००]रब्दैदिनांशो[...]निताः ।
वर्षेर्वा गजखेन्दु[१०८]भिस्त्वधिनिशाः सप्ता[७]क्षभूभिः [१५] पलं
वाऽष्टद्यै[१६]कोऽधिकवासरः क्षितिधरा [७] नाडयोऽब्दकैः खेन्द्रियैः [५०] ।। २ ॥




Text of Ms. A :

[1] वोदाग्रित्रिभुर्णस्त्रिभूगुणविलैभूपक्षखांकाश्विभिः ॥ ॥

याताव्दा गुणिताः क्रमादपहृताः खाभ्राभ्रषद्यु* रैः ।
लव्दात्पध्पहवासरावमगणा यात्ताः खखांकैः पुनः
शेषेभ्यो घटिका फलानि दशनिस्तश्छेषकेभ्पोपिहि ॥ ॥

[2] वाकेमानिसमाहता रविनिशा षङ्गिस्सहस्नेर्मता ।

विश्वे वाधिनिशाः खशून्पयमलैरब्दैर्दिनाद्यूनिताः ।
वष्टैवगजखेन्दुभिस्त्वधिनिष्थास्सप्ताक्षभूमिः पलं ।
वावाष्टयेंकोधिकवासर: क्षितिधरा नाद्योव्दर्क: खेन्द्रियैः ॥

Ms, B : 1 cलब्दान्प8प°

[सावनदिवसानयने विशेष:]

वाताङ्का [९७] दिवसाः शरागदहनै[३७५]रब्दैः पलं खेन्दु[१०]भिः
खाकॅ[१२०]र्वा कुगुणा [३१] निशा: खशशि[१०]भिः विश्वे [१३] पलान्यब्दकैः ।
वाऽब्धीन्द्वै[१४४]र्नगपुं [३७] दिनानि खनखे[२००]रब्दैः कुदृङ[२१]नाडिकाः
तत्त्वा[२५]न्यङ्गबिलै[९६]दिनानि कुगुणा[ ३१] हानिः पलानां शरैः[५]. ॥ ३ ॥

[अवमदिवसानयने विशेषः]

षट्कृत्य[३६]ऽडूभुज[२९]वमाः खखभुजै[२००]र्नाड्यो नगा [७] वत्सरैः
अङ्गाङ्क[९६]र्नगपर्वताः [७७] खखगुणें [३००J रामाग[७३]नाडयोऽथवा ।
वाऽक्षै[५]ारब्ध्य[४]वमाः कुदस्रयमला [२२१] दिग्भि[१०]विनाडच्योऽब्दकैः
दिग्भि१०jर्वाक्ककुभः[१०१lपलानि कुञ्जिनाः||२४१] खाभ्राग्निं ३००lभिर्वाऽवमाः ॥ ४ ॥

[ अध्यहसावनावमदिवसषु सम्बन्धः]

याताब्दराशावधिकाहयुक्त दिनक्षयोने दिवसा दिनैर्वा ।
हीनेऽवमाः स्युदिवसावमानां योगोऽब्दहीनोऽधिकवासरा वा ॥ ५ ॥


Text of Ms. A :

[3] वागंका दिवसा शरागदहर्नरब्दैः पलं वेन्दुमिः ।

खावैर्वा कुगुणा निशाः खशशिभिः विश्वो पलात्पव्दकैः
वाव्दांन्द्रौर्नगपुंदिनानि खानरव्दैः कुदृ' नाडिका
स्तत्त्वान्यंगविलदिनानि कुगुणा हानिः पलेभ्यः शरैः ॥ ॥

[4] षट्कृत्यांकभुजावमाः खखनुजैर्नाद्यो तगा वत्सरेः

अंगांकौ नगपर्वताः खखगुर्ण रामागमाद्योथवा ।
बार्क्षरध्यवमाः कुदषयमला दिग्भिविनाडयोव्दकैः
दिग्भिर्वाक्वकुभः पलानि कुलानि कुञ्जिताः खाम्राग्निभिर्वावमाः ॥ ॥

[5] पाताब्दिराशावधिकाहयुक्त दिनक्षयोने दिवसा दिनैर्वा ।

हीनेवमास्स्युदिवसावमाना योगाव्दहीतोधिकवासराव ॥ ॥


Ms. B.: 3 a °रब्र्द: 3 cवाब्दां° 4 a वत्सरैः 5 d °हीनोधिकवासरावा

[शुद्धिसाधन-विधयः]

हीनरात्रिदिनसंयुतिर्युता दिग्[१०]म्रवत्सरगणेन भाजिता ।
खाग्नि[३०]भिस्त्वधिकमासकाः फल शुद्धिरत्र विकलं दिनादिकम् ॥ ६ ॥

अध्यहानि शिव[११]निघ्रहायनैरन्वितानि खगुणो[३०]द्धृतानि वा।
लभ्यतेऽधिकगणोऽवशिष्टकं शुद्धिसंज्ञमथवा दिनादिकम् ॥ ७ ॥

गोमतित्रिरसषड्[६६३८९]ढताः समाः खाभ्रखाभ्रधृति[१८००००]भाजिताः फलम् ।
मासकाद्यधिकसंज्ञक तथा शुद्धिसंज्ञमथवा दिनादिकम् ॥ ८ ॥

रुद्र[११]निघ्ननिजहारसंयुतैरध्यहानि गुणकैः प्रसाधयेत् ॥
तानि खाग्नि[३०]भजिताधिमासका वाऽवशिष्टदिवसा विशुद्धयः ॥ ९ ॥

[वर्षाधिपसाधन-विधयः]

वत्सरान्वितदिनेषु सप्तभिर्भक्तशेषमिह वत्सराधिपः ।
गो[९]घ्रवत्सरगणेऽवमोनिते साध्यहेऽग[७]हृतशेषमब्दपः ॥ १० ॥


Text of Ms. A :

[6] हीनेराम्रिदिनसंयुतिर्युता दिग्घ्रवत्सरगणेन भाजिता ।

खाग्निभिस्त्विधिकमासिका: फलां शुद्धिरत्र बिकल दिनादिक ॥ ॥

[7] अध्यहानि शिवनिघ्रहायनरन्वितानि खदिमोद्धृतानि वा।

लभ्यतेधिकगणोवशिष्टक शुद्धिभद्ररथवा दिनादि यत्। ॥

[8] गोमतित्रिस्स्कषट्कृतास्समाः खाघ्रखाभ्रधृतिभाजिताः फलं ।

मासकाद्यधिकसंज्ञक तथा शुद्धिसंजमथावादितादियेकम् । ।

[9] रुद्रनिघ्रनिजहारसंयुतैरध्यहानि गुणकः प्रसाधयेत् ।

भानि खामिभजिताधिमासका वावशिष्टदिवसा विशुद्धयः ।

[10] वत्सरान्बितदिनेषु सप्तभिर्भक्तशृषमिह वत्सराधियः

गोघ्रवत्सरगर्णवमोनिते । साध्यहेखहृतशेषमव्दयै : ।

Ms. B : 6b दिग्घ्त्र° 8 a °त्रिरस्कषट्कृता० 10 b °वत्सराधिप: 10 d oमब्दप:

पञ्चपञ्चकहतिर्युतावमैर्वजिताऽधिकदिनैहृता नगैः[७] ।
शेषसप्त[७]विवरं समाधिपो वा दिनाधिपसमाधिपः स्फुटः ॥ ११ ॥

द्वि[२]निघ्रवासरनिकरेऽधिकोनिते युतेऽथवाऽवमनिकरेण वर्षपः ।
स्वभागहारयुतगुणैर्यथोक्तवद् दिनादि तेष्वग[७]हृतशेषमब्दपः ॥ १२ ॥

[ चान्द्रवर्षाधिपसाधन-विधयः]

इनाब्दपोऽयमभिहितोऽधुना विधोः समापतिर्मधुसितपूर्ववासरे ॥
समागणादिननिकरं यथोक्तवत् प्रसाध्य वा शशिगतवत्सराधिपः ॥ १३ ॥

वाऽवमद्विकगतान्तराधिक प्रोज्झाय वर्षशर[५]घाततोऽब्दपः ।
शुद्धिहीनदिवसेषु वाब्दपो हीनरात्रघटिकाब्दसंयुतिः ॥ १४।।

एवमर्कभगणाब्दप्रेरितैरैन्दवस्य करणैः प्रसाधनम् ॥ १५ ॥

[सौरचान्द्रवर्षाधिपयोः परस्परानयनम्]

हीनाहनाडीवियुतो विशुद्धया युक्तः शशाङ्काब्दपतिस्तु सौरः ॥
सौरस्तु नाडीसहितोऽथवा तच्छुद्धया विहीनो विधुवर्षपः स्यात् ॥ १६ ॥



Text of Ms. A :

[11 ] पंचपंचकहतिर्युतावमर्वजिताधिकनगहता नगै: ।

शेषसप्तविवरं समाधिपो वाधिनाधिपसमातिकस्स्फुटः ।

[12] द्विनिघ्रवासरनिकरेधिकोनिते युतेथवावमनिकरेण वर्षपः

स्वभागहारयुतगुणैर्यथोक्तवद्दिनादि तेस्वगहृतशेषमब्दपः ।

[13] इनाव्दपोयमभिहितोधुना विधोः समापतिर्मधुसितपूर्ववासरे

समागणाद्दिननिकरं यथोक्तवत्प्रसाघ्य चेहगदिगतववत्समाधिपः ।

[14] वावमद्विकहतांतराधिक प्रोज्त्य वष्टशरघाततोव्दय:

शुद्धिहीनदिवसेषु वाव्दपो हीनरात्रघटिकाव्दसंयुतः

[15] एवर्मर्कभगणाव्दपेरितैरेन्दवस्प करण: प्रसाधनं ॥ ॥

[l6] हीनांहनाडीवियुजाबियुजाविशुद्धा । यूनः शशाकाव्दपतिस्तु सोरः ।

स नाडियुक्तोथवा शुद्धया विहीतो विधुनाथवर्षयः ।

Ms. B : 13 a इनाब्दपौ° 14 b प्रोज्ज्य०, तोब्दपः ।d °घटिकाब्द°

16 a हीनांहनाडी वियुजा विशुद्ध

[ सौरवर्षान्ते ग्रहसाधनम्।]

प्राग्वद्रविवर्षः सिद्धिः खेचराणां सूर्या[१२]हतशुद्धिर्भागादिः शशी वा ॥ १७ ॥
याताब्दराशि दिवसस्य भर्तुस्त्रिष्ठं निहन्याद् द्विगुणेन्दु[ १३२]भागैः ।
अङ्गाब्धि[४६]भिर्मध्यममब्धिपुं[ ३४]भिरन्त्यं वियद्वायु[५०]लवैः शशाङ्कः ॥ १८ ॥
चंद्रोच्चपातावथ वर्षरांश
व्योमाश्रमै ४०]गरजनीकरै[१९]श्च ।
शीतांशुवेदैः[४१] कुभुजैः [२१] कुचन्द्रैः [११]
पयोधिरामैः [३४] खखपक्ष[२००]भागैः ॥ १९ ॥
भौमः कुनन्देन्दु[१९१]भिरिन्दुजस्य शीघ्रं तथा वेदशरैः [५४] सुरेज्यः ॥
व्योमाग्निं ३०lभिस्तत्त्वयमैः[२२५] सितस्य शीघ्रं शनिर्भानु[१२]भिरब्दराशिम् ॥ २० ॥
मध्यं जिनैः [२४] पञ्चकृतैः [४५] कुनेत्रैः [ २१]
रुद्रैः [११] दिनेशैः[१२] कलिकाभिरन्त्यम् ।
नगैः [७] सुरेशै[१४]विशिखेः [५] कृताब्धि[४४]-
भिर्वा ग्रहा द्वन्यब्धि[४२]भिरिन्दुवच्च ॥ २१ ॥



Text of Ms. A :

[17] प्रग्वद्वविबर्थेस्सिद्व खेचराणां। सूर्याहतशुद्धिभोगादि शशी वा।

[18] याताव्दराशिदिवस्ष्प भर्तुस्त्रिष्टं निहन्याद् द्विगुणेन्दुभागैः । ।

अंगादिभिर्मघ्यमव्दिपुंभिरत्पं विपद्वापुलवैः शशांक:

[19] चंद्वोच्चपातावथ वर्ष राशिव्योमाश्रमगे रिजनीकरैश्च ॥ ॥

शीताशुवेदैः भुजैः कुचंद्रैः पयोधिरामैः खखपक्षभागैः

[20] भौमः कुनदेन्दुभिरिन्दुजस्प' शीघ्रं तथावेदशरैस्सुरेज्पः

व्योभाग्रिभिस्तत्त्वपमैस्सितस्प शीघ्र शानिर्भानुभिरव्दुराशि ॥ ॥

[21] मध्यजिनैः पक्षकृतैः कुनेत्रै रुर्द्रदिनेशैः कलिकाभिरंत्पं ।

नगैस्सुरेशैर्विशिखैः कृताब्दिभार्वेवं ग्रहाव्दाव्दिभिरिदुबंद्यः ॥ ॥

Ms. B: 17 a °स्सिद्ध् 18 d ri 19 b °माश्रमगैरिजनी° 20 d°रब्दुराशि

21 c कृताब्दि 21 d °भिार्वेवं

[रविज्ञानेन ग्रहसाधनम्।]

नवनागगुणाड्राङ्ग:[६६३८९]र्हताद्धृत्याऽयुताम्रया[१८ × १००००] ।
हृताद्भानोर्युतः सूर्यस्त्रयोदश[१३]गुणः शशी ॥ २२ ॥
सप्तव्योमाक्षिवेदाग्नि[ ३४२०७]हतात्सूर्यात् फलं क्षिपेत् ।
तच्छन्यखखखाष्टाभ्रभू[१०८००००]भिर्भूजी प्रवेर्दले ॥ २३ ॥
सुरपत्र्चनख[२०५३३]हतेतात् खखाभ्रपञ्चाग्निशशि[ १३५०००]भिराप्तं यत् ।
क्षेप्यं वेद[४]हतेने बुधशीघ्र वा भवत्येवम्। २४ ॥
[शिवभुज२११गुणितात् सूर्यात् खखाभ्रषड्घन[२१६०००lहृतादवाप्तं यत् ।
रविसूर्या १२शे योज्यं देवगुरुर्वा भवत्येवम् ॥ २५ ॥] -
शिवतत्त्वगुण[ ३२५११]हतेनादयुतद्वय[२००००]भाजितादवाप्तं यत् ।
तद्भृगुपुत्रचलोच्च भवतीह मुनीरितं वापि। २६ ॥
रविखारन्य[शे][ई-] योज्यं लब्ध नगर्खक[१०७]ताडितात् सूर्यात्।
खचतुष्टयाष्टशशि[१८००००]भिर्वा रविसूनुर्भवत्येवम् ॥ २७ ॥



Text of Ms. A :

[22] नवनागगुणांगौहतोद्धृत्पा ध्रुवम्रया

हताद्दानोयुतस्सूर्यस्त्रयोदशगुणः शशी ॥ ॥

[23] सप्तव्योमाक्षिवेदाग्निहतात्सूर्यात्फलं क्षिपेत् । :तश्छून्याखखखाष्टाभ्रभूदिभंजो खेर्दले ॥ ॥

[24] सुरपंचनखहताद्यत्खखाभ्रपंचाग्निशशिभिराप्त त

क्षेप्पं वेदहतेने वृधश्रीघ्र वा भवत्येवं॥ ॥

[25] Missing

[26] शिवतत्वगुणहतेनादयुतद्वयभाजितादाप्तं यत्

तद्भूगुपुत्रचलोच्च भवतीह मुनीरित वापि ॥ ॥

[27] रविखारग्रच योज्यं लब्द नगर्खकताडितात्सूर्यात्। :खचतुष्टयाष्टशशिभिर्वा रविसूनुर्भवत्पेवं।

Ms. B : 26 d वाप्पि 27 a खाग्य'

रविनिवभागे [8] योज्यं नगाग्निसप्ताक्षि[ २७३७]ताडिताद् भानोः ।
खचतुष्टयवेदेन्द्वै[१४४००००],हिमग्रूच्चं वा भवत्येवम् ॥ २८ ॥
सवितृनखांशे[] योज्यं नगैकचन्द्राष्ट[८११७]ताडितात् सूर्यात् ।
अयुताघ्नरसैकभुजैः [२१६००००] शशधरपातोऽथवा लब्धम् ॥ २९ ॥

[लध्वहर्गणसाधनम्]

चैत्रादिस्तिथिनिकरः शुद्धिविहीनः पृथग्गुणो रुद्रैः [११] ।
अवमघटीभ्यः षष्टश्या [६०] लब्धयुतस्त्रिखनग[७०३]हताभ्यः ॥ ३० ॥
त्रिखनग[७०३]हृतावमोनो द्युगणोऽब्दावमघटीसमेतः स्यात् ।

मध्वाद्यास्तिथयो वा सावमनाडयोऽथ शुद्धद्यूनाः ॥ ३१ ॥
पृथगज[११]निघ्नास्तिथिा[१५]भिहनघटीभ्यस्त्रिसप्तकु[१७३]हताभ्यः ।
लब्धयुतास्त्रिखमुनि[७०३]भिः लब्धावमवजितो द्युगणः ॥ ३२ ॥



Text of Ms. A :

[28] रविनवभागे योज्पं नगाक्षिसप्ताक्षिताडिताद्भानोः

खचतुष्टयवेदेन्दैहिमगूच्चं वा भवत्पेबं ॥ ॥

[29] सवितृनखांशे योज्यं गैनकचंद्राष्टताडितात्स्यति। ।

अयुतरसैकभुजैः शशिधरपातोथवा लब्दं ।

[30] चैव्रादिस्तिथिनिकरः शुद्धिविहीनः पृथग्रुणौरुद्रैः

अवमघटीभ्यः षष्टच्या लृव्दयुतस्त्रिखनगहताभ्पः ।

[31] त्रिखनगहूतावमोनो द्युगणोव्दावमधटीसमेतस्स्पातू

मध्वाद्यास्तिथयो वा सावमनाडयोथ शुद्धयानाः ।

[32] पृथगजनिघ्रास्तिथिभिहीनघटीभ्यस्त्रिसप्तकृतहताभ्पः

लब्दयुतास्त्रिखमुनिभिः लब्दावमवजितो द्युगणः ।

Ms. B; 29 नादिनाद्भानोः ख्चतुष्टयवेदेन्द्रैहुन्सूर्यात् In ms. A the portion between cit and east is deleted by covering it with yellow paste.

शुद्धद्यूना वा तिथयश्चैत्रात्त्रिरधस्त्रिखस्वरै[७०३]र्भक्ताः ।
फलयुङमध्यो युक्तो रसकु[१६]हतावमघटीभ्यः तिथ्या[१५]प्त्या ॥ ३३ ॥
अष्टकृति[ ६४]हृदवमोनोऽन्योऽवमनाडिकायुतो द्युगणः ॥

सावमनाडयस्तिथयश्चैत्राच्छुद्धयूनितास्त्रिरधः ॥ ३४ ॥
विखनग[७० ३]हृत्फलसहितो मध्यः कुभुजा[२१]हतावमघटीभ्यः ।
खभुजा[२०]प्तयुगाब्धिरसै[६४]र्लब्धावमवजितो द्युगणः ॥ ३५॥

शुद्धयूनस्तिथिनिकरश्चैत्राद्विष्ठो दिगा[१०lहतो युक्तः ।
विश्वेक्षणा[ २१३]हतावमघटिकाभ्यः खभुज[२०]लब्धाभ्यः ॥ ३६ ॥
गोत्रिरस[ ६३९]हृदवमोनो दिननिकरोऽवमघटीसमेतो वा ॥

वाऽवमघटिकायुक्तस्तिथि[नि]करः शुद्धिविहीनोऽधः ॥ ३७ ॥
दिग्घ्नोऽवमघटिकाभ्यः खरसा[६०]प्तयुतोऽङ्कभुञ्जरस[६२९]हताभ्यः ।
नवगुणरसै[६३९]विभक्तः फलावमो[नो] भवेद्द्युगणः ॥ ३८ ॥



Text of Ms. A :

[33] शुद्धय, ना वा तिथपश्चैत्रात्त्रिरधस्त्रिखस्वरैर्भक्ताः

मध्यफलपुंमध्यमे युक्तोनसत्ताहतावमघटीम्पः । तिय्पाप्त्पा

[34] ष्टकृतिहृदवमौनोन्पोवमनाडिकायुतो द्युगणः ।

स्पवमनाडचस्तिथयः चैत्राश्छुद्ध्यनितास्त्रिरधः ।

[35] त्रिखनगहृत्फलसहितो मध्पः कुभुजहतावमघटीभ्पः

यः खभुजाप्तयुगाब्दिरसै लब्दावमवजितो द्युगणः ॥ ॥

[36] शुद्धयुनस्तिथिनिकरश्चैत्राद्विष्टो दिनाहतो घुक्कः

विश्वक्षणाहतावमघटिकात्पः खभुजलव्दा ॥ ॥

[37] गोत्रिरसहृदवमोनो दिननिकरोवमघटीसमेतो वा ।

वावनघटिकायुत्कस्तिथिकरः शुद्धिहीनोधः ॥ ॥

[38] दिग्घोवमघटिकाभ्पः खरसाप्तयुतोकभुञ्जरसहताभ्पः

नवगुणरसैविभक्तः फलावमो भवेद्द्युगणः

Ms. B.: 38 b०युतोंक०

[सौरमासान्ते ग्रहसाधनम्]

कुकृतै[४१]रंशैश्चन्द्रो भौमस्तिथि[१५]भिर्बुधस्य शीघ्रोच्चम् ।
वेदेनै[१२४]देवगुरुर्द्वाभ्यां [२] शीघ्रं सितस्य वसुवेदैः [४८] ॥ ३९ ॥
शशिना [१] शनिनिहन्याद्रामै[३]मृगलाञ्छनस्य मन्दोच्चम् ।
शशिनः पातोऽथ भुवा[१] रविमासगणं त्रिधास्थितं मध्यम् ॥ ४० ॥
रामैः [३]पर्वतविशिखै५७lरमरैः [३३] कुगुणैः[ ३१] शराब्धिभिः [४५] शशिना [१] ।
रामभुजै [ २३ ] रसरामैः [३६] कलिकाभिरथान्तराशिमपि ॥ ४१ ॥
रसराममूच्छनाभिः [२१३६] वसुनेत्रै [ २८] रसशराष्टकुभिः [१८५६] ।
खाक्ष्यष्टकुभी [१८२०] प्रसनगरामभुजै[२३७६]र्वसुरसैष्णधरैः[१६८] ॥४२ ॥
शिवनभइन्दुभि[१०११]रब्धिन्यष्टकुभिः [१८३४] खखजिनांशै[२४००]र्वा ।
रविमासान्ते मध्या मासा राशीनमध्यः स्यात् ॥ ४३ ॥




Text of Ms A:

[39] कुकृतैश्चंद्रो भौमस्तिथिभिर्बुधस्प शीघ्रोच्चं ।

पेदेतैन्दवगुरुद्वभ्पां शीघ्र बुधस्य वसुवेदै: ॥ ॥

[40] शणिनाशनेनिहन्याद्रामैर्मुगलांछतोघस्प

शशिनः पातो भूजैरसुरामै म्पा रविमासगुणं त्रिधास्छितं मध्पं ।

[41] रामैः पर्वतविशिखैरमरैः कुगणैः शराब्दिभिः शशिना

रामभुजैरसुरामै: कलिकाभिरथांतराशिमपि ।

[42] रसराममूर्छताभिर्वृसुनेत्रैरसशराष्टकुभिः

खाक्षाष्टकुभीरसनगरामभुजैर्वसुरसैणधरैः ॥

[43] शिवनभइन्दुभिरब्दिब्याष्टभिः खखजिताशैर्वा

रविमासांते मध्पा सास राशीनमध्पस्स्पाद ।


Note, भूजैर्सुरामै in 40 b is the insertion by oversight of the same from 41. с.

[प्रतिसौरमासशुद्धिविधिः]

विश्वाग्निनन्दाष्टकु[१८९३१३]भिमूच्छंनाम्राडूखाक्षिभिः [२०९०२१] ।
रविमासा हता भक्ताः खखाभ्रद्वित्रिसागरैः [४३२०००] ॥ ४४ ।।
दिनावमानि तद्योगः खाग्नि[३०]भक्तोऽधिमासकाः ।
शेषं दिनादिशुद्धिर्वा विकलं दिनशेषतः ॥ ४५ ॥

[सौरमासाधिप-साधनम्]

द्विघ्रमासाद्द्युयोगात्स्याद् भानुमासपतिः स्फुटः ।

[ लघ्वहर्गणादिवसाधिपयोः साधनम्]

शुद्धद्यूना दिवसा मासाद्गताः शिव[११]हताः पृथक् ॥४६ ॥
अवमविकलाद् द्विगोरस[६९२]निघ्नात् स्वच्छेदसंयुक्तात् ।
त्रिखनग[७०३jहृतात् फलोनाद् द्युगणो मासधिपाद् दिवसम् ॥ ४७ ॥

[ सौरदिवसान्ते ग्रहसाधनम्।]

द्विखेभैः [८०२] कुगुणैः [३१] नन्दजिनै[ २४९]बणै[५]र्नगाङ्ककैः [९७] ।
द्वाभ्यां [२] तु सौराहर्गण हन्याल्लिप्ता निशाकरात् ॥ ४८ ॥



Text of Ms. A:

[44] विश्वाग्निनंदाष्टकुभिर्मूर्छनाभ्राकखाक्षिमिः

रविमासा हता भक्ताः खखाभ्रद्वित्रिसागरैः ॥

[45] दिनावमानि तद्योगः खाग्निभत्कोधिमासकाः

शेषं दिनादिशुद्धिर्वा विकलं दिनशेषतः ॥ ॥

[46] द्विन्नाचासातपोगात्स्पाद्धानुर्भासयतिस्स्फुट:

शुद्धिपूना दिवसा मासाद्गता शिवहताः पृथक् ॥ ॥

[47] अवमविकलाद् द्विगौरसनिघ्रात्स्वश्छेदसंयुतः ।

त्रिखनगहतात्फलोनाद् द्युगणो मासाधिपाद्दिनं ॥ ॥

[48] द्विखेमै: कुगर्णनदजिर्नर्वाणोत्रगांकर्कः ।

द्वाभ्यां तु सौराहर्गणहत्याल्लिप्ता निशाकरात् ।

Ms. B: 44 b °नाभ्राक्° 48 b °णोनिगांककै:

वेदाग्नित्रिभुजैः [२३३४] सप्तव्योमबाहु[र]सैककैः[१६२०७] ।
वेदाङ्गाक्षिभुजैः [२२६४] पञ्चपञ्चव्योमनिशाकरैः [१०५५.] ॥ ४९ ॥
कृतनन्दशराङ्कश्च [९५९४] द्विवेदाङ्ग[६४२]द्विधा स्थितम् ॥
खखव्योमाष्टचन्द्रांशै[१८०००]रुच्चपातौ रसै[६]र्गुणें:[३] ॥ ५० ॥
शिवनेत्राङ्गविशिखे[५६२११]र्वोदाग्न्यक्षिरसैष्कर्क:[१६२३४] ।
खखखाक्षिनगांशै[७२०००]र्वा दिनकृद्दिवसान्तिकाः ॥ ५१ ॥

[प्रतिसौरदिनशुद्धिविधिः]

प्राग्वद्रविदिवसेभ्यो गुणकेभ्यः खाग्नि[३०]सङगुणहरेण ।
दिवसावमावशुद्धिदिवससंयुतिदिनाधिपश्च तथा ॥ ५२ ॥

[ सौरवर्षादिसाधनम्]

भांश[ ३६०]विभक्तदिनेभ्यो वर्षाण्यवशेषतः खगुणैः [३०] ।
मासाश्चैत्रसिताद्याः शेषाद् दिवसास्ततोऽभीष्टाः ॥ ५३ ॥



Text of Ms. A :

[49] वेदाग्नित्रिभुजैस्सप्तव्योमवाहुसैककैः ।

वेदांगाक्षिभुर्जपंचपंचव्योमनिशाकरैः ।

[50] कृतनदशरांकश्च द्विवेदांगैद्विधा स्छितं ।

खखव्योमाष्टचद्रांशेरुच्चपांतौशसैर्मुर्ण: ।

[51] शिवानेत्रांगविशिखै। वेदाग्न्यक्षिरसैककै:

खखखाक्षिनगांधैर्वा दिनकृद्दिवसांतिकाः ।

[52] प्राग्वद्रविदिवसेभ्पो गुणकाभ्पो खाग्निसंगुणहरेण ।

दिवसावमावसुद्धिदिनदिवसंयुतिदिनाधिपश्च तथा

[53] भांशुविभक्तदिनेभ्पो वपण्यवमशेषतः खगुणैः

मासाशर्चत्रसिताद्याः शेषदिवसास्ततोभीष्टा: ।

Ms. B : 52 b खाग्विसगुण्°

[अवमशेषसाधनम्]

दिवसाः शुद्धिविहीनाः कार्यास्तेभ्यो द्युभूढमपि ।
ऊना सावनशुद्धिर्भानोर्वर्षान्तजा दिनैरूनैः ॥ ५४ ॥
शेषं शोध्ययुगणस्तद्रुद्र[११]हतं विशोधयेच्छेषात् ।
द्विनवरस[ ६९२]घ्राद् भक्तात्स्वच्छेदेनावमो विशुद्धयति चेत् ॥ ५५ ॥
शोध्ययुगणाद्रूपे शुद्धे गुणखाग[७०३]संयुताच्छोध्या ।
शेषं तद्दवसोत्थं विकलं त्ववमस्य विज्ञेयम् ॥ ५६ ॥

[सौरवर्षान्ते सौरमासान्ते वा चन्द्रसाधनम्]

सूर्याब्दमासान्तरविः शुद्धया द्वादश[१२]नित्रया ।
युतोंऽर्शौ रवि[१२]निघ्नाच्च निशापोऽवमशेषतः ॥ ५७ ॥

[चान्द्रमासान्ते तुल्यौ रविचन्द्री]

स्वच्छेदेन, युगाधिमासनिहता मासा गता भास्करा
भानोर्मासगणोद्धृताः फलयुताश्चान्द्राः शरै[५]स्ताडितात् ।
शेषादङ्गशरेषुबाणखनवस्तम्बेरमा[ ८९०५५५६]प्तांशकै
रूनश्चैत्रसितादिमासकगणो राश्याद्यचन्द्रद्युपौ ॥ ५८ ॥


Text of Ms. A :

[54] दिवसशुद्धिविहीनाः कार्यास्तेभ्पो द्युर्मदमपि ।

ऊना साननेबुशुद्धिभनिोर्बषतिजा दिनैरूनै:।

[55] शेषं शोध्ययुगणस्तदुरुहतं विशोधयेश्छेषात्

द्विनवरसघ्राद्धक्तात्स्वश्छदेनावमा विशुध्यति चेत् ॥ ॥

[56] शोध्यद्विगुणादूपे शुद्धे गुणखागसंयुताश्छेध्या

शेष तद्दिवसोत्थ विकलं त्ववमस्प विज्ञेयं ॥ ॥

[57] स्वाव्दमासांतरविशुद्याद्वादश । तेघ्रया ।

अतोंशौरवृनिघ्नाश्च निशापोवमशेषतः ॥ ॥

[58] स्वश्छेदेन युगाधिगासनिहिना मासा गता भास्करा

भानोर्मासगणौद्घृताः फलघुक्ताश्चांद्राः शरैस्ताडितात्
शेषादंगशरेषुवाणखनवस्तस्तेरमापूशर्क
रूनश्चैत्रसितादिमरसकगणो राश्याद्यचंद्रद्युपौ ।

Ms. B : 54 c ०शुद्विभ० 58 c ०स्तस्नेर० 58 d °श्चैत्र०

[चान्द्रमासाधिपः]

त्र्यग[रस]सप्तनभोऽब्धित्रि[ ३४०७६७३]हता रजनीशमासका भक्ताः ।
नन्दाष्टाग्निरसाक्षिद्विभुजै[ २२२६३८९]मसिाधिपो मासात् ॥ ५९ ॥

[ चान्द्रमासे ग्रहगतयः]

तिथयो[१५}ऽष्टदृशो[२८ ऽष्टदृशो २८] देयाः प्रतिमासमंशकादिकुजे ।
एवं शशिसुतशीघ्रे खार्काः [१२०] खञ्शराः [ ५०] शरेषवो [५५] मासि ॥ ६० ॥
पूर्ववदमरपतीज्ये बाहू[२] धिष्ण्यानि [२७] मनवश्च [१४] ।
दानववन्दितशीघ्रे नगवेदा [४७] धीन्दवो [१८ ऽब्धिकृताः] [४४.] ॥ ६१ ॥
लिप्तादि भास्करसुते नवविषयाः [५९] पञ्चशीतकराः [१५] ।
शिशिरकरोच्चेऽशादि शिखिनो[३]ऽतिधूति[१७]निशाकरकरा[२१श्च ॥ ६२ ॥
ग्रहणाधिपाढयपातेंऽशकादि खगुणाः [३०] खसागरा[४०]स्सूर्या: [१२] ।
भू[१]र्देवा [३३] रामशरा:[५३] पाते गजमूच्छंना[२१८]प्तलिप्तोनम् ॥ ६३ ॥



Text of Ms. A:

[59] त्रयगसप्तनभोब्दित्रिहता रजनोशमासका भक्ताः

नदाष्टाग्विरसाक्षिद्विभुजैर्मासाधिपौ मासात्।
गतदिवसात्रिरधोजेर्गुणिताः ष्टैखाकमाजिसमंशकादिकुजे॥
एवंशशिसुतशीघ्रे खाकः खशराः शरेषवो मासि ॥ । जितामध्यः
गम्यधुगाप्तचिधूकं वागाप्तवियुग्नम्पयुगपरौ द्युगणः ।

[The portion underlined has been wrongly inserted from the next verse.]

[60} तिथयोपृदृशो देयं प्रतिमासमंशकादि कुजे ।

एवं शशिसुतशीघ्रखाकर्गः खशराः शरेषवो मासि ॥ ॥

[61] पूर्ववदमरषतीज्पेवहूनिधिष्टच्यातिसनवश्च

दानववंदितशीघ्र तगवेदा वन्दवोविन्दकृताः ।

[62] लिप्तादि भास्करसुते नवविषयाः पंचशीतकरा:

शिशिरकरोच्चेशादि: शिखिनो विष्टधृतिनिशाकरकराश्च ।

[63] ग्रहणविचीघे पाते लकदि खगुणाः खसागरास्स्र्याः

मूदेवा रामशराः पाते गजमूछंनापूलिप्तीनंग


Ms. B: 59 a °नभोब्दि° 61 c°शीघ्रे° 6 d वीन्दवो° 62 b °बहूनिधिष्ट्यानि 62 a भाष्कर°

गोऽकॅ|१२९]र्नागनखे: [२०८] पयोधिखसुरैः [३३०४] पक्षाष्टि[१६२]भिर्मासकँ
ध्र्यब्ध्यङ्कः [९४८] शरधीकु[१८५]भिस्सुरभुजै[ २३३]र्भूजादिषु स्वं कलाः ।
हानिर्जीवबुधार्कजेषु कलिका:

[ चान्द्रमासगतिज्ञानेन सावनदिवसगतिज्ञानम्]

मासोपभोगो हतो

द्वाभ्या[२]मात्मगुणाङ्गभाग[ १/६३ ]सहितो भुतिदिने सावने ॥ ६४ ॥

[चान्द्रदिवससम्बन्धि-सावनदिवससाधनम्]

गतशशिदिवसा गुणिताः शशिबाहुनभोनवाभ्रभुजैः[ २०९०२१] ।
जलरामगुणाष्टशरा[ग्नि]त्रिकु[१३३५८३३४]भिर्लब्धदिवसोनाः ॥ ६५ ॥
रविसावनदिवसगणः शेषं खाङ्ग[६०]सङ्गुणं विभजेत् ।
स्वच्छेदेनावाप्तं धनं गतघटिकागणो, ग्रहाणाञ्च ॥ ६६ ॥

[चान्द्रदिवसान्ते ग्रहसाधनम्।]

नवनागाग्निरसाङ्गै[६६३८९]र्गतशशिदिवसाः समाहता भक्ताः ॥
नन्दाष्टरामरस[भुजभुजनेत्रै[ २२२६३८९]र्लब्धवजिताद् दिनपः ॥ ६७ ॥



Text of Ms. A :

[64] गोकनगिनखैः पयोधिखसुरै: पक्षाष्टिभिर्मासक

व्यध्यंगैः शरधीकुभिस्सुरगजैर्भूजादि स्वं कलाः
हानिर्जीवबुधार्कजेषु कलिका मासोपभौगौ हतो
द्वाभ्पामातागुणोगभाससहितो भुतिदिने सावन।

[65] गतदिनदिवसा गुणिताः शशिवाहुनभोनवाभ्रभुर्जः

जलनामगुणाष्टशरत्रिकुभिर्लव्ददिवसोना: ।

[66] रविसावनदिवसगणः शेषं सांगोपसंगुणं विभजेटत्

स्वश्छेदेनावाप्त धनगतवटिकागणी ग्रहाणां च ।

[67] नवनागाग्विरसागैनतशशिदिवसास्समाहता भक्ता

नंदाष्टरामरसजभुजनेवैलव्दवजिता दिनय: ।

MS. B : . 64 d °मात्म° 67 d °लब्दवजिता दिनप:

भागा भास्वति योज्याः शशिदिवसा द्वादशहताश्चन्द्रः ।
रामष्टनव[९८३]विनिघ्ना वसुरसष[ड्रस]कुसप्तरसनेत्रैः[ २६७१६६६८] ॥ ६८ ॥
भक्ताः शीतगुदिवसा लब्धं भागादि संशोध्यम् ।
तीक्ष्णशिशिरांशुयोगातद्भां[२७]शोत्थ इलासुतो मध्यः ॥ ६९ ॥

दिग्व्योमेषुनगाग्निव्योमनखै[ २००३७५०.१०]भजिताः समभिनिघ्राः ।
नगतत्त्वाब्ध्यङ्गकुभिः[१६४२५७] शशिनो दिवसाः फलोनि[त]त्र्यंशः ॥ ७० ॥
शशिनः स्याद्बुधशीघ्रं

द्विभुजा[२२]हतभौमवजिताच्चन्द्रात् ।

खभुजांशो []देवगुरुस्त्रयष्टाग्नि[ ३८३]हतेभ्य इन्दुदिवसेभ्यः ॥ ७१ ॥
खेकखशरागरामव्योमनखे[२००३७५०१०]र्लब्धसंयुक्त: ।

ज्ञचलेनान्तरभेदं कुगुणागारसद्वि[ २६७३१]निहतदिवसेभ्यः ॥ ७२ ॥
खशशिखशिलीमुखनगगुणखखनेत्रं[२००३७५०१०]र्लब्ध[यु]ग् भूगोः शीघ्रम् ।

सितशीघ्रभास्करान्तरधृति[भागः][१/१८] नन्द[९]निहतदिवसेभ्यः ॥ ७३ ॥


Text of Ms. A :

[68] भागा भास्वति योज्पाः शशिदिवसा द्वादशाहतश्चंद्रः

रामाष्टनवविविघ्ना रसवसुष-कुसप्तरसनेत्रैः ।

[69] भत्काः शीतगुदिवसा लव्दं भागादि संशोध्यं ।

तीक्षणशिशिरांशुयोगात ड्रांत्थ इलासुतो मध्यः ।

[70] दिग्व्यामेषुनगाग्निव्योमनखैर्भाजितास्समभिनिम्र;

नगतत्वाव्यंगकुभिः शशिनो दिवसाः फलोनिस्त्रयंशः ।

[71] शशिनस्पाघुशीघ्रद्विभुजाहतभौमर्वाजताः चंद्रात्

खभुतांशो देवगुरुस्त्रयाष्टाग्निहतेभ्प इंदुदिवसेभ्पः ॥ ॥

[72] खैकखणरागनामव्योमनखैलंब्दसंयुक्त:

ज्ञचरेणांतरभेदं कुगुणागारसाद्विनिहतदिवसेभ्पः ।

[73] खशशिखशिलीमुखनगगुणखखनेवैलव्दग्भूगो: शीघ्र ।

सितशीघ्रभास्करांतरधृतं नंदनिहितदिवसेभ्पः ।

खष्टनवसप्तवेदव्योमकृतं[४°४७९८° Jप्तेन वजितः सौरः ।

गुविनयोगदशांशो [१/१०] नन्दाङ्कनगैक[ १७९९]निहतदिवसेभ्यः ॥ ७४ ॥
खाष्टाक्षिभागशरकृतशश्या[१४५७२७२८°lत्यु: शशाङ्कोच्चम् ।

रविभागंवशीघ्रान्तररव्यंशो[] नन्दपञ्चनगकु[१७५९]हतात् ॥ ७५ ॥
दिवसगणानखव्योमशून्येषुन[गाभ्र]खाब्धि[४००७५०°२०']लब्धेन ।
युक्तः शिशिरगुपातो मध्या वैवं ग्रहाः शशिदिनान्ते ॥ ७६ ॥

[गुर्वब्देन कर्म]

[गुर्वब्दान्ते सावनदिवसात्मिका शुद्धिः ]

खखखधृति[१८०००]घ्रा भक्ता गुर्वब्दा रुद्रनेत्रगजचन्द्रैः[१८२११] ।
लब्धं स्थाप्र्य शेषाद्विश्वाग्निनवाब्धिशशिविश्वैः [१३१४९३१३] ॥ ७७ ॥
गुणितात् खखाभ्ररसनवविशिखेषुशरर्तु[६५५५९६०००]भिर्दिनादियुतम् ॥
लब्धरविवर्षसावनशुद्धया तत्सावना शुद्धिः ॥ ७८ ॥


Text of Ms. A :

[74] खाष्टनवसप्तवेदव्योमकृताप्तेन वजितस्सैरः

गुर्विनयोगदलांशो नंदांकन गैकनिहितंचद्रदिवशेभ्प:।

[75] खाष्ठाक्षिपभाग्पारकृतशश्पाप्तयुगशशांकोच्चं ।

रविभागैवशीघ्रातररव्यंशो नंदपंचनगकुहतात् ।

[76] दिवसगणात्रखव्योमृशून्पेषुनखाव्दिलव्देन ।

घुत:। शिशिरगुपातो मध्पा वैब ग्रहा। शशिदिनांते

[77] खखखधृतिम्रा भक्ता गुर्वव्दा रुद्रनेत्रगजवंद्वै:

लव्दं स्छाप्पं वोषाद्विश्चाग्निनवाव्दित्रयशिविसैः ।

[78] गुणितात्खस्वाभ्ररसनगाविशिखेषुशरतुभिदिनादिघुतं ।

लव्दरविवर्षसावनशुद्धया तत्सावना शुद्धि:

Ms. B: 74 d oनिहित° 75 a खाष्टा० 75 b cद्युगशशांकोघ 76 a ०णानख° 76 b ०खाब्दिलाब्देन 77 b °चन्दै: 78 cलब्ट°

[गुर्वब्दान्ते चान्द्रदिवसात्मिका शुद्धिः]

नववसुगुणाङ्गभुजभुजनेत्रहतं [२२२६३८९] वाऽवशेषकं विभजेत् ।
खत्रयरसाङ्गयमनवदिग्भि[१०९२६६०००]दिवसादि चन्द्रशुद्धियुतम् ॥ ७९ ॥

गोऽङ्गखशशिकृत[४१०६९]निझा खगुणपत्र्चाष्टमूच्छंना[२१८५३२०]भक्ताः ।
गुर्वब्दा लब्धियुता नवाष्टरामाङ्गरस[ ६६३८९]हतं लब्धम् ॥ ८० ॥
खचतुष्टय[रस]शशधरनेत्रै[ २१६००००]र्वर्षादि यत्प्राप्तम् ।
तद्वर्षेर्मासैरपि हीनं तिथयो गतास्तु चैत्रादेः ॥ ८१ ॥
प्राग्वत्सावनशुद्धया चान्द्रचा वा कर्म देवगुर्वब्दे ॥ ८२ ॥

[गुर्वब्दाधिपः]

एका[गा]डू[९७१]भिहता गुर्वब्दा द्वयश्विवेदरसरामैः [३६४२२] ।
भक्ताः फलं चतुर्ध्रज्यब्दैर्युक्ततं ज्यावर्षपः स्यात् ॥ ८३ ॥

[गुर्वब्दान्ते अवमशेषम्]

शिवाङ्कोत्कृति[२६९११]निघ्नेभ्यो द्विद्विवेदरसाग्निभिः [३६४२२] ।
जीवाब्देभ्योऽवशेषं यत् तद्वियद्रस[६०]सङ्गुणम् ॥ ८४ ॥


Text of Ms. A :

[79] नववसुगुणांगभुजभुजनेत्रहतं वावशेषकं । वेभजेत्

खत्रपरसांगपमनवदिग्भिदिवसादि चंद्रशुद्धियुतं ॥ ॥

[80] गोंगखशशिकृतनित्रा नखगुणपंचाष्ठमूछंभाभत्ताः

गुर्वव्दा लव्दियुता नवाष्टरामांगरसहत लव्द

[81] खचतुष्टयशशधरनेत्रैर्वर्षादि यत्प्राप्तं

तद्वर्षेमसैरापेकीना लवृद्ध्या घुता गुरोस्तु चैत्रशुक्लादेः

[82] प्राग्वत्सावनसुद्धया चांद्रया वा कर्म देवगुर्वव्दे ॥ ॥

[83] एकांकानिहता गृवृंब्दाश्चिद्विवेदरसरामेः

भक्ताः फलं चतुर्ध्रज्पब्दैिर्युत्कं ज्पावष्टताः । स्स्पात् ।

[84] शिवांकोत्कृतिनिघ्त्रेभ्पो द्विद्विवेदरसाग्निभिः

जीवाव्देभ्पो विशेषं यत्तद्विपद्रससंगुणं ।

Ms. B.:   79 b विभजेत् 80 cगुर्वब्दा 81 b०पत्प्राप्तं 81 d लब्टया

82 b °ब्दे 84 c जीवाब्दे०


स्वच्छेदभक्ततं घटयादिहीनरात्रावशेषकम् ।
गुर्वब्दान्ते,

[लध्वहर्गणसाधनम्]

चैत्रसितप्रारम्भाद्गतवासराः ॥ ८५ ॥
शुद्धयूना द्विरधो रुद्र[११ jहताग्निखनगो[७०३]धृताः ।
दिवसा घटच्यादियुताः तद्दिनोने दिवागणः ॥ ८६ ॥

अथवा शुद्धिविहीना दिवसाः हीनदिनहीनाः ।
द्विधो रुद्ध[११]विनिघ्रास्त्रिखाग[७०३]भक्ता दिनादिफलम् ॥ ८७ ॥
ज्याब्दान्तावमघटिका रुद्र [११]हतास्त्रिखाग[७०३]भक्ताः ।
वियुतास्ताभिस्तद्दिवसविहीनाज्ज्यावर्षतो द्युगणः ॥ ८८ ॥

[गुर्वब्दान्ते ग्रहसाधनम्]

गुर्वब्वाः शिवनेत्रै[ २११]गुणिताः शश्येकबाहुधृति[ १८२११]भक्ताः ॥
लब्धसमादिविहीना गुर्वब्दान्ते रविर्मध्यः ॥ ८९ ॥

गोऽङ्गनभइन्दुतोयै[४१०६९Jर्गुरुवर्षगणान् समाहतान् कृत्वा ॥
खशिवाक्षिनागचन्द्रै[१८२११०]लब्धयुतो दिनकरश्चन्द्रः ॥ ९० ॥


Text of Ms. A :

[85] स्वच्छेदभत घद्यादिहीनरात्रोविशेषक ।

गुवृंव्दांते चंद्रसितप्रारंभाद्गतवासराः ॥ ॥

[86] शुद्धय_ना दिरदो रुद्रहताग्निखनगोद्धृताः ।

दिवद्यादियुतं । तद्दिनोनो दिवागणः ॥ ॥

[87] स - शुद्धिविहीना वा दिवसाः शुद्धिहीनदिनहीना:

द्विरदो रुद्रविनिघ्रास्त्रिखागनक्ता दिनादियुतं ।

[88] ज्पाव्दातावमघटिका रुद्रहतेस्त्रिखनखाग्रनता

वियुतास्ताभिस्तद्विवसविहीना ज्पवर्षतो द्युगणः ।

[89] गुर्वव्दा शिवनेत्रैगृणिताः शशपेकराहधृतिभक्ताः

लव्दसमाधिविहीना गृवृंव्दांते रविर्मध्पः ।

[90] गोंगरसइंदुगोदैर्मुरुवर्षगणात्समाहता-त्

शशिवाक्षिनागचंद्रैर्लब्दयुतो दिनकरः चंद्रः ॥

Ms. B: 85 c °ब्दान्ते 88 °खप्तनता 89 a गुर्वब्दा 90 d°र्लब्द°

मुनिनखवेदाग्नि[३४२०७jहृतात् खरसाङ्गकराडूंदिग्[१०९२६६०]धृताल्लब्धम् ।
योज्यमहर्पतिभेदे गुरुवर्षगणादिलासुतो मध्यः ॥ ९१ ॥

रसखाब्ध्यष्टभुज[२८४०६]हताच्छराष्टिरामागबाहु[२७३१६५]सम्भक्तात् ।
शिशिरगुप्तनयचलोच्चं गीर्वाणगुरोः समागणाल्लब्धम् ॥ ९२ ॥

गुरुभेदे संयोज्यं नगशशिनगनन्द[९७१७]ताडिताद् भक्तात् ॥
पञ्चेषुखेन्दुनवभिः [९१०५५] ज्याब्दगणाद् भार्गवचलोच्चम् ॥ ९३ ॥

सप्ताधैकरस[६१०७]हतात् खशिवाक्षिगजैक[१८२११०]भाजिता[ज्ज्या]ब्दात् ।
निविडतरतिमिरगजकरकेसरिरविदेहसम्भवो मध्यः ॥ ९४ ॥

सूर्यदशांशे [] योज्यं नगाग्निसप्ता[ष्टभू][१८७३७]गुणितात् ।
खाष्टगजाङ्गशिलीमुखमनु[१४५६८८०]भिर्जीवाच्छशांकोच्चम् ॥ ९५ ॥

इननखांशके [ ] देयं नगैकचन्द्राष्ट[८११७]ताडिताज्जीवात् ।
खरदेषुधृतिभुजा[२१८५३२०]प्तं शशिपातो वा ग्रहा एवम् ॥ ९६ ॥


Text of Ms. A :

[91] मुनिनखवेदान्गिहताः खरसांगकाराकदिग्धृताल्व्दं ॥

योज्पमहर्यतिभेदे गुरुवष्र्टगणादि-सुतो मध्यः ।

[92] रसखाव्द्यष्टभुजाहतश्छराष्टिरामागवाहुसंभत्कात्

शिशिरगुतनयं चलोश्चगीर्वाणगुरोस्समागणांल्लव्दं।

[93] गुरुमेर्वे संयांज्यं गनंशशिनगनंदताडिताद् भक्तात्

पंचेपुखेन्दुनवभिज्पर्धाव्दगणाद्धार्गवचलोच्चं ॥ ॥

[94] सप्ताम्रैकरसहताश्छशिव्पक्षिगजैकभाजिता वात्

निविडतरतिमिरगजकरकेसरिरविदेहसंभवो मध्पः ।

[95] सूर्यदशांशे योज्पं नगाग्निसप्ता । - - - गुणितां

खाष्टगजोगशिलीमुखमनुभिर्जीवाश्छशाकोच्चं ॥ ॥

[96] दिननखंशिदेपं नगैकचंद्राष्टताडिताज्तीवात्

खरदेषुभूतिभुजाप्त शशिपातो वा ग्रहा एवं ॥ ॥

Ms. B.: 91 b ०करांक० °लब्दं 92 d ०लब्दं 93 a गुरुमेदे संयोज्यं 93 cपंचेषु°

96 b °ज्जीवात्

[प्रकीर्णविषयाः]

[१. ग्रहाणां (सावन) दिनगतयः]

भुजगोरसै[४९२ ]धृतिः [१८] स्याद्भ्भगणादी रजनिदयित इह ।
धृति[१८]राशयः शशाङ्को द्युगणैः कुकृतै[४१]स्त्रिवृन्द[ २७]मंशानाम् ॥ ९७ ॥
द्विखधीकृतै[४८०२]स्तदुच्चं
नवभिः[९]भगः कला च भूषड्भः[६१] ।
रामै: [३] खंभुजा [२० ] लिप्ता
गोखरसै[ ६०९]दिक्[१०] कलाः शशाङ्कोच्चम् ॥ ९८ ॥
गोऽङ्गभुजै[ २६९]र्वा राशिः खभास्करै १२०]लिप्तिका हीनः।
तत्पातो नवचन्द्रे [१९]भर्भागोऽब्ध्यङ्कैश्च[९४] लिप्तिकाद्वितयम् [२.] ॥ ९९ ॥
वाऽङ्गाङ्गशरै [५६६] राशिः
[सु]खधुतिदिनै[१८४]विश्व[१३]विकलिका हीनाः ।
कुभुजै[२१][श्च] [शिव][११]कुजांशा
दिवसैर्नभकुञ्जरै[८०]स्तथैव कला ॥ १०० ॥
अथवा धरातनूजो नवयमनेत्रै[ २२९]स्तु राशयो वेदाः[४] ।
द्युगणाब्धि[४]वधो भागा विश्वं[१३iर्भुजभूधराः[७२] कलाः ज्ञचलम् ॥ १०१ ॥


Text of Ms. A :

[97] भुजगोरसैर्हतिस्स्पाद्भागादी रजनिदयित इह ॥

धृतिराशयः शशांकोधिगर्मः कुकृतैस्त्रिवृदमंशानां ।

[98] द्विखधीकृतैस्तदुर्घ नवभिभगैि: कला च भूष्टड्भिः ।

रामै: खभुजा लिप्ता गोविरसैदिक्कला: शशांकोच्च ।

[99] गोंगभुर्जर्वा राशिः खभास्करैलि । पूप्तिकाहीनाः ॥

तत्पातो नवचंद्रैभर्गगै क्ष्म्पाक्ष्मांकैश्च लिप्तिकाद्वितयं ।

[100] वांगांगशरै राशिः खधृतिदिर्नविश्च विकलिका हीनाः ।

कुकुजैः कुजांशा दिवसैव्र्यगकुंजरैस्तथैव कलाः

[101] अथवा धरातनूजो नवयमनेत्रैस्तु राशयो वेदाः

द्युगणाव्दिवधो भागा विश्चैर्भूजभूधराः कला ज्ञचलं ।

Ms. B: °98 a तदुच्च 101 °गणाब्दि

गुण[३]राशयो द्विनेनै:[२२] कुनगै[७१] रस[६]लिप्तिका ज्ञशीघ्र वा ।
द्युगणोऽक्ष[५]गुणो लिप्ता गुरुरभ्रनगै[७०]श्च लिप्तिका हीनः ॥ १०२ ॥
कुरसगुणै[ ३६१]र्वा राशिविकलोनोऽक्षजलधि[४५]दिनैः ।
पञ्चभि[५]रष्टौ[८] भागास्सितचलमेकाग्निभिः [३१] कला वेदाः [४] ॥ १०३ ॥
नगनववसुभी [ ८९७] राशि
र्गुणेषुरामैश्च [३५३] सप्त [७] विकलोनः ॥
खधृति[१८०]दिनैः कुरसगुणाः[३६१] कलिकाः कलिकः शराब्धिभुजचन्द्रैः[१२४५.] ॥ १०४ ॥
एभिर्युगणादिभवाः समन्विता वा स्युरिष्टदिने ।

[२. सूयशेिभ्यो ग्रहसाधनम् ]

सूर्याशेभ्यो वा स्युलब्धफलेनान्विता मध्याः ॥ १०५ ॥
त्रीशकरैः [ २११३] सूर्याशैः शशी शरागा[७५]स्त्रिभि[३]श्च पूर्णकृताः [४०] ।
भागास्तदुच्चपातौ कुरसा [ ६१] नवबाहवः [२९] कलाः छिद्रैः [९] ॥ १०६ ॥



Text of Ms. A :

[102] गुणराशयो द्विनेवै: कुनमैं रसलिप्तिका ज्ञशीघ्र वा ।

द्युगणोक्षगुणो लिप्ता गुरुरभ्रनखैश्च लिप्तिकाहोन:

[103] कुरसगुणैर्वा राशिविकलोतः पक्षजलदिदिनैः ॥

पंचभिरष्टौ भागास्सितचलमेकारप्रहै: कला चैका ॥

[104] तगनवरसवसुभी राशिगुणेषुरामैश्च सप्तविकलोनः

खधृतिगुणैः कुरसगुणाः कलिकाः कलिकः शराव्दिचंद्रैः ।

[105] पभिर्युगणादिभवास्समन्किता वा स्पुरिष्टदिनै:

सूर्याशेभ्पो वा म्युर्लब्दफलेनान्विता मभ्पाः

[106] त्रीशकरैस्सूर्यांशैः शशी शरागास्त्रिभिश्च पूर्णकृताः

भागास्तदुच्चपातौ कुरसनववाहवः कलाः छिद्रै

Ms. B: 104 d शराब्दि° 105 a °स्समन्विता 105 c वा स्पुर्लब्द°

106 कुरसा°

दिग्भिः [१०] शरा [५] महीजो भागा लिप्ताश्च नन्दशीतकराः [१९] ॥
बुधचल[म]मरा [३३] भागा विश्वे[१३] च कला दिनैर्नागैः [८] ॥ १०७ ॥
गुरुरेकांशो[१]ऽत्यष्टि[१७]रविभागैलिप्तिकाश्च रसपक्षाः [२६] ।
सितशीघ्रं जिन[२४]भागास्तिथि[१५]भिर्दहनाश्विनो [ २३] लिप्ताः ॥ १०८ ॥
नवविषयाः [५९] पातङ्गिलिप्ताः सूर्यांशकैर्गजाश्विमितैः [२८] ।
छित्वैवं गुणहारानिष्टखगात्साधयेद्राव बहुधा ॥ १०९ ॥

[ ३. अवमपाततोऽधिमासपाततो वा गतदिवसाः]

प्रोक्तावमहारहतावमघटिका वासराः खरस[६०]लब्धाः ।
दिनगणितविशुद्धचा होना अवमविकलदिनानि चैत्रादौ ॥ ११० ॥
शोध्यं यदा न शु[द्धयेत् तदाऽवमाद्वारसंयुताच्छोध्यम्
षडगाङ्का[९७६]हतशुद्धिः खाग्नि[ ३०]हृदधिमासशेषशेषः स्यात् ॥ १११ ॥

[४. चैत्रादितोऽहर्गणः]

मध्वादितस्तिथिगणः पृथगध्यहयुग्रसागनन्द[९७६]हृतः ।
लब्धाधिमासदिवसैर्युतोऽपरः पृथगावस्थाप्य ॥ ११२ ॥


Text of Ms. A :

[107] दिभिः शरा महीजो भागा लिप्ताश्च नदशीतकराः

बुधचलमरा भागा विश्वे च कला दिनैर्नागाः ।

[108] गुरुरेकाशोत्पष्टारविभागैलिप्तिकाश्च रसपक्षाः ।

सितश्रीघ्र जिनभागास्तिथिभिर्दहनाश्विनो लिप्ताः ।

[109] नवन्विषया यातंगिलिप्तास्सूर्याशकैर्गजाश्चिपितै:

छित्वैवं गुणहारानिष्टखगात्साधयेद्रवि वहुधा ।

[110] प्रोकावमहाराहतावमघटिका वांसराः खरसलव्पः

जिनगुणितविशुद्ध्पा हीनास्त्पवमविकलानि चैत्रादौ ।

[111] शोध्यं यदा न शु तदावमाद्वारसयुताश्छोध्पं ।

षडगांकहतशुद्धिः खाग्निहृदधिमासशेषशेषस्स्पात्

[112] मध्वादितस्तिथिगणः पृथगव्पहयुग्रसागनंदहृतः"॥

लब्दाधिमासदिवसैयुतोपलः पृथगवस्छप्प

Ms. B : 109 a नवविषया पातं° 110 a °हारहता° 110 b °लब्यः 110 c°विशुद्धया 111 b°संयुता°

प्रोक्तवदवमानि हरेदितरस्मादिनगणोऽत्र दिन[पं]श्च ।
चैत्रसिताद्यब्दपतिर्यथोत्क[व]द् वाऽब्दपसमीपात् ॥ ११३ ॥

[५. अहर्गणं विना सूर्याचन्द्रमसोः साधनम् ]

निजगुणहीनैर्हारैस्स्वावमशेषाद्दनादि तद्युक्तात् ।
अधिशेषादभ्रगुण[ ३०]घ्राद्रसखखचन्द्रै[१००६]दिनादिफलम् ॥ ११४ ॥
मासदिने प्रथमयुति: पृथक्कु[1]विश्वा[१३]हता द्वितीयोना।
रविशीतगू गहाद्यौ बहुधा वा प्रोक्तवत्साध्यौ ॥ ११५ ॥

[६. चैत्राद्यहर्गणात् ग्रहसाधनम् ]

शुद्धयाहतभुतथूनः शुद्धयन्तगखेचरश्च शुद्धयादौ ।
अवमघटीफलयुक्तो द्युगणफलेन चेष्टदिनमध्यः ॥ ११६ ॥

[७. राश्यंशाधिपाः रोच्यमराः ]

प्रतिगृहमिनांशकानां क्रमशस्त्वधिपा भवन्ति रोच्यमराः ।
ब्रह्मा प्रजापतिद्यौः शस्त्रं तर्वन्नवासांसि ॥ ११७ ॥


Text of Ms. A :

[113] प्रोक्तवदवृमानि हरोदितरस्माद्दिनगणोत्र दिनश्च ।

चैत्रसिताद्यव्दयतेर्यथोक्तद्वाव्दपसमेपात्

[114] निजगुणहीनहरैस्खावमशेषाद्दिनादितघुतात् ॥

अधिशेषोगगुणाम्राद्रसखस्वचंद्वैदिनादिफलं ।

[115] मासदिने प्रथमयुति: पृथक्कुविश्चाहता द्वितीयोना ।

रविशीतगू गृहाद्यौ वहुधा वा प्रोक्तवत्स्मध्यौ

[116] शुद्धपाहततुक्यू शुद्ध्पंतगखेचरश्च शुद्धपादी

अवमघटीफलयुत्को द्यगणहलनेष्टदिनमध्प:

[117] प्रतिग्रहमिनांशकानां क्रमशस्त्वाधिपा भवंति रोच्पनराः

व्राह्म पा प्रजापतिद्यौंः शस्त्रतर्वन्नवासासि

Ms. B; 113 c °द्यब्द 113 d °द्राब्दप° 114 b °स्स्वावम° 115 b पृथक्व°

115 d °वल्साध्पो

कालाग्निखरविशशीन्द्रगोनियतिसवितृगुहाजपितृवरुणाः ॥
हलिवायुयमा वाक्ष्ट्रीधनदनिरयभूमिवेदपरपुरुषाः ॥ ११८ ॥
मध्यमगत्या चैते सहस्रकिरणस्य सूरिभिर्गदिताः ।
स्वे स्वे दिवसे पूज्या दिनकरदासैविवृद्धये भक्तचा ॥ ११९ ॥
यमकालनियतिहुतभुक्शस्त्राणां वासरा नेष्टाः ॥ १२० ॥

प्रत्यब्दादिशुद्धिविधिः पञ्चमः ॥







Text of Ms. A :

[118] कालाग्निखखरवीन्द्रमोनियतिसवितृगृहाञ्जपितृतृवरुणाः

हलिवापुयमा वाकुछीधनदनिरपभूमिवेदपरपुरुषाः

[119] मध्यमगत्पा चैते सहस्रकिरणास्प सूरिभिर्गदिताः ।

स्वे स्वे दिवसे पूज्या दिनकरदार्सबिवृद्धये भक्तया

[120] यमकालनियतिहुतश्छस्त्राणा वासरा नष्ठाः ।

प्रत्यब्दादिशुद्धिविधिः पंचमः ।।


Ms. B : 120 b नष्टाः

6. करणविधिः

[अधिमासावमभगणशेषदिनानि]

अधिमासा[व]मविकलांग्रहमण्डलशेषकाणि चैत्रादौ ।
अधिमासावमभगणैः प्रोक्तनिजमुद्धरेदिनादिफलम् ॥ १ ॥

[गुणकपरिकल्पना]

रविचन्द्रभूमिदिवसा अधिकावमपर्ययोद्धृता हाराः ।
बहुतरशेषे स्वधिया गुणकं सञ्चिन्त्य गुणहतं विभजेत् ॥ २ ॥

[हारक्षेपपरिकल्पना ]

छेदे गुणकारबधे हारः क्षेपः गुणकहतं क्षेपम् ।
तद्भागहारशकलादधिक क्षेप तदा हरेद्धारात् ॥ ३ ॥

[धनक्षयौ धनक्षयगणौ च ]

सैव च्छिन्नो हारः शेषं च धनं क्षयाह्वमितरः स्यात् ।
तद्भक्ताः क्षितिदिवसाः प्रोत्पन्नहराहताः क्षयस्वगणः ॥ ४ ॥


Text of Ms. A :


[1] अधिमासामविकलग्रहमंडलशेषकानि चैत्रादौ

अधिमासावंमभगणैः प्रौक्तैनिजमुद्धरेद्दिनादिफलं । ॥

[2] रविचंद्रभूमिदिवसा अधिकावमपर्ययोद्धृता हाराः

वहुतरशेषे स्वधिया युणक संचित्प गुणहत्त विभजेत् ।

[3] देयं गुणाकरवधे हारः क्षेप्पः गुण्यहतं घुप्पां

तद्धारहरान्शकलादधिक शेप्ट तदा हरेद्वारात् । ।

[4] सैकश्छिन्नो हारः शेषं च धनं क्षपाह्वमितरस्स्पाद्

तद्भत्काः क्षितिदिवसाः प्रोत्पन्नहराहताः क्षयस्छगुणः ।

Ms. B : 2d गुणाहत्तं 3 b गुणाहतं क्वेप्पं 4 b °स्स्पाट्

[अधिमासावमसम्बन्धिधनक्षयौ]

अधिमासावमजाभ्यामेवं गुणकाहता रवीन्दुनिशाः ।
क्षेचं निजहाराद्वा विशोधयेच्छेषमृणसंज्ञम् ॥ ५ ॥

[मध्यमग्रहसाधनम्।]


इष्टाब्दादितदिवसाः पृथग्गुणकताडिता हरविभक्ताः ॥
क्षयधनगणेन लब्धा वियुतयुता मध्यमा भूयः ॥ ६ ॥

[द्युगणसाधनम्।]


क्षेप्ययुता हीना वा शोध्येन विभाजिताश्च हारेण ।
अधिमासाः शशिदिवसैरवमान्येवं तदूनिता द्युगणः ॥ ७ ॥

[प्रकारान्तरेण मध्यमग्रहानयनम्]


झुगणे गुणकाभ्यस्ते धनयुजि शोध्योनितेऽथवा भक्त ।
हारेण भगणपूर्वी ग्रहो द्युराशेः क्षये भगणवृद्धया ॥ ८ ॥


Text of Ms. A :

[5] अमासावमजाभ्पामेव गुणकाहता रवींद्रनिशा:

क्षेयं निजहाराद्वा विशोधयेश्छेषष्टणसंज्ञ ।

[6] इष्टाब्दादिनदिवसाः पृथग्रुणकताडिताद्द्वधा विभत्काः

क्षयधनगणेन लव्दा वियुतयुता मध्पमा भूयः ।

[7] क्षेप्पयुता हीना वा शोध्पेन विभाजितश्च हारेण

अधिमासाः शशिदिवसैरवमान्पेवं तद्वनिता घुगणः ॥ ॥

[8] घुगणे गुणकाम्पस्ते धनधुजि मध्पोनितेथवा तक्ते ।

हारेण भगणयूर्वी ग्रही घुराशेः क्षयस्खगणवृद्धया ॥ ॥

[ग्रहस्पष्टीकरणम्]

भगणाधिकयोनयुते मध्यस्स्यादेवमेव ग्रहपाताः ।
विधिवत्केन्द्रफलानि तु कृत्वा द्युचरोऽनुपाततः स्पष्टः ॥ ९ ॥

[करणरचनाविधिः]


युगाधिमासावमपर्ययाणा निरग्रता यत्र युगे स्फुटानाम् ।
कार्य सुसंक्षिप्तमनन्यदृष्ट सुखावमेयं करण जडानाम् ॥ १० ॥

करणविधिः षष्ठः ।






Text of Ms. A :

[9] भगणाधिकयोनयुते मध्यस्पादेवमेव धृगुयाताः ।

विधिवत्केद्रफलानि तु कृत्वा घृवरोनुपाततस्स्पृष्टः ॥ ॥

[10] युगाधिमासावमपर्पयोना न्निरग्रता यत्र युगे स्फुटाना ।

कार्य सुसंक्षिप्तमनन्पदृष्ट सुखावमेयं करण जडानां ॥ ॥

करणविधिष्पष्ट: ।



7. कक्ष्याविधान-ग्रहानयनविधिः

[क्षेत्रसम्बन्धि-परिभाषाः]

रवेर्गृहान्तःस्थितरश्मितो ये प्रकाशमायान्त्यणवोऽष्टभिस्तैः ।
कचाग्रमष्टौ खलु तानि लिक्षा ताभिश्च यूकाऽष्टभिरेवमुक्ता ॥ १ ॥
यवोऽष्टयूकोऽङगुलमष्टभिस्तैरथाङगुलद्वादशभिवितस्तिः ।
वितस्तियुग्मेन करः करैर्ना चतुभिरेको नृसहस्रमुक्तः ॥ २ ॥
क्रोशस्तु तैर्योजनमष्टसंख्यैस्तैव्योंमवृत्तं कथयन्ति सन्तः ।
खव्योमपूर्णर्तुनगेषुखाक्षिग्रहाब्धिभू[भृ]त्[सु]खपक्षचन्द्रे:[१२४७४७२०५७६०००] ॥ ३॥

[ भानोः करप्रसारः ]

गगने गगनान्तःस्था द्युतयो विलयं न यत्प्रकुर्वन्ति ।
यावतावदिह नभो दीप्त भानुना भानो: ॥ ४ ॥


Text of Ms. A ;

[1] रवेगृहांतस्छितरश्मितो यं प्रकाशम्ायात्पणवोप्टभिस्ते ।

कचाग्रमष्टी खलु तानि रक्षा ताभिश्च यूकाष्टभिरेवमुक्ता ।

[2] यवोष्ठयूकोंगुलेमष्टभिस्तरथांगुलद्वादशभिर्वितस्ति:

वितस्तियुग्मेन करः करोत्रो चतुभिरेके नृसहस्रमुक्त' ॥ ॥

[3] तोशस्तु तै येजिनमवृक्षंख्यैस्तैव्यषॆमवृत्तं कथयति संतः

खव्योभपूर्णतुंनगेषुखाक्षिगृकाव्दिभूत्खपक्षचंद्र: ।

[4] गगनगगनातछा वितयो वितयो नयत्प्रकुर्वन्ति

घावतावहिह नभो दीप्ता भानके भानुः ।

Ms. B: 1 d °वभुक्ता 2a °गु । ल° 3 a योजन° 4 d भानवो भानुः

[ खभयोः रविचन्द्रयोश्च कक्ष्याः]

रविशशियुगाघातः खाक्षि[ २०]भक्तः खकक्ष्या शशिभगणहता वा दिग्[१०]घ्रचक्रस्य लिप्ताः ॥
निजभगणविभक्ता सा ग्रहस्य स्वकक्ष्या भवति खरस[६०]निघ्ना सूर्यकक्ष्या भकक्ष्या ॥ ५ ॥
खखनखमुनि[७२०००]भक्ता वा खकक्ष्या भकक्ष्या त्रिगुणविधुभसड्घो वोडुवृत्तं प्रदिष्टम् ।
नख[२०]हृतरविवर्षेश्चन्द्रकक्ष्या हिमांशोर्नख[२०]हतपरिवर्तभस्वतो धामधाम ॥ ६ ॥

ग्रहभानां कक्ष्यायोजनानि ]

पश्चांशो[१||५]ननगाङ्गर्तु[न]गगजनागाक्षि[ २८८७६६७]योजनैर्भानोः ॥
कक्ष्या शशिनो दिग्घ्रा भगणकला | २१६००० ] धरणितनयस्य ॥ ७ ॥
नेत्रवसुरविहुताशनंजलधिशरं: [५४३१२८२] षड्भुजाड्रश्च ।
मुनिखयमाब्धिधराधरशरांशकै[६२६||५७४.२०७]श्च शशधरसुतस्य ॥ ८ ॥
नेत्रागवेदसायकनवर्तु[६९५४७२]भिजिनसमुद्रशशिचन्द्रैः ॥ सुरशरखाड्राक्षलवं[११४२४||५६०५३३]रमरगुरोर्योजनैः कक्ष्या ॥ ९ ॥
नवखेषुखतत्वाब्धित्रि[३४२५०५०९]भिरेणधराभ्रजलधिगुणवर्गेः ।
शिवनेत्राष्टकुभागै[९४०१||१८२११|जिनवेदांड्राlगधरणिधरचन्द्वं{१७७६४२४l ॥१०॥


Text of Ms. A :

[5] रविशशियुगाधातः खपक्षिभक्तः खकक्ष्पा शशिभगणहता वा दिग्घ्रचक्वस्प लिप्ताः ।

निजभगणविभक्ता सा ग्रहस्प खकक्ष्पा भवति खरसनिम्रा सूर्यकक्ष्पा भकक्ष्पा ॥ ॥

[6] खखनगमुनिभक्ता वा खकक्ष्पा भकक्ष्पा त्रिगुणविधुभसंघो वोडुवृत्तं प्रदिष्टं

नखहृतरविवर्षश्चंद्रकक्ष्पा हिभाशो नखहृत्तपरिवर्त्तभरिवतो घामधाम ।

[7] पंचाशोनतगांगर्तगगजनागाक्षियोजनैर्भानो:

कक्ष्पा शशिनो दिग्घा भगणकला धरणितनयस्प ।

[8] नेत्रवसुरविहुताशनलधिशरैष्पड्भुजंगैश्चा

मुभिखयभाव्दिर्धराधरशराशकैश्चशशधरसुतस्पं ।

[9] नेत्रागवेदसायकन्पवर्तुर्भािजनसमुद्रशशिचंद्वैः ।

सुरशरखागाक्षिलवैरसरगुरोयजनै: कक्ष्पा ।

[10] नवखेषुखतत्वाद्वित्रिभिरेणधराभ्रजलधियुणवगै:

शिवनेत्राष्टकुभागैजिनवेदागधरणिधरवंद्र:।

Ms. B 5 c स्वकक्षेप 9 c °खांग° परिच्छेदः 7] कक्ष्याविधान-ग्रहानयनविधिः 双é रविकुशरैः सप्ताग्निस्तम्बेरमदिग्लवै[५।११२||१०८३७]भृगुसुतस्य ॥ रविजस्य खनगचन्द्रद्वीशेषुगजैः [८५११२१७०] खचन्द्रवसुचन्द्वैः ॥ ११ ॥ e- هرهٔ O पर्वतदिग्रसभागै[१८१०|६१०७]योंजनसंख्या भचक्रवृत्तस्य । वसुगगनाभ्रनभोऽङ्गद्वित्रयगचन्द्रा[१७३२६०००८]स्समस्तस्य ॥ १२ ॥ [ग्रहगतिसाधनम्।] क्वहैः खकक्ष्या विहृता ग्रहाणां गतिस्तदिष्टद्युगणाहतिः स्युः ॥ ग्रहोपभुतानि तु योजनानि स्ववृत्तभुतिद्युगणाहतिर्वा ॥ १३ ॥ [ग्रहगतियोजनानि] शरगुणशरेषुवसुरसखैणधरैः [१०६८५५३५] खेन[१२०]हृत्कुदिनभागैः ॥ शरखनवागै[७९०५]र्युक्तयोंजनभुक्तिर्ग्रहस्य सर्वस्य ॥ १४ ॥ [कक्ष्याविधिना मध्यमग्रहसाधनविधयः] अभीष्टखेटपर्ययैहतान्यमूनि भाजयेत्। खवृत्तयोजनैग्रहः स एव पर्ययादिकः । १५ ॥ Text of Ms. A : [11] रविकुशरैस्सप्ताग्निस्तम्भेरमदिग्ववैभृगुसुतस्प रविजस्प खनगचंद्रहांशेषुगजैः खचंद्रवसुचंद्रः [12] पर्वतदिग्रसमागैघोजनसंख्या भचक्रवृत्तस्पा । । वसुगगनाभ्रनभोगद्वित्र्यगचंद्रास्समस्तस्प । । [13] क्वहैः खकक्ष्पा विहृता ग्रहाणां गत्तिस्तदिष्टग्रहणाहतिस्स्पुः ग्रहोयमुक्तानि तु घोव्रनानि खवृत्तनिघ्रद्युगणाहत्तेर्वा । । [14] शरगुणशरेषुवसुरसखेणधरैः खेनहृहृत्तुदिनभागैः शरखनवागैर्युजा योजनभुक्तिग्रीहस्थ सर्बस्प । । [15] त्पभीष्टखेरापर्ययैटतात्पसूति भाजयेत्। खवृत्तियोजनैग्रीहस्स एव पर्ययादिकः । Ms. B ः 12 b °वृत्तस्प 13 c ग्रहोपमुक्तानि | :o वटेशवरसिद्धान्ते मध्यगत्यधिकारे [মগ্রিক্ষায؟ योजनानि निजकक्षययाऽथवा भाजितानि भगणादिखेचर: । व्योमवृत्तगुणिताद्द्युराशितो मण्डलादि कुदिनम्नकक्ष्यया ॥ १६ ॥ [भवृत्तखवृत्तयोभौंगकालः] भवृत्ततुल्यानि हि योजनान्यमी व्रजन्ति पूर्वाभिमुखं स्ववृत्तगाः ॥ इनाब्दषष्टश्या समगा दिवौकसः खवृत्ततुल्यानि युगस्य वत्सरैः ॥ १७ ॥३ {बुधशुककक्ष्या-रविकक्ष्यासमत्बे हेतुः1 रविभगणहता बुधसितयोर्कक्ष्या योजनैर्युगाब्दाः स्युः । बुधसितयोर्यत एवं लिप्ताभोगतोऽनयोः सौरः ॥ १८ ॥ [कुजगुरुशनिशीघ्रकक्ष्या-रविकक्ष्यासमत्वे हेतुः चलकक्ष्यायां भ्रमतां कुजगुरुश[नै]श्चराणां कक्ष्या। इनभगणहता अध्वा तच्छीघ्राणामतश्चार्कः ॥ १९ ॥ [ग्रहभाना क्षितेरुपर्युपरि-स्थितिक्रमः] शशिज्ञशुक्रार्कमहीसुताङ्गिराशनैश्चराक्षणि यथाक्रम क्षितेः । अधोपरिस्थानि सुरक्षसां पुरिं भ्रमन्ति तिर्यक्त्वितर[त्र] भूतले ॥ २० ॥ Text of Ms. A ; | 16] योजनानि निजकक्ष्पयाथवा भाजितानि भगणादिखेचर: व्तोमवृतगुणिता घुराशितो मंडलादेकुदिन नक * - या। [17] भवृत्ततुल्पानि हि योजनात्पमा व्रजंति पूर्वाभिमुखं स्ववृत्तमाः इनात्मषप्टया समगा दिवौकसः स्ववृततुल्पानि युगस्प वत्सरॅः ॥ f 18] रविभागाहता बुधसितचलकक्ष्पायोजनैर्युगाव्दास्स्यु बुधसितयोर्यत एवं लिष्ताभोगतोनयोस्सौरः ॥ [19] चलकक्ष्पापा भ्रमतोः कुजगुरुशश्त्तराः कक्ष्पा इतरभगणहत्ता अभ्वातश्छीघ्राणामतश्चार्कः । [20] शशिज्ञः शुक्राश्च महीसुतांगिरः शनैखराक्षाणि यथाक्रमं ।। क्षेतेः क्षक्षपरिस्छानि सुरक्षसां पुरि। भ्रमंति तिर्यत्क्वितर भूतले। Ms. B : 17 a योजनान्पष्मी 17 c °षष्टया 19 c अध्वात" परिच्छेदः 7] कक्ष्याविधान-ग्रहानयनविधिः ዪዓ [होरा-दिन-मास-वर्षाधिपानयनम्] [(i) ग्रहाणामधिकाधिकगतिक्रममधिकृत्य] होरेश्वराः सप्त शनैश्चराद्या यथाक्रमं शीघ्रजवाश्चतुर्थः ॥ दिनाधिपः सावनमासनाथः स्यात्सप्तमोऽब्दाधिपतिस्तृतीयः ॥ २१ ।। [(ii) ग्रहाणामधिकाधिकदौर्यक्रममधिकृत्य] विधोर्यथोर्ध्वं द्युपतिस्तु पश्चमो भवेच्च षष्ठोऽब्दपतिस्तु सावनः ॥ अनन्तरो मासपतिश्च सप्तमो भवेच्च होराधिपतिर्यथाक्रमम् ॥ २२ ॥ [ग्रहभगणानां भिन्नत्वे हेतुः] अल्पे हि वृत्ते गृहभागलिप्ताः स्वल्पा महत्यो महतीन्दुरस्मात् । अल्पेन कालेन लघु स्ववृत्तं भ्रमत्यनल्पं महताऽर्कसूनुः ॥ २३ ॥ [नाक्षत्रसावनदिवसयोः स्वल्पाधिकत्वे हेतुः] प्राणेन लिप्ता भमुदेति पूर्वे भूजेऽपरेऽस्तं ब्रजति ग्रहश्च ॥ स्वभुतिलिप्तायुतचक्रलिप्ताभोगस्समं तेन यतो जवत्वम् ॥ २४।। कक्ष्याविधान-ग्रहानयनविधिः सप्तमः ॥ Text of Ms. A : [21] होरेश्चरास्सप्त शनश्चराधा यथाक्रमं शीघ्रजवाश्चतुर्थः । दितादिपस्सावनमासताथस्स्पात्सप्तमोव्दाधिपतिस्तृतीयः । [22] विधोर्यथोर्धं घुपतिस्तु पंचमो भवेच्च षष्टोव्दपतिस्तु सावनः अनंतरो मासपतिश्च सृप्तमो भवेच्च होराधिपतिर्यथाक्रर्म ।॥ [23] अस्ये हि वृते गृहनागलिप्तास्वल्पा महत्पो महतीदरस्माद अल्येत कालेन लघु स्ववृत्त म्रमप्पनल्प महतार्कसूनुः । [24] प्राणेन लिप्ता भमुदेति पूर्वे मूजे परेस्तं व्रव्राते ग्रहश्चा स्वभुतिलिप्तायुतचक्रलिप्ताभोगस्समस्तेन यतो जवत्वं । कक्ष्याविधानग्रहानयनविधिस्सप्तमः । Ms. B : 24 d °स्सममोन 8. देशान्तरविधिः [रेखापत्तनानि] लङ्का कुमारी तु ततस्तु काञ्ची मानाटमश्वेतपुरी त्वथोदक् । श्वेतोऽचलोऽस्मादपि वात्स्यगुल्मं पूः स्यादवन्ती त्वतु गर्गराष्टम् ॥ १ ॥ आश्रमपत्तनमालवनगरे पट्टशिवमेव रोहितकम् । स्थाण्वीश्वरस्तु हिमवान् मेरुलेखाध्वकर्म नास्त्येषाम् ॥ २ ॥ [ भूमेः व्यासपरिधी ] कृतखगदिग्[१०५४]भिर्भूमेव्यासः स्याद्योजनैर्भगोऽग्नि[ ३९२७]हतः ॥ खशरार्क[ १२५०]हृतः परिधिः स्पष्टाऽतो दशकरणिका[v/१०]त्स्यात् ॥ ३ ॥ [ पूर्वाचार्यमतेन देशान्तरसाधनम् ] 'तिर्यलेखापतनपल-निजपलयो[विशे]षशेषांर्शः । [गुणितः] क्षितिपरिणाहश्चक्रांश[ ३६०]हृतस्तु बाहुः स्यात् ॥ ४ ॥ लेखा'[पूः]स्वपुरान्तरयोजनसंख्याश्रुतिस्तु लोकोक्ता । तद्दोःकृतिविवरपदं कोटिर्देशान्तरं प्रोक्तम् ॥ ५ ॥ Text of Ms. A : [1] लंका कुमारी तु ततस्तु कांची मानाटमश्वेतपुरी त्वथोदक श्वेतोचलोस्मादपि वात्यगुल्मं पूस्स्पाववंती त्वनु गर्गरार्ट t [2] आश्रभ पत्ततमालवनगरे चट्टशिवमेव रोहितक। स्छाण्वीश्वरस्तुहिगवान्मेरोलेखाध्वकर्म नास्त्पपरं । [31 कुततगदिग्भिभूमेव्र्यासरस्पाद्यांजनैर्भगोगृहत: खशरार्कहृत्तः परिधिः स्पष्टातो दशकरणिकात्स्पात् । [4] तिर्यग्लोवापत्तनपलनिजपलयोः षशेषांशैः क्षितिपरिणाहश्चक्रांशहृदस्छुवाहस्स्पात् । [5] खेलास्वपरांतयोंजनसंख्या च श्रुतिस्नु लोकोक्ता । तददो:कृतिविविरपदं कोटिर्देशातर प्रोत । । परिच्छेदः 8] देशान्तरविधिः 氏弘 [ देशान्तरकर्म च ] देशान्तरगतिघातात्कुवृत्तलब्धं विशोधयेत्पुरतः । देय कलादि पश्चाल्लेखाया मध्य मे घुचरे ॥ ६ ॥ [ं तत्खण्डनम् ] श्रुतियोजनास्फुटत्वाद्वकत्वात्कुपरिधेश्च नेष्टमिदम्। | अन्यमतानामुल्लेखपूर्वक खण्डनम् ] स्वपदांशवजितेऽन्ये श्रवणे देशान्तर जगुः । ७ ।। प्रोक्ततं [च] पलयोजनं तथाऽन्यैर्भाद्वयेन# घमाँशोः ॥ कोटिलघुत्वात्पूर्वं मिथ्या भाऽविशेषतोऽन्यच्च ॥ ८ ॥ [ ग्रन्थकारमतेन स्पष्ट देशान्तरम् ] गणितागतशीतांशोः प्रग्रहकालं प्रसाध्य निजविषये ॥ प्रत्यक्षेण तदन्तरकालो देशान्तरं स्पष्टम् ॥ ९ ॥ Text of Ms. A : [6] देशांतरगतिघातात्कुवृत्तलव्दं विशेथयेत्पुरक्षः देयं कलादि पश्चाल्लेखाया मध्यमे घुचरे [7] श्रुतियोजनास्फुटत्वाद्वक्रव्रात्कुपरधेच्च नष्टमिदं − स्वपदांश्चवर्जितेपे । अवणे देशांतरं जगुः प्रेति । [8] पलयोजन तथान्ये भाद्वयेन घर्माशो: कोटिलघुत्वात्पूर्व मिथ्या षाद्विशेषत्तोत्पच्चा । । [9] गणितागतशोतांशोः प्रग्रहकालं प्रसाध्य निजविषये प्रत्पक्षेण तदत: कालो देशांतर स्पष्ट । । Ms. B : 7 c °त्तेन्प ।। 8 d °त्तोन्पच्च 1. fair would be better metrically. t वटेश्वरसिद्धान्ते मध्यगत्यधिकारे [ ওমিক্ষাজী: I [ देशान्तरकर्म ] [ प्रथमविधिः ] तन्नाडिका[गति]वधात् षष्टच्याप्तकलोनसंयुतः प्राग्वत् ॥ खचरः स्वधाम्नि मध्यो मध्यमतिथिनाडिकास्वेवम् ॥ १० ॥ [ द्वितीयविधिः ] षष्टिहृतः क्षितिपरिधिर्देशान्तरनाडिकाहतः स्पष्टा ॥ योजनसंख्या परिधौ फल[म]स्याः पूर्ववत्खचरे ॥ ११ ॥ [ देशान्तरवशाद् वारप्रवृत्तिः ] देशान्तरघटिकाभिः प्राग् लेखाया इनोदयात् पश्चात् । वारप्रवृत्तिरुक्ता पश्चात्स्वाकर्षोदयात्पूर्वम् ॥ १२ ॥ [ अक्षांशवशाद् वारप्रवृत्तिः । दक्षिणगोले पूर्व रव्युदयाच्चरदलेन वारादि: । उत्तरगोले पश्चादिनोदयाच्चारदलेनैव ॥ १३ ॥ Text of Ms. A : [10] तन्नाडिकावधात्षष्टयाप्तकलोनसंयुतः प्राग्वत्। खचर स्वधर्मिन मध्यामध्यामध्यमतिथिनाडिकाखेवं ॥ ! [11] षष्टिहृतः क्षितिपरिधिर्देशांतरनाडिकाहतः स्पष्टा योजनसंख्या परिधौ फलस्पाः पूर्ववत्ववचरे । षष्ट्यभ्यधिकोते संख्या गलकालो रखापरपूर्वे द्रष्टा क्षितिशे [12] वेशांतरघटिकाभिः प्राग्लेखाया इनोदये पश्चात् । वारप्रवृत्तिरुक्ता पश्चात्स्वार्कोदयात्पूर्व । [13] दक्षिणगोले पूर्वखायाश्चरदलेन वा भराष्ठि: ॥ ॥ उत्तरगोले पश्चादिनोदयाच्चारदले,नव Ms. B : 13 at ਹਿਚਲੇਵ: 8] " देशान्तरविधिः 氏以 [ देशान्तर-भुजान्तर-चरकर्माणि ] <dwr भदिवसैर्भगणेभ्यः कलादिलब्धिस्तु वारभोगोऽस्मात् ॥ ग्रहवद्भुजान्तरफलं देशान्तरचरदले वाऽपि ॥ १४ ॥ [ सावनवर्षमासाधिपसाधनम् ] कायुःकल्पकृतेभ्यो द्युगणात् खरसाग्नि[३६० ]भाजिताल्लब्धम् । त्रि[३]गुणमग[७]भक्तशेषं सावनसमाधिपः सैकम् ॥ १५ ॥ यममन्दभास्कराद्यो मासाधिपतिः खहव्यभुग्[ ३०]भक्तः । द्युगणः फलं द्वि[२]निघ्नं सैकं नग[७]भत्तविकलं स्यात् ॥ १६ ॥ [ होराधिपादिसाधनम् ]] [ प्रथमविधिः ] ऊध्र्व वारप्रवृत्तेदिनगतघटिका द्वया[२]हताः पश्च[५]भक्ता होरेशः सैकमाप्तं नग[७]हृतविकलं वासरेशाच्च षष्ठः ॥ पश्चा[५]भ्यस्त फल वा हिमकर[१]सहित स्यात्क्रमेण द्युनाथात् मासेशः स्यात्तृतीयोऽब्दपतिदिनपती तच्चतुर्थो द्वितीयः ॥ १७ ॥ Text of Ms. A : [14] भूदिवसँभैगणेभ्यो दिनादितछिस्तु वारभोगोस्मात् । ग्रहवद्भुजांतरफलं देशांतरचरदलेनापि [15] वायु कल्पकृतेभ्पो घुगणाः खरसाग्निभाजिताल्लध्दं । त्रिगमगभक्तमेष सावनसमाधिपस्सैको [16] यमनंदभास्कराद्यो मासाधिपत्तिः खहव्पमुग्भक्ताः । घुगणाः फलं द्विनि घ्रे सैकं नगभक्तविकलं स्पात् । [17] ऊधृ'वारप्रवृत्तेदिनगतघटिका द्वयाहता: पंचमत्ता होरेशस्सेकमाप्त नगहृतविकलवासरेशाश्च षष्टाः । पंचाभ्पस्तं फल वा हिमकरसहितं स्पात्कमेण द्युभाथी मासेशस्स्याक्तृतीयोब्दपतिदिनपती तच्चतुर्थ द्वितीय Ms. B ः 14 b दिनादिलब्दिस्तु वारभोगोस्मात् ६६ वटेशवप्रसिद्धान्ते मध्यगत्यधिकारे [ অক্সিন্ধান্য: I [ द्वितीयविधिः ] सूर्योनलग्नहोराः पश्च[५]गुणाः पर्वतो[७]द्धृताः शेषम् ॥ सैकं दिवसाधिपतिक्रमेण होरापतिः षष्ठः ॥ १८ ॥ देशान्तरविधिरष्टमः । Text of Ms. A ; {18] सूर्योनलग्ने होराः पंचगुणाः पर्वतोद्धृताः ॥ शेषा सैम्रकं दिवसाधिपतिः क्रमेण होरापतिष्पष्टः ॥ ॥ देशांतरविविरष्टम: ॥ 9. प्रशनविधिः [ उपोद्घातः ] अाकर्ण्य कुतन्त्रविदः प्रश्नान् ग्लानिमुपयान्ति नष्टगिरः ॥ यस्मादतः स्वधीभिः प्रश्नाध्यायं समुद्यतो वक्तुम् ॥ १ ॥ [ प्रश्नाः ] अानयति यो द्युराशि विनाधिमासैस्तथा तिथिप्रलयैः । रविदिवसेभ्योऽस्माद् वा द्युचरान्यः स तन्त्रज्ञः ॥ २ ॥ अधिमासैः शशिमासैरवमैः कुदिनैविना च य अानयति ॥ द्युगणं रविदिवसेभ्यो वेत्ति प्रकटं स मध्यगतिम् ॥ ३ ॥ कुदिनैः शशिदिवसान् तैः खरांशुदिवसान् करोति तैर्भाहान् ॥ अधिकैरवमानवमैरधिकान् वा यः स तन्त्रज्ञः ॥ ४ ॥ Text of Ms. A : [1] अाकर्ण्य कुतंत्रविदः प्रस्नात्व्लानिमुपयांति नष्टशिरः यस्मादतः स्वधीभिः प्रश्नाध्पायं समुच्पते वक्तुं । । [2] अामयति यो द्युराशि वेनाधिमासैस्तथा त्रिथिप्रलयैः रविदिचसेप्पोस्माद्वा द्युचराद्यस्स तंत्रज्ञः । [3] अधिमासैः शशिमासैरवमैः कुदिर्नविना य त आनयत्ति द्युगणं रविदिवसेभ्पो वेत्ति प्रकटं स मध्यगति । [4] कुदिनैः शशिदिवसोतैः खरांशुदिवसान्करोति तेर्भाहान् अधिकखमैखसरधिकात्वायस्स तंत्रज्ञ: 守ー वटेश्वरसिद्धान्ते मध्यगत्यधिकारे [3ান্ধিান্য: I द्युगणादृते रवीन्दू ताभ्यामिष्टं ग्रहं चान्यम् ॥ बहुधा यः शशिन इनं रवेरिन्दुं करोति गणकः सः ॥ ५ ॥ अश्विन्यौदयिकानथवाऽभीष्टदिवौकसाभ्युदयकाले । साधयति दिविचरान् यो गणको मुख्यः स तन्त्रविदाम् ॥ ६ ॥ वारं विलोमविधिना स्वसप्तमाद् यः करोति संक्षेपात् ॥ द्युसदां च विलोमगति मध्यर्गात [वेति] विमलां सः ॥ ७ ॥ महदल्पगती द्युचरावन्योन्यं यः प्रसाधयेद् बहुधा । ग्रहमर्कमर्कमथवा करोति खचरं स तन्त्रज्ञः ॥ ८ ॥ अभ्युदयं प्रतिपाद्य ग्रहभुक्ति वेत्ति यो ग्रहाभ्युदयात् । बहुधा करोति तेभ्यो भावर्तान् यः स तन्त्रज्ञः ॥ ९ ॥ अन्य[ग्रह]भगणगुणाद् द्युगणात् प्रश्नागताक्षरादथवा । कुरुते यो ग्रहमिष्टं स च्छेदगुणापवर्तज्ञः ॥ १० ॥ Text of Ms. A : [5] द्युगणादृते रवींद्रु ताभ्पामिष्टं ग्रहञ्त्रान्यं वहुधा षः शशित इनं रवेरिदुं करोति गणकस्स्पः । [6] अश्वित्पौदाप्टेकातचवापीष्टदिवोकसाभ्पुदधकाले साधयति दिविचरान्पो गणको मुख्यस्स तंत्रविदां । [7] वारं विलोमविधिना स्वसृप्तमाद्यं करोति संक्षेपात् घुसदां च विलोपार्गात मध्पार्गात विमलांशः । {8] महदल्पगती द्युचरावन्योन्यं यः प्रसाधपेद्वहुधा ग्रहमर्कमर्कमथवा करोति खवरं स तंत्रज्ञः ॥ [9] प्रत्युदयं प्रतिपादं ग्रहभुक्ति वेत्ति यो ग्रहाभ्पुदयात्र बहुद्या करोति त्रेभ्पो भावर्तान्पस्स तंत्रज्ञः ॥ [10] अन्यभगणगुणाध्पुगणात्प्रस्नाहताक्षरादथवा कुरुते पो ग्रहमिष्टं त्तश्छेदगुणापवर्त्तज्ञः ॥ Ms. B: 5 ciągatą: 8 d tąąt परिच्छेदः 9] प्रश्नविधिः ६९ इष्टग्रहोऽवमेभ्यो मध्यतिथि तद्दिवौकसाभ्युदयात् ॥ रविशीतगूच बहुधा यो वेति स बेति मध्यगतिम् ॥११॥ अपर्वातितगुणहारैर्यो द्युगणादीन् करोति संक्षेपात् । कल्पात कजन्मतो वा कृतात् कलेव स तंत्रज्ञः Ա ԳՀ Ա द्विा २]त्रि[३]गुणयो रवीन्द्रोयोगादष्टो [८]द्धुताज्ज्ञहीनाद् यः । आनयतीष्टद्युचरं करामलकवत्स वेति मध्यगतिम् ॥ १३ ॥ नव[९]धी[८]गो।[९]हतभूमिज-गुरु-शनियोगाद् दिगीश[१° ৭৭]াসিনায়াল । ज्ञासिताभ्यां युक्ताद् यो वेत्तीष्टखगं स तन्त्रज्ञः ॥ १* ॥' रविशशिकुजबुधयोगः पृथक् पृथक् त्रि[३ |]गुणितैश्च तैर्हीनः ॥ युक्तो वा तद्योगात् स्वधनगुरुं वेति यः स तंत्रज्ञः ॥ 15 ॥ सर्वग्रहयोगो वा सप्तगुणैस्तैः पृथक् पृथग् युक्तः ॥ हीनो वा तद्योगात् के ते सर्वे स्वधनगुरवः ॥ १६ ॥ Text of Ms. A : [11] इष्टग्रहावमेभ्पो मध्यतिथि तद्दिवोकसाभ्पुदयात् । रविशीतगू त्व वृहुधा यो वेति स वेति मध्यगति ॥ ॥ [12] अधवर्तिवगुणाहारेर्यो पुगुणादीन्करोति संक्षेपात् कल्पार्कजन्मनो वा कृत्तात्कले वा तंत्रज्ञः । । [13] द्वित्रिगुणयो रवीन्द्वोर्योगादऽटोद्धृताञ्ज्ञाहीनाद्यः आनयतीष्टघुवरं करामलकवत्स वेति मध्यगतिम् ॥ ॥ [14] नवधीगोहत्तभूमिजगुरुशनियोगाद्दिगीशगुणिताभ्पां ज्ञसिताभ्पां युत्काद्योंवीष्टखगं स तंत्रज्ञः । [15] रविशशिकुजबुधयोगः पृथक्पृथक्त्रिगुणितेश्च तैहीनः युत्को वा तघोगात्स्वधनगुरु वेत्ति यस्स तंत्रज्ञः ।। । [16] सर्वग्रहयोगो वा सप्तगुणैस्तैः पृथक्पृथग्पुक्तः होनो वा तद्योगात्कसेर्वे स्वधनगुरवः ॥ ॥ Ms. B: 12 b झुगुणा° 14 b'ताम्पां 10. ब्राह्मस्फुटसिद्धान्तपरीक्षाध्यायः [उपोद्घातः] दिव्यशास्त्रमपहाय यदन्यत् प्राह जिष्णुतनयो निजबुद्धया । तस्य शास्त्रमधिकृत्य ततोऽहं दूषणानि कतिचित् कथयामि ॥ १ ॥ युगाङिम्रखण्डनम् जिष्णुपुत्र कथितैर्युगाङि्घ्रभिः खेचरो नहि यतः स्वपर्ययम् ॥ भुञ्जते सममतो युगाङघ्रयः श्रीमदार्यभट्टकीतितास्स्फुटाः ॥ २ ॥ [युगखण्डनम्] स्मार्तमस्य युगमेव चेत्क[थं] नो रवेरुपरि शीतदीधितिः । तत्स्मृतावसदितीहनेष्यते हन्त ! साऽपि युग कल्पना मृषा ॥ ३ ॥ कल्पमेव युगमुच्यते त्वया तत्कर्थ युगमपेशल न ते । प्राप्यते युगमिदं त्वयैव नो त्वत्कृतं मुनिगणैरसक्ततः ॥ ४ ॥ Text of Ms. A : [1] दिव्यशास्त्रमपहाय यदन्पत्प्राह जिष्णुतनयो निजवुद्धया तस्य शास्त्रलवमधित्तयोहं दूषणांनि कतिचित्कथयामि ॥ ॥ [2] जिष्णुपुत्रकथितैर्युगांघ्रिभिः खेचरा नहि घत्तस्स्वपर्ययं ॥ 1॥ भुंजते सममतो युगांघ्रियः श्रीमदार्यभटकीक्तितास्स्फुटाः ॥ ॥ [3] स्मार्तमस्प युगमेव चेत्क- नो रवेरुपरि शीतदीधितिः तत्स्मृतावसृदतीहनेष्पते हत्त सापि युगकल्पना मृषा ॥ ॥ [4] कल्पमेव युगमुच्पते त्वया तत्कथं युगमपेशलं न ते प्राप्पते युगमिदं त्वयैव तो त्वत्कृतं मुनिगणैरसक्ततः ।. ॥! Ms. B : 3 c its \s R वटेश्वरसिद्धान्ते मध्ग्रगत्यधिकारे [ अधिकारः I [मनु-कल्प-युगाङ्घ्रिखण्डनम्] पुलिशरोमकसूर्यपितामहप्रकथितैर्मनुकल्पयुगाङघ्रिभिः ॥ न हि समाः खलु जिष्णुसुतेरिताः कथमपीह यतो न ततः स्फुटाः ॥ ५ ॥ [मनुसंध्याखण्डनम्] मनुरपि यदि संध्ययैकया स्याव् द्वितयमसद् द्वयमेव चेन्न चैका ॥ निजमतिपरिकल्पिताश्च संध्या न च मनुना पुलिशेन वा स्मृतास्ताः ॥ ६ ॥ ['चरण'-शब्दस्य खण्डनम्। चरणश्चतुरंशकः स्थितो वत लोके न दशांशकः क्वचित् ॥ युगकल्पसमानवाच्यता न यतस्तत्स्फुटताप्यसत्कृता ॥ ७ ॥ [जगदुत्पत्तिप्रलयखण्डनम्] जगदुत्पतिप्रलयौ कमलजनित उवाच यत्तदसत् । वेदानां नित्यत्वाच्छतिवाक्यानां गतिर्भवति । ८ ॥ [ होराद्यधिपक्रमखण्डनम्।] शीघ्रक्रमान्निरुक्ता होरादिनमासवर्षपा धात्रा । मन्दादेनकदेवेंति न वा तत्स्वरूपमपि ॥ ९ ॥ Text of Ms. A: [5] पुलिशरोमकसूर्यपित्तामहप्रकथितैमृनुकल्पयुगाघ्रिभि । त हि समाः खलु जिष्णुमुतेरिताः कथमपीह यतो न तत स्फुटाः ॥ [6] मनुरपि पदि संध्पर्यकपा स्याद् द्वितपमसद्द्वयमेव चेन्न चैका । निजपतिपरिकल्पिताश्च संध्या न च मनुना मुलिशेन वा स्मृतास्ताः । ॥ [7] चरणश्चंतुरंवशकः स्थितो वत लोके न दशांशकः क्वचित् युगकल्पसमानवाच्पता न यतस्तत्स्फुटताभितः कृतः ॥ ॥ [8] जगदुत्पतिप्रलयौ कमलजनितमुवाच तत्तदसत्। वेदाना मित्पत्वाच्छु तिवाक्यानां वातिर्भवति । । [9] शीघ्रक्रमान्निरुक्ता होरादिनमासवर्षपा धात्रा मंददिनांकदेवेंति न वा तस्वरूपमपि । Ms. B : 5 c न हि, जिप्णुसुते° 7 a °रंशकः 8 d गतिर्भवति परिच्छेदः 10] ब्राह्मस्फुटसिद्धान्तपरीक्षाध्यायः ७३ [कल्पस्याद्यन्तदिवसयोः खण्डनम्] कल्पादौ यद्यर्कः कल्पान्ते भास्करिः कथं न भवेत् ॥ निजवचनव्याघातात्स्वबुद्धिकल्प: कृतः कल्पः ॥ १० ॥ ओकारो इनवारो हातीतकल्पद्युसंयुताद् द्युगणात् । नासौ घटते यस्मादोंकारो विस्वरस्तस्मात् ॥ ११ ॥ [ तिथ्यादीनां खण्डनम् ] तिथिकरणधिष्ण्ययोगा ग्रहणादौ व्यभिचरन्ति दृष्टेन । रविशशिनोरञ्ज्ञानाद्यतो न पञ्चाङ्गमपि वेत्ति ॥ १२ ॥ [ जिष्णुसुतोक्तं ब्रह्मोत्तसम्मतमित्यस्य खण्डनम् ] न ब्रह्मोक्त्या घटते जिष्णुसुतोक्त युगादि किञ्चिदपि । यस्मान्मृषैव तस्माद्ब्रह्मोत्तमिति यच्चकार तत्संज्ञम् ॥ १३ ॥ [ कलियुगादी युगयातखण्डनम् ] युगपादान् जिष्णुसुतस्त्रीन् यातानाह कलियुगादौ यत् ॥ तस्य द्वापरपादो युगगतयेये स्फुटे नातः ॥ १४ । Text of Ms. A : [10] कल्पादौ यघर्क: कल्षांते भास्करिः कथं न भवेत् । निजवचनव्याघाताप्स्वबुद्धिकल्प: कृतः कल्पः ॥ ॥ [111 उकारो दिनवरि ह्यतीतकल्पघुसंधुता घुगणात् । नासौ घटते यस्मादोंकारो विरवरस्तस्मात्। । [12] तिथिकरणधिस्प्रयोगा ग्रहणादौ व्यभिचरंति दृष्टेना रविशशिनोरञ्ज्ञात्तास्तिथिर्न पंचांगमंयि वेत्ति ॥ [13] भव्रह्मोतघा घटते जिष्णुसुतोत्क युगादि किंचिदपि। यस्मान्मृषैव तस्माद्व्रह्मोत्कमिति यच्चकार यसंत्संज्ञं । । [14] युगपादां जिष्णुसुतस्त्रीन्पातीनाह कलियुगादौ यत् । तस्य द्वापरपादो युगगतयेये स्फुटे नातः ॥ ॥ Ms. B : 11 ।d विस्वरस्तस्मात् 12 a धिष्ण्ययोगा \9ኳ‛ वटेश्वरसिद्धान्ते मध्यगत्यधिकारे अधिकारः I [ द्युगणानीतग्रहाः रेखाकोंदयिका इत्यस्य खण्डनम् ] “लडूसमयाम्योत्तररेखायां भास्करोदये मध्याः ।” जिष्णुसुतेनोक्त' यन्न तत्स्फुटं विषुवतोऽन्यत्र ॥ १५ ॥ [ वारप्रवृत्तिखण्डनम् ]

    • दिनवारादिः पश्चादुज्जयिनीदक्षिणोत्तरायाः प्राक् ॥* चरदलसंस्कारवशान्न तत्स्फुट गोलवाह्यस्य ॥ १६ ।

[ अयनचलनतिरस्कारखण्डनम्, I तत्कालायनचलनं भगणविशेषे प्रकल्पितं सवितुः ॥ तन्नाशाच्चन्द्रादिग्रहप्रणाशस्ततोऽस्फुटास्सर्वे ॥ १७ ॥ . अत एव विनष्टमति: प्रागुदयो भास्करस्य मेषादौ । कथयति शास्त्राज्ञानात्तत्रायनचलनमभिहितं मुनिभिः ॥ १८ ॥ Text of Ms. A : [15] लंकासमयाम्पोतररेखायां भास्करोदये मध्पः जिष्णुसुतेनोत्कतं यत्रत्स्फुटं विषुवतोन्पत्त्र । । [16] दिनवारादिः पश्चादु पितीपश्चिमोत्तरायाः प्राक् चरदलसंस्कारवशान्न तत्स्फुर्ट गोलावाह्यस्य । । t17] तत्कालायनचलनं भगणविशेषे प्रकल्पितं सवितुः तत्राशाच्चंद्रादिग्रहप्रणाशस्ततो स्फुटास्सवें ॥ ॥ [18] अतप्टव विनष्टमतिः प्रागुदंपो भास्करस्प मेषादी कषयति शाखाज्ञानात्तत्रायनवलनमनिहितं मुनिभिः ॥ ॥ Ms. B.: 18 d oft 1. These are words of Brahmagupta. See BrSpSi, i. 35(a-b). 2. These are words of Brahmagupta. See BrSpSi, i. 36(a-b). परिच्छेदः 10] ब्राह्मस्फुटसिद्धान्तपरीक्षाध्यायः VSY [ मध्यगतिखण्डनम् ] न समा युगमनुकल्पाः कल्पादिगतं कृतादियातं च ॥ ब्राह्मोत्तींजिष्णुसुतो नातो जानाति मध्यगतिम् ॥ १९ ॥ [ ग्रहभगणखण्डनम् ] वास्तवभगर्णद्युचरो यादृक् तादृङन कल्पितैर्भवति । कल्पितभगणैर्द्युचरो नानाकारस्तथैव स्यात् ॥ २० ॥ भगणाद्यं[क]चतुष्कं कुजस्य भगणेषु दृग्दृगाक्षधियः[८५२२] । शरगुणरसख[०६३५]न्यथवा द्वीषुशरागा [७५५२] द्विगोदिनन्दा [९२९२] वा ॥२१॥ अनया दिशाऽसृजोऽन्ये भगणाः कल्प्यास्सहस्रशोऽन्यस्य ॥ द्युचरस्योच्चस्य तथा परमाथाँ नात्र केचित्स्यु: ॥ २२ ॥ | भूपरिधिखण्डनम् ] “भूपरिधिः खखखशराः[५०००] स्थूला स्थाण्वीश्वरोज्जयिन्योस्तु । अक्षान्तरेण सिद्धा योजनसंख्या न सम्यगतः ॥ २३ ॥ Text of Ms. A : [19] न समा युगमनुकल्पाः कल्पादित्तं कृतादियातं त्व । ब्राह्मोत्तींजिष्णुसुतो नातो जानानि मध्यमति ॥ ॥ [20] वास्तवभगणो द्युचरो यादृत्कादृत्काढु न कल्पितैर्भवति । कल्पितभगर्णद्युचर नानाकारस्तथैव स्पात् ।। । [2] भगणाद्यं चतुष्कं कुजस्प भगणेषु दृग्दृगक्षधियः शरगुणरसखान्पथवा द्वीणुशरागा द्विगोद्विनंदा वा । । [22] अनया दिशामृजोन्ये भगणाः कल्पास्सहषशोन्यस्या द्युचरस्पोच्चस्य तथा परमार्था नात्र केचित्स्यु [23] भूपरिधिः खखशरा स्छताः स्छाणीश्वरोज्जयिन्यासु अक्षांतरेण सिद्धाः योजनसंख्या न सम्पं गतः Ms. B: 23 a Rect T: 1. These are words of Brahmagupta. See BrSpSi, i. 37(a). \9%. वटेश्वरसिद्धान्ते मध्यगात्यधिकारे [अधिकारः I भूपरिधेरज्ञानाद् व्यर्थ बेशान्तरं तदज्ञानात्। स्फुटतिथ्यन्ताज्ञानं तन्नाशाद्ग्रहणयोर्नाशः ॥ २४ ॥ [देशान्तरसाधनस्य खण्डनम्] भूपरिधिखण्डवर्गो देशान्तरयोजनैः कृतस्तेन ॥ तदतीव गणितजाडयं प्रदर्शित जिष्णुतनयेन । २५ ॥ [ रविसङ्क्रान्तेः ग्रहाणाञ्च खण्डनम्] संक्रान्तिर्घर्मांशोः समस्तसिद्धान्ततन्त्रवाह्याऽतः ॥ कुदिनानामज्ञानान्मन्दोच्चस्य स्फुटो नार्कः ॥ २६ ॥ कल्पितभगणैद्युचराः कल्पितकुदिनैः प्रकल्पितैस्तुङ्गः ॥ परिधीनामज्ञानाद् दृष्टिविरोधात्स्फुटा नातः ॥ २७ ॥ [ व्यासार्धखण्डनम्] त्यक्त भव्यासार्धे शास्त्रप्रसम्मिते गणितसौक्ष्म्यात् । कर्तव्यं व्यासार्धं ‘खमुनिरदा'[ ३२७०]' स्त्वतिगणितजाडयमिदम् ॥ २८ ॥ Text of Ms. A : [24] भूपरिधेरज्ञाताद्व्यर्थ देशांतरं तदज्ज्ञानाद स्फुटतिथ्पंताज्ञानतत्त्राशाद्रहणयोर्नाशः । [25] भूपरिधिखंडवर्गो देशांतरयोजतैः कृतस्तेन तदतीव गणितजाडच प्रदर्शितां जष्णुतनयने । । [26] संक्रांतिर्घमाँशोस्ममस्तसिदृांतंत्रवाह्यतः कुदिनानामज्ञानान्मंदोश्चस्प स्फुटो नार्कः । । [27] कल्पितभगणवृंचराः कल्पितकुदिनेः प्रकल्पितै सुंगैः परिधीनामज्ञानाद्द्वृष्टिविरोधात्स्फुटा तातः । ।॥ [28] त्पत्त भव्यासार्धे सहस्रष्तसंमिते गणितसौक्ष्म्पातू कर्तव्यं व्यासार्ध खमुनिरदस्त्वतिगणितजाडयमिदं । !! Ms. B.: 27 b °स्तुंगै: 27 dस्फुठा नात: 1. These are words of Brahmagupta. See BrSpSi, xxi. 16. परिच्छेदः 10] ब्राह्मस्फुटसिद्धान्तपरीक्षाध्यायः V9 V8 [क्रमोत्क्रमज्याखण्डनम्] जिन[२४]जीवासङ्ग्रहणाद्रसाङ्क[९६]भागो भमण्डलस्य समः । यदभिहितवांश्छरस्तत्र [न] तत्स्फुटो मुनि[७]समस्तस्य ॥ २९ ॥ मण्डलसमभा[गा]नां पुरुषवदाख्यान [ यत्कृत तेन] । तत्तथा न यतः समं दोद्वितयं विशिखः कथं भवति ॥ ३० ॥ नातोऽस्ति ज्यानियमः शरसौक्ष्म्यात्तन्निवर्तनं युक्तम् ॥ सप्तक[७]शरे निवृत्तिजिष्णुसुतस्यैव युक्ततमा ॥ ३१ ॥ [ नतज्याक्षेत्रखण्डनम्] लम्बाक्षज्यानयनेऽतो नतज्याप्रकारवचनं यत् । प्रोवाच क्षेत्रफलं जिनजीवासंगतं तदसत् ॥ ३२ ॥ [ग्रहस्पष्टीकरणखण्डनम्] पूर्वाचार्यादृष्ट स्पष्टीकरण [कृतं] यतस्तेन । न भवति दृग्गणितैक्यं गणितसमं गोलबाह्यस्य ॥ ३३ ॥ Text of Ms. A : [29] क्षिनजीवासंग्रहस्पाद्रसकिभागो भमण्डलस्प समः । यदिभिहितवावञ्छरस्तत्र तत्स्फुटं मुनिसमस्तस्प । [30] ममंडलसमभाना परपुरुषवदाख्पात । तत्तया नियतः समं दोद्वितयं विवुधा कथं भवति ॥ ॥ [31] नातोस्ति द्यानियमः शरसौक्ष्म्यादंतिवर्तनं युत्कं । सप्तकशरे निवृत्तिजिष्णुसुतस्पैव घुक्ततमा ॥ ॥ [32] लंवाक्षज्पानयनेतो नतज्पाप्रकारवचनं यत् प्रोवाच क्षेत्रफलं जिनजीवासंगतं तदसत । । [33] पूर्वाचार्यादृष्टस्पष्टीकरणं यतस्तेन न भवति दृगणितैक्यं गणितसम गोलवाह्मस्प । । V9 Շ: वटेश्वरसिद्धान्ते मध्यगत्यधिकारे [ अधिकार: I [भौमचलपरिधिसंस्कारखण्डनम्] यदि मन्ये संस्कारश्चलपरिधौ भूसुतस्य कि न तथा । चंद्रसितादेः कस्मादागमभासात् स्फुटा नातः ॥ ३४ ॥ [शङ्कुच्छायादिखण्डनम्] दृङ्मात्रमेव कथिता छायासिद्धिर्मदान्वितान्धधिया । प्रज्ञाज्वरप्रलपितं ‘छायानयनानि षट्त्रशत्”1 ॥ ३५ ॥ प्राक्[क्षि]तिजेऽपमवलयोदयमानं प्राङ्नरूपितं दृष्टम् ॥ जिष्णुसुतेनान्यत्र तु नातो जानाति तद्भ्रमणम् ॥ ३६ ॥ वास्तववेधादन्यजिजष्णोस्तनयस्य भाविनी भाऽपि । दूरभ्रष्टाऽङ्गुलकैरतोऽस्फुटास्तस्य सर्वोऽपि ॥ ३७ ॥ [कोणसममण्डलशङ्कोः खण्डनम्] कोणसममण्डलनराः पूर्वाह्नि वाऽस्त एव बह्वक्षे । नाशमुपयान्ति तस्याभीष्टस्थाने न वेति शङ्कुमपि ॥ ३८ ॥ Text of Ms. A : [34] यदि मन्ये संस्कारश्चलपरिधौ भूतसुतस्य कि न तथा चंद्वसितादेः कस्मादागमभाशात् स्फुठा नातः [35] दृमात्रमेव कथिता शछायासिद्धि मंदान्वितोघधिया। प्रज्ञाज्वर प्रवलितं छायाभयतानि षड्भ्रमणं । अस्तिावेधादन्पज्जि ड्त्रिषत् । The portion underlined is wrongly inserted from vss. 36-37. [36] प्रावितिजोपलवलयोदपमान प्रानिरूपितं दृष्ट जिष्णुसुतेनान्पत्र तु नातो जानाति तद्भ्रमण । । 37 आस्तावेधादन्पज्जिष्णोस्तनयस्प भाविनी भापि । दूरभ्रष्टागुलर्कस्तो स्फुटास्तस्प सर्वेपि । । [38] कोणसममंडलनराः पूर्वाहि वास्व एव वहृक्षे नाशमुपयाति त्तस्याभीष्टस्छाने न वेत्ति शेकुमिति । । Ms. B : 35d °मणं । अास्ता वेधादन्यज्जिष्णोस्तनयस्य ड्त्निशत् 36 ।d जानीति 38 d नवोत्ते शे° 1. There are words of Brahmagupta. See BrSpSi, iii. 37(d). परिच्छेदः 10] ब्राह्मस्फुटसिद्धान्तपरीक्षाध्यायः 95ا [ राहुकृतग्रहणस्य खण्डनम्] अन्यद्योजनबिम्बैनिरागमैस्त्वेन्दु भा भुवर्या सा । निजकर्णे यातीन्दोर्ग्रहणे प्रतिवेत्ति नो किञ्चित् ॥ ३९ ॥ नो वा गोल नो लम्बनक संस्थानं नो तथा क्षेत्रम् । नापि रविग्रहहृदयं जिष्णुसुतो गणितगोलबाह्योऽयम् ॥ ४० ॥ खण्डयति तमोऽधेन क्षपाकरं विद्युदलेन तिग्मांशुम् । राहुकृतं च ग्रहणं प्राहास्तसमस्तशास्त्रार्थः ॥ ४१ ॥ [त्रिभोनलग्ननताशसाधनस्य खण्डनम्] वित्रिभलग्नापक्रमपलांशयोगान्तर त्रिभोनलग्नस्य । नतभागास्तदयुक्ततं दृ[क्क्षे]पे वित्रिभं च यतः ॥ ४२ ॥ [दृक्कर्म-खण्डनम्] उदयास्तमयभानोरिष्टे काले ग्रहस्य दृक्कर्म । कृतवान् जिष्णुसुतो यत्स्वौदयिके सुगणितजाड्यं तत् ॥ ४३ ॥ Text of Ms. A : [39] अन्पद्योजनविवैनिरागमैत्म्वेंद्रमाकुवद्या सा निजकणेंत्पातीडुहणे प्रतिवेति नो किंचित् ॥ ॥ [40] ना व गोवाना लवनके शंस्छानं नो तथा क्षेत्र । नापितविग्रहहूदप डिष्णुसुतो गधितगोलवाह्योपं । । [41] खंडयति मोतधेन क्षपाकर तिग्मांशु विधुदलने राहकृतं च ग्रहणं घाहास्तसमस्तस्त्राशार्थः । । [42] वित्रिभलग्लापक्रमपलांशघोगांतरं त्रिभोनलातस्प नतभागास्तदयुक्तं दृश्ये वित्रिभं च यतः । [43] उदयास्तमय भानोरिष्टे काले ग्रहस्प दृक्कर्म कृतवां जिष्णुसुतो पत स्वौदयिके सुगणितजाद्य तत्। Ms. B : 42 boerrarido co वटेश्वरसिद्धान्ते भध्यगत्यधिकारे [সুপ্রিন্ধান্তঃ II [चन्द्रसितस्य खण्डनम्।] भानुभुजाविनियोगाच्चन्द्र शुक्ल प्रदशित तेन । नो लग्नभुजानुगतं वेत्ति नु शुक्लं सुतो जिष्णोः ॥ ४४ ॥ [ उपसंहारः।] जिष्णुसुतदूषणानां संख्यां वक्तुं न शक्यते यस्मात् ॥ तस्मादयमुद्देशो बुद्धिमताऽन्यानि योज्यानि ॥ ४५ । एकमपि न वेत्ति यतो जिष्णुसुतो गणित[काल]गोलानाम् । न मया प्रोक्तानि ततः पृथक् पृथग् दूषणान्येषाम् ॥ ४६ ॥ नो कालविधि गोलं नो तद्भ्रमणं न चापि प्रत्यक्षम् ॥ गोलानुगत सर्व भ्रमणवशादज्ञानाद् दशा तस्य ॥ ४७ ॥ [ब्राह्मस्फुटसिद्धान्तपरीक्षाध्यायः दशमः] इति श्रीमदानन्दपुरीयभट्टमहदत्तसुतवटेश्वरविरचिते स्वनामसज्ञिते स्फुटसिद्धान्ते मध्यगतिः प्रथमोऽधिकारः ॥ १ ॥ Text of Ms. A : [44] भानुभुजादिद्यागाश्चंद्र शुक्ल प्रकल्पितं तन। तो लग्नभुजानुगत' वेत्ति न् शुक्लं सुतो जिष्णोः । । [45] जिष्णुसुतदूषणानां संख्या वक्तं न शक्यते घस्मात तृस्मादुपदेशो बुद्दिमत्तान्पातियाज्यानि । । [46] एकमपि न वेति पतो जिष्णुस्वतगणितगोलानां । न मपा प्रोक्तानि ततः पृथक्पृथग्दूषणान्पेषा । । [47] नो कोलविधि मोले नो तद्भ्रमण न चापि प्रत्पक्षं । गोलानुगत सर्व भ्रमणवशादशातादस्प । । श्रीमदानंदपुरोयमट्टमदतसुतवटेश्वरावेरचिते स्वनामसंज्ञिते स्फुटस्मिद्धांते मध्यगतिः प्रथमोधिकारः ।। u - Ms. B : 47 d wisdia II. स्फुटगत्यधिकार: 1. सूर्याचन्द्रमसोः स्फुटीकरणविधिः [उपोद्घातः] नीचोच्चवशाद्द्युचरः कक्ष्यायां दृश्यते न मध्य[स]मः । यस्मादत: स्फुटत्वं नीचोच्चविधानतो वक्ष्ये। १ ।। [अर्धज्या-कलाः] अर्धज्या रसबाणाः [५६] करशशिशशिनो [११२] गजाङ्गचन्द्रमसः[१६८] । वेदाकृत[यो] [२२४] व्योमस्तम्बेरमबाहवो [ २८०] रसाग्निगुणाः [३३६] ॥ २ ॥ नेत्रनवहुतभुजो [३९२] गजजलधिकृताः [४४८] कृतनभोबाणाः [५०४] ॥ नन्दशिलीमुखबाणाः [५५९] शरशश्यृतवः [६१५] खपर्वताङ्गानि [६७०] ॥ ३ ॥ तत्त्वागाः [७२५] खाष्टनगाः [७८०] शराग्निनागा [८३५] नवाष्टपवनभुजः [८८९] । रामाब्ध्यङ्का [९४३] नगानवनन्दाः [९९७] कु[श]राभ्ररजनीशाः [१०५१] ॥ ४ ॥ Text cyf Ms. A : [1] नोचोश्चवशाघुचरः कक्ष्पायां दृश्यते न मध्यमः घस्मादतः स्फुटत्वं नीचोच्चविधानतो वक्ष्ये ॥ ॥ [2] अर्धज्या रसवाणाः कर । शशिाशशिनौ गजांगचंद्रभसः वेदकृतव्योमस्तंर्भरमवाहवो रसाग्निगुणः । [3] नेत्रनवहुतभुजो गजजलधिकृताः कृतनभोवाणाः नंदशिलीमुखवाणाः शरशशपृतवः खपर्वतांग्गनि । [4] तत्त्वागाः खाष्टनगाः शराग्निगाना नवाष्टपवनक्तुजः रामान्पंका न्पगनवनंदा कुराभ्ररजनीश्म: Ms. B : 3 di oqsdfaff ८२ वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [अधिकारः II शरखशिवाः [११०५] स्तम्बेरमतिथिशशि[नः] [११५८][जलधरप्रकृतिशशाङ्काः (१२१०)). ॥ शिखिरससूर्याः (१२६३) शरशशिवह्निधराः (१३१५) स्वराङ्गरामभुवः(१३६७) ॥ ५ ॥ नागैकवेदशशिनो (१४१८) नवरसशक्रा (१४६९) नखेषुरजनीशाः (१५२०) ॥ खागतिथयो (१५७०) नखनृपा (१६२०) नवरसनृपा (१६६९)] धृतिसप्तभुवः [१७१८] ॥ ६ ॥ सप्तर्तुसप्तशशिन[१७६७]स्तिथिधूतयो [१८१५] द्वयङ्गनागहरिणधृतः [१८६२] ॥ नवखाङ्कभुवो [१९०९] रसशरनवचन्द्राः [१९५६] करखशून्यकराः [ २००२] ॥ ७ ॥ नगकृतखनया [२०४७]] द्विनवव्योमभुजाः [२०९२] सप्तविश्वनेत्राणि [२१३७] । खधृतियमा [ २१८०] वेदभुजद्विभुजा [ २२२४] रसषड्भुजाक्षीणि [ २२६६] ॥ ८ ॥ वसुखाग्नियमाः [ २३०८] खशरत्रिभुजा [२३५०] अाकाशनन्दगुणयमलाः [२३९०] ॥ खगुणजिनाः [२४३०] खागजिना [२४७०] नवाभ्रतत्त्वा[२५०९]न्यगाब्धितत्त्वानि [२५४७] ॥ ९ ॥ Text of Ms. A : [5] शरखशिवाः तंभेरमतिथिशशि[unindicated gap 6 unindicated gap |] धृतिसप्तमत्पः [7] सप्तर्तुसप्तशशिनस्तिथिधृतयो व्यंगनागहरिणधृतः । नवखांकभुजो रसणरनवचंद्राः करखंशून्पकराः [8] नगकृतखनवा द्विनवव्योमभुजः सप्तविश्चनेत्राणि । । खधृतियमा वेदभुजद्विभुज रसषड्भुजाक्षाणि । [9 वसुखाग्निघमाः खशरत्रिभुजा अाकाशनंदगुणयमलाः । खगुणजिनाः खागजिना नवाभ्रतत्त्वान्पगाव्दितत्वानि Ms. B : 8 dowrTafft ঘহিলেক্টৰ: 1] सूर्याचन्द्रमसोः स्फुटीकरणविधिः tR वेदाष्टेषुयमाः [ २५८४] शशिनेत्राङ्गभुजा [२६२१] नगेषुरसयमलाः[२६५७] ॥ द्विनवोत्कृतयः [२६९२] सप्तद्विनगभुजा[२७२७]श्चन्द्रषड्भानि [ኛw%¶] ከ ፃ° ህ वेदाङ्कभानि [२७९४] रसयम वसुनेत्रा[२८२६]ण्यष्टपश्वसुयमला: [२८५८] । नववस्वष्टभुजा [२८८९] नवशशिनन्दयमा [२९१९] गजाब्धिनवदस्राः [२९.४८] ॥ ११ ॥ नगसप्ताङ्कभुजाः [२९७७] कृतख[ख]रामाः [ ३००४] शशिगुणाभ्रप्रहव्यभुजः [३०३१] ॥ सप्तविशिखाभ्ररामा[३०५७]- स्त्रिनागखगुणा [३०८३] नगाभ्रशशिरामाः [३१०७I । १२ ॥ भूगुण[कु]गुणा [३१३१] जलधौ प्वेकगुणा [३१५४] रसधराधरंकगुणाः [ ጻፃv9ዩ ] " [ स्वरनवकुगुणाः (३१९७) सप्तप्रकृतिपुष्करा (३२१७) रसगुणदन्ताः (३२३६)] ॥ १३ ॥ विशिखविशिखाक्षिरामा (३२५५) बहुधरित्रीधराक्षिहव्यभुजः [३२७२] । क्रमपरिपाटया जीवाश्छिद्रस्तम्बेरमाद्विगुणाः [३२८९] ॥ १४ ॥ Text of Ms. A : [10] वदोष्टेषुघमाः शशिनोभ्रांभुजा तगेषुरसयमलाः द्विनववृपत्तपः सप्तद्विनगभुजाः चंद्रषड्भानि [11] वेदांकभानि रसयम । वस्छनेत्रान्पष्टपक्षबहुयमलाः नववस्वष्टभुजा नवशशिनंदयमा मजाव्दिनवदस्राः [12] नबसप्तांकभुजाः कृतखरामाः शशिगुणाभ्रहव्यभुजः । सप्तविशिस्वाभ्ररामास्त्रिनागखगुणा नवाभ्रशशिवामाः [13] भुगुणगुणा जलयीष्टेकगुणा रसधराधरैकयुणाः । unindicated gap [14] विशिखविशिखाक्ष्माम । वाहुवाहुधरित्री धराक्षिहव्पभुजः : क्रमपरिपाद्या जीवाछिद्रस्तंभेरमद्विगुणाः। Ms. B : 11 d His figo ත:%; वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [अधिकारः II शरखसुरा [३३०५] [नख]देवा [३३२०] वेदत्रिसुरा [३३३४] नगाब्धिगुणरामाः [३३४७] । खाड्रंत्रिगुणा [३३६०] भूनगनाकगृहा [ ३३७१] नेत्रनागगुणरामाः [३३८२] ॥ १५ ॥ शशिनन्दाग्निगुणा [३३९१] [नभखाब्धिगुणा (३४००) गजव्योमाब्धिहुताशाः (३४०८) । तिथिजलरामाः (३४१५)] चन्द्रद्वयब्धिगुणा' [३४२१] रसकराब्धिहव्यभुजः [३४२६] ॥ १६ ॥ खाग्निसमुद्रहुताशा[ ३४३०]स्त्रित्र्यब्धिगुणाः [ ३४.३३] शराग्निकृतरामाः [ ३४३५] ॥ सप्तगुणवेदरामा [३४३७] नगगुणवेदाग्नयो [३४३७] लिप्ताः ॥ १७ ॥ [अर्धज्या-विकलाः] अासां विकलास्तिथयो [१५] नन्दभुजाः [ २९] क्वब्धयः [४१] पयोदशराः [५०] ॥ रसविशिखाः [५६] सप्तशरा [५७] ऽग्निशरा[५३]स्त्रिकृताः [४३] शराक्षीणि [२५.] ॥ १८ ॥ Text of Ms. A. [15] शरखसुरदेवा वेदत्रिसुरा नगाव्दिगुणरामाः ॥ ॥ खांगत्रिगुणा भूतगनाकगृहा नेत्रनागगुणरामाः 16 grfriarfiry TT unindicated gap − [चंद्रद्वयव्दिगुणा] रसकराव्दिहव्पमुजः । [17] खाग्निसमुद्रहुताशीस्त्रिांत्र्यव्दिगुणाश्चंद्रद्वयव्दिगुणा शराग्निष्कृतरामाः । सप्तगुणवेदरामा नगगुणवेदाग्रयो लिप्ताः [18] अासां विलालास्तिथयः नंदभुजाः क्वव्दियः पयोदशराः । रसविचिशिखास्सप्तशराग्निशरास्त्रिकृताः शराक्षीणि Ms. B.: '15 b नगाब्दि° 15 ०भूनग° 16 dरसकराब्दि° 17 b°द्वयब्दिगुणा । via gritsagurt belongs to 16 d, and has been wrongly inserted here. 1. Transferred from vs. 17. See manuscript reading. परिच्छेदः 1] सूर्याचन्द्रमसोः स्फुटीकरणविधिः 石义 नवविशिखाः [५९] पञ्चयमाः I२५] खकृताः [४०] पञ्चाब्धयो [४५] द्विरदरामाः [ ३८] ॥ धृति[१८]रिषुवेदा [४५] मङ्गलविशिखाः [ ५८] पञ्चेषव[५५]स्तुरङ्गगुणाः (३७) ॥ १९ ॥ भू[१]र्नागा [८] रसबाण[५६] स्तत्त्वानि [ २५] जलाग्नयः [३४] कुभुजाः [ २१] ॥ नगवेदा [४७] नन्दकृता [४९] वसुनेत्रा[२८]ण्यग्निजलधयो [४३] दन्ताः [३२] ॥ २० ॥ विशिखशरा [५५] नेत्रशराः [५२] कुभुजाः [२१] द्वियमा [२२] हुताशशराः [ሄቑ ] " वेदेषवो[५४]ऽक्षनेत्रा'[२५]- ण्यब्धियमा [२४] द्वीषवो [५२] रससमुद्राः [४६] ॥ २१ ॥ अङ्ग[६]न्यग्निपृषत्का [५३] वेदा [४] नववह्नयो [ ३९] ऽङ्कगुणाः[ ३९.] ॥ रूपं [१] सायकवेदाः [४५] कुशरा [५।१] गजभूमयः [१८] शराः [५] सूर्याः [१२] ॥ २२ ॥ Text of Ms. A : ` [19] नवविशिखाः पंचयमाः टवकृताः पंचाव्दयो द्विरदरामाः ॥ ध्पतेरिषुवेदा मंगलविशिखाः पक्षेषवस्तुरंगगुणाः 120] भूनागा रसवाणास्तत्वानि जलाग्वपः कुभुजाः नगवेदा नंदकृतां वसुनेत्राण्पग्निजलधयो दंताः । {21] विशिखशतनेत्रशरा । कृभुजा द्वियमा हुताशराः वदैषवोक्षनेन्नण्यव्दिपमा द्वीषवो रससमुद्राः 122] अंगान्पग्निपृषटक्विदा नववाह्नयोंकगुणा: रूपं सायकवेदाः कुशरा गजभूमयः शरास्सूर्याः Ms. B : 19 b ठञ्वकृताः 21 a °शराः कुभुजा 21 c वेदेषवो° 5 वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [अधिकारः II गजरामा [३८] नेत्रयमा[२२]- स्तत्वानि [२५] कृताब्धयः [४४] कुनेत्राणि [२१] । विश्वे [१३] [कु]भुजाः [२१} सायकनिगमा [४५] गुणबाहव[२३]स्तिथयः[१५] ॥ २३ ॥ खभुजा [२०I नन्दगुणा [३९] दश[१०] त्रिशरा [५३]। नन्दाब्धयो [४९] ऽक्षशराः [५५] ॥ विश्वे [१३] कुकृता [४१] ऽतिधृति[१९]- रङ्गानि [६] गुणा [३] [नवा(९) Iब्धिनेत्राणि [२४] । २४ । सप्ताब्धयो [४७] धृति[१८]र्नगविशिखा [५७] गुणसागरा: [४३] ऋतुगुणाश्च [३६] । रसरामा [३६] रामकृता [४३] रागेषवो [५६] वासराः [१५] कुकृताः [४१] ॥ २५ ॥ सूर्या [१२] नन्दसमुद्रा [४९] रदा [३२] नखा [२०] वहिचन्द्रमसः [१३] । ईशा [११] मनवो [१४] ऽग्निभुजा [ २३] रसाग्नयो [३६] वेदसायका [५४] विधृतिः [१७] । २६ । वेदकृता [४४] Text of Ms. A : [23] गजरामा नेत्रयमास्तत्वानि कृताव्दयः कुनेत्राणि विश्वे भुजास्सापकनिगमा गुणवाहवस्तिथयः [24] खभुजा नंदगुणा दश त्रिशरा नंदाव्दयोक्षशराः । विश्वकुधृता अतिधृतिरंगानि गुणाव्दिनेत्राणि [25] सप्ताध्वयौं धृतिर्नगविशिखा गुणसागरा हतगुणाश्च । दन्वराम्प रामकृता रामेषवो वासराः कुकृताः [26] सूर्या नंदसमुद्रा रदा नखा व । हचंद्रमृस: ॥ ईशा मनवोग्निभुजा रसाग्नयो वेदसायका विधृतिः Ms. B.: 24 bनंदाब्दयो 24 dगुणाब्दि° 26 d वेदसायक । विधृतिः परिच्छेदः 1 ] सूर्याचन्द्रमसोः स्फुटीकरणविधिः W3 [ उत्क्रमज्या-कलाः] विपरीताः खं [०] भू[१]र्वेदा [४] नगा [७] रुद्राः [११] । अष्टि[१६]र्नेत्रभुजा [२२] नवनेत्रा[२९]ण्यगवहयो[३७] विशिखवेदाः[४५] ॥ २७ ॥ पञ्चशराः [५५] षड्ऋतवो [६६] नगमुनयो [७७] नन्दकुञ्जरा[ ८९]स्त्रिदशाः [१०३] । नगरुद्रा [११७] प्रदचन्द्रा [१३२] वसुमनवो [१४८] वेदरसचन्द्रा [१६४] ॥ २८ ॥ द्वयष्टभुवः [१८२] शून्यनखाः[२००] खाक्षिभुजाः [२२०] खाब्धिनेत्राणि [२४०] । कूत्कृतय[२६१]स्ष्यष्टभुजा [२८३] रसखगुणा [ ३०६] व्योमगीर्वाणाः [ ३३०] ॥ २९ ॥ वेदेषुगुणा [ રૂ૪] ने वनगरामाः [३७९] शर[ खा]ब्धयो [४०५] रदसमुद्राः [४३२] । खाङ्गाब्धयो [४६०] ऽङ्ककुञ्जरवेदा [४८९] धृतिसायका [५१८] गजाब्धिशराः [५४८] ॥ ३० ॥ नवनगविशिखा [५७९] जलधरशश्यूतवो [६१०] गुणकृताङ्गानि [६४३] । रसनगरसाः [६७६] खशशधरनगाः [ ७१० ] पृषत्काब्धिधरणिधराः [७४५]. ॥ ३१ ॥ Text of Ms. A : [27] वेदकृत विपरीता: ह्य भूर्वेदा नगा रुद्राः । अष्टिर्नेत्रभुजा नवनेत्राण्पगवह्नयो विशिखवेदाः [28] पच्चशराष्पष्ट्ऋतवो नगमुनयो नंदकुंजशस्त्रिदशः । नगरुद्रा रदंचंद्रा वसुमनवो वेदस्सचंद्राः [29] द्वयष्टभुवः शून्पनदवाः खाक्षिभुजाः खाव्दिनेत्राणि ॥ कूत्कृतयस्त्राष्टमुजा रसखगुणा व्योमगीर्वाणाः [30] वेदेषुगुणा नवनगरामाः शराब्दयो रदसमुद्राः । खांगाद्दयोंक्कुंजरवेदा धृतिसायका गजव्दिशराः [31] नवनगविशिखा जलधुरशश्पृत्तवो गुणकृत्तांगानि । रसनगरसाः खशशधरनागाः पृष्टट्काब्दिधरणिधरः । t;び; वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [3rfÈąFTR: II खाष्टनगा [७८०] रसकुगजा[८१६]- स्त्रिशरगजा [८५३] जलदनन्दवसवश्च[८९०] ॥ वसुभुजनन्दा [९२८] नगरसबिलानि [९६७] रसखाभ्रहरिणाङ्काः [१००६] ॥ ३२ ॥ ऋत्वब्धिदिशो [१०४६] नगाष्टखभुवो [१०८७] ऽङ्कनेत्र[शशि]चन्द्रमसः[११२९] ॥ कुनगशिवा [११७१] विश्वा[कर्ता] [१२१३] • रसतत्त्वभुवः [१२५६] खखाग्निरूपाणि [१३००] ॥ ३३ ॥ वेदकृताग्निशशाङ्का [१३४४] नवाष्टविश्वे [१३८९] शराग्निष्कृतचन्द्राः [१४३५] । क्वष्टमनवो [१४८१] भतिथयो [१५२७] ऽब्ध्यगशरचन्द्रा [१५७४] द्विबहुरसचन्द्राः [१६२२] ॥ ३४ ॥ खनगाष्टयो [१६७०] ऽष्टभूनगशशिनो [१७१८] [ऽग]रसागचन्द्रमसः [१७६७ ॥ नगशशिधृतयो [ १८१७] ऽगरसद्विपञ्शशिनो [१८६७] ऽगैकनन्दरजनीशाः [१९१७] ॥ ३५ ॥ , , Text of Ms. A : [32] खाष्धृतगा रसकुगजास्त्रिशरगजी जलदनंदवसवश्च । वसुभुजनंदा नगरसविलानि रसखाभ्रहरिणांकाः [33] ज्ञत्वव्दिदिजो भगाष्टखभुवोंकनेत्र चंद्रमसः । । कुनगशिवा विश्वे रसतत्वभुवः खस्वाग्रिरूपाणि । [34] वदेकृताग्निशशांका नवाष्टविश्वे श्वराग्निष्कृतचंद्राः क्वथमनवो भतिथयोव्दागशरचंद्रा द्विवाहुरसचंद्राः [35] खनागाव्दयोश्वमूनगशशिनो रसागचंद्रमसः ॥ भगशशिध्रुतयोगरसद्विपशशिमोगैकनंदरजनीशा:। Ms, B : 35 a griseo परिच्छेदः 1] सूर्याचन्द्रमसोः स्फुटीकरणविधिः सप्ताङ्गाङ्कभुवो [१९६७] ऽष्टकुखभुजा [२०१८] व्योमागशून्यनेत्राणि [२०७०] । द्वीनभुजाः [२१२२] कृतनगशशिनेत्रा[२१७४]ण्यङ्गाक्षिबाहुरविपुत्राः [ २२२६] ॥ ३६ ॥ अङ्कागाक्षिभुजा [ २२७९] रदरामभुजा [२३३२] [रसगजा]ग्निनयनानि [२३८६] । नवरामजिना [२४३९] गुणनवसिद्धाः [२४९३] सप्ताब्धितत्त्वानि [२५४७] ॥ ३७ ॥ द्वयभ्रोत्कृतयः [२६०२] पर्वतशराड्रनेत्राणि [२६५७] रुद्रभानीह [२७११] । सप्ताङ्गभानि [२७६७] यमयमनागभुजा [२८२२] नगनगाष्टकराः [२८७७] ॥ ३८ ॥ सुरनवभुजा [२९३३] नवाष्टछिद्राक्षी[२९८९]ण्यब्धिजलधिशून्यगुणाः [३०४४] । खखकुगुणा [३१००] [रसपृषत्कभूरामा (३१५६j द्विशशिभुजाग्नयः (३२१२) ॥ ३९ ॥ Text of Ms. A : [36] सप्तांगांकभुवोष्टकुनखभुजा व्योमागशून्पनेत्राणि । । द्वीनभुजाः कृत्तनगशशिनेत्राण्पंगाक्षिवाहुरविपुत्राः [37] अंगागाक्षिभुजा रदरामभुजाग्निनयनानि। ॥ नवरामजिना गुणानवसिद्धास्सप्ताव्दितत्वाति । [38] द्वयव्दोत्कृतय: पर्वतशरांगनेत्राणि रुद्रभानीह । सप्तांगभानि यमयमनागभुजा नगतगाष्टकराः । [39] सुरनवभुजा नवाष्टश्छिद्राक्षीण्पव्दिजलधिशून्यगुणाः ॥ qggTVTT unindicated gap Ms. B : 37 ।d °ब्दितत्वन् ि39 b °uपब्दि° s वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [अधिकारः IIگ नवरसरदाः (३२६९) पञ्चाक्षिरामा]ग्नय[ ३३२५]श्चन्द्रनागगुणरामाः [ ३३८१] ॥ नगगुणवेदहुताशा [३४३७] {उत्क्रमञ्ज्या-विकलाः] विकलाः भान्य[२७]म्बुदपृषत्काः [५०] ॥ ४० ॥ वसवः [८] कुभुजाः [२१] खगुणाः [ ३०] सु[रा]: [३३] कुरामा [३१] जिना [२४] रवयः [१२] । पत्र्चशरा [५५] नेत्रगुणा [३२] रामा [३] नवबाहवो [२९] द्विपसमुद्रा: [४८] ॥ ४१ । भू[१]र्वसवो [८] ऽष्टौ [८] चन्द्रो [१] नगवेदाः [४७] षड्भुजा [२६] अचलबाणाः [५७] । विशति[२०]रिषुहव्यभुजः [३५] कुकृता [४१] वसुवह्नयो [३८] ऽक्षभुजाः [ २५.] ॥ ४२ ॥ रामाः [३] कुगुणा [ ३१] वर्गः सप्तानां [४९] पञ्चशराः [५५} [शशिबाणाः (५१) ] ॥ वेदगुणाश्च [ ३४] पृषत्काः [५] - सिद्धा [२४] न[व]बाहवः [ २९] कुभुजाः [२१] ॥ ४३ ॥ Text of Ms. A : 40 ग्नपश्चंद्ररामगुणरामाः नगगुणवेदहुताशा विकला भान्पम्बुदपृथट्काः । [41] वसवः कुंभुव्राः खगुणास्सुः कुरामा जिना रवयः पंचशरा नेत्रगुणा रामा नववाहवो द्विपसमुद्राः [42] भूर्वसवोष्टौ चंद्रे नगवेदाष्पड्भुजा अवलवाणाः विशतिरिषुहव्पभुजः कुकृता वसवेह्नियोक्षभुजाः । [43] रामाः कुगुणा वगास्सप्तानां पंचशारा: वेदगुणाश्च धृष्टट्कास्मिद्धा नवाहवः कुभुजाः । Ms. B : 42 b 3 trio परिच्छेदः 1 ] सूर्याचन्द्रमसोः स्फुटीकरणविधिः 업 नवविशिखा [५९] रामभुजा [२३] इलाग्नयो [३१] वह्निनयनानि [२३] t खं [०] नवचन्द्रा [१९1 द्विभुजा [२२] रसाः [६] रदा [ ३२] नन्दवह्नयो [३९] ऽङ्गभुजाः [२६] ॥ ** ॥ त्रिशरा [५३]। नन्दपृषत्का [५९] गुणाब्धयः [४३] सायका [५] विशिखाः [५] ॥ खकृतः [४०] कुशरा [५।१] मङ्गलहव्यभुजो [ ३८] वसुशरा [५८] द्विशराः [५२] ॥ ४५ ॥ व्योमभुजा [२०] नवचन्द्राः [१९] खशराः [५०] कुशरा [५।१] दृगाक्षीणि [22] ) त्रिकरा [२३] द्विशरा[५२]श्छिद्रप्रणिम्नगेशा [४९] इन[१२]श्चन्द्रः [१] ॥ ४६ ॥ अष्टिः [१६] पञ्चशरा [५५] नगबाणा [ ५७] ऽग्निभुजा [ २३] दिशो [१०] ऽङ्कभुवः [१९] ॥ अष्टकृता [४८]रसरामा[३६]- स्त्रिकृता [४३] अचलो [७] ऽङ्काब्धयो [ ४९] ऽङ्गकृताः [४६] ॥ ४७ ॥ Text of Ms. A : [44] नर्वविशिखा रामभुजा इलाग्रयो वह्निनयनानि । खनवचंद्रा द्विमुजा रस रसा नंदवहयोगभुजाः [45] त्रिशस्वा नंदपृषट्का गुणाव्दयस्साघका विशिखाः । खकृत्ताः कुशरा मंगलहव्यभुजो वसुशरा द्विशराः [46] व्योमभुजा नवचंद्राः खशराः कुशरा दृगक्षीणि त्रिकरा द्विशरश्छिद्रप्रनिम्नगेसा इनश्चंद्रः । [47] अष्टिः पंचशरा नगचाणा । ग्नेभुजा दिशोंकभुवः अष्टकृत्ता रसरामास्त्रिकृता अचलो रवाव्दयोगकृताः । Ms. B.: 45 a ख्रिशखानंद० 45 b गुणाब्द° 46a व्योममुला 47 bाग्नेभुजा 47 d1 रवाब्द० 芒R वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [3fqąET: II नवविशिखा [५९] प्रसनेत्रा[२६]- ण्यङ्गा[६]न्यङ्केषवो [५९] ऽब्धयो [४] [ऽङ्क]भुवः [१९] ॥ शरवेदा [४५] नवचन्द्रा [१९] भू[१]रिन्दुशरा [५।१] नगाब्धयो [४७] ऽष्टकृताः [४८] ॥ ४८ ॥ वेदशरा [५४] हव्यभुज[३]- स्तिथयो [१५] ऽङ्कभुजाः [ २९] कृताब्धय[४४]स्त्रिज्या ॥ [त्रिज्या] अगगुणवेदहुताशाः [ ३४३७] फलिका विकलाः समुद्रजलधयः [४४] ॥ ४९ ॥ [त्रिज्याकृतिः जिनांशज्या च] सप्तजलखाष्टशशिधृतिशशिनः [११८१८०४७] कलिकाः शराग्नयो [ ३५] विकलाः ॥ ब्रिज्याकृतिरष्टनवत्रिभुबो [१३९८'] विश्वे [१३'] जिनांशज्या ॥ ५० ॥ गणितवशगास्तु जीवाः षण्णवतिः प्रोदिताः क्रमेणैव ॥ करणीमूलग्रहणात्तुल्यत्वं प्रथमजीवया धनुषः ॥ ५१ ॥ Text of Ms. A : [48] नववविशिखा रसनत्राण्पंगान्पकेषवोव्दयो भुवः । शरवेदा नवचंद्रा भूरिदुशरा नगाव्दयोष्ठकृताः [49] वेदशरा हव्वभुजस्तिथयोंकभुजाः कृत्ताकव्दयस्त्रिज्पाः अगगुणवेदहुक्ताशाः कलिका विकलास्समुद्रजलधयः [50] सप्तजलखाष्टशशिपृतिशशिनः कलिका शराग्नयो विकला: त्रिज्याकृतिरष्टनवत्रिभुवो विश्व जिनाशज्या । [51] गणितावशगास्तु जीवा ष्पगग्भवतिः प्रोदिताः क्रमेणैव करणीमूलग्रहणात्तुल्यत्वं घष्पमञ्जीवया धनुषः । Ms. B : 48 b °वोब्दयी 48 ।d नगाब्दयोष्ट° 49 b °कब्दय° 51 ।b ष्पग्ण्नवतिः 51 dं प्रष्यम° परिच्छेद: l] सूर्याचन्द्रमसोः स्फुटीकरणविधिः é & [मन्दपरिधयः] शक्राः [१४] सदलेन्डुगुणा [३१॥३°l दृगगा [७२] द्विभुजाः [२२] सुराः [ ३३] शिवाः [११] स्पष्टाः ॥ रसवेदा [४६] भागाख्या रव्यादीनां मृदुपरिधयः ॥ ५२ ॥ [शीघ्रपरिधयः] त्रिगुणयमा [२३३] बसुविश्वे [१३८] शरर्तवः [६५] खोत्कृतयः [ २६०] तथाक्षिगुणाः [ ३२] । शैघ्रास्त्वमी परिधयो भौमादीनां सन्ति अंशाख्याः ।। 5३ ) [मन्दशीघ्रकेन्द्रे] मन्दतुङ्गरहितो नभश्चरो मन्दकेन्द्रमथ खेचरोनितम् । शीघ्रमत्र चलकेन्द्रमुच्यते तत्पदानि भवनैस्त्रिभिस्त्रिभिः ॥ ५४ ॥ [भुजकोटिज्ये तयोः विभिन्न रूपाणि च।] अयुक्पदे स्तो गतयेययोर्गुणी भुजाग्रसंज्ञौ युजि येययातयोः । भुजाग्रभागोत्क्रममौविकोनिता त्रिमौविका वेतरमौविका भवेत् ॥ ५५ ॥ Text of Ms. A : [52} शक्रास्सदलींद्रगुणा दृगगा द्विभुजाः सुराः शिवाः स्पष्टाः रसवेदा नागाख्या रव्यादीनां मृदुयरिधयः [53] त्रिगुणयमा वसुविश्वे शरर्तवः खोत्कृती तथाक्षिगुणाः । शैघ्रास्त्वमी परधयो भौमादीनां सददशाखपाः । [54] मंदतुंगरहितो नभश्चरो मंदकेन्द्रमथ खेचरोनितां शीघ्रमत्र चलकेन्द्रमुच्पते तत्पदानि भवनस्त्रिभिस्त्रिभिः । [55] अयुक्पदे स्तो गययेययोर्मुणी भुजाग्रसंज्ञौ युजि येययातयोः । भुजाग्रभागोत्क्रममौर्विकोनिता त्रिमौर्विका वेत्तरमौर्विका भवत् । । Ms. B: 52 b द्विमुजाः £8 वटेश्वरसिद्धाते स्फुटगत्यधिकारे a far: II त्रिज्याबाहूग्रभौव्यों: कृतिविवरपदं वेतरज्या प्रदिष्टा बाह्रग्रज्या[त्रि]मौव्योर्विवरयुतिहतेमूलमाहुस्तयोर्वा । व्यस्तज्या-व्यस्तजीवाविरहितनिहतेर्यत्पदं स्यात्कमज्या व्यासम्रा व्यस्तजीवा निजकृतिरहिता मूलमस्याः क्रमज्या ॥ ५६ ॥ क्रमगुणकृतिविभक्ता स्वोत्क्रममौव्या फलं त्रिमज्योनम् वाऽन्यः कोटिभुजांशैस्त्रिभाविहीनाद्गुणो वाऽन्यः ॥ ५७ ॥ [इष्टज्यासाधनम्।] [प्रथमविधिः] धनुषा हृतास्त्वभीष्टा लिप्ता ज्या ज्यान्तरहताच्छेषात् । धनुषा हृतात्फलयुता ज्या कोटिज्या भुजज्या वा ॥ ५८ । [द्वितीयविधिः] राश्यादि दन्त[३२]गुणित ज्या वा भागादि औविकान्तरहतम्। खगुण[३०]हृतं लब्धयुता जीवा जीवाग्रहणमेवम् ॥ ५९ ॥ Text of Ms. A : [56] त्रिज्पावाहुग्रे मौव्र्योगाकृतिविविरपदं वेतरज्पा प्रदिष्टाः वाह्वाग्रज्पामौव्पोर्विवरयुतिहतेमूलमाहुस्तयोर्वा व्योमव्पस्तजीवां विरहितानिहतेयत्पदं शाक्रमाज्पा व्पासम्रा व्पस्तजीवा निजकृतिरहिता मूलमस्पाः क्रमज्पाः । [57] क्रमणगुकृतिविभत्तांस्छोत्क्रमंमौव्पफिलं त्रिभज्पोनं। वान्य कोटिभुजांशस्त्रिभाद्विहीनाद्गुणी वान्पा । [58] धनुषा हृतास्त्वभीष्टा लिप्ता ज्पा ज्पान्तराहताश्छेषात् धनुषा हृतात्फलघुगा ज्पा कोटिज्पा भुजाज्षा वा ॥ [59] राश्यादि दंतगुणित ज्पा वा भागादिमौर्वकण्र्वरहित खगुणहृतं लब्दधुतां व्रीवा जीवाग्रहणमेवं । Ms. B: 59 cīgi परिच्छेदः 1] सूर्याचन्द्रमसोः स्फुटीकरणविधिः 念以 [तृतीयविधिः] वांशादि तिथि[१५]लब्धयुतं जीवा जीवान्तराहतं भक्तम् । तिथ्या [१५] कलादिलब्ध जीवायुक्त गुणो वा स्यात्। ६० ॥ [ चतुर्थविधिः] भागाद्यष्टि[१६]गुणं वा तिथि[१५]भक्त मौविका विशेषहतात् । ज्याविवरात्तद्भक्ताल्लव्धयुतात् मौविकाप्येवम् ॥ ६१ ॥ [पञ्चमविधिः] कृत[४]संगुणिता लिप्तास्तिथिवर्ग[२२५]हृताः फलं गुणः शेषात् ॥ ज्यान्तरहताद्विभक्तात्तत्वयमै[२२५]र्लब्धयुग्गुणो जीवा ॥ ६२ ॥ [भुक्ताभुक्तज्यान्तरप्रयोगेण इष्टज्यासाधनम्] [ प्रथमविधिः] भुताभुक्तज्यान्तरदल-विकलवधात् स्वचापलब्धोना । युक्ता क्रमोत्क्रमज्या भुक्ता गुणकः फलं च लब्धघ्नम् ॥ ६३ ॥ Text of Ms. A : [60] वंशादि तिथिलब्दयुतं जीवा जीवान्तराहतं भक्त' + षष्टया कलादिलव्दं जीवायुक्त गुणो वा स्पात् । [61] भागाद्यष्टिगणं वा तिथिभत्कं मौविंका विशेषहत्तात् ज्याविचारात्तद्भतालव्दयुक्ता मौविंकाप्पेवं । [62] कृत्तसंगुणिताल्लिप्तास्तिथिवर्गहृताः फलं गुणः शेषात् । ज्यातरहिताद्विभत्कात्तत्त्वयमैर्लव्दयु णा जीवा । [63] भुताभुतज्पांतरदलविकलवधात्स्वचाषलव्द्योना युक्ता क्रमोत्क्रमज्पा भुता गुणक: फल च लव्दी वं। Ms. B: 60 a °लब्दघुतं 60 c °लब्दं 61 c ज्याविवरा° 61 d °लव्दद्युता• 然守 वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [ আদ্রিক্ষায়: It [तदेव रूपान्तरेण] विकलाच्चापाप्तदलं ज्यान्तरहतमृणधनं गुणे भुत । तद्धनुषाप्तं हीनं युक्ततं विकलाहतेन विकलज्या ॥ ६४ ॥ [द्वितीयविधिः] अगतातीतज्यान्तरदल विकलहत स्वधनुषाप्तयुतम्। ज्यान्तरदलं तदूनो युक्तो भुक्तो गुणो भोज्यम् ॥ ६५ ॥ धनुषाप्त-भुक्तजीवाघाते लब्ध सरूपक दलितम् । लब्धप्रविवरहतं [च] संशोध्य नियोज्य विक[ल]ज्या ॥ ६६ । [तस्य एव द्वितीयं रूपम्]] विकलचापयुतिर्विवराहताद्द्वगुणचा[प]हताप्तवियुग्युतः । गतगुणो गुणको वि[कलो हरस्स्वधनुराप्तसमो विकलागुण: ॥ ६७ । [तृतीयं रूपम्]] विकलकृतिश्चापहृता विकलयुता चापहृद्विवरनिघ्रा । दलिता शोध्या योज्या गतगुणे विकलहते धनुहृज्ज्या ॥ ६८ ॥ Text of Ms. A : [64] विकलाश्चापाप्तदलं ज्पांतरहतमृणधनं गुणे भक्त तद्धतमाप्तहीनं युत्क विवराहतेन विकलज्पा । [65] अगतातीतज्पांतरदल विकलहते स्वधनूराप्तयुतं । ज्पांतरदल तदूनी युक्तो भुतो गुणो भोज्पं । [66] धनुषाप्तभुतजीवोघाते लव्दं सरूपक दलित । लव्दघविवरहतं संशोध्प नियोज्प विकज्पा । । [67] विलचापयुक्तिविवराहताहिगुणचाहताप्तविंयुग्पुतः । गतगुणो गुणिको विले हरस्वधनुराप्तसमो विकलाद्गुणः । [68] विकलकृतिश्चाप्तहत्ता चिकलयुत्ता वापहृद्विवरनिम्रा दलिता शोध्पा योज्पा गन्तुगुणविकलाहतो धनुहृज्पा । Ms. B : 66 b varsi 67 a विकल° परिच्छेदः l l सूर्याचन्द्रमसोः स्फुटीकरणविधिः । [चतुर्थं रूपम्] विवरा[र्ध]हतसमेतो विकलश्चापांशिकस्तङ्गनयुक्त: । भुतगुणो हीनयुतो [भुक्त]तरजीवा[न्तरार्ध]हत्या ॥ ६९ ॥ [लब्ध]स्स्वार्धसङ्गुणो वसु[८]गुणो[ऽपि तद्] दृढी वाच्यः । विकलधनुरंशशशि[1]युतविवरार्धवधोनयुगिता vitat Wo द्विघ्राऽन्तरयुतहीना तद्वर्गदृढान्तरवसु[८]लवः ॥ [विकलश्चापांशगुणो विवरहृतो वा विकलजीवा] ॥ ७१ ॥ [पञ्चमं रूपम्] विकलदलचापयोगाज्यान्तरनिहतात् स्वचापलब्धहतात् । विकलाच्चापविभक्तादाप्तं लब्धाझुप्तं राशिः ॥ ७२ ॥ भुक्तज्यान्तरसंयुतिविवरहताद्विकलतस्स्वचापाप्तम् । तद्युतहीन विवरेण राशितद्विवरयुतिविकलजीवम् ॥ ७३ ॥ Text of Ms. A : [69] विवराहृतसमेतौ विवरश्चापांशकस्तदूनघुक्तः $xt:"Tur Tunindicated gap 70) स्स्वार्धसंगुणो हीनः युक्तातरजीवाहत्पा वसुगुणो दृढो वा ज्पा । विकलधनुरंश्रशशियुतविवरद्विवधोनयुग्धता जीवा [71] दृद्विघांतरघुतहीना तद्वर्यदृष्ठांतरविचरवसुलवः ॥ ॥ 72 पिवरदलचापयोगाज्ज्पांतरनिहतात्स्ववापलव्दिधुतात् विकलश्चापविभत्कादाप्त लव्दा । घुत राशिः । [73] भूतज्पांतसंयतिविवरहताद्विकलतस्खचापाप्तं । तघुतिहीन विवरेण राशितद्विवरमथ विकलजीवं। MS. B : 71 b °विवर° 72 a पिवरदभचापP éー वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [ अधिकारः II [षष्ठं रूपम्]] भुक्तज्याऽन्तरविहृता त्रिस्थाऽन्त्या ह्यगणिताऽऽद्यसंस्थे द्वे ॥ रूपार्धेन युतोने मध्यकृतिर्वाऽविहीनयुता ॥ ७४ ॥ सुदृढो धनुषावाप्तविकलाद्यत्प्रापितं शोध्यम् । देयं प्रथमे तत्कृतिसुदृढान्तरविवरहतिभेदः ॥ ७५ ॥ [ सप्तमं रूपम्] गतमौर्वी विवरहृता फलवर्गः फलवियुग्युतो युक्तः पादेन वृढी विकला[च्चा]पाप्तविहीनसंयुक्तफलस्य ॥ ७६ ॥ अधोंनयुतस्य कृतिस्तद्दृढविवरं समभिनिघ्नम् ॥ अधन गतागतयोर्गुणयोविवरस्य विकलज्या ॥ ७७ ॥ [अष्टमं रूपम्] सैकविकलार्धताडितविवरोनयुतो गतो गुणोऽभिहतः ॥ विकलेन विकलजीवा विकल रूपात्समुद्दिष्टम् ॥ ७८ । Text of Ms. A : [74] भुताज्यांतरविहुतात्रिस्छांत्पा द्विगुणिस्ताद्यसंछे द्व रूपार्धन घुतोने मध्यकृतिर्वा त्रिहीनयुता । [751 स्वदृढ्ये धनुषावाप्र्त विकलादूपान्वितं शोघ्पं देयं प्रथमे तत्कृतिसुदृढ़ांतमौर्विकाहतिभेदः । [76] गतमौर्वीं विवरहत्ता फलवर्गः फलवियुग्पुतो युक्तः पादेन दृढो विकलापप्तविहीमसंयुतफलस्प । [77] अधर्मोतयुक्तस्प कृतिस्तद्दृढविवरं समाभेनिघ्रं अर्धनगनागतयोगुणयोर्विवरस्प विकलज्पा । [78] सैकविकलावताडितविवरोनयुतौ गत्तो गुणोभिहत्तः । विकलेन वेकलजीवा विकल रूपात्समुद्दिष्ट । Ms. B : 77 c °rfset परिच्छेदः 1] सूर्याचन्द्रमसोः स्फुटीकरणविधिः 芒母 रूपविकलांशभक्त वा विशोध्य संयोज्य [विकलज्या] ॥ ७९ ॥ [नवमं रूपम्]] चापविकलांशभक्ती भुत्तगुणश्चापविकलयोगदलात् । विवरहताच्चापहृतादाप्तेन युतो विकलजीवा ॥ ८० ॥ [ज्यान्तर-साधनम्] सैकविकलार्धभक्त रूपाद्विकलाप्तसमभिनिघस्य । विकलगुणस्यान्तरक गतमौव्य मौविकान्तरकम्। ८१ ॥ [गतज्या-साधनम्।] चापदलविकलदलयुतिविवरवधाच्चापभाजिताल्ल[ब्धम् । विकलज्या-चापवधाद्विकलहृता[द्यु]तोनित गतज्या स्यात्। ८२ ॥ [इष्टधनुःसाधनम्।] [प्रथमविधिः] या ज्या ज्यातः शुद्धा तत्संख्याताडितधनुर्युक्तम् ॥ विकलशरासनघाताजज्यान्तरलब्धेन चापं स्यात् ॥ ८३ ॥ Text of Ms. A : [79] रूपविकलांशभक्त वा विशोध्प संयोज्प । । । [80] चाप।विकलांशभक्ता भुतागुणाश्चापविकलघोगदलात् । विवरहृताच्चापहृतादाप्तेन युतो विकलजीवा । [81] सैकविकलार्धत्तक्त रूपाद्विकलाप्तसमभिनिघ्रस्प विकलगुणस्पांतरक गेतमौव्पा मौविकांन्तरकं । [82] चापदलविकलदलयुतिविवरवधाच्वापभाजिताल्ल - विकलज्पार्धापवपाविकलहतातोनितगतज्पा स्पात् ॥ ॥ [83] या ज्पा ज्पातः शुधत्तत्संखपात्ताखपाडिता धनुर्धुत्त' । विकलशरासनघाताज्जातरलव्देन त्वापस्स्पात् । Ms. B: 82 b Pचापभीजि० 83 d ° लब्देन co वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [अधिकारः II [द्वितीयविधिः] ज्यां प्रोज्झाय वासर[१५]कृतिः शेषगुणा ज्यान्तराब्धि[४]हतिभक्ता । फलयुक्रसपादरसशर[५६ई]शुद्धसंख्याहतिश्चापम् ॥ ८४ ॥ [भुक्ताभुक्तज्यान्तरप्रयोगेण इष्टधनुःसाधनम्।] [प्रथमविधिः] द्वि[२]गुणभुक्तज्यान्तरयुतहीनाऽऽद्योऽपरोऽवशेषयुता ॥ भुक्तज्याऽम्बक[२]गुणिता ज्यान्तरभक्तौ स्फुटौ च विवरयुतेः ॥ ८५ ॥ आद्यर्धद्विगतापरराश्योर्मूल तदाद्यदलयोगश्च । विवरं शशाङ्क[१]हीन चापगुण विकलचापं स्यात्। ८६ ॥ [द्वितीयविधिः] भुक्ताभुक्तज्यायुतिदलचापवधो भवेत्प्रथमसंज्ञः ॥ चापकृतिविकलघातोऽपरः स्फुटौ ज्यान्तरार्धेन ॥ ८७ ॥ भक्तावाद्यर्धकृतिद्वितीयविवरैक्यपदं यत्स्यात् ॥ तत्प्रथमार्धान्तरमिह चापं विकलं भवत्येव ॥ ८८ ॥ Text of Ms. A : [84] ज्यां प्रोज्ज्प वासरकृतिः शेषगुणाज्ज्पांतराव्दिहतिभत्का फलपुष्क्सणदशरशुद्धस्पासंख्पयाहतिश्चायं । [85] त्रिगुणतुक्तज्योत्तपुत्तहीनादयौपरोवशेषयुत्ता । भुतज्पांतरगुणिता ज्पांतरभक्ती स्फुटौ च विवरयुक्तेः । [86] आद्यवद्विगत्तापरराश्पोर्मुलं तदाद्यदलयोगश्च विवरं सशांकहीनं चापगुणं विकलचापं स्पात् । [87] भुक्ताभुक्तज्पाघुतिदलचापवयो भवेत्प्रथमसंज्ञः चापकृतिविकलघातोपरः स्फुटी ज्यांतरार्धेना ॥ ॥ [88] भक्तावाद्यर्धयुतिद्वित्वीयविवरैकायतदं स्पात् तत्प्रथमाध्पतिरमिह चापं विकलाद्भवत्पेवः । परिच्छेदः 1] सूर्याचन्द्रमसोः स्फुटीकरणविधिः ዓc ፃ [तृतीयविधिः] भुक्तज्याऽन्तरभक्ता फलमृणधनं तत्स्वसंगुणं कृत्वा ॥ फलवर्ग पादयुते फलयुतहीने द्विसंगुण विकलम् ॥ ८९ ॥ विवराप्तं चातः पदमेतत्फलविवरमधोंनम् ॥ स्वमभीष्टचापगुणित क्रमोत्क्रमाद्विकलखण्डधनुः ॥ ९० ॥ [चतुर्थविधिः] विवराधोंनयुताऽऽद्यो भुक्तज्या विवरहृत्ततो वर्गात् ॥ विवरार्धहृत्विकलवियुग्युतान्सूलमाद्यतद्विवरम् ॥ ९१ ॥ वा जीवान्तरदलहृतविकलकृतिविवरतः पदं युक्तम्। हीनं प्रथमात्तत्फलविवरं चापाहतं चापम् ॥ ९२ ॥ [नीचोच्चविधिना सूर्याचन्द्रमसोः स्पष्टीकरणम्] [भुजाफल-भुजान्तरफले] परिधिघ्रभांशभाजितभुजकोटिज्ये तयोः फले भवतः ॥ रविशशिदोःफलचापं मेषतुलादिस्थनिजकेन्द्रे ॥ ९३ ॥ Text of Ms. A : [89] भुताज्पांतरभक्ता फलमृणधनं तद्विसंकुणं कृत्वा फलवगें पादयुते फलघुतहीने द्विसगुणाद्विवाल। । [90] विवराप्तं चातः पदमेतत्फलविवरमधर्षोनं । समभीष्टचापगुणितं कमात्क्रमाद्विकलखंडधनुः । ॥ [91] विवराधोंनघुताद्यो भुकूज्पा विवरहत्ततो वर्गात् विवरविकलांशहतिवियुग्पुतान्मूलमाद्यतद्विवरं । [92] वा जीवांतरदलाहृत। विकलस्छिरचिवरत: पद युत्कं हीन दलनातत्फलविवरं चापाहत चापं । [°3] परिधिघ्नमांश्रिभाजितभुजकोटिज्पे तयोः फलं भवतः रविशशिदोःफलचापं मेषतुलादिस्छनिजकेन्द्रे ॥ Ms. B: 89 d द्विसंगुणा द्विवलं 93 a°माजितमुज' १०२ वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [ अध्यायः II शोध्यं क्षेप्यमिनेन्द्वोः स्पष्टौ स्तः सूर्यफलकलाभिहताः ॥ गतयोऽर्कभोगसंयुतभगणकलाभाजिताः फलं रविवत् ॥ ९४ ॥ [चरफलम्] भानोश्चरार्धनिष्हता गतयो ग्रहाणां खाभ्राङ्गस्वर्ग[२१६००]विहृताः फलहीनयुक्ताः । मेषादिगे दिनपतावुदयास्तसंस्थे जूकादि[गे] तु खचराः सहिता वियुक्ताः ॥ ९५ ॥ [सूर्याचन्द्रमसोः स्पष्टा गतिः] [परिभाषा] ह्यस्तनाद्यतनयोविशेषजा सूर्ययोः स्फुटगतिर्गताऽगता । • श्वस्तनाद्यतनयो रवेविधोरेवमिष्टखचरस्य वा भवेत् ॥ ९६ ॥ [जीवाभुक्तिः] मन्दतुड्रगतिवाजिता गतिः केन्द्रभुक्तिरिह खेचरस्य सा । दोर्गुणान्तरहताऽऽद्यजीवया भाजिता स्वमृदुवृत्तसंगुणा ॥ ९७ ॥ भगणांश[३६०]हृता फलं गतौ निजकेन्द्रे मकरादि[के] क्षयः । धनमिन्दुगृहादिके स्फुटा श्रवणाग्रे खलु वा गतिस्तदा ॥ ९८ ॥ Text of Ms. A : [94] शीघ्य क्षेपमिनेद्वोः स्पष्टौ स्तस्सूर्यफलकलाभिहताः गतयोर्कभोरासंयुततगणकलाभाजिताः फलं रविवत् ॥ । [95] भानोश्चरावनिहतो गतयो ग्रहाणां खभ्रांगवर्गविहृताः फलहीनयुताः मेषादिगे दिनपतावुदयास्तसंस्छा जूकादि तु खचरास्सहिता विधुत्काः ॥ ॥ [96] ह्यस्तनाघतनयोर्विशेषजा सूययोः त्फुदृगतिर्गतागतात् स्वस्तनाद्यतनयो रवेविधोरेवमिष्टस्ववरस्प वा प्तवेत् । [971 मंदतुंगतिवजिता गति: केम्द्रभुतिरिह रवेखस्स्प सा। दोर्गुणांतरहताद्यजीवया भाजिता स्वष्टदुवृत्तसंगुणा ॥ [98] भगणांशहृताः फलं गतौ निजकेन्द्र मकरादि क्षय: धनर्मिदुगृहादिके स्फुटा श्रवणाग्रे खालु वांतमानिका । Ms. B: 97 b &rarq परिच्छेदः 1] सूर्याचन्द्रमसोः स्फुटीकरणविधिः so [कर्णभूत्तिः] निजकेन्द्रगतिः समाहता त्रिभमौव्र्या मृदुकर्णभाजिता । स्वमृदूच्चगतिः फलान्विता ग्रहभुक्तिस्त्वथवा परिस्फुटा ॥ ९९ ॥ [करणविधिना जीवाभुक्तिः] भुजभोज्यगुणान्तरं रवेः स्वर[७]निघ्नं द्विस्वरेन्दु[१७२]भाजितम् ॥ शशिनोऽङ्कजला[४९]हतं हृतं खकृतै[४०]र्भुक्तिफलं कलादि वा ॥ १०० ॥ [चंद्रस्य जीवाभुक्तिः] निजकेन्द्रा गतौ] जहा[दा]दौ [भुlजभोज्यधनुर्युगशकले। धनुषा ग्राह्या जीवा विषमपदे व्युत्क्रमात्क्र[मा]द्युग्मे ॥ १०१ ॥ धनुयुगले धनुष]हृते भुजभोज्यगुणान्तराभ्यस्ते। तन्मध्यशुद्धमौर्वीयुतिः परिधिसङ्गुणा हृता भांशैः ॥ १०२ ॥ लब्धधनुः स्वमृणं वा गतौ स्फुटा ह्यस्तनाद्यतनयान्तः ॥ पादान्तस्थे केन्द्रे क्रमजीवा व्यत्ययात्पदे ओजे ॥ १०३ ॥ Text of Ms. A : [99] निजकेन्द्रगतिस्समाहत्त त्रिभभौव्पा मृदुकर्णभाजिता । स्वमृदूच्चगतिः फलान्विता ग्रहभुतिष्टप्प्ष्टावा परिस्फुदा । [100] भुजभोज्पगुणांतरं रवेः । शरनिघ्नं द्दिशरेन्दुभाजित । शशितोंकजलाहत हृत खकृतभक्तिकल कलादि वा । [101] निजकैन्द्र जह्यादोज भोज्यधनुर्गुणशकलं । धनुषा ग्राह्या जीवा बिषमपदे व्युत्क्रमात्क्राद्युग्मे । [102] धत्ववले धनुष्हते निजमोज्यगुणातराभ्यस्ते । तन्मध्पशुद्धमौर्वीयुतिः यरिधिसंगुणा हृता भांशैः ॥ ॥ ["U3] लब्दधनुरुवमृणं वा गतां स्फुटं हथस्तनाद्यतनयांतः भार्तावस्छे कंद्रकेन्द्रे क्रकतीवा व्पत्पयांत्पमेदोजे । Ms. B: 99d परिस्फुटा 102 d परिधि° 103 b गतौ 103 ० ०केंद्रकेन्द्वे ዓ o% वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [ अधिकारः II । यद्युग्मेऽव्यस्तज्या [पृथक्] पृथक् च साध्ये फले तयोः ॥ व्यस्तं धनमृणमेतत् खण्डभवं गतिविवरे ॥ उत्त[क्रम]व्यस्तज्याविधिना ग्रहभुक्तिस्स्फुटीकाय ॥ १०४ ॥ सूर्याचन्द्रमसोः स्फुटीकरणविधिः प्रथमः ॥ Text of Ms. A : [104] यद्युग्मे व्पस्तज्पा पृथक्व साध्ये फलेत्तासु व्पस्तं धनमृणमेतत् ढंडभवं गता विवरा ॥ उक्तव्पत । यविधिता ग्रहभुत्किस्फुटीकार्या । । सूर्यचंद्रमसोः स्फुटीकरणविधिः प्रथमः । ।॥ 2. स्वोच्चनीचग्रहस्फुटीकरणविधिः [भौमगुरुशनीना स्फुटीकरणम्] प्राग्वन्मन्दफलं खगाच्छकलितं मध्ये तदूनाच्चलाच्छैघ्रार्धं च मृदुस्फुटे धनमृणं केन्द्रेऽजञ्जूकादिके ॥ तस्मान्मन्दफलं ग्रहादविकलं मध्ये तदूनात्पुनस्तद्वच्छीघ्रफलं च तत्र खचरे कृत्स्नं स्फुटोऽसौ भवेत् ॥ १ ॥ [बुधशुक्रयोः स्फुटीकरणम्] ग्रहोनात्स्वचलात्कृत्स्नं फलं शैघ्रं ज्ञशुक्रयोः ॥ मान्दं चैव स्वमन्दोनात्सकलं मध्यमाद् ग्रहात् ॥ २ ॥ [ शीघ्रकर्णमन्दकर्णसाधनविधयः] अग्राफलत्रिगुणयोविवरैक्यमुक्ततं केन्द्रे कुलीरमकरादिगतेऽत्र कोटिः ॥ तद्वर्गबाहुफलवर्गयुतेः पदं स्यात्कर्णो भुजाफलहतत्रिगुणस्य हारः ॥ ३ ॥ Text of Ms. A : [1] प्राग्वन्मंदफल खगाश्छकलितं मध्पे तदूनाक्चला श्छेघ्रार्ध च मृदुस्फुट धभसृण केंद्रजजूकाधिके । तस्मान्मंदफलं ग्रहादविकल मध्पे तदूना पुनस्तद्वियुक्छीघ्रफलं च तत्र खचरे कृत्स्नं स्फुटोसौ भवेत् ॥ । [2] ग्रहोनात्स्ववलात्कृत्स्नं फलं सैःघ्रं ज्ञशुक्रयोः मांदर्वव स्वमंदोनात्सकलं मध्ययाङ्गुहात् । [3] अग्राफलत्रिगुणयोविवरैक्यमुक्तं केन्द्रे कुलीरमकरादिगतेत्र कोटिः तद्वर्गवाहुफलवर्गयुतेः फदं स्पात्कणों भुजाफलहतत्रिगुणस्प हार:। Ms. B: 1 dभावेत् 2 b सैघ्र 2cमांदचैव १०६ वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [अधिकारः II लब्धस्य चापमिह शीघ्रफलं प्रदिष्टमेवं मृदुश्रवणको द्युचरस्य साध्यः । बाह्वग्रयोः स गुणकस्त्रिगुणश्च हारस्ताभ्यामसावसकृदेवमनिश्चलत्वम् ॥ ४ ॥ स्फुटकोटयग्राफलकृतिविवरान्त्यफलगुणकृतियुतेमूलम् । कर्णः स्यादथवा भुजाफलेन विनियोजना नात्र ॥ ५ ॥ तद्युतिविवरहतिः परफलगुणवर्गसंयुक्ता वा स्यात् । कर्णकृतिस्तन्मूलं कर्णो दोःफलगुणं विनैवायम् ॥ ६ ॥ भुजफलरहिताग्रया हता वा युतिरनयोविवरं तदन्वितोना। नयन[२]हतकृती पदे तयोवी भुजफलकोटिकयोः श्रुती प्रदिप्टे ॥ ७ ॥ ' भुजाफलाग्रे स्वविशेषताडिते धनक्षयाह्ने स्वकृतौ बधस्तयोः ॥ बधाद्द्वनिघ्त्रात्स्वविशेषर्वागतात् प्रयोजनान्मूलमुशन्ति वा श्रुतिम् ॥ ८ ॥ Text of Ms. A : [4] लव्दस्प चापमिह श्रीम्रफलं प्रदिष्टमेवं पृदुश्रवणको द्युचरस्प साध्पः वाहूग्रयोस्सगुणकस्त्रिगुणश्च हारस्ताभ्पामसाकसकृदेवमूनिश्चलत्वे । [5] स्फुटकोघग्राफलकृतिविवरांत्पफलगुणकृतियुतेमूलं । कर्णस्स्पादथवा भुजाफलेन विनियोजना नात्र । [6] तघुतिविवरहतिः परफलगुणवर्गसंयुता सा स्पात् । कर्णकृतिस्तन्मूल कणों दो: फर्लगुणिविनैवाघ । [7] भुजफलरहिताश्रया हता वा युति: नयोविवरं तदन्वितोनेना नपनहतकृती पदे तयोवा नुजफलकोटिकयोः श्रुती प्रविष्टे । [8] भुजाफलाश्रेष्टविसेषताडिते धनक्षयाह्ने स्वकृतौ वधौ तयोः । वधाद्विनिघ्रात्स्वविशेषवर्गेिता प्रयोजनान्मूलमुषंति वा श्रुति । Ms. B: 6d दो:फलं० 7 cतयोवी० 7d “तुजफल० 8 c ०वर्गिती 8 d श्रुति परिच्छेदः 2] स्वोच्चनीचग्रहस्फुटीकरणविधिः ৭০ ও दिव्र्त्राग्राफलताडितस्त्रिभगुणः केन्द्रे मृगादिस्थिते व्यासार्धान्त्यफलज्ययोः कृतियुतौ देयः कुलीरादिगे ॥ हेयः स्याच्छवणः पदं परफलव्यासार्धकृत्योर्युतेः व्यासाप्ते श्रुतिवर्गतश्च फलयोः स्यादन्तरेऽग्राफलम् ॥ ९ ॥ भुजफलाग्रसमासहते तु ते निजविशेषहताग्रभुजाफले। धनमृणं क्र[म]शो हतयोस्तयोः पदमुशन्ति तयोरथवा श्रुती ॥ १० ॥ [ग्रहाणा स्फुटगतिसाधनम्] एवं खेचरमेकमेव गणयन् श्वश्चाद्य एव स्फुट भुक्तिः स्याद्विवरावशिष्टमनयोः स्पष्टाऽधिके चेत्परे ॥ वक्राख्याऽद्यतनेऽथवा ग्रहगतेः साध्यं फलं पूर्ववत् मान्दं तद्दलसंस्कृतामपनयेत्तच्छीघ्रभुक्तः पृथक् ॥ ११ ॥ केन्द्रभुतिरवशेषमुच्यते तां स्वशीघ्रफलधन्वभोज्यया। जीवया शशिरसै: [६१] प्रताडयेत् भाजयेच्च चलकर्णसंख्यया ॥ १२ ॥ Text of Ms. A : [9] द्विघ्राग्राफलताडितास्त्रिभगुणः केंद्र पृगादिस्छिते व्यासावांत्पफलज्पयोः कृतिपुतौ दयेः कुलीरादिगे हियस्स्पाक्रवणात्पदं फरफलं व्यासार्घकृत्पोर्तृते: व्पासस्तं श्रुतिवर्गतः च फलयोः स्पादंतरेग्राफलं । [10] भुजफलाग्रसमासहते तु ते निजविशेषहताग्रमुजाफले धनमृणं कसो हतयोः पदमुषंति तयोरथवा श्रुती [11 ] पचं खेचरमेकमेव गणयश्छश्चाघर्दवं स्फुट । भुक्तिस्पाद्विवतावशिष्टमुनयोः स्पष्टादिकेश्चदरा वक्राख्पाघतनेथवा ग्रहगतेस्साध्पं फलं पूर्ववन्मार्द तइलसंस्कृतामपनयेत्रश्छीघ्रमुक्ते: पृथक् । [12] केन्द्रभुतिरवशेषमुच्पते तां स्वशीघ्रफलंधन्वभोज्पया जीवपा शशिरसै। प्रताडयेड्राजयेच्च चलकर्णसंख्पया । Ms. B : 9 a केदेष्टगा० 11 a पवं 11 d ०नयेतश्छी' १०८ वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [ अधिकारः II लब्धमत्र निजकेन्द्रभुक्तितः शोधयेद् गतिफलं धनक्षयः ॥ व्यस्तशुद्धिविकल दलीकृत स्यान्मृदुस्फुटगतौ ततः पुनः । १३ ॥ प्रोक्तवन्मृदुफलं समस्तकं मध्यमग्रहगतौ यथोदितम् ॥ तद्विहीनचलतुङ्गभुक्तितः शीघ्रजं च निखिलं स्फुटं भवेत् ॥ १४ ॥ शोधनीयमपि नो यदा गते: शुध्यतीह चलकेन्द्रज फलम् । भुक्तिमेव फलतस्तदा हरेद् वक्रभुक्तिरवशिष्टकं भवेत् ॥ १५ ॥ [मन्दशीघ्रफलसाधनविधयः] मंदग्रहोनमथवा विचलश्च खेटः केन्द्रं ग्रहे धनमृणं [स्वफलं विधेयम् ॥ मान्दं फलं क्रियतुलादिगते स्वकेन्द्रे शीघ्रोच्चसाधितफलं तु तद]न्यथोक्तम् ॥ १६ ॥ भुजाफलं वाऽयुजि साधयेद्गताद्युजि त्रिभज्योत्क्रमजीवयोः फले । क्षयं क्षयस्वे च धनं धनक्षयौ ग्रहेऽथवा केन्द्रपदक्रमाद् भवेत् ॥ १७ ॥ क्षयस्वं [हि] ग्रहे कुर्यात् फलं जीवान्तरं भवेत् ॥ फलयोर्वा विशेषोत्थं व्यत्यासाच्च चले भवेत् ॥ १८ ॥ Text of Ms. A : [13] लव्दमत्र निजकेंद्रभुक्तितः शोधयेद्गत्तिफलं धनक्षयः व्पस्तशुद्धिविकलं दलीकृतं स्पान्मदुस्फुटगती ततः पुनः । [14] प्रोतवन्मृदुफलसमस्तृक मध्पमग्रहयुतौ यष्ठोदित । तद्विहीनचलकेंद्रयुक्तितशीघ्रजं चानेखिल स्फुट भवेत्। [15] शोधनीयमधिनी पदा गते: शुद्धयतीह चलकेन्द्रजं फलं । भुक्तिमेव फलतस्तदा हरेद्वक्रभुक्तिरवशिष्टकं भवेत् । [16] मंदग्रहोनमथवा विचलश्च खेठ: केंद्र ग्रहे धनसृण --- -- - मन्पश्योक्त । । [17] भुजफलं वायुजि साधूयेद्गताद्युजि त्रिभज्पोत्क्रमतीवयोः फलैः क्षये क्षयस्वे च धते धनक्षपौ ग्रहेथवा केंद्रपदक्रमाद्भवेत् । [18] क्षयरवं ग्रहे कुर्यात्फल जीवांतरं भवेत फलयोर्वा विशेषोत्प व्पत्पासाच्च चलो भवेत् । Ms. B : 15 d भग्वेत् परिच्छेदः 2] स्वोच्चनीचग्रहस्फुटीकरणविधिः Գo S स्वोच्चनीचपरिवर्तशेषकाद् भूदिनैः कृत[४]हतात्पदानि तु । शेषकात् त्रि[३]गुणिताद् गृहाद्यतः पूर्ववच्च भुजकोटिसाधनम् ॥ १९ ॥ मन्दज चलभवं च तद्धतैभूदिनैर्भगणलिप्तिको २१६०० ]द्धृतैः । खेचरस्य भगणावशेषक संस्कृतं कलिकयाखिलैः स्फुटम् ॥ २० ॥ दोःफलेन सवितुश्चरासुभिः स्वेन देशविवरेण चोक्तवत् ॥ संस्कृतं कुदिनभाजितं भवेन्मङ्गलादिखचरः परिस्फुटः ॥ २१ ॥ पदशेषं गतसंज्ञां तदूनकुदिनानि गम्यमपि ते द्वे ॥ षण्णवति[९६]घ्त्रे कुदिनैर्जीवा मौव्र्यन्तराहताच्छेषात् ॥ २२ ॥ कुदिनैर्लब्धयुता ज्या भुजकोटिज्येऽथवा पदानुगते । तत्फलमिलाहनिघ्र चक्रकलाभाजित शेषे ॥ २३ ॥ Text of Ms. A : [19] स्वोच्चनीचपरिवर्तशेषकाद्भूदिनैः कृतहतात्पदानि तु । शेषकात्।त्रिगुणिताद्गृहाघतः पूर्ववच्च भुजकोटिसाधनं । [20] मंंदजं चलभवं च तद्वतैः भूदिमैर्भगणालिप्तिकोद्वृत्तः खेचरस्प भगणावशेषक सक्कृत कलिताखिलै: स्फुट । [21] दोःफलेन सवितुश्चरासुभिः स्वेन देशविवरेण चोक्तवत् संस्कृतं कुदिनभाजितं भवेन्मंगलादिखचरः परिस्फुटः । [22] पदशेषं गतसंज्ञां त्तदूनं कुदितानि गम्पमधिते द्वे । षण्नवतिम्रै कुदिनैजीवा मौव्र्पतराहताश्छेषात् । [23] कुदिनैर्लव्दव्पयुता ज्या भुजकोटिज्पोथवा पदानुगते तत्फलभिनाहनिघ्र चक्रकलाभाजिते शेषे । Ms B: 20 b०द्धृत: 23 a °लँब्द° 23c °मिनाह° ዓፄ c वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [अधिकारः II [भग्रहोदयेभ्यो ग्रहे स्पष्टे तद्वशात् ग्रहकर्माणि] [उपोद्घातः] भग्रहाभ्युदयेभ्यो वा ग्रहे स्पष्टे तु तद्वशात् । तद्दोःफलचराध्वाख्याः संस्काराः परिकीतिताः ॥ २४ ॥ [ अध्वकर्म] स्वोदयभोगोऽभिहतो देशान्तरयोजनैः कुवृत्तहृतः ॥ " प्राग्वद्धनमृष्णमिन्दोर्युगोदयाः प्राग्दिशि निबद्धाः ॥ २५ ॥ जिनभुजकृताष्टकृतकृतद्विशरभुवो [१५२४४८४२२४] मध्यमोदये भुक्तिः । धृतिवसवो [८१८'] नगचंद्राः [१७”] स्तम्बेरमबाहवः [ २८”] कलाद्यैषा ॥ २६ ॥ [भुजान्तरकर्म] यस्योदयगाः खेटास्तन्मध्यस्फुटविशेषलिप्ताम्राः । गतयस्स्वोदयभोगव्यामिश्रितभगणलिप्तिकाभक्ताः ॥ २७ ॥ मध्यादधिके स्पष्टे स्वमृण चोने भुजान्तरं चैतत्। Text of Ms. A : [24] भग्रहाभ्पुदयेभ्पो वा ग्रहे स्पष्टे तु तद्वशात् । तद्दोः:फलचेरावाख्पः संस्कारः परिकीत्तितः । [25] स्वोदपभोगोपहिते देशांतरयोजनै: कुवृत्तहृत: प्राग्वद्धनमृणमिदोर्यथोदयाः प्राग्दिशि निवद्धाः ॥ [26] निजभुजकृताष्टेकृतकृतद्विशरभुवे मध्पमोदये भुक्तिः धृतिवृसवो नगचंद्राः सांमेरमवाहवः कलाद्येषा ॥ [27] पस्पोदयगाः खेटीसून्मध्पस्फुटविशेषलिप्तघा: गतषस्स्वोदयभोगव्पामिश्रितभगणलिप्तिकावक्ताः । [28] मध्पादधिके स्पष्टे स्वमृणं चोने भुजांतरं चैतत् Ms. B : 26 di TTFRIF° परिच्छेदः 2] स्वोच्चनीचग्रहस्फुटीकरणविधिः [चरकर्म] यदुदयगास्तवही या गतयस्तज्जातचरवलेन हताः ॥ २८ ॥ तदहोरात्रासुहृता हीनयुता व्योमवासिनः सर्वे । अश्विन्योदयिकास्तदश्विनीदर्शनान्तरोनयुताः ॥ २९ ॥ स्वोच्चनीचग्रहस्फुटीकरणविधिद्वितीयः । ܢܝܚܡ-ܫ* Text of Ms. A : तदुदयगास्तदहोत्पागतयस्तज्जातरचदलेत हताः ॥ ॥ [29] तदहोरात्रचषहृता हीना युता व्पोमचासिनस्सर्वे अश्चिन्पादपिकास्तदश्चिनीदर्शनांतरोनयुताः ॥ स्वोच्चनीचग्रहस्फुटीकरणविधिद्वितीयः । ዓፄፃ 3. प्रतिमण्डलस्पष्टीकरणविधिः [उपोद्घातः] इदमभिहितं ग्रहाणां स्पष्टीकरणमुच्चनीचविधिनैव ॥ प्रतिमण्डलाख्यमधुना स्पष्टीकरण प्रवक्ष्यामि। १ ।। [अन्त्यफलम्] परिधिगुणा त्रिभजीवा भगणांश[३६०]विभाजिताऽन्त्यफलजीवा ॥ नीचोच्चव्यासदल शरासन चास्य परम फलम्। २ ।। [ं कर्णसाधनविधयः] मृगकक्यादौ केन्द्रे कोटयन्त्यफलज्ययोर्मुतिविशेषः । तद्बाहुज्याकृत्योस्समासमूल श्रुतिर्भवति ॥ ३ ॥ स्पष्टकोटिकोटिज्याकृतिविवरात्त्रिगुणवर्गसंयुक्तात् । [विवरादपि] मूल कणों वा स्याद् विनैव बाहुज्याम् । ४ ।t Text of Ms. A : [1] इदमभिहितं ग्रहाणां स्पष्टाकरणमुच्चनीचविधिनैव प्रतिमंडलाख्पमधुना स्पष्टीकरणं प्रवक्ष्यामि । [2] परिधिगुणास्त्रिभजीजा भगणा । शविभाजितात्पफलजीवा । नौचोच्चव्यासदलं शरसनं चास्य परमफलं ॥ [3] मृगकंच्पादौ केंदे कोटयत्पंफलज्पयोर्मुतिविशेष: तद्वाहुज्पाकृत्पोस्समासमूल श्रुतिर्भवति । {4] स्फुटकीटिकोटिवाकृतिविवरात्त्रिगुणवर्गसंयुत्कात् मूल कणों वा स्पाद्विनैव पाहुज्पां। Ms. B : 1 b ëqedë e परिच्छेदः 3] प्रतिमण्डलस्पष्टीकरणविधिः ፃፃፍ तद्योगान्तरघातत्रिज्याकृतियोगविवरमूल यत् । मृगमुखशशिभवनादौ कर्णो वा स्याद् विनैव बाहुज्याम् ॥ ५ ॥ द्विघ्राग्रज्याभ्यस्ता परमफलज्या मृगादिगे योज्या । त्रिज्यापरफलमौव्यों: कृतियोगे कर्कटादिगे शोध्या ॥ ६ ॥ केन्द्रे तस्मान्मूल कणों वा स्याद् विनैव बाहुज्याम् । [ कोटिज्या] त्रिज्यान्त्यफलज्याकृतियुत्या श्रवणवर्गविवरं यत् ॥ ७ ॥ तद्दलितं प्रविभक्त परमफलमौव्यऽिथ कोटिजीवा स्यात्। अपरेष्टश्रुतियोगात्तद्विवरघ्नात्पदं वा स्यात् ॥ ८ ॥ [पुनः कर्णसाधनम्] कोटिभुजान्तरनित्रो भुजाग्रयोगोद्धवस्तदूनयुते । कोटिभुजकृती द्वित्रे तन्मूले स्तोऽथवा श्रवणौ। ९ ॥ Text of Ms. A : [5] तद्योगांतरघातस्त्रिज्याकृतियोगविवरमूल पत् । मृगमुखशशिभवभादौ कण वा स्पाद्विनैव वाहुज्पां। [6] द्विघ्राग्रज्पाम्पस्ता परमफलज्पा मृगदिके योज्पा। ज्यापरफलमौव्परः कृतियुगे कर्कटादिगे शोध्पा । [7] केंद्रे तस्मान्मूल कणों वा स्पाद्विनैव वाहुज्पां। ज्पांत्पफलज्पायुतिकृत्पाश्रवणविचारं यत् । [8] तद्दलित प्रविभत्क परफलमौव्पथि कोटिजीव्प स्पात् अपरेष्टश्रुतियोगात्तद्दिवरघ्रात्पदं वा स्पात् । [9] कोटिभुजांतरतिध्वो भुजाग्रयोगोद्भवं तदूनयुते कोटिभुजकृती द्विधे तन्म्रले स्वोप्पवा श्रवणौ। Ms. B : 9 d. TarqąTT ዓዊኳ वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [ अधिकारः II निजयुतिहतभुजकोट्यौ कोटिभुजे स्वान्तराहते स्वमृणम् । मूले श्रुती द्विगुणिताद् वधात्पदं वाऽन्तरकृतियुतात् ॥ १० ॥ [ग्रहस्पष्टीकरणम्] [मंदशीघ्रफले] त्रिज्याहता भुजज्या कर्णहृताऽऽप्तस्य कार्मुकं तु फलम् ॥ देयं मन्दे शोध्यं शीघ्रोच्चे स्यात्स्फुटो द्युच्चरः ॥ ११ ॥ [फलसंस्कारविधिः] अविकृत आद्य चरणे भगणदलाच्छोधित द्वितीयेऽस्मिन्। षड्गृहयुत तृतीये भगणाच्छुद्ध चतुर्थपदे। १२ ॥ [पदज्ञानम्] * अग्राऽन्त्यफलज्यातो[ऽग्रे] यदि पतति तदा प्रथमचतुर्थे ॥ सैवाग्रज्यान्तश्चेत्पतति तदा मध्यमे ज्ञेये ॥ १३ ॥ मध्यपदे वा परफलरहिते तथाऽधिके [[पदे] शेषे । पदसंज्ञा चामीभिः फलावगतिरुक्तवच्चान्यत् ॥ १४ ॥ Text clf Ms. A : [10] निजयुतिहतभुजकोष्वी कोटिहते स्वांतराहते स्वमृण । मूले श्रुती द्विगुणिताद्वधात्पदं वांतरकृतिघुतात् । [11 ] त्रिज्याहता भुजज्पा कर्णहृतास्तस्प कार्मुकतु फलं । देयं मध्पे शोध्यं शीघ्रोच्चे स्पात्स्फुटी द्युचरः । ! 12] अविकृत पादे चरणे भगणदलास्छोधित द्वितीयस्मिन् षङ्गृहयुत तृतीये भगणाश्छुद्ध चतुर्थपदे। [13] अग्रयांत्पफलज्यातो। यदि पतति तदा प्रथमचरणे संवाग्रज्यातच्चेत्पतति तदा मध्पमे ज्ञेयो ! [14] मध्पपदे वा परफलहिने तथाधिके शेषे । पदसंज्ञा चामीभिः फलावगतिरुत्तरत्रान्पत् । Ms. B: 12 b ofert परिच्छेदः 3] प्रतिमण्डलस्पष्टीकरणविधिः ዓ q¥ [प्रकारान्तरेण ग्रहस्पष्टीकरणम्] मध्यस्य स्फुटमंदेन विवरार्ध तु मध्यमे । स्पष्टे च मध्यमादूने क्षयस्स्वमधिके तथा । १५ ॥ तत्स्फुटतरान्तरार्ध च तत्रैव स्याद्यथोक्तवत्स्वमृणम् ॥ स्फुटमंदेनान्त्यस्य भवेद्विवरमशेष ग्रहे मध्ये । १६ ॥ तत्स्पष्टशीघ्रयोः स्यात्तत्रैवाशेषमन्तरं स्पष्टः । द्वाभ्यामिन्दुजशुक्रावेकेन ब्रघ्रशीतकरौ। १७ ॥ [स्पष्टगतिसाधनम्] निजफलभोजयज्याष्ट्t केन्द्रगतिश्चाद्यजीवया भक्ता । त्रिज्याघ्रा कर्णहृता लब्धोनयुता स्वशीघ्रमन्दगतिः । १८ ॥ ग्रहवदनयोविशेषौ दिविचरभुतयां दिवौकसी भुक्ति:। संस्कायौ' स्पष्टा स्यात्स्वदर्लनिखिलैर्धनर्णवशात् ॥ १९ ॥ Text of Ms. A : [15] मध्यस्प स्फुटमंदन विवराध नु मधामे स्फष्टोच्च मध्यमादूनक्षयस्खमधिके तथा । [16] तत्स्फुटचरांतरार्ध ततैव स्था|धृथोत्तवत्स्वमृणं । स्फुटंमदेनात्पस्म भवेद्विवरमशेष ग्रहे मध्ये । [17] तत्स्पष्टशीघ्रयोस्स्पाक्तत्रपाशेषमंतरं स्पष्ट: द्वाभ्यामंतरशुक्रावेकेन ब्रम्रशीतकरौ । } 18] निजफलभोजपाज्पाम्रा केंद्रगतिश्चाद्यजीवया भक्ता । त्रिज्पाम्रा कर्णहता लव्दोनहृता स्वशीघ्रमंदगतिः । {19] ग्रहवदनयोविशेषौर्दिविचरभुतया दिवौकसे भुक्ति: संस्कायें स्पष्टे स्पात्स्वडि निखिलैर्धनर्णवगात् । Ms. B: 15 b is qarq ዓዓዪ वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [ अधिकारः II [शीघ्रमन्दफले] चलमन्ददोर्गुणौ। वा निजान्त्यफलजीवया हतौ भक्तौ । कर्णव्यासाधाभ्यां फलधनुषी [शीघ्रमन्दफले] ॥ २० । [स्पष्टग्रहात् मध्यग्रहानयनम्] शीघ्रात्स्पष्टग्रहोनाच्चलफलमखिलं खेचरे स्यादनष्टे व्यत्यासात्स्पष्टसंज्ञे धनमृणमसकृत्स्यान्मृदुस्पष्टसंज्ञः ॥ तस्मान्मन्दोच्चहीनान् मृदुष्फलमपि च व्यत्ययादेव कृत्स्नं तत्रानष्टे क्षयःस्वं गदितवदसकृन्मध्यमोऽन्यच्च तस्मात् ॥ २१ ॥ प्रतिमण्डलस्पष्टीकरणविधिस्तृतीयः॥ Text of Ms. A : [20] चलमंददोर्गुणी वा निजांत्पफलजीवया हती भक्तों कर्णव्पासार्धाभ्पां फलधनुषी [21] शीघ्रात्स्फष्टग्रहोनाच्चलफलमंखिलं खेचरस्स्पादनष्ठे व्पत्पासात्स्पष्टसंज्ञे धनमृणमसकृत्स्पान्मृदुःस्पष्टसंज्ञः । तस्मान्मंदोच्चहीनान्मृदुष्फलमपि चच्पत्पयदिव कृत्स्नं तत्रानेष्ट क्षयस्स्वं गदित्तवदसकृन्मृध्पमौन्पश्चत्तस्मात् प्रतिमंडलस्पष्टीकरणविधिः । 4. ज्याभिविना स्फुटीकरणविधिः [उपोद्घातः] त्रिज्याशकलैद्युसदां स्पष्टीकरण मयेरित विधिवत् । अधुना विनैव मौवींशकलैर्वक्ष्ये स्फुटीकरणम् ॥ १ ॥ [भुजांशैः पिण्डाख्यराशिसाधनम्।] चक्रार्धाशा भुजांशैविरहितनिहतास्तद्विहीनैविभक्ताः खव्योमेष्वभ्रवेदैः [४०५००] सलिलनिधि[४]हताः पिण्डराशिः प्रदिष्टः ॥ षड्भांश[१८०]म्रा भुजांशा निजकृतिरहितास्तत्तुरीयांशहीने: भक्ताः स्यात्पिण्डराशिविशिखनयनभूव्योमशीतांशुभि[१०१२५]र्वा ॥ २ ॥ [ततः भुजकोटिज्ययोः मन्दशीघ्रफलयोश्च साधनम्] परफलगुणनिघ्ना स्यात्फलज्या त्रिमौव्या भवति हि भुजजीवा एवमन्याहतेऽपि ॥ मृदुफलमिह साध्यं प्रोक्तवद्बाहुभागैः त्वरफलमपि चैवं बाहुकोटच्यंशकैः स्वैः ॥ ३ ॥ Text of Ms. A : [1] त्रिज्पासकलैर्युसदां स्पष्टीकरण मयेरित विधिवत् । अधुना विनैव मौवांशिकलैर्वक्ष्पे स्फुटीकरण । [2] चक्राधाँशा भुजांशैविरहितनिहितास्तद्दिहीनैविभक्तः खव्पेमेष्वभ्रवेदैस्सलिलनिषिहताः पिष्टराणिः प्रदिष्टः षड्भांध्रा भुजांशा निजकृतिरहितास्तुरोपांशहीनैर्भक्ता स्पात्र्षिडराशिविशिखनयनभूव्योमश्रीशीतiशुभिर्वा । [3] परफलगुणनिम्रस्स्पात्फलज्पा त्रिमौव्पा भवति हि भुजजीवा धैवमन्पाहत्तेपि मृदुफलमिह साध्पं प्रोतवद्वाहुभागैस्वफकलमपि चैवं वाहुकोद्यशर्कस्खे: ।। Ms. B : 1 a ocjeачо 2 b garao ፃፃ። वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [3rfaqąFre: II [ज्यातः चापानयनम्] त्रिभवनगुणयुक्तो ज्यातुरीयोऽत्र हारो विशिखरविखचन्द्वै[१०१२५]स्ताडितायास्तु मौव्र्याः । खखविशिखखवेदै[४०५००]राहता वेष्टजीवा त्रिभगुण-कृति[४]घात-ज्यासमासेन भक्ता ॥ ४ ॥ फलहीना नवतिकृति[८१००]स्तन्मूलेन च वजिता नवतिः [९०] ॥ शेष धनुरथवा यत्त्रिज्याखण्डैविनैव फलम् ॥ ५ ॥ [ग्रहाणामष्टधा गति:} स्फुटमध्यमखेचरान्तरं दलितं मध्यखगात्स्फुटेऽल्पके । स्वमृणं महति स्फुटोनिते स्वचलेऽस्मिन् भवनेषु खेचरः ॥ ६ ॥ अतिशीघ्रगतिः शीघ्रो निसर्गकस्तदनु भार्धयोराद्ये ॥ मन्दोऽपरेऽतिमन्दो वक्री भे तदनु भेऽतिवक्रगः ॥ ७ ॥ चक्रच्युतेऽपि चास्मिन् ग्रहचारश्चैष एव निदिष्टः ॥ चक्रच्युतस्य मन्दा ग्रहस्य भुक्तिः कुटिलसंज्ञा ॥ ८ ॥ Text of Ms. A : [4] त्रिभनवगुणधुत्कौ ज्पांतरीयोत्र हारो विशिखरविखचंद्रस्तोडितायास्तु मोव्प: खखविशिखखवेदैराहतो वेष्टजीवा त्रिभगुणकृतिघातज्यासमासेन भत्का । [5] फलहीना नवतिकृतिस्तन्मूलेन न च वजिता नवतिः शेषधनुरंधवा घत्त्रिज्पाखंडैविनैव फल। [6] स्फुटमध्पमखेचरांतरं दलितं मध्यखगात्स्फुटोल्पके स्वमृणं महति स्फुटानिते स्वदलेस्मिन् भवतेपु खेचरः । [7] अतिशीघ्रगतिः शीघ्रा रिसर्गतस्वदनु भावयोराद्ये । मंदो परेतिमंदो वक्री भे तदमु भेतिवक्रगाः । [8] चक्रच्पुतेपि चास्मिन्ग्रहचारौष मेव निदिष्ट: चक्रच्पुतस्प मंदा ग्रहस्य भुक्तिः कुटिलसंज्ञा । । परिच्छेदः 4] ज्याभिविना स्पष्टीकरणविधिः ԳԳՏ [वक्रानुवक्रगत्योरारम्भे ग्रहाणां शीघ्रकेन्द्रभागाः] रामाष्टिभिः [१६३] क्षितिसुतः चलकेन्द्रभागैः वक्रीन्दुजोऽक्षमनुभिः [१४५] गुरुरङ्गसूर्येः [१२६.] ॥ शुक्रः शरर्तुशशिभिः [१६५] शनिरग्निरुद्रैः [११३] चक्रच्युतैः कुटिलगाः कथितास्त्वमीभिः ॥ ९ ॥ [ग्रहाणां वक्रगति-ऋजुगतिदिनानि] पञ्चर्तवः[६५] कुदरत्रा [२१] बाहुशिवा [११२] द्वीषवो [५२] द्विगुणचंद्राः [१३२] । वक्रदिनान्युर्वीजानि निरंशदिनशोधिताण्यृजूनि स्युः ॥ १० ॥ [ग्रहाणां निरंशदिनानि] खाष्टनगा[७८०] रसरुद्रा [११६] नवनवरामाः [ ३९९] पयोधिधीपवनाः [५८४] ॥ वसुशैलगुणाः [ ३७८] क्रमशो भौमादीनां निरंशनिशाः ॥ ११ ॥ [ग्रहाणां पूर्वोदये पश्चिमास्ते वा शीघ्रवेन्द्रांशाः] धीयमर्ल[२८]स्त्रिखपक्षे[२०३]|विश्र्व[१३]स्त्रिमतीन्चुभि[१८३]र्नगशशांकॅ:[१७] । दृश्याः प्रागपरायां च्युतैर्भचक्रादिमेऽदृश्याः ॥ १२ ॥ Text of Ms. A : [9] रामाष्टिभिः क्षितिसुतः चलकेन्द्रभार्गे वक्रन्दुजोक्षमनुभिर्गुरुरंगसूयैः शुक्रः शरर्तुशशिभिः शनिरग्निरुद्रैः चक्रच्पुतैः कुटिलगाः कथितास्त्वमोभिः ।। ॥ [10] पंचर्तवः कृदस्रा वाहुशिवा द्वीष्टवो द्वगुणचंद्राः वक्रदिनान्पुर्वीजात्रिरशदितशोधितानजूनि स्पुः [11] खाष्टनगा रसरुद्रा नवनवरागाः पयोधि"धीयवना: वसुशैलगुणाः क्रमशो भोमादीनां तिरंशनिशाः [12] धीयमलैस्त्रिखपक्षैर्विश्वैस्त्रिमतीदुभिर्नगशशांकदृश्याः प्रागपराया च्पुता भातो दृश्याः । । Ms. B : 9 a °भागै 9 b वैक्रेन्दु° 11 b °धीपवनाः ዓቕe वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [ अधिकार: II [बुधशुक्रयोः पश्चिमास्ते शीघ्रकेन्द्रांशाः] विपरीतदिशोरेवं ज्ञसितौ तानै[४९]जिनै[२४]श्चलैभगैि: । एष्यातीतकलाभ्यः स्वकेन्द्रभुक्तया दिनानि स्युः ॥ १३ ॥ ]ग्रहाणामस्तोदयदिनानि [ ܡ नखेन्दवो[१२०]ऽष्टि:[१६] खगुणा [३०I द्विजिह्वाः [८] षट्पुष्करा[३६]ण्यस्तदिनानि पश्चात् ॥ प्राच्यां च चंद्रात्मजदैत्यगुर्वोर्दन्ताः [ ३२] शरव्योम्निचराः[७५] प्रदिष्टाः ॥ १४ ॥ खाङ्गर्तुभिः [६६०] कृतगुणैः [३४] नवाङ्गरामैः [ ३६९] महीविशिखपक्षैः [२५१ ॥ द्विकृतगुणैः [ ३४२] भौमाद्याः [पश्चात्] पुनरस्तमायान्ति ॥ १५ ॥ ज्याभिविना स्पष्टीकरणविधिश्चतुर्थः ॥ Text of Ms. A : [13] विपरीतदिशोरेवं ज्ञसितौ तार्नजिर्नर्जगुर्भागैः एष्पातीतकलाभ्पस्स्वकेन्दुभुक्त्या दिनानि स्पुः [14] नखेन्दवोष्टिः खगुणा द्विजिह्वा ष्पद्यप्कराण्र्कदिनानि पश्चात् प्राच्पां च चंद्रात्मजदैत्यगुर्वो दंताः शरव्योम्रिचराः प्रदिष्टाः ॥ [15] खांगतुभिः कृतगुणो न्नवांगरामैः महीविशिखपक्षै द्विकृतगुणेंभौमाद्याः पुनरस्तेभायांति । ज्याविधिना स्पष्टीकरणविधिश्चतुर्थः ॥ Ms. B : 14 b eţelego 5. फलज्यास्फुटीकरणविधिः [उपोद्घातः] भुजकोटिफलश्रवर्णद्युसदां स्फुटताऽभिहिता हि मया विविधा । कथयाम्यधुनाऽतिविवेक[युतः] स्फुटतां भुजयाऽहमवाप्तवरः ॥ १ ॥ [ज्यान्तरसम्बन्धि-मन्दशीघ्रफलैः स्पष्टग्रहसाधनम्।] · [ प्रथमविधिः] निजवृत्तगुणाः क्रमकेन्द्रगुणा भगणांश[३६०]हृताः फलचापकलाः । द्युचरस्य फलान्यनुपातफलं मृदुजं चलजं त्वसकृद्द्युचरे ॥ २ ॥ [द्वितीयविधिः ] महति केन्द्रपदे चलदोःकला विरहिताः खलु तेन फलेन यत् ॥ भवति चापहृतादपि बाहुतो लघुनि सैव युताद्धनुषा हृतात् ॥ ३ ॥ फल तत्स्याच्छेष फलविवरनिघ्र स्वफलयोविशेषेणैवाप्त लघुनि च पदे चापमधिकम् । महत्येवं हारः फलमधिकमाप्त्या चलफलं विधेयं प्राग्वत्तत्स्वमृणमथवैवं दिविचरे ॥ ४ ॥ Text of Ms. A : [1] भुजकोटिफलश्रवर्णद्युसदां स्फुठताभिहिता हि मया विविधा कथयाम्पधुनातिविवेक स्फुटती भुजयाहमवाप्तवर: [2] तिजवृत्तगुणाः क्रमशोवगुणा भगणांशहृताः फलचापफलाः व्पुचरफलान्पनुपातफल मृदुज चलज त्वसकुद्द्युचरे। [3] महति केन्द्रफले चलदोःकला विरहिताः खलु तेन फलेत यत् भवति वापहृतादपि वाहुतो लघुनि दैवयुता धनुषा हृताः । [4] फलं तत्स्पाश्छेषं फलविवरनिघ्रं स्वफलयोविशेषोणैवोनं लघुनि च पदे चापमधिकं । महत्पेवं हारः फलमधिकमाप्त्पा चलफलं विधेयं प्राग्वत्तत्स्वमृणामथवैवं दिविचरे । Ms. B: 1 bस्फुटत° 1 dस्फुटतां° १२२ वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [ अधिकास्: II [प्रकारान्तरेण मन्दशीघ्रफलसाधनम्] फलखण्डकसंख्ययोहँतिः फलयुग्धीनमनल्पकाल्पयोः । पदयोर्धनमत्र केन्द्रकं फलमेतैरनुपाततोऽथवा ॥ ५ ॥ [वक्रग्रहस्य केन्द्रगतिः।] केन्द्रभुक्तिनिहतं कलान्तरं खेटहारभजितं यथोक्तवत् ॥ वक्रजं मृदुफलं गताविह व्यत्ययेन गदिताद्धनक्षयात् ॥ ६ ॥ [ वक्रानुवक्रकेन्द्रसाधनम्।] [ प्रथमविधिः] केन्द्रभुतिकलिकाहत धनुः शीघ्रभुक्तिभजित पदेऽल्पके । यस्य केन्द्रविवरस्य तत्समं षड्भयुक्तमनुवक्रकेन्द्रकम् ॥ ७ ॥ [द्वितीयविधिः] त्रिज्याघ्रा केन्द्रभुक्तिश्चलगतिभजिता वक्रकर्णस्ततोऽपि प्राग्वद्बाह्वग्रजीवे भुजफलधनुषो भोग्यजीवाहतोऽसौ । अाद्यज्याहृच्च कर्णः पुनरखिलमिदं कर्म यावत्स्थिरत्वं कोटिज्याधन्वयुक्त त्रिभमिह गदित वक्रकेन्द्र ग्रहस्य । ८ । Text of Ms. A : [5] फलखंडकसंख्पपा हतं फलयुग्धीनमनल्पकाल्पयोः पदयोर्धनमत्र केन्द्रक फलमैतेरनुपातत्त्तोथवा । [6] केन्द्रमुतिनिहित कलांतरं खेटहारमजित यथोक्तवत्। वक्रजं मृदुफलं गत्ताविह व्पत्पयेन गदिताद्धतक्षयात् । [7] केन्द्रभुक्तिकलिकहत धनु शीघ्रभुक्तिभजित पदेल्पके । यस्प केन्द्रविवरस्प तत्समं षड्भपुक्तमनुवक्रकेन्द्रको । [8] त्रिज्पाघा केन्द्रभुक्तिश्चलगतिभजिता वक्रकर्णस्ततोपि । प्राग्वद्वाह्नग्रजीवे भुजफलधनुषो भोग्पजीवाहतोसौ अाद्यज्पाहृच्च कर्णः पुनरखिलमिदं कर्म यावत्स्छिस्त्वं कोटिज्पाधन्वयुक्त त्रिभमिह गदित वक्रकेंद्रे ग्रहस्प । परिच्छेदः 5] फलज्यास्फुटीकरणविधिः १२३ [वक्रगतेः प्रदर्शनम्।] [वक्राद्यन्तज्ञानम्] शीघ्रोच्चनीचवृत्तान्मृगकक्र्यादिप्रवृत्तसूत्रस्य । भूमध्ययुतेर्यत्र च वृत्तस्पशोंऽस्ति तत्रैव ॥ ९ ॥ अनुवक्रवक्रकेन्द्रे, केषांचिदथाल्पके पदेऽन्ते च । बहुशः कोटच्या श्रुत्या वाऽत्र विधिवत् प्रवक्ष्येऽहम् ॥ १० ॥ [तत्र कोटिफलम्] त्रिज्यान्त्यफलज्याकृतियोगेन विभाजयेत् त्रिज्या । द्विघ्त्राऽन्त्य[फलज्या ]कृतिनिघ्राऽऽप्त[फलं] कुटिलकोटेः ॥ ११ ॥ [बाहुफलम्] त्रिज्यान्त्यफलज्याहतिवर्गात्संशोध्य वर्गवर्गमपि । परफलगुणस्य शेष व्य[न्त्य]फलकृतियोगसंगुणितम्। १२ । त्रिज्याकृतिपरमफलज्यावधवर्गाद्विशोध्य शेषपदम् । संशोध्य वधाल्लब्ध योगेन फल कुटिलबाहोः । १३ ॥ Text of Ms. A : [9] शीघ्रोच्चनीचवृत्तान्मृगकवर्भादिप्रवृत्तसूत्रस्प । भूमध्पयुतेर्पत्र व वृत्तस्मशोत्र तवैव ॥ [10] अनुवक्रवक्रकेंद्रे केषांचिदथाल्पके पदेते च । वहुशः कोद्या श्रुत्पा सात्र विधिवत्प्रवक्ष्पेहँ । । [11] त्रिज्पोत्पफलज्पाकृतियोगेन विभाजयेत्त्रिज्पो । द्विघ्रांत्पकृतिनिम्रामाप्तकुटिलकोटिः । [12] त्रिज्पांत्पफलज्पाहतिवर्गात्संशोध्य वर्गवर्गमपि ॥ परफफलगुणशेष व्पंशफलगुणकृतियोगसंगुणित। [13] त्रिज्पाकृतिवपरमफलज्पावधवर्गद्दिशोध्प शेषपर्द । संशोध्प वधाल्लव्द योगेत फल कुटिलवाहोः । Ms. B : 9 b cकक्मदि० 10 d सान्तविधि° 13 b oपदं 13 c ०ल्लब्द 13 d योगेन १२४ वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [3fgąFTR: II [उपकोटि-उपभुज-उपकर्णा: कुटिलकर्णश्च] कोटिफलोना त्रिज्या ह्यपकोटिः, परमफलगुणो हीनः ॥ बाहुफलेनोपभुजोऽग्राफलतत्कृतिसमासमूल यत्। १४ ॥ उपकणोंऽसौ हीनस्तेन व्यन्त्यफलगुणकृतियुतिपदम् । कुटिलश्रुतिरुपकोटिकबाहुफलद्विगतयोगपदम्। १५ ॥ वाऽनृजुकर्णो दोःफलमुपक[र्ण]हतं समीपबाहुहृतम् । वाऽनृजुकर्णः कोटच्योपकर्णकोटच्योर्बधादाप्तम् ॥ १६ ॥ [वाऽ]नृजुक[र्ण]स्त्र्यन्त्यफलजीवयोः कृतियुतेर्मूलम् ॥ दो:फलहत विभक्त परफलमौव्यर्र कुटिलकर्णः। १७ । [ स्थितिविशेषाः]] बाहुज्यासमकणें परफलेनान्वित त्रिभ केन्द्रम्। त्रिज्यातुल्यश्रवणे परमफलगुणखण्डचापयुतम् ॥ १८ ॥ अन्त्यफल[ज्या]कृत्या द्विगुणितया संयुक्तात्त्रिगुणवर्गात् । मूलं परमफलज्यारहितं कोटिः श्रुतिश्च हीनपदे ॥ १९ ॥ Text of Ms. A ; [14] कोटिफलोना त्रिज्या ह्यूपकोटि: परमफलगुणो हीन वाहुफलेनोपभुजेग्राफलतक्षतिसमासमूल तत्। [15] उपकणोंसो हीनस्तेन ट्पंशफलगुणकृतियुतिपदं कुटिलश्रुतिरुपकोटिकवाहुफलद्विगतियोगफल । । [161 वानृजुकणों दो:फलमुपकहत समीपबाहुहृत वांहूनृजूकर्णः कीद्योपकर्णकोद्योर्वधादाप्तं । [17] नृजुकस्त्वंत्पफलजीवयोः कृत्तिघुतिर्मूलं । दो:फलहतविभत्क परफलमौव्प:ि कुटिलकल: । [18] वाहुज्पासमकण परफलेनान्वितं त्रिभ: केंद्र। त्रिज्यातुल्पश्रवणे परमफलगुणाखंडचापयुतं [19] अंत्पफलकृत्पा द्विगुणितया संयुक्तात्त्रिगुणवर्गात् । मूल परमफलज्पारहित कोटि: श्रुतिश्च होनपदे। परिच्छेदः 5] .. फलज्यास्फुटीकरणविधिः १२५ राशिज्यासंगुणितात् त्रिगुणात् कोटिगुणोऽथ हीनपदे । अन्त्यफलजीवयाप्तात् परमफलज्यासमे कणें । २० ॥ परमफलज्योनाच्चेद् व्यासार्धाच्छेषं नोनमप्यस्ति । परफलमौव्यर्गः कर्णस्तत्तुल्यस्तदधिको वास्ति ॥ २१ ॥ त्रिज्यान्त्यफलज्यायुतितुल्यः कर्णो ग्रहे स्वोच्चसंस्थे ॥ तद्वियुतिसमे कर्णे केन्द्रं परिपूर्णराशिषट्कगतम् ॥ २२ ॥ [वक्रगतिसाधनम्।] मृदुवृत्त-केन्द्रभुक्त्योर्वधाद्भभागा[ ३६०]प्तहीनयुग्भुक्तिः ॥ तच्छीघ्रभुक्तिविवरत्रिज्याघातात् प्राप्तेन शीघ्रेण ॥ २३ ॥ कणेंनाप्तफलाभ्यां चलभुत्तविवरात्स्वेतरे भुती । वक्रे स्पष्टगतावपि वक्रारंभे गतिः शून्यम् ॥ २४ ॥ Text of Ms. A : [20] राशिज्पासंगुणितात्त्रिगुणा कोटिगुंणेथ हीनपदे अत्पफलजीवयाप्त परमफलजपास मे कण । [21] परमफलज्पोनाच्चेद्वयासार्धाश्छेषशूनमप्पस्ति परफलमौव्पर्गः कर्णस्तत्तुल्पस्तदधिके तास्ति । [22] त्रिज्पांत्पफलज्पायुतितुल्पः कर्णो ग्रहो स्वयोस्सौम्पे । तद्वियुतिसमे कर्ण केंद्र परिपूर्णराशिषट्कगतं । [23] मृदुवृतकिट्रॅभुक्त्योर्वधाद्भागाप्तहीनयुग्भुत्कः तश्छीघ्रभुत्किविविरत्रिज्पाघातात्पाठेन दीर्घण , [24] कणनाप्तफलाभ्पां चलभुत्केर्विवराकेपरे भुत्की। वक्रे स्पष्टगतावपि वक्रारंभे गतिः शून्पं ॥ Ms. B : 23 a foão १२६ वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [अधिकारः II [भुजकोटिज्ययोयोंगे ज्ञाते तदानयनम्] भुजकोटियुतित्रिज्यावर्गान्तरभेद-[योग]दलकृत्योः । अन्तरमूल युक्त योगाधेनैकजीवा सा ॥ २५ । [भुजकोटिज्ययौरन्तरे ज्ञाते तदानयम्] व्यासार्धकृतिद्विघ्ना ज्यान्तरवर्गोनिता ततो मूलम् ॥ विवरयुतोनं दलितं भुजकोटिज्ये श्रुतिश्च ततः ॥ २६ ॥ [भुजकोटिज्ययोर्योगान्तरयोः ज्ञाते तदानयनम्] · द्विघ्रार्धराशि[योगः] जीवायोगः परस्तथा शून्यम् ॥ विवरं च भवति कोटिः कर्णदोर्गुणयोस्स्वार्धराशिपदे ॥ २७ ॥ [ग्रहोदये शीघ्रकेन्द्रम्] • दृगदृश्यकाललिप्ताः खगुण[३०]न्नास्स्वोदयासुभक्ताः प्राक् । स्वास्तविलग्नासुहृताः [प]श्चाद्भागान्विताः केन्द्रम् ॥ २८ ॥ फलगुणतो भुजभागा दृगदृश्यकलान्विता ज्ञभार्गवयोः । अतिचारिणोविहीना वक़गयोः केन्द्रमुद्दिष्टम्। २९ ॥ Text of Ms. A : [25] भुजकोटियुतत्रिज्पावर्गातरभेदलकृत्पा : अंत्समूल घुल्क योगाधेनैकजीवा सा । [26] व्यासार्धकृतिडित्राघाँतरवगनि। ता ततो मूक। विविरयुतीन दलितं भुजकोटिज्पे खुतिश्च तत। [27] द्विघ्रार्धराशेः” “ ” – ” जीवायोग्गः परस्तथा शून्पं । विवरं च भवति कोटिकर्णदोर्गुणयोस्स्मार्धराशिपदे । [28] दृगदृश्पकलालिप्ताः खणगुघ्रास्स्वोदयासुभक्ताः प्राक् स्वाप्तविलग्नासुहृताः श्चाद्भागान्विताः केन्द्रं । [29] फलगुणितो भुजिघातादृगदृश्पकलान्विता ज्ञभार्गवयोः अतिचारिणी विहीना वक्रगयोः केन्द्रमुद्दिष्ट। Ms. B : 27 b arTT: परिच्छेदः 5] फलज्यास्फुटीकरणविधिः १२७. [वक्रदिवसाः] अस्तोदयकेन्द्रान्तरकलिकाः केन्द्रगतिभाजिता दिवसाः । वक़ानुवक्रकेन्द्रान्तरलिप्तास्वेवं वक्राहा: ।। ३० ॥ दृश्याद्दृश्यदिवसाः युगकेन्द्रभगणभक्ता युगभूदिवसा निरंशदिवसास्स्युः ॥ अस्तदिनोना दृश्या दि[वसा मि]लिताश्च सितज्ञयोः ॥ ३१ ॥ [ग्रहस्फुटीकरणविधयः] [ब्रह्मगुप्तसम्मतविधिः] मध्येऽखिलं मंदफलं तदूनाच्चलाच्चलाख्यं च पुनश्च तस्मात् ॥ मन्दोद्भवं मध्यखगे चलोत्थं तदूनशीघ्रादसकृत्स्फुटेऽस्मिन् ॥ ३२ ॥ [बुधशुक्रसाधनाय अार्यभटसम्मतविधिः] व्यस्तं चलोत्थस्य दलं स्वमन्दे तदूनमध्यान्मृदुजं समस्तम् ॥ मध्ये तदूनात्स्वचलाच्चलोत्थं तस्मिन् समस्तं भवति, स्फुटे स्तः ॥ ३३ ॥ Text of Ms. A : [30] अस्तोदकेयन्द्रांतः कलिकाः केन्द्रगतिभाजिता दिवसाः वक्रानुवक्रकेन्द्रांतरलिप्तास्वैव वक्राहाः ॥ [31] युगकेन्द्रभाणभत्का युगभूदिवसा निरंशदिवसास्स्पुः अस्तादिनोनदृश्पा दिलिताश्च सितज्ञयोः ॥ [32] मध्पखिलं मंदफलं तद्नांश्चलाच्चलाख्पं च पुनस्तस्मात् मंदोद्धवं मध्यखगें चलोत्थ तदूनशीघ्रादसकृत्स्पुटेस्मिन्। [33] व्पस्तं चलोत्थस्प चलं स्वमंदं । तदूनमध्पान्मृदुजं समास्तं । मध्पे तदूनात्स्वचलाच्चलोत्थं तस्मिन्समस्तं भवति स्फुटे स्तः ॥ Ms. B : 31 a °द्रभगणभत्का 31 c दृश्या दिलिताश्च Aマー वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [अधिकारः II [ सूर्यसिद्धान्तसम्मतविधिः] मध्यमश्चलदलार्धसंस्कृतो मं[द]जेन दलितेन सैव हि। मन्दजं सकलमेव [म]ध्यमे शीघ्रजं [च] निखिलं परिस्फुटः ॥ ३४ ॥ [मन्दकर्णानयनविधिः] इष्टच्छेदहते फले मृदुफलप्रोत हुते त्रिगृहात् रूपेणैकविवधितेन समता छेदेन यावत्स्फुटः ॥ [अन्यो ग्रहस्फुटीकरणविधिः] आद्य मध्य[म]खेचरान्मृदुफलं शेषं तु शीघ्रस्फुटातू मध्ये मन्दफल तदूनितचलाच्छेघ्र च मन्दस्फुटे ॥ ३५ ॥ [कोटि विना शीघ्रकर्णसाधनम्। परमफलकेन्द्रजीवाघातात् फलजीवया हृतात्कर्णः । कोटिं विनाऽथवा स्यात् त्रिज्या दोःफलसमभ्यासात् ॥ ३६ ॥ फलज्यास्फुटीकरणविधिः पञ्चमः ॥ Text of Ms. A : [34] मध्पमश्चलदलार्धसंस्कृतो मंजेन दलितेन सैव हि मंदज सकलमेव ध्पमे शीघ्रज निखिल परिस्फुटः । । [35] इष्टश्छेदहृते फले मृदुफल प्रोत्थहते ते ग्रहे। रूपेणैकविवधितेन समताश्छेद्रेन यावत्स्फुटः आद्य मध्पखेचरान्मृदुफलं शेषाणि शीघ्रस्फुटात मध्पं मंदफल तदूनितचलाश्छेघ्र च मंदस्फुटे। [36] परमफलकेन्द्रजीवाघातात्फलजीवया हृतात्कर्ण: कीटि विनाथवा स्पात्त्रिज्या दो:फलसमभ्पासात् । फलज्पास्फुटीकरणविधिः पंचमः । Ms. B : 34 c °मेव मध्पमे 35 b °श्छेदेन 35 d °स्फुठे 6. तिथ्याद्यानयनविधिः [तिथिसाधनम्।] भानूनविधोर्भागा द्वादश[१२]भक्ताः फलं गतास्तिथयः ॥ वष्टि[६०]छे गतगम्ये गतिविवरांशोद्धृते नाडयः ॥ १ ॥ [नक्षत्रसाधनम्] त्रि[३]गुणा ग्रहस्य भागा खाब्धि[४०]हता भानि येययाते च । नख[२०]निहते स्वगतिहृते दिनादि भोग्यभुक्तक्षभोगः स्यात् ॥ २॥ [अध्यर्धसमार्धभोगनक्षत्राणि] स्थूलोऽयं स्पष्टोऽसावध्यर्धसमार्धभोगो यः । तं वच्म्यधुनाऽभिजितः स्फुटभोगोऽहं विशेषेण ॥ ३ ॥ ब्राह्मोत्तराविशाखादित्यान्यध्यर्धभोगसंज्ञानि । वारुणसापद्रनिलयाम्र्यन्द्राण्यधभोगीनि ॥ ४ ॥ Text of Ms. A : {1] भानूनविधोभागा द्वादशभक्ताः फलं गतास्तिर्थषः - षष्टित्रे गतिगम्ये गतिविवरांशोद्धृते नाड्यः । [2] त्रिगुणा ग्रहस्प भागाः खादिहूता भानि येययात च नखनिहते स्वगतिहृते दिनादि भोग्पक्षभोगस्स्पात्। [3] स्थूलोयं स्पष्टोसावध्पर्धसमार्धभोगा यः तं वच्म्पधुनाभिजितः स्फुटभोगोहं विशेषेण । {4] ब्राह्मोत्तराविशाखादित्पान्पध्पर्धभोगसंज्ञानि ॥ ॥ वारुणसायाद्रानिलयाम्पेन्द्रान्पर्धभोगीनि ।ll ।l Ms. B.: 4 c °FTST“ ዋቑ c वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे sffr: TL समभोगीन्यन्यानि समभोगो मध्यमा गतिः शशिनः ॥ स्वदलयुतोऽध्यर्धाख्यो भोगो दलितो हि खण्डसंज्ञः ॥ ५ ॥ [अभिजिन्नक्षत्रस्य स्फुटभोग:]] भगणाश्चक्राच्छुद्धा भोगोऽभिजितोऽथवेन्दुभगणहृताः ॥ क्ष्माहाः फलं भ[ २७]हीनं घटिकाद्यो भ[२७]घ्रशशिभगणाः ॥ ६ ॥ वियुताः क्वहाद् गतिघ्रा भगणविभक्ता विधोः कलादिव ॥ भगणकलाः[२१६००] शशिभुक्त्या भजिताः शेषोऽथवा प्रोक्तः ॥ ७ ॥ !स्फुटनक्षत्रसाधनम्] द्युचरो भभोगहीनो गतयेया लिप्तिकाः स्वभुक्तिहृताः । दिवसादिभोगो [भवति] द्युच्चराक्रान्तस्य धिष्ण्यस्य ॥ ८ ॥ [अभिजिन्नक्षत्रस्य संस्थितिः।] चैश्वान्त्यांध्रावभिजिच्छ्वणघटीचतुष्टये [४] प्रथमे । तत्रेष्टं भवति कृतं जातस्य मृत्युरचिरेण ॥ ९ ॥ Text of Ms. A : [5] समभोगीन्पन्पानि समभोगो मध्पमा गतिः शशिनः स्वदलयुताध्पर्धाख्यो भागी दलितादखंहमध्पः ॥ [6] भगणाच्चक्राश्छुट्टा भोगोभिजिताथवेद्रभगणहृताः क्ष्माहः फलं भहीनं घटिकाद्यो भघ्रशशिभगणः । [7] वियुत्काः क्वाह्ा गतिघ्ना भगणविभक्ता विधो कलादि वा भगणकला शशिभुक्त्या भाजिताः शेषोथवा प्रोक्तः । [8] द्युचरो भभोगहीनो गतयेया लिप्तिकाः स्वभुक्तिहृता: दिवसादिभोगो द्युचराक्रांतस्प धिष्ण्यस्प । [9] वैश्र्वांत्पांध्रावभिजिश्छवणघटीचतुष्टये प्रथमे तत्रेष्ट भवति कृतं जातस्प मृत्पुरचिरेण। परिच्छेद: 6] तिथ्याद्यानयनविधिः [नक्षत्रशशियोगः] षड्भानि पौष्णसंज्ञाद्रौद्राद द्वादश नवेन्द्रसंज्ञाच्च । प्राङ्मध्यात्यदलेषु व्रजन्ति योगं समं शशिना ।। १० ।। [करणसाधनम्] वीनेन्द्रंशा भक्ता रसैः [६] फलं व्येकमश्व[७]हृतशेषम् । करणं गतागतकला गतिविवरांशोद्धृता नाडयः ।। ११ ।। [स्थिरकरणानि] कृष्णचतुर्दश्यन्ते शकुनिः कुह्वाश्चतुष्पदः प्रथमे । खण्डे परे नागं च प्रतिपत्पूर्वे च किंस्तुन्नम् ॥ १२ ॥ [योगसाधनम्] रविचन्द्रयोगलिप्ताःखवसु[८००]भक्ताः फलं गता योगाः । खरस[६०]गुणे गतये गतियुतिभक्त फलं नाड्यः ।। १३ ।। Text of Ms. A : [व्यतिपातवैधृतयोर्लक्षणम्] चक्राधे व्यतिपातो रविचन्द्रयुतौ समाज्यमधुयोगात् । विषवच्चायनभेदे क्रान्तिसमत्वे तयोः पतति ।। १४ ।। [10] षड्भाभिपौष्णसज्ञाद्रौद्राद्द्वादश नवैन्द्रसंज्ञाश्च प्रान्मध्पांत्पदलेषु व्रजंति योगं समं शशिना । [11] वीनेन्द्रंशा भक्ता रसैः फलव्पैकमश्चिहृतशेषं करणं गतागतकाला गतिविवररांशोद्धता [12] कृष्णचतुर्दश्पंते शकुनिः कुह्नाश्चतुष्पद प्रथमे खंड च परे भागं प्रतिपत्पूर्वे च किंतुघ्र । [13] रविचंद्रयोगलिप्ताः खखवसुभक्ताः फलं गता योगाः खरसगुणे गतये गतिघुतिभक्त फलनाडयः ।। [14] चक्राधे व्पतिपातो रविचंद्रपुतौ समाज्पमधुयोगात् विषुवच्चायने भेदे क्रांतिसमत्वे तयोः पतति १३१ ዓ Rቕ वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [अधिकार: II चके वैधृतमेवं क्रान्तिसमत्वे तथायनैकत्वे। [क्रान्तिसाम्ये रवीन्दुपाताः] ऊनाधिकलिप्ताभ्यो गतियुतिलब्धा द्युगणनाडयः ॥ १५ ॥ स्वफलेन युक्तहीना रवीन्दुपाता [पातस्य सम्भवासम्भवम्।] विधावयनसन्धो । विदिशोः क्षेपक्रान्त्योः क्रान्त्यूनोऽपक्रमः परमः ॥ १६ ॥ यदि विक्षेपादूनः पाताभावस्तदन्यथा भवति ॥ [अयनसन्धिः] अयनादेः प्रागूर्ध्वं पञ्चाग्नि[३५]भिरंशकैस्सन्धिः ॥ १७ ॥ [चन्द्रक्रान्तिविषये विशेषः] एकदिशोव्र्यतिपातः क्रान्त्योविदिशोस्तु वैधृतं भवति ॥ दिग्भेदेऽपक्रमणं महदप्यूनं विधोञ्ज्ञेयम् ॥ १८ ॥ [पातस्य गतागतत्वम्] विषमपदगे यदीन्दोः क्रान्तिर्महती सहस्रगुक्रान्तेः ॥ भूतोऽन्यथा तु भावी समपदगे व्यत्ययात्पातः ॥ १९ ॥ Text of Ms. A : [15] त्वक्र । वैधृतिमेवं क्रांतिसमत्वे तथाघनैकत्वे ऊनाधिकलिप्ताम्पो गतियुतिलव्द द्युगणभत्कः ॥ [16] स्वफलेन युक्तहीना रवींदुपाता विधावयनसंधौ । विदिशो क्षेपक्रांत्पोः क्रांत्पूनोयक्रमः परमः । [17] यदि विक्षेपादूनः पात्तोभावस्तदान्पथा भवति अयनांदेः प्रागूर्धं पंचाग्निभिरंशकैस्संधिः । [18] एकदिशोव्पतिपातः क्रांत्पोविदिशोस्तु वैधृतं भवति । दिग्भेदोपक्रमणा। महदप्पूनं विधोज़ेयं । [19] विषमपदगे यदीन्द्रौ क्रांतिर्महंती सहस्रगुक्रांतेः भूतोन्पष्था तु भावी समपदगो व्पत्पयात्पातः । Ms. B : 15 des 19 defe: परिच्छेदः 6] तिथ्याद्यानयनविधिः 4强弘 [पातकालसाधनम्] विवरयुती व्यतिपाते युतिविवरे वैधृते समान्यदिशोः । क्रान्त्योः प्रथमो राशिः स्वेष्टघटीभिस्तथान्योऽपि ॥ २० ॥ [प्रथमविधिः] जिन[२४]भागज्यागुणिता जीवास्सर्वास्त्रिभज्यया भक्ताः । क्रमजीवाः क्रमलिप्ताः तच्चापान्यन्तरे स्थाप्याः ॥ २१ ॥ गतमैष्यं वा पातं विज्ञाय प्रथमराशितश्चंद्रात् ॥ धनुकलिका विज्ञेयाः खण्डक्रान्तिलिप्तिकास्ताश्च ॥ २२ ॥ शोध्याः प्रथमात् स्थाप्यं खण्डधनुःशेषचापकलिकाश्च । व्युत्क्रमखंडवशात्तत्खण्डधनुर्युति विभजेत् ॥ २३ ॥ भुक्त्यन्तरेण लब्ध दिनादि चैवं गते पाते। विषमपदस्थे चन्द्रे भाविनि पाते तु पूर्ववत्साध्या ॥ २४ ॥ खण्डधनुःक्रान्तिकलास्तद्धीनास्सकलखण्डकलाः । शोध्याः प्रथमात् स्थाप्यं खण्डधनुर्वजितं चापम् ॥ २५ ॥। Text of Ms. A : [20] विवरघुति व्पतिपाती घुतिविवरवैधृते समान्पदिशौः क्रांत्पोः प्रथमो राशि । स्तथेष्टरातीभिरन्पेपि । [21] जिवभागज्पागुणिती जीवास्सर्वास्त्रीभज्पया भत्काः क्रमाजीवात्क्रमलिप्ता तच्चापान्पंतरे स्छाप्पाः ॥ ॥ |22] गतमैष्प वा पात विज्ञाय प्रथमराशितश्चंद्रात् । ध्रकलिकाद्विधेया । खंड:क्रांतित्विभिप्तिकास्ताश्च । [23] शोध्पाः प्रथमात्स्छप्पं खंडयनुशेषचापकलित व्युत्क्रमखंडवशाक्तत्खंड्यनुर्मुति विभजेत् ॥ ॥ [24] भुक्यंतरेण लव्दं दिनादि चैवं गते पाते। विषमे पदस्छे चंद्रभाविनि पाते तु पूर्ववत्साध्पा । {25] खंडधनुःक्रांतिकलास्तद्वीनास्सकलखेडकलाः शोध्पाः प्रथमात्स्छाप्यं खंडधनुर्वेजितं चापे । Ms. B: 22 diffraftTSTo 23 c हल्कम° 24 a लब्द 25 b ०स्तद्धीना० ዓ 5 8 वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे । [अधिकारः II - शेषाः चापकलिकाः खण्डधनुर्वजिते चापे । योज्याः तस्माद्दिनादि पूर्वोोक्तकर्मणा चन्द्रे ॥ २६ ॥ समपदगे संशोध्योऽनेहसा तस्य पातःसमयस्सः । खण्डधनुःक्रान्तिकला अाद्यान्न पतन्ति चेत्तदा प्रथमात् ॥ २७ ॥ तत्त्वयम[२२५]घ्नाद्विम्बक्रान्तिखण्डाप्तकलिकाभिः ॥ - दिग्दशिता स्वबुद्धच्या स्पष्टः साध्यो विनेष्टघटिकाभिः ॥ २८ ॥ [द्वितीयविधिः] यदि भूतो भावी वा द्वयोविशेषोऽन्यथा युतिहरः ॥ आद्यष्टहतेनडिय: प्रथमवशान्मध्यमेताभिः । २९ ॥ तात्कालिकैग्रीहैस्तैरसकृत्त्ववशिष्टमध्यनाडीघ्रम् । मानेक्यार्ध भक्त प्रथमेनाप्तघटिकाभिराद्यन्तौ । ३० । निजबिम्बापक्रान्त्या रविमानापक्रमाज्जहातीन्दुः । यावत्सममार्गगतस्तावत्पातोत्तफलसिद्धिः ॥ ३१ ॥ Text of Ms. A : [26] शेषा चापकलिका खंडधनुर्वजिते चापे यो - - - - जपादिना विपरीते कर्मणा क्वंद्वे । [27] समयदगे संशोध्पोनेहासंनस्प पातसमयस्प । खंडधनुः क्रांतिकल्म अाद्यान्न पतंति चेत्तदा प्रथमात् । [28] तत्त्वमयम्राद्विचक्रांतिखंडाप्तघटिकाभिः दिग्दशिता खबुद्धया स्पष्टस्साध्पो विनेष्टघटिकाभिः । [29] पदि भूति । भावी वा द्वयोर्विशेषोत्पथा युतिहरिः आद्येष्टहतेर्नाडय: प्रथमवशान्मध्पमेताभिः । [30] तात्कालिकैयूँहैस्तैरसकृत्त्ववशिष्टमध्पनाडीघ्र । मानिक्यार्ध भक्त प्रथमेनाप्तघटिकाभिराद्यतौ । [31] निजविवापक्रांत्पा रविमानापक्रमाज्जहातीन्दुः यावत्सममार्गगतस्तावत्पातोक्तफलसिद्धि: । Ms. B.: 27 a समपदगे 27 c क्रान्तिकला 28 c स्वबुद्धया । परिच्छेदः 6] तिथ्याद्यानयनविधिः Ry. [मध्यतिथेः स्पष्टतिथ्यानयनम्] रविशशिफले विधेये मध्यतिथिकलासु रविफलं व्यस्तम् ॥ तिथिविवरांशहृता सा स्पष्टा ग्रहवच्चरार्धेन ॥ ३२ ॥ [रविचन्द्रयोः समलिप्तीकरणम्] तिथिगतयेयघटीध्न्यौ रवीन्दुभुती विभाजिते षष्टया । फललिप्तावियुतयुतौ तिथ्यन्ते समकलौ भवतः ॥ ३३ ॥ गतयेयविकलझे गती रवीन्द्वोर्गमान्तरेण हृते । फललिप्ताभिः प्राग्वद्वियुतयुतौ [[वा] समकलौ स्तः ॥ ३४ ॥ तिथियेययातघटिकातुल्यकलाभिर्युतोनितेन्दुरवी ॥ तिथिलिप्ताभिश्चेन्दुः समलिप्तौ वा विधूष्णकरौ ॥ ३५ ॥ [करणान्ते तिथ्यन्ते पूर्णान्ते मासान्ते वा रविचन्द्री] करणान्ते तिथ्यन्ते समौ कलाभिस्तथा च पूर्णान्ते ॥ समभागौ मासान्ते समराशी भास्करेन्दू स्तः ॥ ३६ ॥ Text of Ms. A : [32] रविशशिफले विधेये मध्पतिथिकलासु रविफलव्पस्तां तिथिविवराशहृता सस्पृष्टा ग्रहवच्चराधेन [33] तिथिगतयेयघटोत्री रवीन्दुभुक्तिविभाजिते षष्टया । फललिप्तावियुतयुतौ तिथ्पंते समकलौ भवतः । [34] गतयेयविकलग्रे गती रवीन्द्रोग्रमान्तरेण हृतेः फललिप्ताभिः प्राद्यद्वियुतयुतौ समकलौ स्तः ॥ [35] तिथययात्तघटिकातुल्पकलाभिर्युतोनितौ चंद्रः तिथिलिप्ताभिश्चैव समलिप्ती वा विधूष्णकरी । {36] करणाते तिथपंते समौ कलाभिर्जयार्धपूर्णाते । समभागा मासार्ति समराशी भास्करेन्दू स्तः । Ms. B : 32 boated 35 a तिथयपपत्त° वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [अधिकारः II [अवमपातकालः] पतितावमस्य दिवसा मध्यतिथिकलास्स्वतत्त्व[२५]भागोनाः ॥ याता भुक्तिविशुद्धा येयास्स्युर्वसुकृतेः [६४] शुद्धा ॥ ३७ ॥ [सङ्क्रमकाल: पुण्यकालश्च ] गत्यंशहृतं बिम्बं सङ्क्रमकालो ग्रहस्य घटिकादिः ॥ पुण्यतमोऽर्कस्यायं राश्यन्तं त्यजति रविबिम्बम् ॥ ३८ ॥ शशिबिम्बं षष्टिगुणं गतिविवरहृतं च करणतिथ्यन्तम् ॥ गतियुतिहृद्योगान्तं मिश्रफलोऽत्र स्थितो द्युचरः ॥ ३९ ॥ अत एवानिष्टानामाद्यन्तौ तिथिकरणयोगानाम् । नेष्टो विष्टेर्वारस्तिथित्रयस्पृक्च यो भवति ॥ ४० ॥ [अधिमासावमयोः पतनकालः] अधिमासशेषकाद्यत्त्वधिमासैराप्यते दिनादिफलम् । तदतीतमधिकशेषहीनाद्रविवासरौघतो लब्धम् ॥ ४१ ॥ Text of Ms. A : [37] पतितावमस्प दिवस्ममध्पतिथिकलास्स्वतत्त्वभागोनाः याता भत्किविशुद्धा येयास्पुर्वसुकृत: शुद्धाः । [38] गत्पंशहृतविवं सक्रमकालो ग्रहस्प घटिकादिः। पुण्पतयोर्कस्पायं शश्पंतं त्पजति रविविवो [39] शशिवेम्रषष्टिगुणं गतिविवरिहृतं च करणतिथ्पंतं । गतियुतिहृद्योगांतं मिश्रफलोत्र स्छितो द्युचरः । [401 अत पवानिष्टानामाद्यती तिथिकरणयोगानां निष्टो विष्टेर्वारस्तिथित्त्रयंस्पृक्वयो भवति । [41] अधिमासशेषकाद्यत्वदधिमार्सराय्पते दिनादिफलं !! - तदतीतमधिकशेषहानाद्रविवासरीगतो लव्दं । परिच्छेदः 6] तिथ्याद्यानयनविधिः ዓጂg पतति दिनैस्तावद्भिस्तद्युतिरधिमासके पतनकालः । स्वान्निर्गमाच्छशिदिनैरेवं प्रोक्तोऽवमस्य विधिः ॥ ४२ ॥ तिथ्याद्यानयनविधिः षष्ठ: ॥ Text of Ms. A : [42] पतति दिनैस्तावद्भिस्तद्द्युतिरधिमासके पतनकालः ॥ स्बान्निर्गमास्छशिदिनैरेवं प्रोक्तकोवमस्प विधिः ॥ तिटपानयनविधिष्पष्ट: 7. प्रशनविधिः [उपोद्घातः] स्पष्टगतावपि वच्मि प्रश्नाध्यायं वि[द्व]द्दैवविदाम् । मतिकुमुदिनीशशाङ्कं कुतन्त्रविन्नागसिहं यत् ॥ १ ॥ [प्रश्नाः]] " यः कोटिभागैः [कुरुते] भुजांशान् भुजांशकैर्वेत्ति च कोटिभागान् ॥ भुजञ्च केन्द्राद् द्युच[रस्य] केन्द्रान्मध्यं स वेद स्फुटखेटचेष्टाम् ॥ २ ॥ कोटच्यंशकैर्यः कुरुते भुजज्यां बाह्नशाकैर्वेत्ति च कोटिजीवाम् ॥ बाहुज्ययाऽग्रामनया च दोज्याँ जानात्यसौ स्पष्टगति ग्रहाणाम् ॥ ३ ॥ क्रमज्यया स्वोत्क्रममौविकां तया निजक्रमज्यां श्रवण विनाग्रकम्। भुजज्यया च श्रवणाच्च कोटिकां तया च दोज्याँ कुरुतेऽस्तधीमल: ॥ ४ ॥ Text of Ms. A : [1] स्पष्टगतावपि वच्मि प्रश्माध्पायं विद"दैवविदां । मतिकुमुदिनीशशांक कुतंत्रविन्नागसिंह यत् । [2] घः कोदिभागै - - - भुजांशान् भुजांशकैर्वेत्ति च कोटिभागान् । भुजश्च केन्द्र द्युचकेन्द्रात्मन्मध्पे च वेद स्पुटखेटचेष्टां । [3] कोद्यंशकैद्यंः कुरुते भुजज्पां वाह्वंशकैर्वेत्ति च कोटिजीवं । वाहुज्पयाग्रामनया व दोज्पा जानाम्पसौ स्पष्टगति ग्रहाणा । [4] क्रमज्पया स्वोत्क्रममौर्विकां तथा निजक्रमज्पां श्रवण विना ग्रहा: भुञ्जज्पपा व श्रवणाच्च कोटिकां तया वा दोज्ञं कुरुतेस्तधीमलः ॥ Ms. B : 1 b प्रश्नाध्पाय 2 a कोटि भागै: परिच्छेदः 7] प्रश्नविधिः 9云母 स्पष्टीकरोति बहुधा स्वफलैग्रीहान् यो भुक्तीश्च केन्द्रमपि मन्दचलोच्चसंज्ञम् । कुर्यात् स्फुटं दिविचरं स्वखड्गं च मध्यं वेत्ति स्फुटां ग्रहगति खलु [दैववि]त्सः ॥ ५ ॥ तुङ्गमेव कुरुते स्फुटग्रहं तद्गति च ख[लु] भुक्तिमैन्दवीम् । यातयेयदिनयोस्तथाद्यजां वेत्यसौ स्फुटगति दिवौकसाम् । ६ । मध्यभुक्तिसदृशी स्फुटा गतिः खेचरस्य मृदुकर्णसाधिता । मन्दकेन्द्रमथ तत्र कीदृशं ब्रूहि वेत्सि यदि तत्त्वमीदृशम् ॥ ७ ॥ यातकालमवमावशेषज भूदिनौघखगपर्ययादिना । पातकालमवमस्य वेति यः स्यादसावव[म]पातविद्बुधः ॥ ८ ॥ स्पष्टमेव ख{च]रं द्युराशितो वेति वाऽभिहितखेचरोदये । अश्विनस्य खलु वा प्रसाधयेद्यस्स वेत्ति विमलां स्फुटां गतिम् ॥ ९ ॥ ज्याभिविनैव कुरुते भुजकोटिजीवे चापं च यः स्फुटखगं च करोति मध्यम् ॥ तुङ्गातथोच्चगतिमध्यगती स्फुटे यश्चेष्टां करामलकवद्द्युसदां स वेति ॥ १० ॥ Text of Ms. A : [5] स्पष्टीकरोति वहुधा स्वफलैग्रहान्पो भुक्तीश्च केन्द्रमपि मन्दफलोच्चसंज्ञ। कुर्यात्स्पुष्टं दिविचारं सखगं च मध्पं वेति स्फुठां ग्रहगतिक - - - खलु कित्स: [6] तुंगमेव कुरुते स्फुटग्रह तद्गति च खभुक्तिमैन्दवीं । पातपेयदिनयोस्तथाद्यजं वित्त्पसौ फुटगर्ति दिवीकसा । [7] मध्पभुक्तिसदृशी स्फुटा गतिः खेचरस्प मृदुकर्णसाधिता । मंदकेन्द्रमथ तत्र कीदृशं ब्रूहि वेत्सि घदि तत्वमीदृशं । [8] यातकालमवमावशेषको । भूदिनार्धमभपर्ययान्दिना । पातकालमवमस्प वोत्तेयः स्पादसाववपातविद्वध: । [9] स्फष्टमेव खरं द्युराशितो वेति वाभि । हेतखेचरोदये । अश्चितस्प खलु वा प्रसाधयेद्यस्स वेति विमलां स्फुटां गति । [i0] ज्पाभिविंर्नव कुरुते भुजकोटिजीवा चापं च यस्फुटखगं च करोति मध्र्म । तुंगात्तथोच्चगतिमध्यगती स्फुटे यो चेष्टां करामलकवघ्युसदां सृवेति ॥ ॥ Ms. B.: 8 b °पर्ययाठिंदना ፃ% o वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [अधिकार: II त्रिज्यासमः कीदृशि शीघ्रकेन्द्रे कर्णो भुजज्यासदृशश्च कस्मिन् ॥ ब्रूहि स्फुटां वेत्सि यदि ग्रहाणां चेष्टां तथाऽग्रान्त्यफलज्यया च ॥ ११ ॥ केन्द्रमिष्टफलतस्ततोऽथवा तद्ग्रहस्य दृगदृश्यकेन्द्रके। वक्रकेन्द्रमनुवक्रकेन्द्रकं तद्दिनानि गणकः स उच्यते ॥ १२ ॥ स्फुटर्क्षभोगं बहुधाऽभिजिद्गति विनिघ्रिश्नः स्पष्टगति च वेत्ति यः ॥ दिवौकसः सङ्क्रमकालनाडिकाः स वेत्ति सम्यग्गणकः स्फुटां गतिम् ॥ १३ ॥ अाद्यन्तौ व्यतिपातवैधृतिकयोः पर्वातयोश्च स्फुटं तिथ्यन्त करणान्तमेव हि तथा योगान्तमाक्ष तथा । यो जानाति समौ खरांशुशशिनौ लिप्तांशराश्यादिकी त्रिक्स्पृग् वा दिवसाधिपं स गणको नान्योऽस्ति तस्यापरः ॥ १४ ॥ Text of Ms. A : [11] त्रिज्यासमः कीदृशि शीघ्रकेन्द्रे कणों भुजज्पासदृशश्च कस्मिन् बृहि स्फुटां वेत्सि यदि ग्रहाणां चेष्टंस्तथाग्रांत्पफलज्पया च । [12] केन्द्रमिष्टफलतस्ततोथवा तद्ग्रहस्प दृगदृश्पकेन्द्रके वक्रकेन्द्रमनुवक्रकेन्द्रकं तद्दिनानि गणकस्स उच्पते । [13] स्फुटक्षभोगं बहुधाभिजिद्गतिः विनिन्हिनो स्पष्टगति च वेत्ति यः दिवोकसस्संक्रमकालनाडिकास्स वेत्ति सम्पग्नणितस्स्फुटा गति । [14] आद्यतौ व्पतिपातवैधृतिकयोर्मु तयोश्च स्फुटां तिथ्पंत करणांतमेव हि तथा योगांतमाक्ष तथा यो जानाति समौ स्वरांशुशशिनौ लिप्ताशराश्पादिकी त्पहस्स्पृग्दिवसाधिपं स गणको नान्योस्ति तस्पापरः । Ms. B : 14 c खरांशुशशिनी परिच्छेदः 7] प्रश्नविधि: ዓ8ፄ अत्यन्तशीघ्रमथ शीघ्रसंज्ञां निसर्गजातां मृडुसंज्ञितां च । सुमन्दवेगां खलु वक्रनाम्नीमतीववक्रां कुटिलां तथैव ॥ १५ ॥ अष्टप्रकारां द्युचरस्य भुक्ति यः केन्द्रभेदैर्गणकस्तु सम्यक् ॥ १६ ॥ प्रशनविधिः सप्तमः । इति श्रीमदानन्दपुरीयभट्टमहदत्तसुतवटेश्वरविरचिते स्फुटसिद्धान्ते स्वनामसंज्ञिते स्फुटगत्यधिकारो द्वितीयः ॥ २ ॥ Text of Ms. A : [15] अत्पंतशीघ्रामथ शीघ्रसंशां निसर्गजांतां मृदुसंज्ञितां च । सुमंदवेगां खलु बक्रनाम्नीमतीतवक्रां कुटिलां तर्थवां । [16] अष्टप्रकारा द्युचरस्प भुक्ति य: केन्द्रभेदर्गणकस्तु सम्पक् । प्रशनविधिस्सप्तमः । श्रीमदानंदपुनायभट्टमहदतसुतवेश्वटेरविरचिते स्पुटसिद्धांते स्वनामसंज्ञिति • • • टगत्पधिकारो यः । । III. त्रिप्रशनाधिकारः 1• विषुवच्छायासाधनविधिः [उपोद्घात:]] त्रिप्रश्नोक्त्या[ऽभिहितं] समस्तमष्टाधिकारजं यस्मात् ॥ त्रिप्रश्नाह्न तस्मादधिकारं स्पष्टमभिधास्ये ॥ १ ॥ [दिक्साधनविधयः] समभुवि वृत्ते शङ्कोर्मध्यस्थस्य प्रभा क्रमाद्यत्र ॥ प्रविशत्यपैति ककुभौ क्रान्तिवशात्स्तोऽपरैन्द्रत्याख्ये ॥ २ ॥ तुल्यप्रभाग्रयोर्वा पूर्वापरयो: कपालयोबिन्दू । कार्यावपक्रमवशादपरंन्द्रच्याख्ये दिशौ भवतः । ३ ।। वृत्त रवौ प्रविष्टे सममण्डलसंज्ञित प्रभा या स्यात्। समपूर्वापरगा सा सौम्या यत्र ध्रुवः सा स्यात् ॥ ४ ॥ Text of Ms. A : [1] त्रिप्रश्नोक्त्या निखिल समस्तमष्टाधिकारज यस्मात् त्रिप्रश्नाह्न तस्मादाधकारं स्पष्टमभिधास्पे। [2] समभुवि वृत्ते शंकोर्मध्यस्पस्प प्रभा क्रमाद्यत्र प्रविशत्पपैति ककुभौ क्रांतिवशात्स्तोयरॅन्द्राघाख्ये । [3] नुल्पं प्रभाग्रयोर्वाः पूर्वापरयोः कलापयोविन्दू । कार्यावपक्रमवशादपरैन्द्राख्पो दिशौ भवत: [4] वृत्तं रवौ प्रविष्टे सममंडलसंज्ञितं प्रभा या स्पात् समपूर्वापरगा सा सौम्पा घत्र ध्रुवस्सा स्पात् । Ms. B: 3 a goti परिच्छेदः 1] विषुवच्छायासाधनविधिः इष्टाभाभुजकोटीरचितत्रिभुजस्य वा श्रवणतुल्या । यत्रेष्टाभा यावत् तावत्पूर्वापरा कोटिः ॥ ५ ॥ यत्रास्तमेति कश्चिद्युचरः क्रान्त्या विनोदयं याति ॥ वरुणामरपत्योदिशौ | भवेते} क्रमादथवा । ६ । उदयति पौष्ण यत्र श्रवणो वा सा दिगिन्द्रस्य । स्थूलाऽथवा प्रदिष्टा चित्रास्वात्यन्तरं विबुधैः ॥ ७ ॥ छायात्रयाग्रजमीनद्व[य]मध्यगसूत्रयोर्युतिर्यत्र ॥ याम्या सोत्तरगोले सौम्या याम्ये ककुब् नृतलात् ॥ ८ ॥ [छायाग्रभ्रमवृत्तम्] छायात्रितयाग्रस्पृक्सूत्रयुतेर्वत्तमालिखेत्तस्य । लेखां न जहात्याभा वनितेव कुलस्थिति कुलोत्पन्ना ॥ ९ ॥ Text of Ms. A : [5] इष्टाभाभुजकोटीरचितत्रिभुजस्प वा श्रवणतुल्पा । यत्रस्पोभा यावत्तावत्पूर्वापरा कोटिः । [6] यात्रास्तमोते कश्चिद्युचरः क्रांत्पा विनोदयं याति वरुणापरायत्पोदिशौ पतेते क्रमादथवा । [7] उदयति पौष्ण पत्र श्रवणो वा सा दिगिद्रस्प स्ठूलापवा प्रदिष्टा चित्रास्वात्पंतरं विवुधै । 8 कायात्रयाग्रगामीनद्वमध्पगसूत्रयुतिर्यत्र याम्पा सोत्तरगोले सौम्qा याम्पे ककुम्रतलात् । 9 छायात्रितयाग्रस्पृक्स्वूत्रपुतेवृत्तमालिखेतस्प ॥ लेखा न जहात्पामा वनितेव कुलस्छिर्त कुलोत्पन्ना । Ms. B : 5 a ०जकोटी ऽd °त्पूवीपरा १४३ ዓኳg वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [अधिकार: III [ततः द्युदलाभाऽक्षाभाज्ञानम्] याम्योत्तरलेखायाँ द्युदलाभा वृत्तशङ्कुविवरं यत् । याम्यमुदक्चाक्षाभाऽजतुलादिगते [च दिन]द्युतौ ॥ १० ॥ [छायाकर्णः छाया च] शङ्कुप्रमाणवगच्छायावगान्वितात्पदं कर्णः ॥ कर्णकृतेः वाऽर्क[१२]कृति विशोध्य मूलं प्रभा भवति ॥ ११ ॥ [विषुवच्छायासाधनविधयः] कार्यं स्थण्डिलमथवा वृत्तं जलसिद्धमस्तकं विपुलम् ॥ भगणांशाङ्कतपरिधि स्वस्कन्धसमुच्छ्रुितं च सिद्धाशम् ॥ १२ ॥ तस्यापरभागस्थो दिग्योगन्यस्तदृष्टिरुद्यन्तम् । पश्यति यत्र खरांशु तद्भागज्या रवेरग्रा ॥ १३।। अग्रा द्वादशगुणिता क्रान्तिज्याभाजिता पलश्रवणः । श्रुतिशङ्क्वन्तरगुणितात्तद्योगान्मूलमक्षाभा ॥ १४ ॥ Text of Ms. A [10] याम्पोतरलेखायां द्युदलाभा वृत्तशंकुविवरं यत् याम्पमुदघाक्षाभाजनुलादिगताघुते। [11] रंशंकुप्रमाणवर्गाश्छायावर्गान्दितात्पदात्कर्ण: कर्णकृतेः वाकुकृतिं विशोध्प मूल प्रभा भवति । [12] कार्यास्छंडिलमथवा वृत जलसिद्धमस्तकविपुल भगाणाशांकितपरिधिस्वस्कंधवसमुश्छितं च सिद्धांशं । 13 तस्पापरभागछादिग्पोगन्पस्तदृष्टिभाद्यत्तत् । पश्पति पत्र खरांशु तद्भागज्पा रवेरग्रा । [14] अग्रा द्वादशगुणिता क्रांतिज्पाभांजिता पलश्रवणः श्रुतिशंक्वांतरगुणितातद्योगान्म्रलमक्षाभा । Ms B: 10 c घाम्पमुदद्याक्षा० 10 d •जतुलादिगताद्युते 12 b °स्तक वि० परिच्छेदः 1] विषुवच्छायासाधनविधिः ዓዪሂ क्रान्तिज्याग्राकृत्योविशेषमूलं झुमण्डले कुज्या । द्वादशगुणिता कुज्या क्रान्तिज्याहत् पलाभा वा ॥ १५ ॥ सूर्याभिमुखी यष्टिर्धार्या तद्वत् त्रिभज्यया तुल्या । यद्वच्छायाभावः शङ्कुस्तल्लम्बकः प्रोक्तः ॥ १६ ॥ तत्पूर्वापरलेखाविवरं बाहुः नृयष्टि[भा]तुल्यम् । दृग्ज्या कर्णो यष्टिः द्युदलभुजो दृग्ज्यया तुल्यः ॥ १७ ॥ बह्वप्रयोः समासो भिन्नदिशोरन्तरं तथैक[दिशोः ॥ शङ्कुतलं शङ्कु (१२) गुणा] तज्ज्या लम्बकोद्धृताऽक्षाभा ॥ १८ ॥ सूर्ये[१२Jघ्ना वाऽक्षज्या लम्बज्याहृच्च पलभा वा ॥ १९ ॥ द्युदलच्छायाभ्यस्ता सूर्याग्रा च स्वदुग्ज्यया भक्ता । फलयुतहीना भुजवद्द्युदलाभा [[वा] पलच्छाया ॥ २० ॥ Text of Ms. A [15] क्रांतिज्पाग्राकृत्पोर्विशेषमूलं घुमण्डले कुज्पा द्वादशगुणिता कुज्पा क्रांतिज्पाहत्पलाभा वा । [16] सूर्याभिमुखी यष्टिर्धार्या तद्वत्रिभज्पया तुल्या घद्वश्छायाभावः शंकुस्तल्लम्वकः प्रोक्तः ॥ [17] तत्पूर्वापरलोखाविचरं वाहु नृयष्टितुल्प दृग्ज्पा कणों यष्टिर्घदलभुजो दृग्ज्पया तुल्यः । [18] वाहूग्रयोस्समासो मित्रदिशोरंतरं तर्थक तिज्पा लंवकोद्धृताक्षाभा [19] सूर्येघ्रा वाक्षज्पा लंवज्पाहृच्च पलभा वा । [20] घुदलश्छायाभ्पस्ता सूर्याग्रा च स्वदूग्ज्पया भक्ता फलयुतहीना भुजवद्द्युदलाभा पलश्छाया । Ms. B: 15 b oविशष° 16 a ०भिशुत्धीरवी° १४६ वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे зfaart: III इष्टद्वययोभुजयोस्समान्यककुभोवियोगसंयोगः । सूर्याहतो विभक्तः शङ्क्वोविवरेणा[क्षभा]ङ्गुलास्स्युः ॥ २१ ॥ अन्योन्यकर्णनिम्रो श्रुतिविवरहृतौ प्रभाद्वयोबाहू । इष्टे फलविवरयुतिः समान्यककुभोः पलच्छाया ॥ २२ ॥ द्वादशगुणिता वाऽग्रा सममण्डलशङ्कुभाजिताऽक्षाभा । स्वधृतिः समशङ्कुहृता रवि[१२]गुणिता वा पलश्रवणः ॥ २३ ॥ त्रिज्या द्वादशगुणिता भक्ता लम्बज्ययाऽथवा कर्णः ॥ समकर्णगुणा कुज्या पलजीवाहत् पलाभा वा ॥ २४ ॥ [स्वदेशाक्षः] दिनदलदृग्ज्याचापं क्रान्त्या युतवजित क्रियतुलादौ । अक्षोऽदक्षिणदृग्ज्याधनुषोना क्रान्तिरक्षः स्यात् ॥ २५ ॥ Text of Ms. A : [21] इष्टायभुजयोस्सामान्पककुभोविशोषसंयोगः सूर्याहतोविभत्कः शकोविवरेवाहुगुलास्पुः । [22] अन्पोन्पकर्णनिम्रो शुतिविवरहृतौ प्रभाद्वपैवह्न । इष्टे फलविवरयुतिः सामात्पककुभोः पलश्छाया 23] द्वादशगुणिता वाग्रा सममंडलशंकुभाजिताक्षाभा स्ववृत्तिस्समंशंकुहृता रविगुणिता वा पलश्रवणः ॥ [24] त्रिज्या द्वादशगुणिता भक्ता लंवज्पयाथवा कर्ण: समकर्णगुणा कुञ्ज्पा पलजीवाहृत्पलाभा वा । [25] दिनदलदृग्ज्पाचाप क्रांत्पा युतवाजिता क्रियतुलादी अक्षो दक्षणदृग्ज्पाधनुषोना क्रांतिरक्षस्स्पात् ॥ | Ms. B: 2ı d ytif* 22 b*arg परिच्छेदः 1] विषुवच्छायासाधनविधिः १४७ शङ्कु परिकल्प्य भुजं त्रिभुजेन विलोकयेत् ध्रुवमुदीच्याम्। यन्त्रण दृष्टिभुजयोविवराग्रा वा पलच्छाया। २६।। उत्क्षिप्तैकाक्षिर्वा दक्षिणदिशि यस्य मस्तकासक्तम् । । पश्यति पौष्णं शङ्कोस्तन्मूलदृगन्तरं वाऽक्षाभा ॥ २७ ॥ त्रिज्याग्राकृतिवियुतेः पदं द्विनिघ्नमुदयास्तसूत्रं स्यात् ॥ उदयास्तसूत्रतस्स्याच्छङ्क्वग्रप्ररोपिणी स्वधृतिः ॥ २८ ॥ नृतलास्तोदयसूत्रान्तरं रवि[१२]गुणं नृहृत्पलाभा वा । स्वधृतिर्वा सूर्यगुणा शङ्कुविभक्ता पलश्रवणः ।॥ २९ ॥ इष्टच्छायाभ्यस्त नृतल दृग्ज्योद्धृत पलाभा वा । अथवेष्टकर्णगुणितं यष्टिविभक्त [च] पलभा स्यात् ॥ ३० ॥ अग्रेष्टाभागुणिता दृग्ज्याभक्ता फलेष्टभाभुजयोः ॥ एकान्यदिगुद्भवयोविव[रे]क्यं वा पलच्छाया । ३१ ॥ Text of Ms. A: [26] शंकुं परिकल्प भुजं त्रिभुजेन विलोकयेद्धवमुदीच्पां यंत्रोण दृष्टिभुजयोविवराग्रा वा पलश्छापा । [27] उक्षिप्तैकाक्षिर्वा दक्षिणदिकस्प सस्तकासक्तं । पश्यति पौष्ण शंकोस्तन्मूलदृगंतरं वाक्षाभा । [28] त्रिज्याग्राकृतिवियुतेः पदात्स्वनिघ्नमुदपास्तसूत्र' स्पात् उदयास्तसूत्रतस्स्पाश्छंक्वग्रप्ररापेणी स्वधृतिः । [29] नृतलास्तोदयसूत्रान्तरं रविगुणं नहृत्पलाभा वा स्वधृतिर्वा सूर्यगुणा शंकुविभक्ता पलशपण: । [30] इष्टश्छायाम्पस्तं नृतल दृग्ज्पोद्धृतं पलाभा वा अथवेष्टकर्णगुणितं यष्टिविभक्त पलभा स्पात् । [31] अग्रेष्टभागुणिता दूग्ज्पाभक्ता फलेष्टभाभुजयोः एकात्पदिगुद्धवयोविंवक्यं वा पलश्छाया । Ms. B : 31 d ofąąšą ቁኳ= वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकार [ अधिकार: III इष्टक्षुतिगुणिताऽग्रा त्रिज्याहृते[ष्टाभावृत्तजाग्रा । इष्टश्रुतिगुणिता बाहुस्तथैव त्रिज्यया भत्ता] । ३२ ॥ लब्धेष्टभाभुजान्या पलप्रभा प्रोक्तवद्वा स्यात् ॥ ३३ ॥ प्रोक्तफलाभाकृत्योविवरपदेनोदयास्तसूत्रं यत् ॥ तच्छङ्कुभ्रमवृत्तान्तरं पलभेष्टभावृत्ते ॥ ३४ ॥ उज्जयिनीयाम्योत्तरयोजनविषया[५ ]हते[फल यद्] वा। निजविषयादुत रेखाविषयनिरक्षान्तरं शरा[५ ]भ्यस्तम् ॥ ३५ ॥ रसकृत[४६]हृत्पलभागाः शर[५]गुणगगनाप[४०]हृदक्षाभा ॥ ३६ ॥ विषुवच्छायासाधनविधिः प्रथमः ॥ Text of Ms. A : [32] इष्टक्षुतिगुणिताग्रा त्रिज्याहृद्धे --~~ संगुणानृहतो [33] लव्देष्टभाभुजात्पा पलप्रभा प्रोतवद्वा स्पात् । [34] प्रोक्वफलाभाकृत्पोर्विवरपदेनोदयास्तसूत्र यत् तश्छंकुभ्रमवृत्तांतरं पलभेष्टभावृत्ते । [35] उज्जयिनीयाम्पोत्तरयोजभविषयाहते - - - वा निजविषयादुतुरेखाविषयनिरक्षांतर शराभ्पस्तं । [36] रसकृतहृत्पलभागाः शरगुणगगनापहृदक्षाभा । विषुवश्छायासाधनविधिः । प्रथमः । Ms. B: 33 alco 2. लम्बाक्षज्यानयनविधिः [अक्षज्यालम्बज्यानयनविधयः] पलभार्क[१२]वर्गगुणितौ त्रिज्यावगौ' पलश्रवणकृत्या । । भत्ताववाप्तमूले पलजीवालम्बजीवे स्तः ॥ १ ॥ अथवा भार्क[१२]कृतिात्रे त्रिज्ये भार्क[१२]हतश्रवणभक्त ॥ केवलया श्रुत्या [[वा] लब्धी छायार्किसङ्गुणिते ॥ २ ॥ त्रिज्याकृतिनिहतौ वा भाशङ्कू त्रिज्ययाहतश्रुत्या । भक्तौ वा भाश्रुत्या लब्धी त्रिज्याहते भवतः ॥ ३ ॥ त्रिज्ये छायार्कि[१२]झ्त्रे कर्णहते व पलावलम्बज्ये । नृच्छायानिहते वा छायाशङ्कूद्धृते वाऽन्पे ॥ ४ ॥ लम्बज्याकृतिहीनातू त्रिज्यावर्गात्पदं पलज्या वा । पलजीवात्रिज्याकृति[वि]युतिपदं लम्बकज्या वा ॥ ५ ॥ Text of Ms. A : [1] पलभार्कवर्ग:गुणितौ त्रिज्पावगौ* पलश्रवणकृत्पा भक्तापवाप्तमूलि पलजीवालवजीवे स्तः । [2] अथवा भार्ककृतिम्ने त्रिज्पे भार्कहत्तश्रवणभक्त केवलया श्रुत्पा लव्दीश्छायार्कसंभक्त । ۔۔۔۔ [3] त्रिज्पाकृतितिहतो वा भाशंकुत्रिज्पपाहतः श्रुत्पा भक्तौ वा नाहतया लब्दी त्रिज्पोद्धृते भवतः । [4] त्रिन्नेश्छायार्कन्ने कर्णहृते वा पलार्धलंवज्पे भूश्छायानिहते वाश्छायाशंकूद्धृते वात्पे 5] लंवज्पोकृतिहीनात्त्रिज्पावर्गात्पदं पलज्पा वा ॥ पलजीवात्रिज्पाकृतियुतिपदं लवकज्पा वा । Ms. B : 2 d लाब्दी° 3 d लाब्दी ዓሄgo वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे कुञ्ज्या भाकर्णम्रा भावृत्ताग्रोद्धृताऽथवाऽक्षज्या । जिनभागज्याघ्रार्कज्याऽग्रज्याहृदवलम्बज्या । ६ । लम्बज्योनासमेतन्त्रिज्याघातात्पदं पलज्या वा ॥ अक्षज्ययोनयुक्तत्रिगुणवधान्मूलमितरा वा । ७ ।। कुज्याक्रान्तिज्ये वा त्रिज्याग्रे अग्रया हते ते स्तः । अग्रासमशङ्कुज्ये त्रिगुणाने तद्धूतिहृते वा ॥ ८ ॥ स्वधूति[हृते] वा त्रिज्ये नृतलनर ने पलावलम्बज्ये। अक्षावलम्बकामुकहीनत्रिगेहाद् गुणौ वाऽन्ये। ९ । समशङ्कुक्रान्तिनरैरक्षज्यास्ताडिताः क्रमाद् विभजेत् ॥ अग्राकुञ्ज्यानृतलैरवाप्तयो वाऽवलम्बज्याः ॥ १० ॥ लम्बज्याः क्रमशो वा कुज्याग्रानूतलताडितास्तु हरेत् । क्रान्तिज्यासमशङ्कुस्वेष्टनरैरक्षमौव्र्यः स्युः ॥ ११ ॥ Text of Ms. A : [6] कुञ्ज्पा भाकर्णम्रा भावृत्ताग्रोद्धृताथवाक्षज्पा त्रिज्पाजिनभागज्पाम्रार्कज्पाग्रज्पयाहृदवलंवज्पा । {7] लंवज्पेनसमेतत्त्रिज्पाघातान्पदं पलज्पा वा अक्षज्पयोनयुत्कत्रिगुणवधान्मूलमितरा वा । [8] कुज्पाक्रातित्पे वा त्रिज्पान्त्रे अययाहृते ते स्त: अग्रासमशंकुज्पे त्रिगुणत्रे तद्वृतिहृते वा । [9] स्वधृति वा त्रिज्या नृतलनरप्रे पलावलंवज्पे' अक्षावलवकार्मुकहीनत्रिदेहांद्गुणो वात्ये। [10] समञ्शंकुक्रांतिनरैरक्षज्पास्ताडिताः क्रमाद् विभजेत अग्राकुज्पानृतलैरवाप्तयो वावलंवज्पा। [11] लंवज्पाः क्रमशो वा कुज्पाग्रानूतलताडितास्तु हरेत् क्रांतिज्पासमश्रृंकुस्वेष्टनरैक्षमौव्पस्स्पुि । Ms. B.: 8 a °क्रांति° 8 dतद्धृतिहते 9 d वान्ये [अधिकारः III परिच्छेदः 2] लम्बाक्षज्यानयनविधिः ዓሄፃ जिनभागगुणरविभुजगुणघातः समनरहृतोऽथवाऽक्षज्या । कान्तित्रिभगुणघातः समनरहृतोऽथवाऽक्षज्या ॥ १२ ॥ कुज्याग्रयोरप[क]मगुणाग्रयोरन्तरे त्रिभज्यान्ने । अग्राहृते क्रमात्ते व्यस्तावलम्बज्याक्षज्ये ॥ १३ ॥ श्रुत्यर्कयोः श्रुतिभयोविवरे त्रिगुणाहते श्रुतिविभक्त ॥ उत्क्रमपललम्बज्ये क्रमाल्लम्बपलत्रिभगुणविवरे वा ॥ १४ ॥ अग्रातद्धुत्यन्तर-तद्धृतिसमनृविवरे त्रिभगुणप्रे। तदधत्या प्रविभक्त चोत्क्रमलम्बपलज्यके स्तः ॥ १५ ॥ नृतलस्वधूतिविशेष-स्वधूतिनूविवरे त्रिमौविकाभ्यस्ते । स्वधृतिविभक्त वोत्क्रमलम्बकपलमौविके भवतः ॥ १६ ॥ उत्क्रमपललम्बज्याहृतौ पलगुणावलम्बगुणवगौ । लब्धे त्रिज्यारहिते लम्बाक्षज्ये [क्रमाद् भवतः ॥ १७ ॥ Text of Ms. A : [12] जिनभागगुणरविभुजगुणघातस्समनरहृतोथवाक्षज्पा क्रांतित्रिभगुणघातस्समनरहृतोथवाक्षज्पा। [13] कुज्पाग्रयोरवमगुणाग्रयोरंतरे त्रिभज्पाने अग्राहते क्रमात्रे व्यस्ताक्षज्पावलंवज्पे । [14] श्रुत्पंकयोः श्रुतिभयोविवरे त्रिगुणांहते श्रुतिविभक्त । । तत्क्रमलवाक्षज्पे क्रमषललवत्रिभगुणविवृरे वा। [15] अग्रातद्धुत्पंतरतद्धृतसमवृवरे त्रिभगुणात्रो । तुद्धृत्पा प्रविभत्कचोत्क्रमपललंविज्पे स्तः । [l6] नृपलस्वधूतिविशेषनृविर्वरे त्रिमौर्विकाभ्पस्ते स्वध्रुतिविभत्के वोत्क्रमपललवकमौविके भवतः । {17] उत्क्रमपललंवज्पाहृतौ पलगुणावलंवगुणवर्गी लवद्धिज्पारहिते लम्वाक्षज्पे Ms. B: 15 c sggio 15 d °qsfarà R वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [3fqar: III उत्क्रमपललम्बज्ये] व्यासत्रे स्वकृतिर्वाजते च पदे । पललम्बज्ये व्यासौ तढूनगुणौ ते पदे वा स्तः ॥ १८ ॥ उत्क्रमजीवान्तरकृतिहीनत्रिज्याकृतेर्दलं यत्तत् । पलगुणहृल्लम्बज्या लम्बज्याहृत्पलज्या वा ॥ १९ ॥ त्रिज्यावर्गाद् द्विगुणाद् व्यस्तगुणान्तरकृति विशोध्य पदम् । उत्तान्तरोनयुक्त दलित पललम्बकज्ये वा ॥ २० ॥ तद्वाऽक्षज्योनं लम्बज्याऽक्षज्याऽवलम्बगुणहीनम् ॥ त्रिज्योत्क्रमाक्षलम्बकगुणान्तरे लम्बकाक्षज्ये ॥ २१ ॥ चरदलजीवाद्युज्यावधोऽग्रया भाजितोऽथवाऽक्षज्या । समकर्णापमजीवाघातोऽर्कहृतोऽथवाऽक्षज्या ॥ २२ ॥ पलभाहुल्लम्बज्या नृतलाप्तात् नृभाक्षगुणघातात् । श्रुतिगुणिता क्रान्तिज्या भावृत्ताग्रोद्धृता वा स्यात् ॥ २३ ॥ Text of Ms. A : 18 व्यासम्रस्वकृतिवाजिते च पदे पदलंवज्पे व्पासौ तदूनगुणे तौ पदे वा स्तः [19] उत्क्रमजीवांतरकृतिहीनत्रिज्पाकृतिर्दलं यत्तत् । पदगुणहृल्लंवज्पा लंचज्पाहृत्पलज्पा व । [20] त्रिज्पावर्गाद्वद्विगुणाद्व्यद्व्यस्वगुणांतरकृतिं विशोध्प पदं ॥ उत्तांतरोनयुक्त' दलित पदलवकजपे वा । [21] तद्भवाक्षज्पोन दललवज्पाक्षज्पावलंवगुणहीन । । त्रिज्पोत्क्रमाक्षलवकगुणांतरे लवकाक्षज्पे t [22] चरदलजीवाद्युज्पावधोग्रया भाजितोथवाक्षज्पा। समकर्णापमजीवाघातोकहृतोथवाक्षज्पा । [23] पलभाहुल्लंवज्पानृतलाप्ते वा त्रिभाक्षगुणघातात् । श्रुतिगुणिता क्रांतिज्पा भावृत्पाग्रोद्धृता वा स्पातू Ms. B: 19 a São 20 a-b °गुणाद्व्यस्व° परिच्छेदः।। 2] लम्बाक्षज्यानयनविधिः । ዓሄኛ तद्धनुषी लम्बाक्षावुत्क्रमधनुषी तथोत्क्रमाह्वाभ्याम् । [अक्ष-अक्षच्छाययोर्दिक्] याम्योऽक्षोऽक्षच्छाया याम्या [अयनचलनम्] अजतुलाक्षविवरज्या ॥ २४ ॥ त्रिज्यागुणिता भक्ता परमापक्रान्तिजीवयाऽऽप्तधनुः ॥ देय ग्रहे यदा भा दक्षिणगोलादिगम्यभानुमतः ॥ २५ ॥ महती मेषादिगतच्छायातस्त्वन्यथा शोध्यम् । तेऽन्यथा विधेयं चायं त्रिप्रश्नकर्मविधौ ॥ २६ ॥ षड्राश्यन्तरिताद् वा भानुमतोऽभीष्टकालिकात्साध्यम् ॥ अयनचलनं स्वबुद्धया गणकेन हि चापचतुरेण ॥ २७ ॥ लम्बाक्षज्यानयनविधिद्वितीयः ॥ Text of Ms. A : [24] तद्धनुषी लंवाक्षावुत्क्रमधनुषी तथोत्क्रमाह्लाभ्पां । याम्पोक्षोक्षश्छायायाम्पाजतुलाक्षविवरज्पा [25] त्रिज्पागुणिता भत्का परमापक्रांतिजीवयाप्तधनुः । देयं ग्रहे यदा भा दक्षिणगोलादिगम्पभानुमत: [26] महती मेषादिगतशछायातस्त्वन्पथा शोध्पं । पातोन्पथा विधेपे चापत्रिप्रश्नकर्मविधी {27] षड्राश्पंतरिताद्वा भानुमतोभाष्टकलिकात्साध्पं । अयतचलनं स्वबुद्धया गणकेन हि चापश्चतुरेण । लवाक्षज्पानयनविधिद्वितीयः । Ms. B : 25 b °धतुः 26 c विधेयं 27 b °भीष्ट° 3. क्रान्तिज्यानयनविधिः क्रान्तिः परा जिनांशाः [ २४°] पराऽपमज्या जिनांशक[ २४°]ज्योत्ता ॥ तद्गुणिताऽर्कभुजज्या त्रिगुणहृदिष्टापमज्या स्यात् ॥ १ ॥ अष्टकृतिद्वगुणिता[२०८ × २] रविभुजजीवा त्रिबाहुखकु[१०२३]भत्ता । स्वेष्टापक्रमजीवा तच्चापं क्रान्तिरिष्टा स्यात्। २ ।। अथवा क्रमजीवाभिः प्रागुक्ताभिर्गुणोऽपमज्या स्यात् ॥ क्रान्तिकलाभिमौ'वीं क्रान्तिकलाः पूर्ववत्साध्याः ॥ ३ ॥ लम्बज्येष्टनृसमनरसूर्यं[१२]र्गुणिता क्रमादिलामौर्वी । अक्षज्यानृतलाग्राक्षाभाहृद्वाऽपमज्याः स्युः ॥ ४ ॥ द्वादशलम्बज्येष्टनृसमनरनिहता क्रमेण वाऽग्रज्या। अक्षश्रुतित्रिभज्यानिजधृतितद्धृतिहृदपमज्याः ॥ ५ ॥ Text of Ms. A : [1] क्रांतिः परा जिनांशाः परा क्रमज्ष्प जिनांशकज्पोक्ता । । तद्गुणितार्कभुजज्पा त्रिगुणहृदिष्टावमज्पा स्पात् [2] अष्टकृतिर्वांगुणिता रविभुजजीव्पा त्रिवाहुखकुभक्ता । स्वेष्टोपक्वमजीवा तच्चापष्क्रांतिरिष्टा स्पात् । [3] अथवा क्रमजीवाभिः प्रागुप्ताभिर्मुणोपमज्पा स्पात् । क्रांतिकलाभिमौवीं क्रान्तिकलाः पूर्ववसाध्पाः । [4] लंवज्पेष्टं नृसमनरसूर्योर्मुणिता क्रमादिलामौर्वी अक्षज्पा नृत्तलाग्राक्षाभाहद्वापमज्पास्स्पु । [5] द्वादशलवज्पेष्टनृसमनरनिहता क्रमेण वाग्रज्पा । अक्षश्रुतित्रिभज्पानिजवृतितद्वृतिहृदपमज्पाः । परिच्छेदः 3] क्रन्तिजयानयनविधि: ԳԱԱ अग्राक्षश्रुतिनिजधृतिविष्कम्भदलैहृतः समनरो वा । कुज्याक्षाभास्वेष्टनृ[तल]पलगुणनिघ्नोऽपमज्याः स्युः ॥ ६ ॥ अक्षावलम्बजीवाघ्रा त्रिकृतिहृता तु तद्धृतिस्सा स्यात् ॥ नृतलघ्त्रशङ्कुगुणिता तद्धृतिरथवा स्वधृति[कृति]विभक्ता ॥ ७ ॥ द्वादशपलभागुणिते पललम्बज्ये समश्रवणभक्त । क्रान्तिज्ये वा कुज्याग्राकृतिविश्लेषमूलं वा ॥ ८ ॥ पलकर्णहतो दिनदलनरोऽर्कहृत् फलकुगुणयुतिविशेषः ॥ याम्योत्तरयोस्तत्त्रिगुणकृतिवियुतिमूलमपमज्या ॥ ९ ॥ पलभाधूतिघातोऽर्क[१२Jविहृतश्छेदोऽग्राहतस्य नृतलस्य । प्राप्ता क्रान्तिज्याऽग्राकृतेः समच्छेदाल्लब्धं वा ॥ १० ॥ Text of Ms. A : [6] अक्षाग्रश्रुतिनिजधृतिविष्कंभदलैहृतस्समनरो वा कुज्पाक्षाभास्वेष्टनृपलगुणनिघ्रोपमृज्पाः स्फुः । . [7] अक्षावलंवघ्रजीवाघातेन हता तु तद्वृत्तिस्सा स्पात् । नृतलम्रशंकुगुणिता तद्वृत्तिरथवा स्वधृतिभक्ता । [8] द्वादशपलभागुणिते पललंवज्पे समश्रवणभत्के। क्रांतिज्पो वा कुज्पाग्राकृत्तिविश्लेषमूल वा [9] पलकर्णहृतो दिनदलभरोर्कहृत्फलकुगुणपुतिविशेषः पाम्पोत्तरयोस्तत्त्रिगुणकुतियुतिभूलमयमज्पा (10) थलभावृतिवातोर्कविहृत्श्छदोग्राहतस्प नृतलस्पा वाप्तक्रांतिज्पाग्राकृतेस्समश्छेदलव्दं वा Ms. B : 6d °पमज्याः 9 c याम्यो° 10 b नृतलस्य । ዊሂ% वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [अधिकारः III कुज्याहता धृतिर्वा छेदविभक्ताऽपमस्य जीवा स्यात् । पलभाग्रावधगुणितो नरोऽर्क[१२]गुणहारहृद्द्वा स्यात् ॥ ११ ॥ द्युज्यात्रिज्याकृत्योविशेषमूलं त्वपक्रमञ्ज्या वा ॥ त्रिज्याद्युज्यायोगात् निजान्तरम्रात्पदं वा स्यात् ॥ १२ ॥ द्युज्यार्क[१२]घातगुणिता चरार्धजीवाऽक्षभात्रिशिब्जिन्योः । घातेन हृता लब्धं स्वेष्टापक्रान्तिजीवा वा ॥ १३ ॥ क्रन्तिज्यानयनविधिस्तृतीयः ॥ Text of Ms. A : [11] कुज्पाहता वृत्तिर्वाश्छेदविभक्ता अपमस्प जीवा पलभाग्रावधागुणितो नरोर्कगुणहारहृद्वा स्पात् [12] द्युज्पात्रिज्पाकृत्पोर्विशेषमूलं त्वयक्रमज्पा वा त्रिज्याद्युज्पायोगात्रिजांतरव्रात्पदं वा स्पात् । [13] त्रिज्पार्कघातगुणिता वरार्धजीवाक्षसाधुशिजित्पो घर्षातेन हृता लव्दं स्वेष्टापक्रांतिजीवा वा । क्रातिज्पानयतविधिस्तृतीयः ॥ Ms. B: 11 c °ग्रावधगुणितो 12 a झुज्या० 12 d •निजांतर° 13 b चरार्धजीवाक्षमाधुशिजित्पो । 1. The first half of this verse occurs in the original text as त्रिज्यार्कंघातगुणिता चरार्धजीवाऽक्षभाद्युशिकिजन्योः which is mathematically incorrect. The error has been rectified by interchanging fast T and gfrtf-strit in the edited text. 4. द्युज्यानयनविधिः क्रान्तिज्यावगॉनातू त्रिज्यावर्गात्पदं द्युजीवा स्यात् । त्रिज्याक्रान्तिज्यान्तरसमासघातस्य मूल वा ॥ १ ॥ व्यस्तक्रान्तिज्याहृत्क्रान्तिगुणकृतेः फलं त्रिभज्योनम् ॥ द्युज्या वा व्यस्तापमजीवात्रिज्यान्तरं वा स्यात् ॥ २ ॥ क्रान्तित्रिभान्तरज्या द्युज्या वा चरदलजीवया हृता । त्रिज्या क्षितिजीवाम्रा स्वाहोरात्रार्धजीवा वा ॥ ३ ॥ धृतिगुणिता त्रिभजीवा हताऽन्त्यया वा द्युमौविंका भवति । शङ्कुत्रिज्याक्षश्रुतिवधादिन[१२]गुणान्त्ययाऽऽप्तं वा ॥ ४ ॥ त्रिज्यानृतलाक्षश्रुतिघातात् पलभाहतान्त्ययाऽऽप्तं वा ॥ अक्षज्याग्राघाते चरगुणभक्तोऽथवा द्युज्या ॥ ५ ॥ Text of Ms. A : [1] क्रांतिज्पावर्गांनात्त्रिज्पावर्गात्पदं द्युजीवा स्पात् त्रिज्पाक्रांतिज्पांतरसमासघातस्प मूलं वा [2] व्पस्तक्रांतिज्पाहृत्क्रांतिगुणहृतिः फलं त्रिभज्पोन्नं । द्युज्पा वा व्पस्तापमजीवात्रिज्पांतरं वा स्पात् [3] क्रांतितिभांतरज्पा द्युज्प वा चरदरजीवया विहृता त्रिज्पा क्षतिजीवाम्राहोरार्धजीवा चा । [4] धृतिगुणिता त्रिभजीवा हृतांत्पया वा द्युमौविंका भवति शंकुत्रिज्पाक्षश्रुतिवध्पाद्दिनगुणात्पयाप्तं वा 5 त्रिज्पानृतलाख्पक्षुतिघातात्पलभाहतांत्पयाप्तं व। अक्षज्पाग्राघाते चरगुणभतथवा भुज्पा Ms. B : 3 d °जीवां वा । १५८ वटश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [अधिकारः III क्रमगुणपलभात्रिज्याघातोऽर्क[१२]गुण[चर]जीवयाऽऽप्तो वा । पलभाक्षसमनरवधोऽर्क[१२]गुणचर[दलगुण]भत्तो वा ॥ ६ ॥ पलभाक्षतद्धृतिवधोऽक्षकर्णचरगुणहत् [च दिवसजीवा] । द्युदलधृतिः कुज्योना सौम्ये याम्ये युता झुज्ये ॥ ७ ॥ द्युज्या वोदग्याम्ये चाग्रगुणं दिनदलनृतलाभ्यस्तम् । दिनदलधृत्या भक्त फलेन रहितान्विता [धृतिः] सैव ॥ ८ ॥ द्युज्यानयनविधिश्चतुर्थः ॥ Text of Ms. A : [6] क्रमगुणपलभात्रिज्पाघातोर्कगुणजीवयाप्तो वा यलभाख्पगुणसमनरववोर्कगुणचरभक्ती वा [7] पलभाख्पत्तद्वृतिवयोक्षकर्णचरगुणहत् झुदलहृतिः कुज्पोना सौम्पपाम्पे युत्ता द्युज्पे । [8] कुज्पा वोदक्ष्त्रिज्पाग्रयनिजांतराभ्पस्तं दिनदलधूत्पा भत्क फलयुतरहितान्दिता चैव । द्युत्यानयनविधिश्चतुर्थः ॥ 5. कुज्यानयनविधिः क्रान्तिज्याऽक्षज्याघ्रा लम्बकजीवाविभाजिता कुज्या। विषुवच्छायागुणिता क्रान्तिज्याऽकों[१२]द्धृता वा स्यात् ॥ १ ॥ क्रान्ति ज्याग्राघाते समनरभक्तोऽथवा महीजीवा । वाऽग्रा विषुवद्भाम्रा पलकर्णविभाजिता कुज्या ॥ २ ॥ अग्राकृतिविभक्ता समधृत्या वा फलं कुजीवा स्यात् । नृतलाभ्यस्ता वाऽग्रा स्वधृतिविभक्ता महीजीवा ॥ ३ ॥ लम्बत्रिभगुणवधहतसमनुर्वाऽक्षगुणवर्गलब्धं यत् । त्रिज्यार्कसमनृघातात्पलभाघ्राक्षज्ययाऽवाप्तं वा ॥ ४ ॥* Text of Ms. A : [1] क्रांतिज्पाक्षज्पाघ्रा लवकजीवाविभाजिता कुज्पा विषुवच्छाघागुणिता क्रांतिज्पाकौंद्धृता वा स्पात् । [2] क्रांतिज्पाग्राघाते समनरभक्तथवा महीजीवा । वाग्रा विषुवद्भाम्रा पलकर्णविभाजिता कुज्पा । [3] अग्राकृतिविभक्ता समधूत्पा वा फलं कुजीवा स्पात् नृतलाभ्पस्ता चाग्रा स्ववृतिविभक्ता महीजीवा । [4] लंवत्रिभगुणवधहतसमनुर्वाक्षगुणवर्गलव्दं यत्। त्रिज्पार्कसमनृघातात्पलभाघ्राक्षज्पयावाप्तं वा ! Ms. B : 3 b FTTFITT 4 b °ą ifrasë 1. In verses 4-10(a-b), multipliers and divisors have been wrongly stated as divisors and multipliers. The error has been rectified in the English translation. वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [ अधिकारः III ܘ ܟ݂q1 वाऽक्षश्रुतिशङ्कु[१२]गुणस्समनरो वाऽक्षप्रभाकृतिहृत् ॥ समनृकृतितद्धृतिवधादग्राकृत्याहृतात् क्षितिज्या वा ॥ ५ ॥ शङ्कुस्वधूतिवधम्रो नृतलकृतिहृतः समनरो वा । तद्धृतिलम्बगुणसमनृघातोऽग्राम्राक्षमौविकाहद् वा ॥ ६ ॥ वाऽग्राघ्राक्षज्याहृत्समनरवर्गस्त्रिभज्याघ्रः ॥ तद्धृत्यर्कहतिघ्नोऽग्राक्षाभाघातहृच्च समना वा ॥ ७ ॥ वाऽक्षाभाग्राहतिहृत्समनरवर्गीऽक्षकर्णम्रः । समनरलम्बगुणस्वधूतिवधोऽक्षगुणनृतलहतिहृतो वा ॥ ८ ॥ त्रिज्याशङ्कुहतिघ्नः समना नृतलाक्षगुणवधहृत् ॥ स्वधूतिरवि[१२]समनरवधः पलभानूतलाभ्यासहृद् वा ॥ ९ ॥ Text of Ms. A : [5] वाक्षश्रुतिलंवगुणस्समनरा वाक्षप्रभाकृतिहृत् । समनृकृतितद्वृतिवधादग्रकृत्पाहता क्षितित्पा वा । [6] शंकुस्वधृतिवधम्रा वृवलकृतिहृतस्समनरो वा । तद्धृतिलंवयुणसमनुघातोग्राम्राक्षमौविंकाहूद्वा 7 याग्राम्राक्षज्पाहृत्समनरवर्गस्त्रिभज्पन्नः तदवृत्त्पर्कहतिम्रोग्राक्षाभाघातहृसमना वा । [8] वाक्षाभाग्राहतिहृत्समनरवगोंक्षकर्णीघ्रः । समनरलंवगुणस्वधूतिवधोक्षगुणनृतलाहतिहृतो वा । [9] षिज्पाशंकुहतिम्रस्समना नृतलाक्षीगुणवधहृत् । स्वधृतिरविसमनरवधः पलभाभृतलाभ्पासहृक्षितिज्पा Ms, B : 6 a °ateľPŤ 7a वाग्राम्रा° 7 d°हृच्च समना वा ॥ 9 a त्रिज्याशंकु” परिच्छेदः 5] कुञ्ज्यानयनविधिः ፃዩ ዓ वाऽग्रानृतलवधहृतः समनरवर्गः स्वधृतिगुणितः ॥ वाऽक्षज्यावर्गहता त्रिगुणकृतिहृता च तद्धृतिः कुज्या ॥ १० ॥ वाऽक्षाभावर्गहता तद्धृतिरक्षश्रवणकृतिहूत् । वा नृतलवर्गनिहता स्वधृतिकृतिहृता च तद्धृतिः ॥ ११ ॥ कुज्या वाऽप्रेष्टशङ्कुघातोऽक्षाभान्नः स्वधृतिरवि[१२]हृत् ॥ घातो वाऽक्षगुणत्रो लम्बज्यास्वधूतिघातहृत्कुज्या ॥ १२ । वाऽग्राभिहतो घातः कुज्या स्वधृतिसमनरहतिहृत् ॥ द्युदलधूतिद्युज्यान्तरमथवा कुज्या [ द्यु]जीवया गुणितः ॥ १३ ॥ उन्नतगुणस्त्रिगुणहृतस्तद्धृतिविवरं महीजीवा । द्युज्याहता चरज्या त्रिज्याभक्ता [क्षितिज्या वा] ॥ १४ ॥ Text of Ms. A : [10] चाग्रावृतलवधहृत्तस्ममनरवर्गस्समधृतिगुणितः वाक्षज्पावर्गहतत्रिगुणकृतिहृताश्च तद्वृतिः कुज्पा [11] वाक्षाभावर्गहता तद्वृतिरक्षश्रवणकृतिहृत् । चानुतलवर्गनिहन्ता स्वध्र्पतकृतिहृत्ता च तद्वृत्तिः [12] कुज्पा वाग्रेष्टशंकुघातोक्षाभाघ्रस्स्वध्रुतिरविहृत्। घातो वाक्षगुणाम्रो लंवज्पास्वधृतिघातहृत्कुज्पा [13] वाग्राभिहतो घात्तः कुज्पस्वधृतिसमनरहक्तिहृत् । द्युदलहृघुज्पातरमथवा कुज्पा जीवया गुणितः [14] उन्नगुतणस्त्रिगुणहृत्तस्तद्वृत्तिविवरं महीजीवा । द्युज्पाहता चरज्पा त्रिज्पाभज्पा Ms. B : 10 a वाग्रावृतल० 11 cवानुतल° *气交 वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [अधिकारः III पलगुणभावृत्ताग्रावधो निजश्रवणहृत् क्षितिज्या वा । क्रान्ति ज्याग्राकृत्योविवरपदं वा महीजीवा। १५ ॥ कुज्यानयनविधिः पञ्चमः । Text of Ms. A : 15] पलगुणभावृत्ताग्रावधो निजश्रवणहत्क्षितिक्ष्पा वा क्रांतिज्पाग्राकृत्पोविवरपदं वा मट्टीजीवा ॥ जपानपानविधि: पंचम: । 6. अग्रानयनविधिः परमापक्रमजीवात्रा रविभुजजीवा लम्बगुणभता। अग्रा क्रान्तिज्या वा {त्रिज्याघ्रा] लम्बजीवाहृत्। १ ।। अक्षश्रवणाभ्यस्ता क्रान्तिज्याऽकॉ[१२]द्धृताऽथवाऽग्रज्या । तद्धुतिहताऽपमज्या समनरभक्ताऽथवाऽप्रज्या ॥ २ ॥ स्वधूतिम्रापमजीवा स्वेष्टनरेणोद्धृताऽथवाऽग्रज्या । कुज्याक्रान्तिज्याकृतिसमासमूलमथवाऽग्राज्या ॥ ३ ॥ · कुञ्ज्या ब्रिज्यागुणिता पलजीवाभाजिताऽथवाऽग्रज्या । विषुवत्कर्णाभ्यस्ता कुज्या वाऽक्षद्युतिहृताऽग्रा ॥ ४ ॥ तद्धृतिकुञ्ज्याघातान्मूलं पूर्वापरे कुजे वाऽग्रा । स्वधूतिन्त्रा वा कुज्या नृतलविभक्ताऽथवाऽग्रज्या ॥ ५ ॥ Text of Ms. A : [1] परमापक्रमजीवाम्रा रविबुधजीवा लंवगुणभता। अग्राक्रांतिज्पा वा [unindicated gaplलवजीवाहत् । [2] अक्षश्रवणाम्पस्ता क्रांतिज्पाकौद्धृताथवाग्रज्ष्प तद्वृत्तिष्हतापमज्पा समनरभक्ताथवाग्रज्पा [3] स्वधृतिघ्रापलजीवा स्वेष्टनरेणोद्धृता।थवाग्रज्पा। कुज्पाक्रांतिज्पाकृतिसमासमूलमथवाग्राज्पा [4] कुज्पा त्रिज्पागुणिता पलजोवाभा । जेत्ताथवाग्रज्पा विषुवत्कर्णाम्पस्ता कुज्पा वाक्षधुतिहृताग्रा । [5] तद्धतिकुज्पाघातान्मूल पूर्वापरे कुजे वाग्रां स्ववृतिघावा कुज्पा नृतलविभक्ताथवाग्रज्पा Ms. B: 5 a trio 白乐g वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [3fqąr: III समनाऽक्षज्यागुणितो लम्बज्याभाजितोऽथवाऽग्रज्या ॥ विषुवच्छायागुणितः समना वाऽकरें[१२]द्धृतोऽग्रज्या ॥ ६ ॥ कुज्यागुणितस्समना क्रान्तिज्याभाजितोऽथवाऽग्रज्या । समना नृतलाभ्यस्तः शङ्कुविभक्तोऽथवाऽग्रज्या ॥ ७ ॥ तद्धृतिरक्षज्याम्रा व्यासार्धविभाजिताऽथवाऽग्रज्या । अथवाऽक्षच्छायात्रा तद्धृतिरक्षश्रुतिहुताऽग्रा ॥ ८ ॥ तद्धृतिरथ नृतलघ्ना स्वधृतिविभक्ताऽथवाऽग्रा स्यात् ॥ तद्धूतिशङ्क्वोर्घातोऽक्षज्याघ्रः स्वधृतिलम्बगुणवधहृत् ॥ ९ ॥ घातः कुज्यागुणितः क्रान्तिज्यास्वधृतिघातहृद्वाऽग्रा ॥ वाऽक्षाभाघ्रो घातः सूर्य[१२]घ्रस्वधृतिभक्तोऽग्रा ॥ १० ॥ [कुज्याशङ्क्वोर्घातस्त्रिज्याम्रो लम्बनृतलवधहृद्वाऽग्रा । पलश्रुतिगुणितो घातो नृतलार्क[१२]गुणहृतोऽथवाऽग्रा ॥ १०* ॥] Text of Ms. A : [6] समनाक्षज्पागुणितो लवज्पाभाजितोथवाग्रज्पा विषुवश्छायागुणितस्समना वाकौद्धृतोग्रज्पा [7] कुज्पागुणितस्समना क्रांतिज्पाभाजितोथववाग्रज्पा f समना नृतलाम्पस्तः शंकुविभक्तगैथवायज्पा । [8] तद्वृतिरक्षज्पाम्रा व्यासार्यविभाजिताथवाग्रज्पा अथवाक्षश्छायांम्रा तद्वृतिरक्षश्रुतिहृताग्रा [9] तद्वृतिरथ नृतलम्रा स्वधृतिविभक्ताथवाग्रा स्पा कुज्पाशंक्वोर्धातोक्षज्पाघ्रस्खधूतिलवगुणवधहृत्। [10] घातः कुञ्ज्पागुणितः क्रांतिज्पास्वधृतिघातहृद्वाग्रा । वाक्षाभाघ्रो घातस्सूर्यघ्नः स्वधृतिभक्ताग्रा । । Ms. B: 9 doeafire परिच्छेदः 6] अग्रानियन विधि: ?૬ स्वध्रतिहतो वा घातो नानूतलाभ्यासभाजितो वाऽग्रा । द्यज्यचर[गु]ण[घा]|तोऽक्षज्याभक्तोऽथवाऽग्रज्या ከ ዓፄ ከ तद्धतिसमनरकृत्योविशेषमूलं कुजे वाऽप्रा । भजशड युतियुतिः समानभिन्नाशयोर्वाऽग्रा ॥ १२ ॥ त्रिज्याऽक्षाभागुणिता सममण्डलकर्णभाजिता वाऽग्रा । नतलं समशङ्कोर्यद् रवावुदक्स्थे भवेत्साऽग्रा ॥ १३ ॥ त्रिज्याभावित्ताग्राघाते भाकर्ण[भा]जिते वाऽग्रा । भावताग्रादग्ज्यावध प्रभाभाजिते वाऽग्रा । १४ । अग्रानयनविधिः षष्ठः ॥ Text of Ms. A : [11] स्वध्रुतिहतो वा घातोंत्पावृतलाभ्यासभाजितो वाग्रा । द्युज्पाचरणतः अक्षज्पाभक्ताथवाग्रज्पा । [12} तद्धृत्तिसमनरकृत्पोविशेषमूलं कुजे वाग्रा । भुजगुणशंकुतलवियुतिधुतिस्सचमात्पानयोर्वाग्रा। [13] त्रिज्पाक्षाभिागुणिता समनंरडलकर्णभाजिताग्रा । नृतल समशंकोद्रवानुदक्स्छे भवेत्साग्रा 14 त्रिज्पाभावृत्ताग्रघातै भाकर्णजिते वाग्रा ॥ भावृत्ताग्रादूग्ज्पावध प्रभाभाजिते वाग्रा । अग्रानयनविधिः पष्टः ॥ 7. स्वचरार्धज्याप्राणसाधनविधिः [चरार्धज्यासाधनम्] कुज्या त्रिज्यागुणिता द्युज्याभक्ता चरार्धजीवा स्यात् । अन्त्याहता कुजीवा धूतिभत्ता वा चरार्धज्या । १ ।। अन्त्योन्नतज्ययोर्वा विशेषशेष चरार्धजीवा स्यात् । यन्त्रगृहीतद्युदलतिथिघटीविवरनाडिकाज्या वा ॥ २ ॥ पलजीवागुणिताऽग्रा द्युज्याभक्ताऽथवा चरार्धज्या । क्रान्तित्रिभगुणघातोऽक्षाभान्नोऽक[१२]हतद्युञ्जीवाहृत् ॥ ३ ॥ [अन्त्याक्रान्त्योर्धातोऽग्राम्रो धृतिसमनृहृच्चरार्धज्या ।] वाऽक्षज्याघ्रो घातो लम्बज्याधृतिवधोद्धृतो वा स्यात् ॥ ४ ॥ [अन्त्याग्राघातः पलगुणगुणतस्त्रिगुणधृतिवधहतो वा ।] कुज्याघ्रो वा घातोऽग्राधृतिघातोद्धृतो वा स्यात् ॥ ५ ॥ Text of Ms. A : [1] कुज्पा त्रिज्पागुणिता थुज्पाभक्ता चरार्धजीवा स्पात् अंत्पाहता कुजीवा धृतिमत्ता वा चरधिज्पा । 2] अंग्प्रोन्नतज्पयोर्वा विशेषशेष चरार्धजांवा वा ॥ यंत्रपृहीतयुदलतिथिघटीविवरनाडिकाज्पा वा [3] पलजीवागुणिताग्रा घुउपाभत्ताथवा चरार्धज्पा ॥ क्रांतित्रिभगुणघातौक्षाभाघ्रोकहितघुजीवाहूत् । [4] वाक्षज्पाम्रो घातो लवज्पाधृतिवधोद्वृतो वा स्पात! [5] कुञ्ज्पाम्रो वा घातोग्राधृतिघातोद्धता वा स्पात् । Ms. B : 3 b tlgsq To 3 d oatsigaro परिच्छेदः 7] स्वचरार्धज्याप्राणसाधनविधिः १६७ प्राघाताभ्यासस्तद्धृतिधृतिघातहच्चरार्धज्य sfarty"(Tattīsto"Trì द्युज्यात्रिगुणवधहच्च ।] ऽभ्यस्तो घातो द्युज्यातद्धृतिवधेन हृतः ॥ ७ ॥ घातो वा नृतलश्त्री द्युज्या[स्व]धृतिघातहृच्चरार्धज्या कान्त्यक्षज्याक्षश्रुतिघातो द्युज्यार्क[12]वधहृद्दवा ॥ ८ ॥ द्विज्यासमन्नरघातो [ऽक्षज्यावर्गेण संगुणितः ॥ लम्बत्रिभगुणवधघ्त्र]द्युज्याभक्तः फलं चर्धराज्या ॥ ९ ॥ साध्यं यद्वत् कुज्या समनुस्तद्वच्च षोडशधा ॥ अथवैवं षोडशधाऽन्त्यासमनरघाततो धृतिविभक्तात् ॥ १० ॥ क्रान्तिपलत्रिगुणवधो [ लम्बकद्युज्याघातहृद्वा] । ११ ॥ क्रान्त्यक्षज्यासमधृतिघातो द्युज्यासमनृवधहत्तत् । स्वधूतिकुजीवाक्षज्याघातो द्युज्यानृतलवधहृत् ॥ १२ ॥ Text of Ms. A : [6] वाग्राघाताभ्पासस्तद्वृत्तिवृतिघातहृच्चराधू'ज्पा ॥ [7] वाग्राभ्पस्तो घातो घुज्पातद्वृतिवधेरहृतः । [8] घातो वा वृतलघो घुज्पाधृतिवातहृच्चरधिज्पा क्रात्पक्षज्पाक्षश्रुतिघातो घुज्पोर्कवधहद्वा । [9] त्रिज्पासमनरघातो[unindicated gap]घुज्पाभक्तः कलं चरार्धज्पा [10] साध्पं यद्वत्कुज्पा समनुस्तद्वच्च शोधोडशधा । अथवैवं षोडशधांत्पागमनरघाततो धृतिविभक्तात् [11] क्रांतिफलत्रिगुणवधाप्तं वा [12] क्रांत्पक्षज्पासमधृतिघातो द्युज्पासमवृवधहृदत् । चरार्धज्पास्वधुतिक्रान्पक्षज्पाघातो द्युज्पानृतलवधहत् Ms B: 12 b °समनुवध° 12d वधहृत्। The reading a first ratsa Tatar Saraagat is also possible. ዓ & € वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [अधिकारः III समनरपलगुणकृतिहतिरवलम्बझुगुणघातभक्ता वा । तद्धृतिपलगुणघातोऽक्षाभाष्त्रोऽक्षश्रुतियुगुणवधहृत् ॥ १३ ॥ कुज्याघ्रो वा घातोऽग्राद्युगुणवधोद्धृतश्चरार्धज्या । - नृतलहतो वा घातः स्वधृतिद्युज्यावधविभक्तः ॥ १४ ॥ समनरपलगुणधातोऽक्षज्याकुज्याक्षभानूतलगुणितः । द्युगुणगुणो लम्बापमगुणरवि[१२]नृभिराप्तयो वा स्पुः ॥ १५ ॥ पलगुणकृतितद्धृतिघातस्त्रिज्याद्युगुणघातभत्तो वा । तद्धृत्यन्त्याश्रगुणकृति[हतिस्त्रिज्याकृति]धृतिवधाप्ता वा ॥ १६ ॥ त्रिज्यातद्धृतिघातोऽक्षाभाकुञ्ज्यानृतलकृतिहतो वा ॥ द्युज्याघ्राक्षश्रवणाग्रास्वधृति[कृति]विभक्तो वा ॥ १७ ॥ वान्त्याकुज्यानृवधात्पलभाक्षाग्रभूगुणगुर्णगुंणितात् । [द्वादशलम्बज्यासमशङ्कुक्रान्तिगुणहरैहृते ॥ १८ । Text of Ms. A : [13] उद्वृतिपालगुणाकृतिहतिरवलंवद्युगणघातभक्ता वा उद्धृतिपालगुणाघातोक्षाभाश्त्रोक्षश्रुतिद्युगुणवधहृत् । [14] कुञ्ज्पाम्रो वा घातोग्राद्युगणवधोद्धृतश्चरार्धज्पा नृतलहतो वा घानस्स्वधृतिघुज्पावधविभक्त [15} स्समनरपलगुणघातोक्षज्पाकुजाक्षभानृतलगुणितः द्युगणगुणो लंवापमगुणरविनृमिराप्तयो वा स्पु:। [16] पलगुणकृतितद्वृतिघातस्त्रिज्पाद्युगणघातभत्तो वा उद्वृत्पांत्पाक्षगुणकृतिधृतिवधाप्तोध [17] त्रिज्पा । उत्कृतिघातोक्षाभाकुज्पानृत्तलकृतिहतो वा घुज्पाव्र्त्रैरक्षश्रवणाग्रास्ववृत्तिविभक्तः [18] वांत्पाकुञ्ज्पानृवधात्पलभाक्षाग्रगुणभुजुर्णगुंणता Ms. B.: 14b °वधोद्वृत° 14 cवा घातस्स्व° परिच्छेदः 7] स्वचरार्धज्याप्रणसाधनविधि: ዓ ‰ ê । अग्रा]धृतिहतिगुणितैस्त्रिज्याकुञ्ज्यानृघात[गुणगुणितात्] ॥ हारैस्तैर्भक्तोऽग्राद्युज्यागुणितैश्चरार्धज्याः ॥ १९ ॥ समनू[नृ]तलपलगुणहतिरिष्टनरद्युगुणघातभक्ता व ! त्रिज्या[ग्रा]नृतलवधाद् द्युज्याधूतिघातलब्धं वा ॥ २० ॥ अन्त्याग्रानूतलवधी धृतिवर्गहृतोऽथवा चरार्धज्या । नृतलापमत्रिगुणहतिरिष्टनृदिनगुणवधाप्तं वा ॥ २१ ॥ नृतलान्त्यापमगुणहतिरिष्टनृधृतिघातहृच्चरार्धज्या । धृतिकुगुणपलगुणवधान्नूतलद्युज्यावधाप्त वा। २२ ॥ क्रान्तिपलगुणधृतिवधाद्द्युज्यानरघातहृच्चरार्धज्या । त्रिगुणधृतिवधो द्युज्याहृत्प्रोन्नतगुणान्तरं वा स्यात् ॥ २३ ॥ Text of Ms. A : [19] धृतिकृतिगुणैर्हतात्त्रिज्पाकुञ्ज्पानृघाततोहारैः उक्ते ते वावाप्तुं द्युज्पागुणितैश्चार्धज्पा: [20] समनृतलपलगुणहतिनिष्टनरघुगणघातभक्ता वा त्रिज्पानूतलवधाद् द्युज्पाधृतिघातलव्दं वा । [21] अंत्पाग्रानृतलवधोद्धृतिवर्गहूतोथवा चरार्धज्पा । नृतलापमत्रिगुणहतिविष्टनृदिनगुणवधाप्तं धा [22] तृतलांत्पापमगुणहतिरिष्टनृधृतिघातहृच्चरार्धज्पा । ध्र्पतेकुगुणपलगुणवधानृतलघुज्पावधाप्त वा। [23] क्रांतिपलगुणाधृतिवधाद्द्युज्पानरघातहृच्चरार्धज्प षिगुणधृतिवधो युज्पाहृतत्प्रोन्नतगुणांतरं वा स्पात् । Ms. B : * 20 d osas ąT १७० वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [3rfąBETT: TIL [द्युनिशादले] तद्घनुश्चरप्राणास्तैः खखवेदेषवो [ ५४००] युतविहीनाः ॥ सौम्ये विहीनयुक्ता याम्ये झुनिशादले भवतः ॥ २४ ॥ [चरार्धास्वानयने सामान्यनिर्देशः] प्रत्येकतं मौव्य बाऽधीशचरासवः प्रोक्तवत्साध्यः । भेषु रवेदौंज्यातः साध्या वा चरदलप्राणाः ॥ २५ ॥ [अजगोमिथुनाद्यानां चरार्धासवः।] अजगोजितुमाद्यानां चरासवो वोक्तवत्साध्याः ॥ तेषु राशिकलाचापेन प्राग्वच्चरखण्डकप्राणाः ॥ २६ ॥ वेन्द्रागा [७१४] कृतगोऽकः[१२९४] खगुणेषुभुवो[१५३०]ऽक्षभाहता भक्ताः ॥ · सूर्ये[१२]राप्तधनूषि प्रोतवच्चरखण्डकप्राणाः ॥ २७ ॥ Text of Ms. A : [24] तद्धनुचरप्राणास्तैः खखापदेथुवा युतविहीनाः सौम्प विहीतयुतां घाम्पधुनिश्रादले भवतः [25] प्रत्पकं मौव्प वाधाश्चरासवः प्रोक्तवत्साध्पाः ॥ तेषु रवेदौंत्पांवत्साध्पा वा चरदलप्राणाः [26] अजगोजित्रमनुद्यानां चरासवो वोतवद्राव स्तेषु राशिकलाचापेन प्राग्वच्चरखंडकप्राणाः [27] वेद्रागाः कृतगोकर्गः खगुणेषुभुवोक्षभाहता उक्ताः सूर्येराप्तधनूंषि प्रोक्तभचरखंडकप्राणाः | Ms. B: 24 c Eftirfaár!" 26 a अजगोजित्तम° 27 b क्षमाहत्ता उत्ताः परिच्छेदः 7] स्वचरार्धज्याप्राणसाधनविधिः १७१ [उपसंहारः।] दिक्पालभाजीवानां दिङ्मात्रं साधनानि कथितानि । निखिलानि न शक्यन्ते पर्जन्यस्येव जलधाराः ॥ २८ ॥ स्वचरार्धज्याप्राणसाधनविधिस्सप्तमः ॥ Text of Ms. A: [28] दिक्पालभाजीवानां दिमात्र साधनानि कथितानि निखिलानि न ज्ञक्यंते पर्जन्पस्पेव जलधारा: । स्वच्चरार्धजपाप्राणसाधनविधिस्सप्तमः ॥ 8. लग्नादिविधिः [राशीना लङ्गोदयासुसाधनम् } अजवृषमिथुनान्तज्या मिथुनान्तद्युज्यया हता भक्ताः ॥ स्वद्युज्ययाऽऽप्त[धनुरन्तराणि लङ्कोदयप्राणाः ॥ १ ॥ त्रिगृहद्युज्योना वाऽजादिद्युज्याः स्वजीवयाऽभ्यस्ताः ॥ स्वद्युज्यया विभक्ताः फलोनजीवाः स्वचापानाम् ॥ २ ॥ स्वपरमापक्रमोत्क्रमगुणविवरस्वचापगुणसंहतिभ्यो वा । ज्याखण्डस्वद्युज्यावधाप्तिहींना स्वद्युज्याप्ता ॥ ३ ॥ क्रान्तिज्याऽ[ जा]दिज्याकृतिविवरपदैर्हता त्रिभज्याऽऽप्ता ॥ स्वद्युज्ययाऽऽप्तधनुषोविवराण्यथवा निरक्षराश्युदयाः ॥ ४ ॥ Text of Ms. A : [1] अजवृषमिथुनातज्पा मिथुनातद्युज्पया हता भक्ताः सधुत्पयाप्तनुरंतराणि लंकोदयप्राणाः । [2] त्रिगृहाघुज्पोना वाजाघुज्पास्खजीवयाभ्पस्ताः स्वघुज्पणविभक्ताः फलोनजीवोत्पचापानां । [3] खपरापमोत्क्रमगुणविवरस्वगुणचापसंहतिभ्पो वा ज्पाखंडखद्युज्पावधाप्तहीनखलिप्तानां [4] क्रांतिज्पादिज्पाकृतिविवरपदैहृता त्रिभज्पाप्ता खद्युज्पयाप्तधनुषोविवराण्यथवा निरक्षनाश्पुदया Ms. B.: 3c °स्वद्युज्या° 3d °स्वलिप्तानां 4 c स्वद्युज्पया° परिच्छेदः 8] लग्नादिविधिः १७३ त्रिज्या[बाlहुज्यान्तरयुतिघातेभ्यो द्युज्याप्तरहितेभ्यः । [त्रिज्याद्विगतहतेभ्यो द्युज्याभक्ताप्तलब्धानाम् ।] मूलेभ्यो धनुषां वा विवराणि निरक्षराश्युदयाः ॥ ५ ॥ मेषादिक्रान्तिज्याज्यायोगहतात्तदन्तरान्मूलम् । त्रिज्यागुण। द्युजीवावाप्तचापान्तराण्यथवा । ६ । वाऽजादिक्रान्तिज्याज्यायोगहतात्तदन्तरान्निघ्रात् ॥ त्रिज्याकृत्या द्युज्याकृत्याप्तपदधनुरन्तराण्यथवा । ७ ।। [राशीना स्वदेशोदयासुसाधनम्] ते चाङ्काङ्गाङ्गभुवो[१६६९]ऽङ्गगोऽगशशिनः[१७९६] शराग्निगोच्चन्द्राः[१९३५ ॥ व्यस्तास्तथा चरदलोनयुता निजधाम्नि षट्सु चोत्क्रमतः ॥ ८ ॥ [राशीनामस्तमयकाल-याम्योत्तरसङ क्रमकालसाधनम्] निजसप्तमोदयासुभिरस्तं राशिः समेति नियमेन ॥ लङ्कोदयासुभिः स्वैर्याम्योत्तरवृत्तमायाति ॥ ९ ॥ Text of Ms. A : [5] त्रिज्पाहुज्यांतरपदपातेभ्पो द्युज्पयाप्तसहितेभ्पो मूलेभ्पो धनुर्पावा विवराणि निरक्षराश्पुदयाः [6] मेषादिक्रांतिज्पागुणज्पायोगहतातुदतरान्मूल त्रिज्पागुणं द्युजीवाप्राप्तेचापान्तराण्पथवा । [7] वाजादिक्रांतिज्पाज्पायोगहतात्तदंतरान्निम्रा त्रिज्पाकृत्पा द्युज्पाकृत्पाप्तपदधनुरंतराण्पथवा । [8] ते चांकांगांगभुवोंगगोगशशिनः शराग्निगोवंद्राः व्पस्तास्तथा चरदलोनयुतानिजधास्ति षट्गष्ट्वोत्क्रमतः [9] निजसप्तमोदयासुभिरस्वं राशिस्समेति नियमेन लंकोदयासुभिस्खर्याम्पोतरवृत्तमायाति Ms. B : 5c धनुषवा 7 d °रंन्तरा° 8 b शराग्निगोचंद्राः 8 d °धाम्नि s वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [3yfrąFrv: II [लग्नसाधने सामान्यनिर्देशः] द्युगताद्दिवा विलग्नं निशि षड्भयुतं च रात्रिदिनशेषात् ॥ [ लग्नसाधनविधिः] वा सौक्ष्म्यात् तात्कालिकरविभवनागतिकलागुणितः ॥ १० ॥ स्वोदयकालो भक्तो राशिकलाभिः फलासवोऽसुभ्यः ॥ प्रोह्यष्टेभ्यो भोग्यं क्षिपेद्रवौ तदनु यावन्तः ॥ ११ ॥ शुद्धत्यन्त्युदया राशीन् क्षिपेद्रवौ तावतोऽवशेषं च ॥ खगुणघ्रमशुद्धोदयहृद्भागादौ क्षिपेद्विलग्नं प्राक्। १२ ॥ राश्युदयैरेवं तात्कालिकमकं प्रसाधयेत्तस्मात् ॥ इष्टद्युगताच्छेत्रमनुपाततः प्राग्विलग्नं वा ॥ १३ ॥ इनशङ्गोस्त्रिज्यान्नात् मध्यलग्नशङ्कुसम्भक्तात् । फलचापयुत सूर्य प्राग्लग्न वा भवत्येवम् ॥ १४ ॥ Text of Ms. A : [10] द्युगताद्दिवा विलग्नं निशि षड्भयुतं च रात्रिदिनशेषा द्वै सौम्पात्तात्कालिकरविभवनागतकलाकुणितः [11] स्वोदपकालो भक्तो राशिकलाः फलासवोसुभ्पः प्राग्ज्ज्पेष्टेम्पो भोग्पं क्षिपेद्रवौ तदनु यावंत: 12] शुद्धयत्पुदया: राष्राशीन्क्षिपेद्रवौ तावतोवशेष च ॥ खगुणघ्रमशुद्धोदयहृद्धागादौ विलग्नं प्राक् [13] राश्पुदपैरपातात्कालागमर्क प्रसाधयेत्तस्मात् इष्टास्छद्युताच्छेत्रमनुपाततः प्रद्यिलग्नं वा [14] इनशंकोस्त्रिज्पाम्रान्मध्पन्पालंवघातसंभक्तात् फलचापघुतं सूर्यं प्रायूग्रं च भवत्पेवं । Ms. B.: 12 a शुद्धयन्त्पुदया: 13c °द्युतात्क्षेत्र° 14 b °मध्यध्न्यालंव° বিভক্টৰ: 81 लग्नादिविधिः qkeo उत्क्रमतो मेषादीन् क्रमेण जूकादिकान् प्रकल्प्य ततः । रात्रिद्युव्यत्ययतः षड्भयुतं प्राग्विलगन वा । १५ ॥ [लग्नात् कालसाधनम् } लग्नर्कयोर्गतैष्या अंशा निजभोदयाहता भक्ताः ॥ खगुणैस्तदंतरुदयात् मिश्राल्लग्नासवो ह्यसकृत् ॥ १६ ॥ कलात्मकाद्विलग्नाद् विशोध्य कालात्मकं सहस्रांशुभ् । शेषो विलग्नकालो गत्यविशेषाद् भवत्यथवा । १७ ॥ [ अस्तविलग्नम्] षड्भयुगुदयविलग्नं ह्य[स्तविलग्नं निगद्यते सद्भिः] ॥ १८ ॥ | लग्नसूयो यदा एकराशौ तदा लग्नसाधनम्] भोग्यात्कालादूनः कालः खगुणाहतो निजोदयहृत् ॥ भा[गा]दिफल सूयें संयोज्यं प्राग्विलग्न स्यात्। १९ ॥ Text of Ms. A : [15] उत्क्रमतो मेषादीन्क्रमेण जूकादिकान्प्रकल्प्प ततः रात्रिद्युत्पत्पयतः पृङ्भयुतं प्राम्विलग्नो वा । 1l6] लग्नार्कयोर्गतैष्पा वंशा निजनोदयाहता भत्काः खगुर्णस्तंदतरुपाद मिश्रालग्नासवो ह्यसकृत् [17] कालात्मकाद्विलग्नाद्विशोध्प कालात्मकां त्सहस्रांशृं। शेषा विलग्नकालो गत्पविशेषाङ्कवत्पथवा । [18] षड्भघुगदयविलग्न ह्य (19) गात्कालादूनः कालः खगुणाहतो निजोदयहृत् भादिफल सूर्ष संयोज्पं प्राग्विलग्रं स्पात् ག༠ད། वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [3fqąETT: III [लग्नात् कालसाधनम्] एकस्मिन् यदि भवने विलग्नसूयौ* तदा तयोविवरे भागाः स्वोदयगुणिता वियदग्नि[३०]विभाजिताः कालः ॥ २० ॥ [मध्यलग्नं कालश्चि] मध्यविलग्नं रविगतगतोदयफलोनितो रविद्युदलात् । पूर्वनतासुभिरुपरि च प्रोक्तवल्लग्नसमप्रवौ कालः ॥ २१ ॥ [रात्री लग्न-लग्नकालसाधनम्] रजनीशेषाल्लग्नं प्राग्वत् विशोधयेद्द्युष्पाच्च । भोदययुत्तात् सूयें लग्नसमे शेषकालः स्यात्। २२ ॥ [स्वदेशोदयं विना लग्नकालानयनम् । भानोः लङ्कोदयवत्प्राणास्साध्याश्चरासवश्चापि । तद्वियुतिर्मकरादौ कर्कटकादौ युतिः प्राणाः ॥ २३ ॥' Text of Ms. A : [20] पृकस्मिन्पदि भवने विलग्नसूयौ' तदा तयोविवरे भागास्खोदयगुणिता वियदग्निविभाजिताः काल: [21] मध्यविलग्नं रविगतगतोदयफलोनितो रविद्युदालात् पूर्वनतासुभिरुपरि च घोक्तवल्लग्नसमरवी कालः 22] रजनीशेषाल्लग्न प्रांनत विशोधयेद्युषाच्च । षड्भधुतं तत्सूयें लग्नसेमे शेषकालस्स्पात् [23] मानं लंकोदयात्प्राणास्साध्पाश्चरासवश्चापि तद्वियुतिर्मजरादौ कर्कटादौ पुतिः प्राणाः 1. The reading attit (israt is possible but it is not intended here. See BrSpSi, xv. 29 and SiŚe, iv. 30. * परिच्छेदः 8] लग्नादिविधिः १७७ स्पष्टाः स्युर्मेषादौ कर्कटकादौ तु भार्धतः शुद्धाः ॥ जूकादौ भार्धयुताः मकरादौ शोधिताश्चक्रात् ॥ २४ ॥ लग्नाच्चैवं प्राणाः सूर्यकलाभिरूनितास्तथाऽल्पाश्चेत् ॥ खखषड्घनेन[ २१६००] युक्ता विशोधयेल्लग्नकालः स्यात् ॥ २५ ॥ [कालाशज्ञानम्] उदयाः षष्टिविभक्तः कालांशा नाडिकाः षडभ्यस्ताः । दशभिर्वा विघटीभिः कालांशो वाऽसुभिः षष्टच्या ॥ २६ ॥ लग्नादिविधिरष्टमः । Text of Ms. A : 24 स्पष्टाः स्पुर्मेषादौ कर्कयदौ तु मूर्धतः शुद्धाः जूकादौ भावयुता: मकरादी शोधिताश्चक्राल् [25] लग्नाश्चैवं प्राणास्सूर्यभागे ऊनितास्त्वथाल्पाश्चेतू खखषड्वनेन युक्ता विनोदयेल्लग्नकालस्स्पात् [26] उदयाष्पष्टविभत्काः कल्पंशनाडिकाष्पडभ्पस्ताः दशभिर्वा विघटीभिः कालांशो वासुभिष्पष्टया। लग्नादिविधिरष्टमः । 9. द्युदलभादिविधिः [दिनार्धकाले दृग्ज्या-शङ्कु-त्रिज्या-क्षेत्रम्] क्रान्त्यक्षान्तरयोगस्समान्यककुभोर्नतांशकाः खाक्षः । तज्ज्या दृग्ज्या दोज्य नतांशकोनास्त्रिगृहभागाः ॥ १ ॥ उन्नतभागाः कोटिस्तज्ज्या उज्ज्या नरस्तथा शङ्कुः । उन्नत जीवा, त्रिज्या कणों यष्टिस्तथा नलक: ।। २ ।। [दिनार्धच्छायादिग्ज्ञानम् । सौम्यक्रान्तेः स्वपलेऽल्पे याम्या द्युदलभाऽन्यथा सौम्या । द्युज्यातो लम्बज्या यदि महती स्यात्तदाऽप्येवम् ॥ ३ ॥ [दिनार्धनतांशज्ञानम्] द्युज्याधनुः समेतं पलेन स्वकेन यदा त्रिभादूनम् ॥ याम्याऽन्यथेतरा भा तत्त्रिभविवरं नतांशाः स्युः ॥ ४ ॥ Text of Ms. A [1] क्रात्पक्षातरयोगस्समान्पककुभोन्नताशकाः खाक्षाः त्तज्ज्पा दृग्ज्पा दोज्पा नताशकोनास्त्रिगृहभागाः [2] उग्नतभाग: कोटिस्तज्ज्पा वज्पां नरस्तथा शंकुः । उन्नतजीवा त्रिज्पा कणों याष्टिस्तथा नलकः। [3] सौम्पक्रातेस्खलेपे । याम्पा द्युदलभान्पथा सौन्पा द्युज्पातो लंवज्पा यदि महती स्पातदाप्पेवं [4] द्युज्पाधनुस्समेत पलेन समेत यदा त्रिमादून याम्पेन्पथेतरा भा तत्त्रिभविवरं नतांशाः स्पुः Ms. B : 4 c RT in place of HT ਵਿਚਲੇਫ: 9] द्युदलभादिविधिः : ۹ گ 9ا लम्बक्रान्त्योयोंगस्त्रिभाधिकश्चेद् द्युखण्डभा याम्या । सौम्याऽन्यथा त्रिभोनं तन्नतभागास्स्युरथवैवम् ॥ ५ ॥ [दिनार्धच्छायाछायाकणौ"] ज्या द्वादशगुणिता शङ्कुविभक्ता प्रेभा द्यु[द]लगेऽर्को ॥ द्विगृहज्या सूर्य[१२]गुणा शङ्कुविभक्ता द्युदलकर्णः। ६ । [दिनार्धकालिके धृत्यन्त्ये] द्युज्या कुज्योनयुता याम्योत्तरगोलयोदिना[धं]धृतिः ॥ त्रिज्या चरज्ययैवं वियुतयुता स्याद्दिनार्धान्त्या ॥ ७ ॥ [दिनार्धशङ्कुः] लम्बज्यापमजीवासमनरसूर्ये[१२]धृतिः पृथ[ग्गुjणिता । त्रिज्याग्रातद्धृतिपलकर्णेर्भक्ता नराः क्रमशः ॥ ८ ॥ द्युज्यान्त्ययोश्च घातो गदितैर्गुणकारकैः पृथग्गुणितः ॥ त्रिज्यागुणितैहरैविभाजयेच्छङ्कवो वा स्यु:। ९। Text of Ms. A : [5] लग्नं क्रांत्पोयोंगस्त्रिभाधिकश्चेद् द्युखंडभा याम्पा सौम्पान्पथा त्रिमोन तन्नतभागास्पुरथवैषां । [6] दृग्ज्पा द्वादशगुणिता शंकुविभक्ता प्रभा घुलगेकें त्रिगृहज्पा सूर्यगुणा शंकुविभक्ता घुदलकर्ण: [7] द्युज्पा कुज्पेनयुता याम्पोत्तरगोलयोदिनाधृतिः त्रिज्पा चरजपर्यवं विष्युतयुता स्पाद्दिनार्धात्पा [8] लंवज्पापमजीवासमनरसूर्यः धृतिः पृथ ~णिता त्रिज्पणातद्वृतिपालकणेंर्भत्का मराः क्रमशः । [9] द्युज्पांतयोश्च घातो गष्टिर्तर्मुणकारको पृथगुणित त्रिज्पागुणितैर्हतः विभाजयेश्छकवो वा स्पु: Ms. B : 5 a ०त्रिमा° 5d °मागास्युरथवैषम् । १८० वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे गुणहारान्तरगुणितौ धृतिघातौ केवलैस्त्रिभज्याप्रैः । हारैः हृतौ फलोना धृतिरथवा शङ्कवः क्रमशः ।। १० ।।

घातस्त्रिज्याहतहरगुणकान्तरसङ्गुणस्त्रिगुणनिनैः। छेदैर्भक्त फलवियुते घाते शङ्कवो वा स्युः ।। ११ ।।

द्युज्याघ्रगुणकनिहतान्त्यानन्तरहारहृन्नरा वा स्युः । वैतद्गुणहारान्तरनिहताऽन्त्या तैहूता हारैः ।। १२ ।।

फलरहिताऽन्त्या [द्युज्यागुणिता त्रिज्याहृता] नरा [वा स्युः] । वाऽन्त्यौगुणितैर्गुणकैर्हता द्युजीवा पृथक् क्रमशः ।। १३ ।।

भक्तानन्तरहारैर्नरा द्युजीवाः पृथग्गुणिताः वोक्तगुणहारविवरैर्गुणिताश्छेदैहृताः फलसमेताः ।। १४ ।।

द्युज्या गुणके हारान्महति विहीनाऽल्पके तु[ततः । अन्त्यागुणिता भक्ता त्रिभजीवया] नराः [क्रमशः] ।। १५ ।।

Text of Ms. A : [10] गुणहारांतरगुणितौ घृतिघातौ केवलंस्त्रिभज्पाप्तैः हारैः हृतौ फलोनघृतिरथवा शंकवः क्रमशः [11] घातस्त्रिज्पाहतहरगुणकांतरसंगुणास्त्रिगुणनित्रैः छेदैर्दर्भक्तः फलवियुते घाते शंकवो वा स्पुः [12] घुज्पाघ्रगुणकनिहतांत्पानंतरहारहृन्नरा वा स्पुः वैतद्गुणहारांतरनिहतांत्पैतैहृता हारैः [131 फलरहितांत्पेव [unindicated gap] नरा वांत्पागुणितैर्गुणैर्हता घुज्पा[unindicated gap} [14] भत्कानंतरहारैर्नरा धुजीवा पृथग्गुणिता वोक्तगुणहारविवरैर्भक्ताश्छेदैहूता फलसमेत्ता [15] द्युज्पा गुणके हारान्महति विहीनाल्पके तु [umindicated gap ] परिच्छेदः 9] द्युदलभादिविधिः Aー" अमोत्कमगुणनिहिताः पूर्वगुणाश्छेबद्द्गुणकविवरेण । ब्रिगुणाहतेन युक्त विवराण्येतंहंता वाऽन्त्या ॥ १६ ॥ भक्ताऽनन्तरहारैः फलरहितान्त्यैव शङ्कवः क्रमशः । वाऽनन्तरहारहृता तदन्तरविवरहता' वाऽन्त्या ॥ १७ ॥ चरबलगुणगुणकहतेर्मुणहारान्तरहतत्रिभगुणेन । सह विवरं भेदाः स्युस्तदनन्तरहारविवरैक्यम् ॥ १८ ॥ सौम्येतरयोर्घाताः सौम्येप्यैक्यं यदा चरगुणघ्रात् ॥ गुणकाद् गुणहारान्तरहतत्रिभज्या भवेदूना ॥ १९ ॥ भेदगुणाऽनन्तरहारहृताऽथ वियुग्युता भवेद्द्युज्या ॥ द्युज्या वा घातगुणाऽनन्तरहारोद्धृता नराः प्राग्वत् ॥ २० ॥ प्राग्घातत्रिज्याकृतिविवरं त्रिभगुणकृतेवियोज्य नरैः [१२] ॥ [संगुणिते च फलं यत्तदनन्तरहार]हृन्नराः प्राग्वत् ॥ २१ ॥ Text of Ms. A : [16] अपमोत्क्रमगुणानिहताः पूर्वगुणश्छेदगुणकविवरेण त्रिगुणाहतेन घुत्का विवराण्षेतर्हतां धत्पिा । [17] भत्कानंत्तरहारैः फलरहितांत्पेव शंकवः क्रमशः वानंतरहारहता तदंतरविवरहता वांत्पा [18] सदलगुणकहतेर्मुणहारांतरह । तत्रिभगुणेन सृह विवरं भेदास्पुस्तदनंतरहताविवरेंकयं । [I9] सौम्पेतरयोर्धातास्सौम्पेप्पेकयं पदा चरगुणाम्रात् गुणिकाद् गुणहारांतरहत्तत्रिभज्पा भवेदूना [20] भेदगुणानंतरहारहुतास्सौप्त वियुग्पुतो भवेद्युज्पा घुज्पा - धर्धाघातगुणानंतरहारहता - नता: [21] प्राग्घातत्रिज्पाकृतिविवरं त्रिभगुणकृते तज्ज्नरैवीकृनरौ: प्राग्वल् Ms. B : 21 d afTtTR: Trią 1. A better reading would be trfacfacetit १८२ वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे 3rferer: II [लम्बज्योना त्रिज्या त्रिज्याम्रा त्रिभगुणकृतेरूना । तदनन्तरहारहृता तद्गुणिता च धृतिदिनदले शङ्कुः] ॥ २२ ॥ एवं योगवि[योगैर्बहुश: साध्या नरा द्युदले]। [दृग्ज्याशङ्क्वोः मिथः प्रसाधनम्।] दृग्ज्याशङ्कू प्राग्वन् मिथः प्रसाध्यौ भुजाग्रावत् ॥ २३ ॥ [ इष्टशङ्कुः] पालगुणपलभाकुज्याग्रज्याभिधूतिः पृथग्गुणिता । त्रिज्याक्षश्रवणाग्रातद्धृतिभक्ता च नृतलानि ॥ २४ ॥' , अथवा धृत्यन्त्याद्यैः कथितगुणैः प्रोक्तहारकैः प्राग्वत् । नृतलानि तत्कृतिवियुग्धृतिवर्गान्मूलमथवा ना ॥ २५ ॥ वोत्तगुर्णगुंणितो ना लम्बज्याक[ि१२]पमगुणसमनरहृत् । नृतलानि तानि हारैर्गुणितानि नरा गुणहृतानि । २६ ॥ Text of Ms. A : 22 Ffa FtTiffîrgîr[unindicated gap}त्रिगुणाकृतेपॅदि वा ąfFT ITTF TT fèT: [Iunindicated gap) 23 qayita' faunindicated gap दृग्ज्पाशंकुं प्राग्वन्मिथः प्रसाध्पौ भुजाग्ावत् । [24] पलगुणपलभाकुज्पाभूजाभिवृतिः पृथगुणिता त्रिज्पाक्षश्रवणाग्राउद्धृतिभत्का च नृतलानि [25] अथवा धृत्पांत्पाद्याः कथितगुणैः प्रोक्तहारकेः प्राग्वत्। नृतलानि तकृतिवियुग्वृतिवर्गान्मूलमथवा ना 126] वोक्तगुणगुणितो ना लंवज्पाकपमयुणसमनरहृत्। नृतलानि तानि हारैर्गुणितानि नरा गुणहृतानि Ms. B: 24 d 353fe বহিস্পষ্টব: 9) द्युदलभादिविधिः qar [दृग्ज्यानृतलयोः साधनम्] द्विज्याधुतिकृतिवियुतेरग्राप्तं चाप्रयोनयुग्दलितम् ॥ नरतलवृग्ज्ये याम्ये दृग्ज्यानूतले तथा सौम्ये । २७ । त्रिज्याधुत्योयोंगस्तदन्तरेणाहतोऽग्रया भक्त: । * लब्धफलाग्राम्यां वा प्राग्वत्रूतलं तथा दृष्ज्या ॥ २८ ॥ [दिनार्धच्छाया-छायाकणौ'] ज्यन्त्याघाताप्तत्रिगुणकृतिगुणपलकणीं भकर्णः ॥ ब्रिज्याऽक्षकर्णगुणिता [स्वधू]तिभता वा द्यदलकर्ण: ॥ २९ ॥ अग्रा[त्रिगुण]हतिरक्षश्रुतिहता ह्युगुणान्त्ययोर्वधविभक्ता । भावृत्ते स्वाग्राऽग्राक्षश्रवणहता धृतिविभक्ता वा ॥ ३० ॥ तत्पलभाविवरैक्यं द्युदलाभा सौम्ययाम्ययोर्वा स्यात् । दृग्ज्याऽक्षश्रुतिगुणिता तद्धृतिभक्ता द्युदलभा वा ॥ ३१ ॥ Text of Ms. A : [27] त्रिज्पाध्रुतिकृतिवियुतेरग्राप्तं चाग्रयोनयोनयुग्दलितं । नरतलदृग्ज्पे पाम्पे दृग्ज्पानृतले तथा सौम्पे घाम्पे युतिर्दुग्ज्पा [28] त्रिज्पाधूत्पोयोंगस्तदंतरेणाहतोग्रया भतः । लव्दफलाग्राभ्पां वा प्राग्वग्नृतल तथा दृग्ज्पा [29] द्युज्पांत्पाघाताप्तं त्रिगुणकृतगुणयलकर्ण तकर्ण: त्रिज्पाक्षकर्णगुणिता - तिभत्ता वा घुदलकर्ण: [30] आग्राकृतिरकश्रुतिहताम्पुगणात्पयोर्वधविमक्ता भावृत्ते स्वावाग्राक्षश्रवणहता धृति । वेभक्ता [31] तत्पलभाविवरैक्यं घुदलाभा सौम्पयाम्पयोर्वा स्पात् दुग्ज्पाक्षश्रुतिगुणिता तद्धृतिभक्ता घुदलभा वा Ms. B : 31 d trafer 다. वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे । 3yfrąFrk: III झुदलाक्षकर्णयोगस्तद्विवरनश्छायान्तरभक्त:। फलमक्षभया। रहित द्युदलच्छा[या] भवत्यथवा ॥ ३२ ॥ वा भावृत्ताग्रोनयुते विपरीते दिनार्धपलभे स्तः । सौम्ये याम्ये पलभादिनार्धभे स्तोऽथवा गोले ॥ ३३ ॥ भावृत्ताग्रोनयुक्त[म्रा] द्विगुणाक्षाभा पलश्रवणवर्गे । देया याम्ये शोध्या सौम्ये मूलं द्यदलकर्णः ॥ ३४ ॥ त्रिज्याष्धृतिविश्लेषोऽक्षश्रुतिनिहतो विभाजितो धृत्या । फलवियुगुत च समेतोऽक्षश्रुतिरितरद् द्युदलकर्णः ॥ ३५ ॥ द्युज्यान्त्याघातत्रिगुणकृतिविशेषोऽक्षकर्णसङ्शुणितः । द्युज्यान्त्याहुल्लब्ध्याऽक्षश्रुतिरूनयुतोऽपि द्युदलकर्णः ॥ ३६ ॥ Text of Ms. A : [32] घुदलाक्षकर्णयोगस्तद्विवरघ्रांगुलया भत्त: फलमक्षभया। रहित घुदलश्छा भवत्पथवा । [33] वा भावृत्ताग्रोनयुक्तं दलितं दिनार्धपलभे स्तः सगैम्पे याम्पे पलभादिनार्धभे स्तोथवा गोलो [34] भादृताग्रोनयुता द्विगुणाक्षाभा पलश्रवणवर्गे देया याम्पे शोध्पा सौम्पे मूलं घुदलकर्ण: [35] त्रिज्पावृत्तिविशोवोक्षश्रु । तिनिहतो विभाजितो वृत्त्पा फलवियुगुदत्क्समेतोक्षश्रुतिरितरद्युदलकर्ण: [36] घुज्पांत्पाघातत्रिगुणकृतिविशेषोक्षकर्णसंगुणित: घुज्पायुतिहृद्वा श्रुतिहृद्वाक्षश्रुतिराप्पोकुर्चुदलकर्णः 1. The manuscript text of 36(c-d) may be reconstructed also as द्युज्यान्त्याहतिहृद्वाक्षश्रुतिराभ्यामुक्तवद्द्युदलकर्ण: ॥ ঘষিলেক্টৰ: 9} द्युदलभादिविधिः ԳcՎ कुञ्ज्यान्त्याष्धातहतोऽक्षश्रवणचरब्रिभगुणघातो वा । জুৱােলশ্ববি: कुजीवान्त्याघातश्चरदलत्रिगुणयोश्च ॥ ३७ ॥ तद्विवरमक्षकर्णप्रताडितं प्रथमघातहल्लब्ध्या । वियुगन्वितोऽक्षकर्णः प्राग्वद्द्युदले भवेत्कर्णः ॥ ३८ ॥ । त्रिज्याधृतिविश्लेषस्तद्योगहतोऽक्षकर्णसङ्गुणितः ॥ अग्राधुतिहतिहृत्फलपलभाविवरं द्यदलभा वा ॥ ३९ ॥ [धृत्यन्त्याद्यज्यानयनम्] सार्धरसाष्टभुज[२८६]घ्त्री पलश्रुतिस्तद्धता त्रि[भ]ज्या च । धृत्या द्युज्यागुणयाऽन्त्यया हते वा श्रुती फलगुणाक:[१२] ॥ ४० ॥ पलकर्णहतात्त्रिज्यावर्गाद्वा धृतिर्मुखण्डकणेंन । ब्रिज्याहतेन, स्वधृतिघर्षांताद्वा त्रिज्यया लब्धम् ॥ ४१ ॥ Text of Ms. A : [37] कुज्पांत्पाम्रहृदक्षश्रवणाग्रात्रिगुणघातो बा घुदलश्रुतिः कुजीवांत्पाघातोग्रात्रिगुणयोश्च [38] तद्विवरमक्षकर्णप्रभाताडिततत्प्रथमघातहृल्लव्पा - वियुगन्वितः कर्णः प्राग्वद्युदले भवेत्कर्णः [39] त्रिज्पाधृतिविश्लेषस्तद्योगहतोक्षकर्णसंगुणितः अग्राधृतिहतिहृत्फलपलभोविवरं घुदलभा वा 40 सावरसाष्टभुजम्रा पलश्रुतितद्धता त्रिज्पा च धृत्पा युज्पागुणयांत्पया हृते वा श्रुती फलयुजोर्का: [41] पलकर्णहतात्रिज्पाववर्गाद्घातो घुखंडकर्णन त्रिज्पाहतेन वधूतिघर्षांताद्वा त्रिज्पया लंब्द । Ms. B : 38 c वियुगविघ्नतः ।। 41 ।d लब्द qa気 वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [ अधिकारः III घातो द्युज्याभत्तो वाऽन्त्याऽन्त्याहृद्युमौविका वा स्यात् । द्युज्यागुणिता वाऽन्त्या त्रिज्याभक्ता धृतिर्भवति ॥ ४२ ॥ पलकर्णहता त्रिगुणकृतिः कर्णम्रद्युजीवयाप्ताऽन्त्या । कर्णान्त्याघातहृता लब्धा द्युज्या ततो भवति ॥ ४३ ॥ द्युगुणत्रि[गु]णान्तरघ्नाऽन्त्या त्रिज्याहृत्फलोनिता स्वधृतिः ॥ कुगुणोनचरगुणगुणाऽन्त्या चरगुणहृत्फलोनिता [स्व]धृतिः ॥ ४४ ॥ [द्युदला]|द्विलोमजीवाऽधिकक्रमज्याधिकाऽथवाऽन्त्या स्यात् । धृतिरथवा चरजीवागुणिता कुञ्ज्योद्धृता वाऽन्त्या ॥ ४५ ॥ [स्थितिविशेषाः]] सौभ्या [यत्राक्ष]समा क्रान्तिस्तत्र द्युखण्डदृग्ज्या नास्ति] ॥ [नाः] त्रिज्या च, कुजस्थे दृग्ज्या त्रिज्यैव, नरो [नास्ति] ॥ ४६ ॥ Text of Ms. A : [42] घातो द्युज्पाभत्तो वांताहूद्युमौविंका वा स्पात् कुज्पागुणिता वात्पा ग्रज्पाभत्का धृति - - ति {43] पलकर्णहतत्रिगुणकृतेर्कर्णम्रद्युजीवयाप्त्पात्पा कर्णान्त्पाघातहृता लव्द घुज्पा ततो भवति । [44] घुगुणत्रि - णांतरजीवाघांत्पा त्रिज्पाहृत्फलोनिता वधुतिः वा कुगुणचरणगुणगुणांत्पा चरगुणहत्फलोनिता धृतिः ॥ [45] --- द्विलोर्मजीवाधिकाक्रमज्पाधिकाथवात्पा स्पात् । धृतिरथवा वरजीवागुणिता कुञ्ज्पोद्धृता वांत्पा [46] सौम्पा "*" " समः क्रांतिस्तत्र घुखंडदृग्ज्पोना त्रिज्पा च कुजस्छे दृग्ज्पा त्रिज्पैव नरो Ms. B : 42e ०वांत्या° 45 c चरजीवागुणिता परिच्छेदः 9] द्युदलभादिविधिः ૧૬૭ अक्षविलोमज्याऽस्रं [०] त्रिज्या लम्बज्यकैव सम्प्रोक्ता । ब्रिज्यैव भवेद्द्युदले नष्टच्छाये धृतिः स्पष्टा ॥ ४७ ॥ [अानन्दपुरदशपुरयोः धृतिः] अक्षश्रवणाभ्यस्ता त्रिज्या वा द्वादशोद्धृता भवति । [अय]नान्तगे रवाविह दिनदलभानौ दशपुरे च ॥ ४८ ॥ द्युदलभादिविधिर्नवमः ॥ Text of Ms. A : [47] क्षविलोमज्पोघ्रा त्रिज्पा लंवज्पयो --प्तयुता त्रिज्पैव भवेभवेद्यदले नष्टश्छाये धृतिस्पष्ट। [48] अक्षश्रवणाभ्पस्ता त्रिज्पा वा द्वादशाद्धृता भवति --- नातरगे रवाविह दिनदलभानो दशपुरे व । घुदलभादिबिधिर्नवमः । Ms. B : 47 di frEqISET 0. इष्टच्छायाविधिः [नतोन्नतकालौ} झुदलाकान्त:का[लो] नतोऽर्ककुजान्तरुनतो ज्ञेयः । [उन्नतवियु]]ग्दिनार्धं [नत]न्नतोनं समुन्नतकम् ॥ १ ॥ [ उन्नतज्या] चरदलवियुतसमेतात्समुन्नतात् सौम्ययाम्ययोजीवा । उन्नतजीवा [जीवा] यथा कलाभ्यस्तथासुभ्यः ॥ २ ॥ {स्वान्त्या ] सा चरदलगुणयुक्ता सौम्ये याम्ये विश्वजिता स्वान्त्या । अन्त्या नतोत्क्रमज्याविश्वजिता [वा] भवेत्स्वान्त्या ॥ ३ ॥ [ स्वधृतिः ततश्शङ्कुः] झुज्याधुतिकुज्याभिनिहता स्वान्त्या पृथक्पृथग्भक्ता । त्रिज्यान्त्याचरजीवाभिराप्तयस्स्वधृतिसंज्ञास्स्युः ॥ ४ ॥ Text of Ms. A : [1] घुदलाकात:का "ततोर्कभुजांतरुततो ज्ञेय --- --- घिनाव न्नतोनं समुन्नतर्क [2] चरदलविघुतसमेत्तात्समुन्नतात्सौम्पयाम्पयो जीवा उन्नतजीवा यथा कलाभ्पस्तथासुम्पः [3] संा चरदलगुणयुक्ता सौम्पे याम्पे विश्वजिता स्वाघा अंत्पेनन्तोस्क्रमज्पाविवजिता भवेत्स्वांत्पा [4] द्युज्पाधृतिकुज्पाभिनिर्हता स्वोत्पा पृथक्पृथग्रक्वा । त्निन्पांत्पाचरजीवाभिराप्तयस्स्वधृतिसंज्ञास्स्पुः Ms. B: 1 b Pन्नतो 2 a ०समेत्रान्समुन्नता° 2 b °न्सोम्पयो 2c पथा 3 d Pविवजिता परिच्छेदः 10] इष्टच्छायाविधि: Գc:S उन्नतजीवा वा गुणितहृताऽऽप्तं कुजीवया युतविहीनम् ॥ सौम्येतरयोः स्वधृतिः तस्याः शङ्क्वादिकं प्राग्वत् ॥ ५ ॥ [शङ क्वानयने विविधा विधयः] स्वधुतिस्वान्त्ये गुणिते द्युदलनरेण क्रमाद्दविभत्ते च । धुत्यन्त्याभ्यां लब्धावभीष्टकालोद्भवी शङ्कू॥ ६ ॥ स्वधूतिविवजितधूत्या नतोज्ज्यया वा हतो द्युदलशङ्कुः । धृत्याऽन्त्यया विभक्तः फलोनितस्सैव वेष्टनरः ॥ ७ ॥ मध्यज्यालम्बगुणा विरविलग्नांशमौविका भता। त्रिगृहज्ययाऽथ शङ्कुं जगुरेवं गोल[त]क्त्वज्ञाः ॥ ८ ॥ [छाया-छायाकणौ ] अन्त्याधुतिमध्यनरा द्युदलश्रवणाहताः पृथग्भक्ताः । स्वान्त्यास्वधृतीष्टनरैरिष्टश्रवणाः क्रमेण स्युः ॥ ९ ॥ Text of Ms. A : [5] उन्नतजीवैवा गुणितहृत्ताप्त कुजीवया युतविहीन । सौम्पेतरयोस्स्वधृतिः तस्पाः शंक्वादिकं प्राग्वत् [6] स्वधृते स्वांते गुणिते द्युदलनरेण क्रमाद्विभक्त च धृत्पोंत्पान्पां लव्दावभीष्टकालोसवौ शंकू [7] स्वधृतिविवजिताधूत्पा नतज्पया वाहतो घुदलशंकु धृत्पांत्पाघीविभक्तः पलोनितस्सैव चेष्टनरः । [8] मध्पज्पालंवगुणा विरविलग्नांशमौविका भत्का । त्रिगृहज्पयाथ शंकु जगुरेवं गोलत्वज्ञा: [9] अंप्त्पत्पधुतिमध्पनरा घुदलश्रवणाहताः पृथग्भक्ता स्वांभ्पास्वधूतीधूनरेरिष्टश्रवणाः क्रमेण स्फुः । 1• नतोज्ज्यया =नत +उज्ज्यया o वटशवप्रसिद्धान्ते विप्रश्नाधिकारे [अधिकारः III वाऽन्त्याधृतिमध्यनरास्स्वान्त्यास्वधृतीष्टशङ्कुभिहनाः ॥ भक्ताः फलं [च] सैकतं द्युदलश्रवणघ्रमिष्टाः स्युः ॥ १० ॥ द्युदलश्रवणम्रान्त्यादिकृतिभ्योऽर्काहितस्वहारकृतीन् । त्यक्त्वा पदानि विभजेद्यथोत्तहारैरभीष्टाभाः ॥ ११ ॥ [दृग्ज्या] अथवा पदानि गुणयेद्रविहृतेष्टशङ्कुना हारैः । स्वान्त्यादिभिः प्रविभजेदभीष्टदृग्ज्याः क्रमेण स्युः ॥ १२ ॥ [दिनार्धशङ्कुरिष्टशङ्कुश्च } क्रान्त्युत्क्रमगुणरवि[१२]हतिरक्षश्रुतिहत्पलोत्क्रमज्यायुकू । विवरं तत्स्वान्त्याघ्रं त्रिज्याहृत्फलवियुक्त्तु स्वेष्टनरः ॥ १३ ॥ Text of Ms. A : [10] वांत्पाधृतिमधूनरास्स्वांत्पाखधृतीष्टशंकुमिहीवाः भक्ताः फले सैकचं घुदलश्रवणघूमिष्टास्पु । [11] द्युदलंश्रवम्रांत्पादिकृतिभ्पोकीहतोकुहाराकृती त्पत्क्वा पदादि विभजेद्यथोक्तहारैरभीष्टार्थाः [12] अथवा पदानि गुणयेद्रविनिष्हतेनेष्टकुशंना हारॅ: स्वात्पादिभिः प्रविभाक्षयेदभीष्टदृग्ज्पाः क्रमेण स्पुः [13] क्रांत्पुत्क्रमगुणरविहरिरक्षश्रुतिहत्पलोत्क्रमज्पाघुग् विवरं तत्स्वांत्पघ्नं त्रिज्पाहृत्पलविघुक्त सेष्टनरः Ms. B: 10 a oमधुनरा° 10 d श्रवनमिष्टास्स्पु: 11 b °भ्योक7ि 11 di Between oTTiTifi and TŘrifteeTorf: the mss. have arratificer at qarf fasraerett, which is repetition by oversight of the matter preceding it. 12 bef 12 c trf 13 b ०ज्याघुग परिच्छेदः 10] इष्टच्छायाविधि: Sq अन्त्ये च द्युदलेतरे विवरोनत्रिज्यया हते ते वा। व्यासार्धहते लब्धी द्युदलनराभीष्टशड्कू स्तः ॥ १४ ॥ विवरोनत्रिज्याम्रा स्वान्त्योनान्त्या त्रिभज्यया भक्ता । फलवियुतो मध्यनरोऽभीष्ट[नरः फल]युतो मध्यः ॥ १५ ॥ [दिनाधेष्टछायाकणी ] त्रिज्योन्नतगुणविवरं स्वान्त्याहृद्द्युदलकर्णसङ्गुणितम् । तद्युग्द्युदलश्रवणोऽभीष्टोऽभीष्टो वियुग्द्युदलजो वा ॥ १६ ॥ तिथि[१५}गुणिता द्युद[ल]हता समुन्नतज्याऽनुपातजीवा स्यात् । स्थूलाऽन्त्याहृत्। स्वान्त्या त्रिज्यागुणिता फल स्पष्टा ॥ १७ ॥ अनुपातज्यागुणितो द्युदलनरस्त्रिज्यया हतोऽभीष्टः । त्रिज्याघ्रः खश्रवणोऽनुपातहृत्त्वभीष्टकर्णः स्यात् ॥ १८ ॥ Text of Ms. A : [14] अंत्येवं द्युदलनरो विवरोनत्रिज्पया हते ते वा व्यासार्धहते लव्दी द्युदलनंराभीष्टशंकू स्तः [15] विवरोनत्रिन्पा । म्रास्वात्पोनात्पा त्रिभज्पया भक्ता फलवियुतो मध्यनरोभीष्टो युतो मध्यः । [16] त्रिज्पानतगुणविवरं स्वांत्पाहृद्युदलकर्णसंगुणितं । तघुश्छदलश्रवणौभीष्टाभीष्टां वियुग्पुदलजौ वा [17] तिथिगुणिता घुदहता ससुनतज्पानुपातजीवाभ्पां स्टूलांत्पाहृत्स्वांत्पा त्रिज्पागुणिता फलं स्पष्टर: [18] अनुपातज्पागुणितौ घुदलनरस्त्रिज्पया हतोभीष्ट: त्रिज्पघ्रः खश्रवणोनुपात्तहृत्त्वतीष्टस्स्पात् qsマ वटयवरसिद्धान्ते त्रिप्रशनाधिकारे [अधिकारः III [स्वान्त्या ततश्शङ्कुश्च] सौम्ये यदोन्नतरहितचरार्धतः ज्या तया चरज्योना । स्वान्त्या स्याच्छङ्कक्वाद्यं यथोक्तविधिनैव संसाध्यम् ॥ १९ ॥ [ स्वधृतिः ततश्शङ्कुश्च ] धृतिकुञ्ज्याद्युज्याभिर्मुणिता ज्या[ऽन्त्या]चरत्रिगुणभक्ता । लब्धोनिता क्षितिज्या स्वधृतिः प्राग्वन्नरस्तस्याः ॥ २० ॥ [छाया-छायाकणौ ] भावृत्ताग्राक्षज्याघाते कुञ्ज्योद्धृते द्युतिश्रवणः । भावृत्ताग्रालम्बकघाते क्रान्तिज्ययाऽऽप्ते वा ॥ २१ ॥ भावृत्ताग्रात्रिज्यावधेऽथवा भाजितेऽग्रया भवति । त्रिज्याभुजाड्गुलिवधे भुजज्यया [भाजिते] वा स्यात्। २२ । भावृताग्रादृग्ज्यावधेऽग्रया भाजिते भवेच्छाया । २३। Text of Ms. A : [19] सौम्पे दान्नत्सहिता चराद्वृतज्पा तया वरज्पोना त्स्वांत्पा स्पाश्छंक्वाद्यं यथोक्तविधिनैव संसाध्पं ॥ [20] धृतिकुज्पा - घुज्पाभिर्मुणिता ज्या - चरत्रिगुणभक्ता लव्दोनिता क्षितिज्प स्वधृतिः प्राग्वं नरस्तस्पाः । [21] भावृत्ताग्राक्षन्पाघातो कुज्पाद्वृते द्युतिश्रवणः भावृत्ताग्रालंवज्याकघाते क्रांतिज्पयाप्ते वा । [22] भावृत्तावधोयवा भाजितेग्रया भवति त्रिज्पाभुजांगुलिवधे भुजज्पया वा स्पात् [23] भावृत्ताग्रादुग्ज्पावधेग्रया भाजिते भवेश्छाया Ms. B: 20 crise परिच्छेद: 10] इष्टच्छायाविधि: q战弘 [तत. शङ्कुदृग्ज्ये] ब्रिज्याऽर्का[१२]भाभ्यस्ते कर्णहते शङ्कुमौविकादृग्ज्ये । दृग्ज्या सूर्या[१२]भ्यस्ता प्रभाहृता वा भवेच्छङ्कुः ॥ २४ ॥ [धृतिः, उन्नतं, उन्नतकालश्च।] तद्घृत्यग्रात्रिज्याक्षश्रुतिभिस्ताडितः पृथक् शङ्कुः ॥ समनृष्कान्त्यवलम्बज्यासूर्यं[१२]र्भाजितो धृतयः ॥ २५ ॥ प्रोत्तगुणधैनूतर्लवाऽग्राकुज्याक्षगुणपलभाहूत् । स्वधृतिः कुज्योनयुता सौम्येतरयोर्भवेद् गुण्यः ॥ २६ ॥॥ त्रिज्याचरजीवाभ्यां गुणितो गुण्यो झुगुणकुगुणभक्तः । तद्धनुरूनसमेतं चरासुभिः स्यादुन्नतकम् ॥ २७ ॥ झुदलश्रवणहताऽन्त्या स्वेष्टश्रवणोद्धृता फलस्य धनुः । चरदलहीनयुतं वा समुन्नत सौम्यदक्षिणयोः । २८ । Text of Ms. A : [24] त्रिज्याकभाम्पस्ते वार्णहृते शंकुमौर्विकादिग्फ्रे दिग्न्पा सूर्याभ्पस्ता प्रभाहृता वा भवेश्छकु: [25] उद्धृत्पाग्रात्रिज्पाक्षश्रुतिभिस्ताडितत्पृथक् शंकुः । समनृक्रांत्पवलंवज्पासूर्यंर्भाजित धृतयः [26] प्रोत्तगुणधैर्न,तलवाग्राकुञ्ज्पाक्षगुणपलेभाहूत् धृतिकुज्पौनसमेता सौम्पेतरयोर्भवेद् गुण्पः [27] त्रिज्पावरजीवाम्पोर्गुणितो गुण्पो घुगुणकुगुणभक्तः । तद्वनुऊनसमेत चरासुमिः प्रागुन्नातक । [28] द्युदलश्रवणहतांत्पा स्वेष्टश्रवणोद्धृता फलस्ष्प धनुः - चरणामयुतहानं वा समुन्नतं सौम्पदक्षिणयोः Ms. B : 25 b ताडितः पृथक् शंकुः ।। 26 ।d सोम्येतर 27 a त्रिज्याचर° 27 c °समेत चरा° 28 c ०युतहीन q8 वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे 3rfaBrT: III फलवियुगन्त्योत्क्रमगुणधनुर्नतं दिनदलात्त्रिभज्यायाः ॥ अधिकात्क्रमेण चापत्रिगृहकलायुङ्नताः प्राणाः ॥ २९ ॥ द्युदलेष्ट[कर्ण]विवरहतान्त्येष्टश्रुतिहृता फलोनस्य । अन्त्यस्य धनुः प्राग्वच्चरदलयुक्तोघ्नमुन्नतकम् ॥ ३० ॥ त्रिज्यागुणितः शङ्कुः मध्यज्यालम्बहृत्फलस्य धनुः ॥ द्युदलघटीघ्रं तिथि[१५]भिविभाजितं वोन्नतः कालः ॥ ३१ ॥ त्रिगुणचरार्धगुणाभ्यां हता धृतिर्मुगुणकुजगुणहृदन्त्या । चरदल[गुण]वियुक्समेता धनुः स्यात्प्राग्वदुन्नतकम् ॥ ३२ ॥ कुज्या धृतेर्न शुद्धयति चेत्तद्विवरं समुत्तगुणनिघ्नम् ॥ हारहते फलधनुषा चरार्धहीनं समुन्तकम् ॥ ३३ ॥ Text of Ms. A : [29] फलवियुगंत्पोक्रमगुणधनुर्ततं दिनदलास्त्रिभज्पायाः अधिकात्क्रमेण चापत्रिगृहकलाधुंनीती: प्राणाः। [30] द्युदलेष्टविवरहतात्पेष्टश्रुतिह्रता फलोनस्प त्रिगुणस्प धनुः प्राग्वच्चरदलयुत्क्रोनमुन्नतकं । [31] त्रिज्पागुणिताः शंकु मंध्पज्पालवहृत्फलस्प धनु SSSMSSSSSS LSS SLSS SLSL LSSSSLS SSL S S S SS LSS S गोलविदां लग्नमत: प्रोक्तवत्कालः खुद्द्ल ----------- प्तधनुः द्युदलघटीघ्रं तिथितिविभाजितं वोन्नतः कालः [32] त्रिगुणतरामगुणाभ्पां हता धृतिर्मुगणभूतगुणहृदत्पा चरदलविघुक्समेता धनुः - - - - प्राग्वदुनतक। [33] कुज्पा धृतेर्न शुद्धयति चेत्तद्विवर समुत्कगुणामिम्र हारहते फलयुक्वरार्धहीन समुन्नतक Ms. B: 29 b ०र्नत 29 d ०कलीधुंनीती: 30 b cहृता परिच्छेदः 10] इष्टच्छायाविधि: ԳՏԱ अन्त्या[या]श्चरार्धजीवा न विशुद्धयति चेद्विशेषचापेन । - हीनं चरार्धमथवा दिनगतशेषोन्नतः कालः ॥ ३४ ॥ [गुणहारगणितम्] गुणहारान्तरनिहते गुण्ये हारोद्धृते फल देयम्। महति गुणके स्वहाराद्गृष्णके शोध्यं तथा लघुनि ॥ ३५ ॥ हारगुणयोगनिन्ने गुण्ये हारेण भाजिते शोध्य:। [गुण्यस्तदाऽऽप्तमथवा]ऽन्त्यफलं भवेत्सुस्फुटं नित्यम् ॥ ३६ ॥ द्वित्र्यादिगुणघ्नोऽन्त्यो गुणको हारस्तथैव हारहतिः ॥ गुणगुण्यवर्गघाते हारकृतिहृते फलस्य पदम् ॥ ३७ । गुणगुण्यवधः फलहृद्धारो हारहृदवाप्तिराप्तिहतः । हारो वधो [वधो] गुणहृतो गुण्यो गुण्योद्धृतो गुणकः ॥ ३८ ॥ Text of Ms. A : [34] अंत्पाश्चरार्धजीवा न विशुद्धयति चेद्विशेषचापेन हीनं चरार्धमथवा दिनगतशेषोन्नंतः कालः ॥ [35] गुणहारांन्तरनिष्हते गुपे हारोद्धृते फलं देयं । महति गुणके खहाराद्गुणके शोध्पं तथा लग्रनि [36] हारगुणयोगनिघ्र गुणो हारेण भाजिते शोध्प: अंत्पफले भवेत्सुस्फुर्ट नित्पं । [37] द्वित्रांत्पगुणांत्पौ गुणको हारस्तथैव हारहतिः गुणगुण्पवर्गघार्तहरवतिहृते फलस्प पदं [38] गुणगुण्पवधः पलहृद्धारो हारहृदवाप्तिराप्तिहतः हारो वधो गुणहृते गुण्पो गुण्पोद्घृतो गुणकः । इष्टश्छायाविधिर्दप्पमः । । Ms. B : 35 ० स्वहाराद्गुणके 36 d अंत्यफलं ፃã% वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [ 3rfąFrv: III [ व्यस्तविधिः] गुणको हारो [हारो] गुणकः क्षेपः क्षयः [क्षयः] क्षेपः । मूलो कृतिः कृतिः पदमन्ततो व्यत्ययाद्विलोमविधौ ॥ ३९ ॥ [उपसंहारः।] गुणकारगुण्यराशी गुण्यगुणाख्यौ यथा भवत ज्ञेयौ । एवं छायानयन बहुधा कालो विलोमेन । ४० ॥ इष्टच्छायाविधिर्दशम: । Text of Ms. A : [39] गुणको हारो गुणकः क्षेपः क्षपः क्षेपः मूले कृति: कृतौ पदमाद्यतो व्पत्पयाद्विलोमविधाँ [40] गुणकारगुण्पराशी गुण्पगुणाख्पौ घथा भवेज्ज्ञेयी एवं श्छायानयन दहुधा कालौ विलोमेनु इष्टश्छायाविधिर्दप्त्पमः । । Note : The order of the last four verses (vss. 37-40) has been changed. Their order in the original mss. is : 40, 39, 37 and then 38. 11. सममण्डलप्रवेशविधिः [रविदिग्ज्या रव्यग्रातोऽधिका चेतादा रविशङ्कुः] समदृङ्मण्डलविवरात् क्षितिजे जीवा निगद्यते दिग्ज्या । तत्कृतिरग्राकृत्या हीना कृतशक़[१४४]ताडिता निहता। १ ।। त्रिज्याकृत्या प्रथमोऽग्रारव्य[१२]क्षभाहतिनिहता ॥ त्रिज्यावर्गेण तथाऽपरो विभक्तौ स्फुटौ तौ च ॥ २ ॥ दिग्ज्यार्क[१२]घातकृत्यक्षाभात्रिज्यावधवर्गयोः । योगेनाद्यादन्यवर्गयुतान्मूल युतोनितम् ॥ ३ ॥ अन्येन सौम्येतरयोगोंलयोर्याम्यदिग्यदि नरः । [रविदिग्ज्या रव्यग्रातो हीना चेतदा रविशङ्कु:] सूयें उत्तरगोलस्थे समवृत्तादुदग्र रवौ । ४ ।। पदे न युक्त: स्यादन्यः समदक्षिणगे रवौ । अग्रया यत्र दिग्ज्योना दिग्ज्यावगनिता कृतिः । ५ । Text of Ms. A : [1] समदृ मंडलविवरोत्क्षितिजे जीवा निगद्यते दिग्ज्पा श्रुतिरग्प्राकृत्पा हीना कृतिशक्रताडिता निहत्ता [2] विज्पाकृत्पा प्रथमोग्रारव्पक्षभाहत विधुता त्रिज्पावाहतेनूपापरो विभक्तो स्फुटौ तौ चा [3] दिग्ज्पार्कघातक्कृत्पक्षाभात्रिज्पावधवर्गयो: योगानाघनन्पवर्गयुतान्मूल घुतोनित [4] अन्पेन सौम्पेनतरयोगोलयोदिग्विदिनरः सूर्य उत्तरयाम्पस्छे समवृत्तादुदग्रवी [5] पदेन युक्तश्वीदिभ्रा समदक्षिणगे रवी अग्रया यत्र दिग्ज्पोभा दिग्ज्पावगोंनेता कृतिः। Ms. B : 3 ।d द्युतोनितं 4 a सोम्पेततरयो° *さロ वटशवप्रसिद्धान्ते विप्रश्नाधिकारे अग्रायाः प्राग्वदाद्यान्यी आद्योनादन्यवर्गतः । यत्पदं तेन हीनाढयोऽपरः शङ्कुः यथाक्रमम् ॥ ६ ॥ [दिवौकसां स्फुटशङ्कुः} स्फुटमानार्धयुक्शङ्कुधनुषोज्र्या दिवोकसाम् । मध्यभुतवसरांश[ ]कलिकोना स्फुटो नरः ॥ ७ ॥ [रवेः समशङ्कुः] रविभुजजिनमौव्योंर्वधात्पलज्याहृतात् समः शङ्कुः ॥ उत्तरगोले स्वाक्षादल्पक्रान्त्यामयं [ग्राह्य:] ॥ ८ ॥ क्रान्तिज्या त्रिगुणाम्रा पलज्यया भाजिता समना । पलकर्णहता चापमजीवाऽक्षभाहता समना ॥ ९ ॥ वाऽग्राक्रान्तिज्याहतिरुर्वीजीवोद्धृता समः शङ्कुः । स्वध्रुतिन्त्रापमजीवा नृतलहता समनरो भवति ॥ १० ॥ Text of Ms. A : [6] अग्रायाः प्रापदाद्यात्पावाद्योनादन्पवर्गतः यत्पदं तेन हीनास्तोपनः शंकुः यथाक्रमम [7] स्फुटमानार्धयुश्छकुधनुषोज्पा दिवौकासां। मध्यभुत्केवासरांशे कालकोटेः स्फुटो नरः [8] रविभुजाजेनमौव्पोर्वघात्पलज्पाहृतात्समः शंकु उत्तरगोले खाक्षादल्पष्क्रांत्पामय [9] क्रांतिज्पा दिगुणम्रायलज्पया भाजिते समोना । पलकर्णहता चापमजीवाक्षिभाहृता समता [10] वाग्राकांत्रिज्पाहतिरुर्वीजीवोद्धृता समः शंकुः स्वधृतिघ्रापमजीवा नृतलहता समनरो भवति Ms. B : 6 a grot 6 d यथाक्रमम् 8 c स्वाक्षा> 3rfar: II परिच्छेदः 11] सममण्डलप्रवेशविधिः ԳSS लम्ब[ज्या]ग्राघातात्पलज्यया भाजितात्समनरो वा । द्वादशगुणिता वाऽग्रा विषुवच्छायोद्धृता समना ॥ ११ ॥ इष्टनराभ्यस्ताऽग्रा नृतलविभक्ताऽथवा समः शङ्कुः । तद्धृत्यग्राकृत्योविशेषमूलं समनरो वा ॥ १२ ॥ [समच्छायाकिर्ण:] द्वादशगुणिताऽक्षज्या क्रान्तिज्याभाजिता समश्रवणः ॥ लम्बज्याऽक्षाभाघ्ना क्रान्तिज्याहृत्समः कर्णः ॥ १३ ॥ ज्याऽक्षाभाभ्यस्ता वाऽग्राभक्ता समश्रुतिर्भवति ॥ त्रिज्याऽक्षश्रुतिघातात्तद्धृत्याऽऽप्तात् समः श्रवणः ॥ १४ ॥ त्रिगुणपलाभाकृतिहतिरक्षश्रुतिकुगुणघातहृत्कर्णः । वाऽक्षाभाघ्राऽक्षज्या कुज्याभक्ता समः श्रवणः ॥ १५ ॥ Text of Ms. A : [11] लंवाग्राघातात्पलज्पया भाजितात्समनरो वा द्वादशगुणितावाग्रा विषुवश्छायोद्धृता समना [12] इष्टनराभ्पस्ताग्रा नृतलविभत्ताथवा खसमः शंकु: उद्धृत्पग्राकृत्पोविशेषमूलं समनरो वा [13] द्वादशगुणिताक्षज्पा क्रांतिज्पाभाजिता समश्रवण: लवज्पाक्षाभा घ्रा क्रांतिज्पाहृत्समः कर्णः [14] त्रिज्पाक्षाभाभ्पस्ता वाग्राभक्ता समश्रुतिर्भवति त्रिज्पाक्षश्रुतिघातात्तद्वृत्पाप्तं समः श्रवणः [15] त्रिगुणपलभाकूतिहतिरक्षश्रुतिकुगुणघातहृत्कर्ण: वाक्षाभाव्र्त्राक्षज्पा कुज्पाभक्तास्समाः श्रवणः Ms. B : 12 b स्वसम: R o o वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे { अधिकारः III [ रवेः समशङ्कुः] पलकर्णार्ककुगुणहतिरक्षाभाकृतिहृता समो ना वा । लम्बत्रिगुणकुगुणहतिरक्षज्याकृतिहृता समना ॥ १६ ॥ भक्त तयैव [श्रुत्या ] वा स्याल्लम्बकगुणाक्षकर्णबधः ॥ १७ ॥ त्रिज्येष्टक्रमगुणवधोऽक्षज्याहृतः समो ना वा ॥ प[ल]कणेष्टनरकुगुणवधोऽक्षभाघ्रनृतल[हृ]तो वा ॥ १८ ॥ नरधृतिकुगुणाभ्यासो नृतलकृतिहृतोऽथवा समः शङ्कुः ॥ धृतिकुगुणाकॅ[१२]वधो वाऽक्षाभानूतल[घात]हत्समना ॥ १९ ॥ लम्बगुणकुगुणधुतिहतिरक्षज्यानृतलघातहृत्समना । तद्धृत्यग्रायोगात्तद्विवरघ्नात्पदं समना ॥ २० ॥ झुगुणचरज्याघातो लम्बगुणत्रो[ऽक्षगु]णकृतिहृत् [समना] ॥ [घातोऽ]र्क[१२]गुणोऽक्षाभाहताक्षगुणहृत्समो ना वा ॥ २१ ॥ Text of Ms. A :- [16] पलकर्णार्ककुगुणहातरक्षाभात्कृतिहृतास्तथोना वा लवत्रिगुणकुगुणहतिरक्षऽषाकृतिहृता समना। [17] भत्तो तयेव वा स्पाल्लंवकगुणाक्षकर्णयधः [18] त्रिज्पष्टत्रिगुणवधोक्षज्पाहंत --- मां ता वा यकर्णष्टनरक्तगुणवधोक्षभाम्रनृतल - तो वा । [19] नरधृतिकुगुणाभ्पासा नृतलंकृतिहृतोथवा समः शंकु: धृतिकुगुणाकवधी वाक्षाभावृतलहृत्समना । [20] लम्वगुणकुगुणधृतिहतिरक्षज्पानृतलद्यातहृत्समना तद्धुत्पग्रायौरधातुद्विवरम्रात्पदं समना । {21] द्युगुणवरज्पाद्यातो लम्वगुणम्र Samskritabharatibot (सम्भाषणम्) १०:३६, २२ अक्तूबर २०१६ (UTC)णकृतिहृतो कॅगुणोक्षाभाहताक्षगुणहृत्समो ना वा Ms. B : 16 b °रक्षाभान्कृति° 19 c °कुगुणार्क० 20 a लम्ब” 21 b लम्बगुणध्र परिच्छेदः 11 ] सममण्डलप्रवेशविधिः ❖ c ፃ क्रान्तिज्याघ्रो घातः कुज्याक्षज्यावधोद्धृतः समना ॥ [अथवा क्रान्तिज्याघ्रात् त्रिगुणतद्धृतिचरगुणहतेः साध्यः ॥ २२ ॥ किन्त्वत्र भागहरण हारैरन्त्याहतैर्भवति। २३ ॥ [ शङ्कुभ्रमवृत्तस्य विष्कम्भः] त्रिज्याग्रा[युति]वियुतिहतििदनदलनृतलाप्तमन्वितमनेन । नृतलेनाभाशङ्कोस्स्याद् भ्रमवृत्तस्य विष्कम्भः ॥ २४ ॥ [छायाभ्रमवृत्तस्य विष्कम्भः] तत्कालभुजादिनार्धच्छायायोगान्तरं समान्यदिशोः । भुजवगॉनच्छायावर्गातद्वर्ग:संयुताल्लब्धम् ॥ २५ ॥ द्विगुणेन तेन विवरेणाप्तं रविभाभ्रमच्छेदः। सोऽपि द्विगुणोऽङ्गुलभाभ्रमवृत्ते भवति विष्कम्भः ॥ २६ ॥ Text of Ms. A : [22] क्रान्तिज्पाघ्रो जातः कुज्पाक्षज्पावधाद्धृतः समना दुद्धृतिचरगुणहतेस्साद्यः । [23] केन्त्वत्र भागहारणं हारैरंत्पाहर्तर्भवति । [24] त्रिज्पाग्राहतिवियुतिदिनदलनृतलाप्तमन्वितमनेन नृतलेताभाशङ्कोस्स्पात्क्रमवृत्तस्प विष्कम्भ: । [25] तत्कालभुजादिनावम्वायायोगान्तरं सामान्पादिशोः । भुजवर्गातस्छायावर्गातद्वर्गसंपुताल्लब्धम् । [26] द्विगुणेन येण विवरेणायं रविभाभ्रमछेद: सोपि द्विगुणोङ्गुलगाभ्रमवृत्त भवति । विष्कम्भः । Ms. B 24 al °वियुतिदिन० 24 C नृतलेना’ 25 2 °दिनवम्ब° 25 b सामान्या दिशोः 26 b °भ्रमच्छेदः 26 ।d भ्रमवृत्ते २०२ वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रशनाधिकारे [afÈąFT: III [समदृग्ज्या-समच्छाये} दिनदलदृग्ज्योनहतात्तस्मान्मूलं वदन्ति समदृग्ज्याम् ॥ अङ्गुलग[णिlतादेवं सममण्डलभाङ्गुलानि स्युः ॥ २७ ॥ [उन्नतकालसंज्ञक द्युगतशेषम्] त्रिगुणापमगुणरवि[१२]हतिरक्षाभाद्युगुणघातहृदवाप्तेः । चापं चरार्धयुगिने स[मlवलयगते द्युगताशेषम् ॥ २८ ॥ त्रिगुणाग्रार्ककृति[१४४}वधोऽक्षाभाद्युगुणाक्ष[कर्ण]हतः ॥ तच्चापं चरदलयुग्वोन्नतभर्क समवलयगे ॥ २९ ॥ [अ]र्ककृति[१४४]त्रिगुणकुगुणघातोऽक्षाभाकृतिद्युगुणवधहृत् । तद्धन्व[युक्चरार्ध सममण्डलगस्य उन्तकम् ॥ ३० ॥ Text of Ms. A.: [27] दिनदलदृग्ज्पोजनहतात्तस्मान्मूलं वदन्ति समदृग्ज्पात् । अङ्गुलगताथेवं सममण्डलभाङ्गुलानि स्फुः । {28] त्रिगुणायमगुणरविहतिरक्षाभाद्युगुणद्यातहृदवाप्तेः । चापं चरार्धयुगिनस - वलपगते द्युगातशेषम् । {29] त्रिगुणाग्रार्ककृतिविधौक्वाभाधुगुणाक्ष ” ****** हृतः तच्चायं चरदलघुग्पोन्नतमछे समवलयगे वा {30] र्छकृतित्रिगुणकुगुणद्यातोक्षाभाकृतिघुगणवधहृत् तद्दन्वचरार्ध सममण्डलगास्पुरुन्तकम् परिच्छेदः 11] सममण्डलप्रवेशविधिः roR [समवृतगे रवौ नतोन्नतकाली] समवृग्ज्या त्रिगुणहता द्युज्याभक्ता फलस्य यद्धन्वम् । तत्समवृत्ते संक्षेपान्नतोन्नतौ वोक्तवद् बहुधा ॥ ३१ ॥ सममण्डलप्रवेशविधिरेकादशः । Text of Ms. A : [31] समदृग्ज्पा त्रिगुणहता द्युज्पाभक्ता फलस्प“न्वनम् । तत्समवृत्ते संक्षेयान्नतोन्नती वोतवद्वहुधा । Vss. 28-31 above have been transposed to this place from the end of section 12 where they were irrelevant. सममण्डलप्रविशविधिरेकादशः । 12. कोणशङ्कुविधिः [कोणशङ्कुसाधनाय प्रथमविधिः] त्रिज्याकृतिदलमग्राकृतिवियुगिनकृतिहतं भवेदाद्यः ॥ अन्योऽर्कपलाभाग्रावधोऽक्षभाकृतियुतैद्विनगैः [७२] ॥ १ ॥॥ भक्तावाद्यान्यकृतियुतस्य पदं युतमुदग्वियुग्याम्ये । अन्येन कोणना स्याद्वियुगुदगपि लघु पदान्नाऽन्यः । २ ॥ [द्वितीयविधिः] इष्टाग्रान्तरकृत्या द्विगुणितयोदग्वियुक्रुत्रिगुणवर्गात् । मूल कोणनरो वा पलभात्रोऽर्कविहृदिष्टमसकृदेवम् ॥ ३ ॥ दक्षिणगोले चेष्टयुताग्रयोक्तविधिना विदिङ्ना स्यात् । तस्माद्दृग्ज्याकर्णच्छायाः संसाधयेत् प्राग्वत् ॥ ४ ॥ [आद्यान्यहाराणां रूपान्तराणि] अग्राकृत्या हीना त्रिगुणकृतिः द्विगुणया द्विभक्ता वा । गुण्यो वाऽग्राकृत्या हीनं त्रिगुणस्य वर्गार्धम् ॥ ५ ॥ Text of Ms. A : [1] त्रिज्पाकृतिदलमग्राकृतिवियुगिनकृतिहतभ्मवदाद्याः । अन्पोर्कपलाभाग्रावधोक्षभाकृतिपुर्तद्धिनगै: [2] भत्तावाघोन्पकृति:पुतस्प पदं पुतमुदग्पिपुग्पायो अन्पेन कोणना स्पाद्विध्रुगुदगपि लघु, यदनात्पः । [3] इष्टाक्रान्तरकृत्पा द्विगुणितयोदग्पियुक्तिगुणवर्गात् । मूल कोणनरो वा । यलभाघ्र्पोर्कविहृदिष्टमसकुदेवम् [4] दक्षिणगोले चेष्टपुजागाह्युक्तविधिना विदिङ्ना ग्पात् तस्मादुग्पाकर्णछाया संसाधयेत्प्राग्वत् । [5] अग्राकृत्पा हीना त्रिगुणकृतिः द्विगुण्पया विभागोन्प: गुप्पो वाग्राकृत्पा हीनं द्विहीनं त्रिगुणस्प वर्गार्धम् । परिच्छेदः 12] कोणशङ्कुविधिः Rc. Y लम्बगुणकृतिगुणोऽसावाद्योऽन्योऽग्राक्षलम्बगुणघातः । त्रिगुणापमपलगुणहतिरन्यो वा त्रिगुणलम्ब[कु]गुणवधः । ६ । अक्षगुणकृतिघ्नस्समना वाऽक्षत्रिगुणकृतियुतिदलं हारः ॥ तयोः पलज्याकृतियुग्वा लम्बगुणकृतिदलं चैव ॥ ७ ॥ ताभ्यां प्रा[ग्वत्साध्यो] वि[दिङ्न]रो वाऽन्यसाधने हारः ॥ अाद्यान्ययोस्तु राश्योः पलभाक्षश्रुतिकृतियुतिदलम् ॥ ८ ॥ अन्यो वाऽपमजीवाक्षश्रुतिपलभावधोऽथवा कुज्या । पलकर्णार्कहता वा समनरगुणितोऽक्ष[भा]]वर्गः ॥ ९ ॥ [पलश्रुति त्रिज्यां प्रकल्प्य कोणशङ्कुः] अक्षश्रुत्याऽभ्यस्तास्समनूक्रान्तिकुगुणाग्रशिञ्जिन्यः ॥ त्रिगुणहृताः कोणनरस्ताभ्यः प्राग्वत्पलश्रुतौ त्रिगुणे ॥ १० ॥ त्रिज्याह्वाक्षश्रुत्याऽनयाग्रयेष्टोनयुक्तया प्राग्वत् ॥ साध्यो विदिङ्नरो वा सौम्येतरगोलयोरसकृत्। ११ ॥ Text of Ms. A : [6] लम्छगुणकृतिगुणोंसावाद्याद्योग्राक्षलम्वगुणघातः त्रिगुणायमयलगुणहृतिरन्पो वा त्रिगुणलम्छगुणवधः [7] वान्योक्षगुणकृतिम्रस्समना वा त्रिगुणाकृतियुतिदलं हारः तयोत्पलज्पाकृतियुग्पा लम्छगुणकृतिश्चैव [8] ताभ्पां प्र ----यो वि ------ R---- Samskritabharatibot (सम्भाषणम्)یہ سے -- سی س गवाद्यसाधन हारः अाद्यन्तयोः तु राशिपोः यलभाक्षश्रुतिकृतियूतिदलम् [9] अन्पो वायमजीवाक्षइतियलभावधौथवा कुद्या पलभग्नार्कहता वा समनरगुणितोक्षवर्गः [10] अक्षश्रुत्काभ्पस्तास्सन्नृक्रान्तिकुगुणाग्रशिञ्जिन्पः त्रिगुणकृताः कोणनरस्ताभ्पः प्राग्वत्पलश्रुतौ त्रिगुणे [11] त्रिज्पाह्याक्षश्रुत्पानपाष्टयौष्टघोनयुक्तया प्राग्वत् । सख्पो विदिङ्नरौ वा सौम्पेतरगौलपौरसकृत् Ro। ଝି वटश्वरसिद्धान्ते लिप्रश्नाधिकारे [ं अधिकारः IHI {आद्यान्यहाराणां रूपान्तराणि} मुण्यापमगुणकृतिहतिराद्योऽन्योऽग्रापमक्षितिगुणहतिः ॥ समनाकुज्याकृत्योर्वधोऽथवाऽभ्यस्तयोर्हारः ॥ १२ ॥ कुगुणाकृतियुतापमगुणकृतिदलं [वाऽग्राकुगुणाकृतियुतिदलम् । [अग्रां त्रिज्यां प्रकल्प्य कोणशङ्कुः वाऽग्रा[पमjकुगुणसमनरा अग्राघ्नास्त्रिभज्यया भक्ताः ॥ १३ ॥ लघुकास्तैः कोणनरः प्राग्वत्त्रिज्यां प्रकल्प्याग्राम् ॥ १४ ॥ लघ्वग्रयेष्टयुतया याम्ये सौम्ये तथेष्टवियुजा वा ॥ त्रिज्यामग्रां कृत्वा विदिङ्नरः प्राग्वदसकृत्स्यात् ॥ १५ ॥ [आद्यान्यहाराणां रूपान्तराणि1 [स]मनरकृति[गुण्यवधः] प्रथमोऽन्योऽग्राकृतिसमनृवधो वा ॥ तद्धृत्यग्रापमगुणवधः कुगुणसमनृतद्धृतिवधो वा ॥ १६ ॥ Text of Ms. A : [12] गुणपोपमगुणकृतिराद्योन्पोग्रायमक्षितिगुणहतिः समनाकुञ्ज्पाकृत्पोः । वधोथवाभ्पस्तयोहारः [13] कुगुणकृतियुतायंमगुणहृतिदलं [14] वाग्राग्राकुगुणसमनरा अग्राघ्रास्त्रिभज्पया भक्ताः लघुकास्तैः कोणनरः प्राग्वत्त्रिज्पा प्रकल्प्पाग्रम् । [15] लध्वग्रयेष्टयुतया याप्पे सौप्पे तथाष्ठ्युजा वा । त्रिज्पामग्रां कृघा विदिनीरः प्राग्वदसकृत्स्पात् [16] मनरकृतियठः प्रथमोन्पोग्राकृतिसमनृयधो वा उद्धृत्पासमनरवधः कुस्मरणसमनृतद्धृतिवधो वा Mis. B : 12 dः °तयोहरः 14 c Before citri: the mss. have लघु followed by 51 ciphers, which is irrelevant, 1.5 b, तथSP $5 d विदिनरः परिच्छेदः 12] कोणशङ्कुविधिः შKo \9 तद्धृत्यग्राकृत्योर्युतिदलमनयोर्ग्रकीर्त्यते हारः । समनृकृतिदलयुगग्राकृतिरथवाऽऽभ्यां विदिङ्नरः प्राग्वत् ॥ १७ ॥ [तद्द्वृति त्रिज्यां प्रकल्प्य कोणशङ्कुः] वाऽपम[कु]गुणाग्रासमनरास्तु तद्धृतिहतास्त्रिगुणभक्ताः ॥ लघुका विदिङ्नरास्तैः प्राग्वत्त्रिज्याह्वतद्धृत्या ॥ १८ ॥ इष्टयुतयोनया वाऽनयाऽग्रया कोणनोक्तवत् साध्यः ॥ याम्योत्तरप्योरसकृत्त्रिज्याह्वां तद्धूर्ति कृत्वा। १९ ॥ [आद्यान्यहाराणां रूपान्तराणि इष्टनृ[कृ]तिगुण्यवधः प्रथमोऽन्योऽग्रेष्ट[तृ]नृतलवधो वा ॥ धृत्यग्रापमगुणहतिरन्यो वा धृतिनूकुगुणवधः ॥ २० ॥ नृतलकृतिष्हतः समना वाऽन्यो नृतलधृतिकृतियुतिदलं स्यात् । हारस्तयोर्नुतलकृतियुतनूकृतिदलमथवोक्तवच्चान्यत् በ ♥ፃ ከ Text of Ms. A : [17] उद्घूत्पग्राकृत्पोर्मुतिदलमनयोः प्रकीत्पंते हारः । समनृकृतिदलपुगग्राकृतिरथवाभ्पां विदिङ्नरः प्राग्वत् । [18] वायमगुणाग्रासमनराः तु तद्धृतिहतास्त्रिगुणभक्ताः लघुका दिविदिङनाराः तै: प्राग्वत्रिज्पाहुउद्धृत्पा [19] इष्टयुतयौनया वानयाग्रया कौणेनौक्तयत्साध्पः याम्पोत्तरयोरसकृत्त्रिज्पाह्वात्तद्धुति कृत्वा [20] इष्टतृतिगुणपवधः प्रथमौन्पौग्रेष्टनृतलवधो वा धृत्पाग्रापमगुणहतिरन्पो वा धृतिनृकुगुणवधः [21] नृतलकृतिहतः समना वान्पो तृतलवृतिकृतियुतिदलं स्पात् । हारस्तयोर्नुतलकृतियुतवृकृतिदलमथवाक्तेवश्चानूत् Ms. B : 21 c °नृतलकृतियुतर्नुकृति° Roc वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [3yfrąr: III [धृति त्रिज्यां प्रकल्प्य कोणशङ्कुः] धृतिगुणिताः त्रिगुणहृता अग्रापमकुगुणसमनरा लघुकाः ॥ तैः प्राग्वत्कोणनराः साध्याः त्रिज्यां प्रकल्प्य धृतिम् ॥ २२ ॥ [इष्टच्छायाकर्णी त्रिज्यां कृत्वा कोणशङ्कुः] इष्टश्रवणाभ्यस्ता अग्राद्यास्त्रिज्ययोद्धृता लघुकाः । तैरपि विदिङ्नरो वा त्रिज्यामिष्टश्रुति कृत्वा ॥ २३। इष्टयुजा वियुजा वा साध्यो लघ्वग्रया विदिक्शङ्कुः ॥ असकृद्याम्योत्तरयोः त्रिज्याह्ननेष्टकर्णेन ॥ २४ ॥ [कोणशङ्कुच्छायादिग्ज्ञानम्] समचतुरश्रे क्षेत्रे कोणनरः स्याद् भुजेऽधिके कोटेः ॥ महति नते नैऋत्यां भाख्याऽल्पतया तर्थशान्याम् ॥ २५ ॥ Text of Ms. A ; [22] धृतिगुणितः त्रिगुणहृता अग्रायमकुगुणसमनरा लघुकाः तैः प्राग्वत्कोणनरास्साध्पाः त्रिज्पा प्रकल्प्प वृतिम् [23] इष्टश्रवणाभ्पस्ता अग्राद्यास्त्रिज्पायोद्धता लघुकाः तैरपि विदिङ्नारौ वा त्रिज्पामिष्टश्रति कृत्वा [24] इष्टयुजा वियुता वा साध्पौ लध्वग्रया विदित्कङ्कः । असकृद्याम्पोत्तरयोः त्रिज्याह्रैनेष्टकर्णेन w [25] समचतुरश्रक्षेत्त्रे कोणनरस्स्पात् भुजेधिके कोटिः महति नते नैनृभ्पा भाज्पाल्पतपा तथैशान्पाम् । Ms. B: 23d ०श्रति 24 a वियुजा बा 24 b विदित्छकुः परिच्छेदः 12] कोणशङ्कुविधिः Ro éş वाभावृत्ते कोणे भाख्याऽऽग्नेय्यां नरोन्नते वाऽल्पे । । महति तथा वायव्यां घटिकाः प्राग्वद्विदिक्शङ्कोः ॥ २६ ॥ कोणशङ्कुविधिद्वादशः ॥ Text of Ms. A : [26] वाभावृत्ते कोटे: भाख्पाग्नेष्पा नरोनते वाल्पे । महति तथा वायव्पा घटिकाः प्राग्रद्विङ्नासमं शङ्कोः Four verses occurring here in the manuscript have been transposed to the end of Section 11 Which was their appropriate place. See vss. 28-31 of Section 11. कोणशंकुविधिद्वादशः । 13. छायातोऽकर्षनयनविधिः · [सौम्ययाम्यगोललक्षणम्] द्युदलार्कनतः प्राग्वत् खाक्षः तदक्षभावशाद् दिशौ स्तः ॥ गोलोऽल्पपले खाक्षाद्याम्यस्सौम्योऽधिके ज्ञेयः ॥ १ ॥ द्युदलद्युतेः प[ला]भा लघ्वी चेद्दक्षिणोऽधिका सौम्यः ॥ याम्या द्युदलाभा चेन् नित्यं सौम्यो भवेद् गोलः ॥ २ ॥ [कुलीरादि-मकरादि-अयनलक्षणम्। झुदलद्युतेरुपचयः कुलीरराशेमृगादपचयः स्यात् । [रविक्रान्तिः] खाक्षाक्षान्तरयोगस्समान्यककुभोरिन क्रान्तिः ॥ ३ ॥ खाक्षाभावात्कान्तिर्पलतुल्या द्युदलाभा यतो नास्ति । [प्रविभुजज्या] क्रान्तिज्या त्रिज्याम्रा जिनलवगुणहुता रविभुजज्या स्यात् ॥ ४ ॥ Text of Ms. A : [1] द्युदलाभः प्राग्वत् वाक्षाः तद्दिक्षभा दिशो ** स्त गाँलौल्पयले स्वाक्षाद्याय्पस्सौम्पौधिके ज्ञय: [2] घुदलाद्युतिः प - भा लघी वेद्दक्षिणोधिका सौम्पः पाम्पा दिषुवद्भा चेन्नित्पं सौम्पो भवेद्गोलेः [3] द्युदलाद्युतेरुपचयः कुलीरराशेः मृगादयधघस्स्पात् । खक्षाक्षान्तरयोगस्समान्पककुभोरिनक्रन्तिः । [4] खाक्षाभावोत्क्रातिर्वलतुल्पा घुदलभा यतो नास्ति । क्रान्तिज्प त्रिज्पाघ्राक्षाभा । चरजिनेलवगुणाहतिहृत्ता रविभुजज्पा वा Ms. B: 1 b तद्दिक्षुभा 1 c °पले * परिच्छेदः 13] তোহানীSলনি অনলিমি: 3ፃዝ [द्युज्याचरनृतल]हतिरवलम्बगुणसमवृत्तनूभिर्गुणिता । पलजीवाग्रानूजिनांशजीवाहतेहता दोज्या ॥ ५ ॥ वाऽक्ष ज्याघ्रस्समना जिनांशजीवाहृतोऽर्कबाहुज्या । तद्धृतिरक्षज्याघ्ना मिथुनान्ताग्रोद्धृता वा स्यात् ॥ ६ ॥ लम्बज्यातद्धृतिवधात् मिथुनान्तसमनृहृतादिनभुजज्या ॥ तद्धृतिपालगुणघातोऽर्कत्रोऽक्षश्रुतिजिनांशवधहृद्वा ॥ ७ ॥ [त्रिज्यासमनर]घातोऽक्षगुणकुज्येष्टनृतलाहतः पृथक् । भक्तस्त्रिज्याग्राधृतिगुणया जिनांशभौव्र्या दोर्जीवा ॥ ८ ॥ त्रिज्याग्रानृहतिर्वा धृतिजिनलवगुणवधोद्धृता दोज्य । भावृत्ताग्रात्रिज्यालम्बज्यासंहतिर्भत्ता ॥ ९ ॥ भाकर्णान्त्यापमज्यावधेन लब्धं रवेभुजज्या वा । Text of Ms. A : [5] हतिरवलंछगुणसमनत्तनूभिर्मुणिता यलजीवाग्रानृतलेजिनांशजीवाहतैहता दौज्प [6] वारवाक्षज्पाम्रस्सामनाजिनाशजीवाहृतोर्कछहुज्पा उद्वृतिरक्षज्पाघ्रा मिथ्नात्ताग्रोद्द्वत्ता वा स्पात् [7] लछज्पातदुतिवधान्मिथुनान्तसमनृहृतादिनभुजज्पा तद्वृतिपालगुणद्यातोर्कत्रोक्षश्रुतिजिनांशवंधकृता [8] घातोलगुणमथेष्टनृभिराहताः पृथग् भक्तः त्रिज्पाग्रावृतिगुणया जिनांशमौव्पा दौजीवा ॥ [9] त्रिज्पाग्रात्रिहतिर्वा धृतिजिनलवगुणवधोद्वृता दौज्पर्धा भावृत्ताग्रात्रिज्पालंछज्पासंहतिर्भत्ता ॥ Ms. B : 5 d °जितांश° 6d मिथुनान्ताग्रो° २१२ वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [3fqąFTIT: III [त्रिज्या] समदृग्ज्याघ्रा स्वनतज्याहृद्द्युमौविका [स्यात्] ॥ १० ॥ द्युज्यातः क्रान्तिज्या प्राग्वत्तस्याश्च सूर्यबाहुज्या ॥ प्राग्वज्ज्याभ्यः क्रान्तिस्ततोऽर्कदोज्य विधेया वा ॥ ११ ॥ [शाश्वतदिवसः] लम्बसमायां क्रान्तावुदयास्तमयौ न तिग्मगोर्भवतः ॥ तत्र वियद्येयकला मध्यार्कगमोद्धृता दिवसाः ॥ १२ ॥ अथवाऽक्षज्यातुल्या कुज्या द्युज्यासमाऽक्षशिञ्जिनी वा स्यात् । त्रिज्यासमाऽथवाऽग्रा चरार्धजीवा च तत्रैवम् ॥ १३ ॥ [ज्ञातग्रहाज् ज्ञेयग्रहानयनम्।] ज्ञातज्ञेयग्रहयोरुदयान्तरजा ये भोदयासवः ॥ ज्ञातादर्कवदेतैर्लग्नं ज्ञेयस्य मानं तत् ॥ १४ ॥ Text of Ms. A : [10-11]भाकर्णान्त्पाकृत्पावधेन लद्ध रवेर्भुजज्पा वा द्युज्पातत्क्रान्तिज्पा प्राग्वज्ज्पाभ्पः क्रान्तिस्ततौर्कदौज्प विधेयेचम् । प्राग्वत्तस्पाश्च सूर्यछाहुज्पा समदृग्ज्पाम्रा स्वनतज्पाहृघुमौर्विका त्पदतः । [12] लंछसमायां क्रान्ताबुदपास्तमयाया न तिग्मयौर्भवत: तत्र वियदयेयकला मध्पगमाकौंद्दूता विवसाः [ 13] अथवाक्षज्पातुल्पा कुज्पा घुज्पागमाक्षशिञ्जिनी वा स्पात् । त्रिज्पा समामथवाग्रा चरावजीवा च तत्रैवम् । [14] ज्ञातज्ञेयग्रहयोरुह - - वान्तरा - -” ग्रो ** ** ज्ञातादर्कवदेतैर्लग्नं ज्ञेघंस्प मांनं तत्। Ms. B : 10 b लब्दं 13 c समासथवाग्रा 13 d तत्वैबम् ॥ 14 ।e °र्कचदेतं* परिच्छेदः 13] छायातोऽकनयनविधिः २१३ [चन्द्रास्तोदयकालात् तिथिज्ञानम्] अस्तोदयं तु याभिः शुक्लेतरपक्षयोः प्रयातीन्दुः ॥ रात्रौ घटिकाभिस्ता दलितास्तिथयो विनिदिष्टाः ॥ १५ ॥ [रविभुजतः रविज्ञानम्] सवितुर्भुजगुणचापं प्रथमपदे भास्करस्तदेव स्यात् । भार्धाच्च्युतं द्वितीये सभार्धमपरे भतश्च्युतं चान्त्ये ॥ १६ ॥ [ऋतुलक्षणानि] ऋतुलक्षणात्पदानां समभिव्यक्तिर्यतः स्फुटा भवति ॥ ऋतुलक्षणान्यतोऽहं संक्षेपात् कानिचिद्वक्ष्ये ॥ १७ ॥ [वसन्तऋतुलक्षणम्] विकचविचित्रपुष्पतरुसौरभसंवलितानिले मधौ मधुकरवृन्दगीतविरुते कलकोकिलकोमलस्वने । मलयजपडूजे हिमरुचिस्फुरतारलतात्रगुज्ज्वले प्रवरविलासिनीजनकरोज्झितवार्यभिषिक्तमानिनि ॥ १८ ॥ Text of Ms. A : [15] - स्तो • योका-ि क्लेतरय - योः प्रयातींदुः रात्रौ घटिकाभिस्ता दलतास्तिथयौ विनिदिष्ठः [16] सवितु°णचापं प्रथमयदे भांस्करस्तदेव स्पातू भावा - तं द्वितीचे सभावमयरे तयश्च्पुतं चान्त्पे । [17] ज्ञनुलक्षणोः पचनां समभिव्यक्तिर्यतः स्फुटा भवति ज्ञतुलक्षणान्पेताहं संख्येयात्कानिचेद्वृक्ष्ये । [18] विकचविचित्रयुष्पतरुसौरभसंवलितानिले मधौ मधुकरचंद्रगीतविरुते कलकेविलकोमलस्वने मलयजयंकजै हेमरुचिरास्छरतारलतास्रगुज्ज्पल प्रकचिलासिनीजनकरोज्कितवार्यभिषिकुमानिनि Ms. Bः 15 d विनिदिष्टः 17 a ज्ञातु° 18 a पुष्प° q* वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [अधिकारः III ܕ विकसितकणिकारसदशोकसुचम्पकचूतमञ्जरीबकुलपलाशपुष्पजनितस्फुटवन्यसुसम्पदुज्ज्वलम् । कुरबकपारिभद्रतरुभिश्च सुपुष्पितकोणिभिर्वन बहति सुचित्रभित्तिरुचिमत्र षडङ्घ्रिकुलाकुलं महत् ॥ १९ ॥ [ग्रीष्मऋतुलक्षणम्।] भवति सहस्रदीधि[तिविभाव]खरस्वर[दाहको]ऽनिली दहतितरां तनूरनलमुर्मुरचूर्णवृतेश्व मेदिनी । अविरतदाववह्निभवधूमततीमलिनीकृता दिशो बहलरजःप्रपुंजकलुषं [क्रियते] शुचिशुक्रयोवियत् ॥ २० ॥ [वर्षाक्रष्टृतुलक्षणम्।] जलदभूतौ यदाम्रफलसंगपिशंगितमेदिनीतल धूतनवपल्लवप्रतनुशाखिलतान्तनिरस्तभग्रहम् । विवुधजनप्रव[ति]तसुधासरिशीतलवायुनाऽन्वितं भवति घनं प्रफुल्लनवमल्लिकया सुरभीकृतानिलम् ॥ २१ ॥ Text of Ms. A : [19] विकसितककिकारसदशोकेसुचण्पकचूतमत्र्जरी छकुलयलाशयुष्पजनितस्फुटवंकसम्पदुज्ज्पलम् । कुरवकमारिभद्रतरु-ि श्च सुयुष्पितकोणिभिधन वहति सुचित्रभित्रिरुचिमत्र षडंह्निकुलाकुलं महत् , [20] भवति सहस्रविधि " " " ** वस्वरंस्वर निल; हहतितरा तनूरनलमुर्मुरदूर्णक्तेव मेदिनी अविरतदाववह्निभवघूमततीमलिनीकृता दिशो छहलरज:प्रयुंजकलुष शुचिशुक्रयोवियत् 21 i मलदमृते। यदाम्रफलसंगपिशंगितमेदिनीतल द्यतनवयल्लप्रतनशाखिलतातनिरस्तभग्रहम् विवुधजनप्रव - तितसुधासितशीतलयुमान्वितं भवति घनं भवति प्रफुल्लनवमल्लिकया सुरभीकृतानिलम्। Ms. B: 19, b °पटुज्ज्वलम्। 19 c सुयुष्यित° 20 b ०मुर्मुरटूर्ण० ०ते च परिच्छेदः 13] छयतोऽकनयनविधि: ❖ጎኗ वधदमरेशचापमचिरांशुल[ता]निशिताग्रसायकं गवलकुलच्छविः प्रतिरवीन्दुमृगद्विषलुब्धको महान् । रसितसुगीतगोविरहिणीं हरिणीमिव भित्तिसंवृतां गतशशलांछनैणनयनां विनिहन्त्यलमम्बुदागमे ॥ २२ । प्रियकशिलीन्ध्रनीलकुटजार्जुनकेतकपुष्पजासवप्रसवमदोल्लसन्मधुकरीमृदुमन्द्रप[टुlस्वनानिलम् । मुदितशिखण्डिताण्डव[समोद]चकोरकनादसुन्दरं हरिततृणेन्द्रगोपकततीन्द्रधनुश्श्रियशोभिकाननम् ॥ २३ ॥ [शरदऋतुलक्षणम्।] धवलविहंगमप्रतिष्यता पदवन्दनचर्चाचतानना नवविकचाब्ज[चारु]नयना कलहंससुकोमलस्वना । स्फुरदुरुतारकानिकरमौतिकहारलताविभूषिता निखिलकलाकला[पकलिता विलस]न्नवयौवना शरत् ॥ २४ ॥ Text of Ms. A : [22] दवदुभशचायमविरांशुल *" निशिताग्रसायकं गवलकुलछवि: प्रतिरवीदुमृगदुदलव्दको महान् रसितसुगीतगीविरहिणीहरिणीमिव भित्तिसंवृता गताश्पणांक्षणनवलने विनिहंत्पलमम्बुदागमे [23] प्रयलसिलिद्रनीलकुटजार्जुनकृतवपुष्पजासव प्रसवमदोल्लसधुकरीमृदुमंद्रपस्वनानिल- - मुदितशिस्वडिताण्डवचकोरकनादसुंदरं हरितर्यणंदुगोष्यकततेद्रधनुश्चरशीभिकाननम् । [24] धवलविहंगमप्रतियतौ पदवव्दनचचिकानना नवविवचाब्जनयना कलहंमसुकोमलस्वना स्फुरदुरुतारकानिकरमौतिकहारलताविभूषिता निखिलकलाकल “ - - → --> नृन्नवयौवना शरत् Ms. B : 22 b °मूबम्छुदलंब्दको महान् ኛፃዩ वटेश्वरसिद्धान्ते स्फुटगत्यधिकारे [अधिकारः III [हेमन्तशिशिरऋतुलक्षणम्। तुहिनचयावृतो दिनमणिर्फलिनीवनक्लिष्टमानसं क्वचिदधयो हिमोत्पतनतोऽप्यनलोंऽशुततीव हैमने । अपष्टुमरीचिरुष्णकिरणश्शिशिरे शिशिरस्समीरणो वहलतुषारदृष्टिकलुषं वियदिक्षुरसे प्रसन्नता ॥ २५ ॥ [विषुवायने] विषुवदजतुलादौ षट्कानि [भानि ] मृगादेः ॥ उदगयनमथान्यत् कर्कटादेर्भषट्ककम्। २६ ॥ [विष्णुपद-षडशीतिमुख-सङ्क्रान्ती} स्थिरभवनमुखाप्तेऽर्के [यत्] पदं विष्णुनाम ॥ द्वितनुभवनसङ्ग[मjर्कस्य षड्वन्द्यमाहुः ॥ २७ ॥ Text of Ms. A : [25] तुहिनचपोदिनघलमलीत्फलिनीवनविष्टमान पच्चिदधयो हिमोत्पतनलोपानिलोंदहनततीव हैमने । अययुर्मरीविरुष्णकरिणीश्चिशिरे शिशिरस्समीरणो वहलतुषारदृष्टिकलुषौ विचदिक्षुरसे प्रसन्नता। [26] विषुवदजतुलादि गच्छतीन मृगादेः उदगयनमथान्पः कर्कटादेद्भषट्कम् [271 स्तिरभवनमुखस्तेकें पदं विष्णुनाम द्वितनुभवनसागर्कस्प षड्वन्द्यमाहुः Ms. B: 25 a °चयोदिनष्वल° 25 b °ततीवं हैमनै। 25 d बहल° परिच्छछेदः। 13] छायातोऽकनयनविधिः २१७ [वसन्तादिऋतुषट्कम्] द्वौ द्वौं वसन्तादृतवोऽत्र राशी मेषादितस्तिग्ममयूखचारात् । ग्रीष्मश्च वर्षा शरदाह्वयोऽन्यो हेमन्तसंज्ञश्शिशिरः षडत्र ॥ २८ ॥ [चैत्रादिमासानां मध्वादिसंज्ञाः] चैत्रादिमासा मधुमाधवाख्यौ शुक्रः शुचिश्चैव नभोनभस्यौ । इषस्तथोर्जश्च सहस्सहस्यौ तपस्तपस्यावृतवोऽथ वेदात् ॥ २९ ॥ छायातोऽकनयनविधिः त्रयोदशः ॥ Text of Ms. A : [28] द्वी द्वौ वसन्तादृतवोत्र राशी मेषादितस्तिग्ममयूखवारा: ग्रीष्मो च वर्षा शरदाह्वपोन्पो हेमन्तसंज्ञश्चिशिरष्वडत्र [29] चैत्रादिमासा मधुमाधवाख्यौ शुक्रः शुचिश्चैव नभोनभस्पौ इषस्तथोर्जश्च सहस्महस्पौ तपस्तयस्पावृतवोथ वेदात् ।। छायातोः:कायनविधिः प्रयोदश: । Ms. B : 28 ।d °शिरष्षडत्र 29b शुक्लः 29d चेदात् ॥ 14. छायापरिलेखविधिः [छायावृत्ते भुजकोटयग्रादयः] प्राग्वन्नुंतलाग्रैकश्यं वियुतिश्च भुजः प्रभाहतो भक्तः ॥ निजदृग्ज्ययाऽङ्गुलैस्स्यात्तदक्षामायुतिविवराद्धि भाग्रा ॥ १ ॥ अग्राड्गुलिका चैषा भावृत्तेऽक्षप्रभा नृतलसंज्ञा ॥ उदयास्तसूत्रमस्मिन् प्रसाधयेदङ्गुलैविधिवत् ॥ २ ॥ दृग्ज्याकृतेविशोध्यावग्राबाहृोः कृती पृथङ्मूले । अाद्यमुदयास्तसूत्रं द्विगुणं कोटिर्भुजस्यान्यत् ॥ ३ ॥ उदयास्तसूत्रमग्रा [भु]जकोटी रवि[१२]गुणानि [नृ]हृतानि । अङ्गुलानि वा श्रुत्या हतानि विभजेत् त्रिभगुणेन ॥ ४ ॥ [छायाग्रभ्रमवृत्त-शङ्कुभ्रमवृत्तयोरालेखनम्] सलिलसमायामवनौ स्वेष्टाभाकर्कटाल्लिखेद् वृत्तम् । [याम्योतररेखायामथ स्वदिशि] दिनार्धभा केन्द्रात्। ५ । Text of Ms. A : [1] प्राग्वन्नुंतलाग्रेक्यं वियुतिच्च लुजाः प्रभाहतौ भक्तः निजदृक्ष्पषांगुलैस्स्पातद्धाकृतिविवरादि समग्रा। [2] अग्रांगुलिना चैवं । भावृत्तेदप्रभा नृतुलसंज्ञा उदपास्तत्रसूमस्मिन्प्रसाधयेदंगुलैर्विधियत् । [3] दृग्ज्पाकृतिविधिशोथ्पावग्राछहृोः कृती पृथभूली अद्यमुवयोसुसूत्रद्विगुणं कोटिर्भुजस्पान्पत् । [4] उदयास्तसूत्रमग्रा - जकोटी रविगुणानि हृतानि अंगुलायौ वा श्रृत्पा हतानि विभभौत्रिभगुणेन । [5] सलिलसमायामवनौ स्वेष्टाभा ककैठा लिश्चाहु दिनार्दभा केन्द्रात्। Ms. B : 1c निजदून्ज्पषा° 3 d०भुजस्पात्पत्। 5 b कर्केठालिश्चाहु परिच्छेदः 14] छायापरिलेखविधि: २१६ तद्व्यत्ययाद्भुजाभ्यां मध्यच्छायाप्रबिन्दुना मत्स्यौ । तद्याम्यसौम्यगोले तन्मुखपुच्छावगाहिसूत्रयुगम् ॥ ६ ॥ बद्ध्वा तत्सम्पाते कर्कटक वा निधाय वक्त्रण। बिन्दुत्रयावगाहिच्छायावृत लिखेत् स्पष्टम् ॥ ७ ॥ परिधि न ज[हा]त्याभा' स्वकुलस्थितिमिव कुलोद्गता नारी । शेर्षबिन्दुभिरेवं शङ्कुभ्रमवृतमालेख्यम् ॥ ८ ॥ [अत्र स्पष्टीकरणम्] गोले सौम्येऽपि यदा याम्यो बाहुस्तदोत्तरभुजाभ्याम्। सौम्याभया च वृत्तं छायायाः शेषबिन्दुभिः शङ्कोः ॥ ९ ॥ याम्या चेद्द्युदलाभा तदग्रविपरीतदिग्भुजाग्रस्तु। छायावृत्तं शेषैः शङ्कोभ्रममण्डलं विलिखेत् ॥ १० ॥ दक्षिणगोले सौम्यच्छायायोत्तरभुजाग्रकैवृत्तम् । छायाभ्रमस्य शेषैर्भ्रामवृत्तं परिलिखेच्छङ्कोः ॥ ११ ॥ Text of Ms. A : [61 तद्वत्पायाभुजाम्पां सौप्पछायाग्रछिदुना मत्स्पौ। तद्यायासौप्पगोले तन्मुखयुछावगाहि सूत्रयुगं [7] वद्ध्वा तत्संयाते कर्कटक या निधाय वक्त्रेण लिदुंत्रयायगाहि छायावृत्ते लिखेब्रसा [8] यरिघिर्नजत्पाभा स्वकुलस्तितपिव कुलोद्गता नारी शेषेविन्दुभिरेवं शंकुभ्रमवृत्तया लेख्पम् [9] गौले सौम्पेपि पदा याम्पी वाहुस्तदौत्तरभुजाम्पां सौम्पालयाववृत्तछायायाशेषविंदुभिशंको: [10] याम्पा चे - द्युदलाभा उदग्रविपरीतदिग्भज्ञाग्रैः तु छायावृत शेष: शंकोभ्रममण्डलं विलेखेत् [11 ] दक्षिणगोले सौभ्पाछायाग्रोत्तरभुजाग्रकैवृंत छायाभ्रमोवशेषेभ्रमवृत्तं परिलेखेछंकोः Ms. B: 7 c farğa"T" 9 b u g” 1. (start T is also possible. RR o वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [अधिकार: III [दिग्विशेषे भाप्रदर्शनम्] दृश्यन्ते यत्राभाभ्रममण्डलपरिधिना दिशालेखाः । तच्छङ्क्वन्तरमाभाः प्राच्यपराऽकें समवलयगे ॥ १२ ॥ कोणगते कोणाभा याम्योत्तरवृत्तगे दिनार्धाभा । [छायाऽभावस्थितयः] जूकाद्येऽकीं न विशेत् समवलयमथोत्तरे खाक्षे ॥ १३ ॥ अध्यर्धगृहगुणाच्वेद्याभ्याग्रा समधिका विदिशि नोऽर्कः । दिनदलदृग्ज्या त्रिज्या सौम्ये दिनदलभानौ नवति च खाक्षे ॥ १४ ॥ [ शङ्कु-छायाग्रयोभ्रंमणम् ] दिङ्मध्ये छायाग्रं निधाय शङ्कोदिनेशवद्भ्रमणम् ॥ केन्द्रस्थितस्य शङ्कोः छायाग्रं भ्रमति विपरीतमिनात् ॥ १५ ॥ [गृहपटल विदार्य, तैले दर्पणे जले वा रविदर्शनम्} गृहमध्यगपरिलेखात् कर्णस्थित्या विदार्य गृहपटलम् । दिग्योगस्थितदृष्टिः पश्यति सूर्य ग्रहं वेष्टम् ॥ १६ ॥ Text of Ms. A : [12] दृशन्ते यत्राभभ्रममण्डलपरिधिना दिशालेखाः तछंक्वंतरमाभाः प्राच्पुष्परार्क समवलयःगे 13] कोरागते कोणाभा याम्पोतरवृत्तग दिनावाभा जूकोत्पत्को न विशेस्समवलयमथोत्तरे खाक्षी 14] ध्पवगृहगुणाच्चेद्याप्पाग्रा समधिना विदिशिनौर्क: दिनदलदृग्ज्पा त्रिज्पा सौम्पे दिनदलुभानौ भवति च खाक्षे [15] दिग्पे छायाग्रं निघाय शंकोदिनशचद्भ्रमणम् केंद्रस्तितस्प शंको छाफाग्रं भ्रमति वियरीतमिनात् [161 गृहमध्पगपरिलेखा कर्णखित्पा विदाय गृहयटलं दिग्पोगस्तितदृष्टिः यश्पति सूर्यं गूहं वेष्टम् । Ms. B. : 12 a दृशते 13 a कोणागते 15 d छायाग्रं 16d गृहं परिच्छेदः 14] छायापरिलेखविधि: २२१ तैलेऽथ दर्पणे वा जलेऽथवा शङ्कुमार्गविन्यस्ते ॥ शङ्क्वप्रस्थितदृष्टिदिनमपि पश्येद् भ्रमन्तमिनम् ॥ १७ ॥ केन्द्रगवंशाग्रदृशा विलोकयेच्छङ्कुमार्गगं द्युचरम् । शङ्कुच्छिद्रपथा वा पश्यति तद्विद्धमिव सूर्यम् ॥ १८ ॥ [ग्रहभाना दर्शनम्] ग्रहभानामप्येवं निजस्फुटेनापमेन संसाध्यम् । दर्शनामपि तैलादौ व्याधागास्त्यषिसंघस्य ॥ १९ ॥ [पलभा-पलकर्ण-संस्थितिः] दद्याद् भुजवदिनाग्रां तदग्रयोस्तूदयास्तमयसूत्रम् ॥ तच्छायावृत्तान्तरमक्षच्छायाङ्गुलानि स्युः ॥ २० ॥ तच्छङ्कुमस्तकान्तरमक्षश्रवणो [छायावृत्तपरिलेखः] ऽथवा न्यसेत्केन्द्रम् । यत्स्यात्तदिष्टकेन्द्रं तस्माद्वृत्तं लिखेद् विमलम् ॥ २१ ॥ Text of Ms. A : [17] तैलेथ दर्यणे ज जलेथवा शंकुमार्गविन्पस्ते शंक्वग्रस्तितदृष्टिदिनमपि यश्पे भ्रममन्तमिनम् [18] केंद्रगवम्सागदृशा विलोकयेछकुमार्गगं ह्यपरमा शंकुच्छितृ । प्रर्वार्यश्पति तद्विद्धमिव सूर्यम् । [19] ग्रहभानामय्पेचं निजस्फुटेनायमेन संसाध्पम् दर्शनमपि शैलादौ व्पघाणख्पषिसंद्यस्प [20] दद्याभूजवदिताग्रात्तदग्रयौस्तुदयास्तनयसूत्रम् । तछायावृत्तान्तरयक्षछायांगुलानि स्पुः ॥ [21] तछंकुमस्तकांतरमक्षद्रवणोक्षभान्पसत्केंद्रम् यस्पांतदक्षेकेंद्र तस्माद्वृतं लिखेद्विफलम्। Ms. B: 20 cast reco २२२ वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [अधिकार: III सिद्धाशं घटिकाङ्क खटिकालेखाश्च केन्द्रगाः कार्याः । [अथ शङ्कुभ्रमवृत्तं] तद्वद्भाभ्रमणमपि लेख्यम् ॥ २२ ॥ यस्माद् विमले वृत्ते शङ्कुच्छायाभ्रमौ स्फुटौ भवतः । तात्कालिकाच्च सूर्यात् क्रान्त्याद्यं साधितं स्पष्टम् ॥ २३ ॥ [वेधाद् ग्रहभगणज्ञानम्] साध्या यत्नैर्भुचरा द्वितीयदिवसेच तद्विशेषकलाः । युगरविदिवसाभ्यस्ताः खखषड्घनभाजिता युगे भगणाः ॥ २४ ॥ [वेधाद् ग्रहाद्यानयनम्] रविभूसङ्गादकों विधुरविसङ्गद्विधुविधुखगानाम्। योगात्समस्तखचरा ग्रहभयुतेः क्षेपकध्वकाः ॥ २५ ॥ [ग्रहोच्चपातक्षेपभगणपठने हेतुः] स्पष्टगतिर्भुचराणां ग्रहोच्चपार्तविना न सम्यगतः । क्षेपाः पठितास्तेषां स्वायुषि भगणाः कृता धात्रा ॥ २६ ॥ छायापरिलेखविधिश्चतुर्दशः ॥ Text of Ms. A : [22] सिद्धांशं घटिकांक खटिकालेखाश्च केंद्रगाः कार्या: तद्वद्वाभ्रमणमविसख्पम् । [23] यस्माद्विमले वृत्ते शंकुंछायाम्रमौ स्फुटी भ्रमतः तत्कालिकाश्च सूर्यात्क्रान्त्पाद्य साघितं स्पष्टम् । [24] साध्पा यत्नैद्युचरा द्वितीयदियस व तद्विशषकलाः युगरविदिवसाभ्पस्तः स्वस्वषड्वनभाजिता युगे भगणाः [25] रविभूमङ्गरविकों विधुरविसंगाद्विधुबिंधुखगानाम्। योगात्संमस्तस्वावरा ग्रहभयुतिः क्षषकध्रुवका: 26] स्पष्टगतिर्भुचराणां ग्रहोश्चयार्तविना न सम्पगतः कार्यावसिताः त्वेषां स्वायुषि भगणाः कृता धात्रा । छापायरिलेखविधिश्चातुर्दशः ।। । Ms. B: 26 boat Tifarit 26 c तेषां Col. oqrfio 15. स्फुटः प्रश्नाध्यायः [उपोद्घातः ] त्रिप्रश्नप्रश्नसंख्यां कथमपि गणकैः शक्यते नावगन्तुं भानाडीज्याविधीनामत इह लघुक स्पष्टशब्दार्थयुक्तम्। प्रश्नाध्यायं विधास्ये नृपसदसि समाकण्र्य यद् गोलबाह्याः म्लानि यान्त्य[प्र]बोधा मतिमलपटलोद्दोलनेन प्रचण्डम् ॥ १ ॥ [प्रश्नाः] भाप्रवेशनविनिर्गमनाद् यो भात्रियेण ककुभः कथयेद् वा ॥ भान्वपक्रमपलैश्च विना यो भाभ्रमं प्रकथयेद् गणकः सः ॥ २ ॥ वेति दिशोऽपमभा[ग्र]पर्लयों वेति द्युतिभ्रमतो द्युदलाभा । मध्यदिनद्युतितोऽर्कमवैत्य स्वाक्षजभां कुरुते गणकः सः ॥ ३ ॥ वीक्ष्य रवेरुदयं रविविद् यो यष्टिविधेनिखिलोध्र्वमिति वा । वेत्ति पलश्रवणं [पल]भामप्यक्षगुणादपि भाविधिवित् सः ॥ ४ ॥ Text of Ms. A : [1] त्रिप्रश्रप्रश्ररांख्या कथमपि गणकैः शक्यते नावगंतुम् । मानाडयज्पाविधीनामत इहृ लघुक स्पष्टशब्दार्थमुच्पे: प्रश्नाध्पायं विधास्पे नृपसदसि समाकण्य यद्गोलवाह्याः म्लानि यान्त्पवोधामतिमलयटलोर्दूलनैक प्रचंधम् [2] भाप्रवेशनविधिर्गमनाद्यो भात्रियेण ककुभः कथयेद्वा भान्पयक्रमयलैः च विना यो भाभ्रमं प्रकथयेद् गणकस्स [3] वेति दिशो यमभा यर्लंर्यद्धति दिद्युति उष्मणो गुणादपि भा । मध्पदिनद्युतिमर्कमवेत्प स्वाक्षजभां कुरुते गणकस्सः [4] वीक्ष्प रवेारुदयं रविविद्यो यष्टिविधिनिखिलोध्र्वमिति वं वेति यललश्रवणं भा मण्यगुणादयि भाविविवित्सा Ms. B : 1 d यान्न्यबोघा°, °मलपटलो° 4 b °मिति २ 汉飞8 वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [3yfrąör: III विषुवद्युतिवित्वनेकधा लम्बज्याक्षगुणौ प्रसाधयेत् । द्यु[द]लद्युतिसूर्यविच्च यः स्वाक्षांशान् कथ[ये]त् स तन्त्रवित् ॥ ५ ॥ द्यु[ज्या]पमज्याचरमौविकाग्राकुज्यादिकाभ्यो बहुधा मिथस्ताः । करोति मध्याह्नतमारिजाभां बहुप्रकारं गणकाग्रणीस्स: ॥ ६। समयाम्योत्तरोद्भवाभीष्टस्वविदिङ्नराश्च यो वेत्ति । एकप्रकारजानिह मद्विहितादन्यतस्स गणकोऽस्ति ॥ ७ ॥ इष्टभां च सममण्डलप्रभां कोणभां च बहुधा करोति यः ॥ ताभ्य एव बहुधाऽर्कमानयेत् कालमिष्टमथवा स तन्त्रवित् ॥ ८ ॥ चरखण्डपलांशविद्रवि कुर्यादिष्टचरार्धतोऽक्षभाम् । स्वपलद्युतितश्चरार्धकं त्रिप्रश्नोत्तमवैति स स्फुटम् ॥ ९ ॥ Text of Ms. A : [5] विषुवद्द्युतिवित्वनेकधा लम्छज्पाक्षगुणौ प्रसाधयेद् द्युल । द्युतिसूर्यविध्पयः । स्वाक्षांसान्कथत्स तंत्रवित् [6] द्युसमृज्या चरमौविकाग्रा कुज्पादिकायो वहुधा मिथस्ता: करोति मध्याह्नतमादाभा वहुप्रकारं गणकाग्रणीस्म: । [7] समयाम्पातुरभ्पुजाभीष्टस्थविदिङ्नराश्च यो वेत्ति । पकप्रकारजानिह मद्विहितादन्पतस्म गणकोमे । [8] इष्टभां च सममण्डलभां च कोणभां व वहुधा करोति यः ताल्प पच वहुधार्कमानपेत्कालमिष्टमथवा स तंत्रवित् । [91 चरखण्डयलांशविद्रवि कुर्यादिष्ठचरावतौक्षभम् । स्वयलझुतितच्चरार्धकं त्रिप्रस्तोक्रमवति स स्फुटाम् । Ms. B: 7 a °तुरभ्फजा° d1 °प्रस्तोत्त° परिच्छेदः 15] स्फुटः प्रश्नाध्याव: ❖ቕ ሄ इनशङ्कुमध्यलम्बकजीवाजो यः करोति रविलग्नम् । अस्मत्कृततन्त्रविधे[रन्यतो] गणकाग्रणीः स इह ॥ १० ॥ राशिकालविरहेण वेत्ति यो लग्नतिग्मकरमध्यनाडिकाः । उन्नत नतमहर्दले कुजानुद्युतेर्दिनपति [स] तन्त्रवित्। ११ ॥ बाहुकोटिदिवसार्धभाङ्गुलैरिष्टभालिखितमण्डले पुमान् । शङ्कुभाभ्रममवैत्यहर्घटीस्तत्प्रभाञ्च गणकोऽस्तधीमलः ॥ १२ ॥ । मन्दिरस्य पटलं विदार्य यस्तद्गतं दिनकरं प्रदर्शयेत् । तैलदर्पणजलादिगं तथा वंशकाग्रनिहित स तन्त्रवित्। १३ ॥ मिथुनभान्तमुपागततिग्मगौ शरकृति[२५]र्घटिकाः क्षणदा [यदा] । पलमिति गद तत्र सुमित्र भो यदि वटेश्वरतन्त्रकृतश्रमः ॥ १४ ॥ " घटिकाद्वितयं क्रियोदयो याते प्रान्तमहर्पतौ नराः ॥ जितुमस्य वदन्ति वासरं यत् तद् ब्रूहि पलांशकानपि ॥ १५ ॥ Text of Ms. A : [10] इनशंकुमध्पलम्छकजीवाज्ञो यः करोति रविलग्नम् । अस्पकृततत्त्रविघेद्गणकाग्रणीस्म इह । [11] राशिलग्नविरहेण वेत्ति यो लग्नतिग्मकरमध्पनाडिकाः । उन्नत नतमहर्दले कुजानुद्युतेर्दिनयति तन्त्रवित्। [12] राहुकोटिदिवसावभांगुल: इष्टभालिखितमण्डले युमान् । शंकुभाम्रममेवैत्पहृद्योटीस्तत्प्रभाञ्च गणकोस्तधीमलः । [13] मंदिरस्प यटलं विवार्य यस्तद्गतं दिनकरं प्रदर्शयेत् । तैलदर्पणजलादिगां तथा वंशकाग्रनिहित सा तन्त्रवित्। [14] मिथुनभान्नमुपागततिग्मरुवौ शरकृतिः घटिकाः ।। क्षणदा य । यलमिति गद तंत्र सुयित्र यो यदि विवित्रसुतंत्रकृतश्रमः । [15] घटिकाद्वितयं क्रियादयौ याते प्रांतमहर्यतौ शराः जितमस्प वदन्ति वासरं यत्तद्ब्रहियलांशकानयि RQ. वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [अधिकारः tII नवा[९]भाड्गुलानि द्युखण्डे खरांशो: पलांशा नखा [२०] यत्र तत्रास्ति मित्र ! घनध्वान्तविध्वंसकल्पः स्फुरतिग्मतेजोनिधिः तत्र कीदृग् दलेऽह्नः ॥ १६ ॥ तुलार्धमागते रवौ दशा[१०]ड्गुला दिनार्धभा । कियत् सुतूर्णमत्र मे पलप्रमाणमुच्यताम् ॥ १७ ॥ रसवर्ग[३६]|मिता विषयेऽक्षलवा मिथुनान्तगते नलिनीसुहृदि । दिवसस्य घटीद्वितये च गते वद तूर्णमशी[त]गुभाप्रमितिम् ।॥ १८ ॥ तुलात्र्यंशप्राप्तोऽहिमकिरणमालाञ्चिततनुः हुताशाशासंस्थो विषय उदयं यत्र कुरुते । कियानक्षस्तस्मिन् यदि गणितगोलौ गुरुगृहे त्वयाऽधीतौ सम्यक् प्रथय मम तूर्णं वदत भो ॥ १९ ॥ षट्कृतिः [३६] पललवा जिनांशका [२४°] यत्र भास्वदुदयाग्रकोत्तरा । तत्र भुत्तमहिमांशुमालिना बूहि धिष्ण्यवलयस्य किं दिने ॥ २० ॥ Text of Ms. A : 16] नवालांगुलानि द्युतखण्डे खरांशोः यलाभा नखा यत्र तत्रास्ति मित्त्र द्यनध्वांतविध्वंसकल्पः स्फुरत्तिग्मतेजोनिधिः तत्र कीदृग्दलौह्नः [17] तुलाछमागते रवौ दशांगुला दिनाछमा कियत्सुतूर्णमत्र मे यलप्रमाणमुच्पताम् । [18] रसवमंमिता विषयेच्चलबा मिथुनान्तगते नलिनीसुहृदि दिवसस्प घटीद्वितये च गते वद तूर्णमशीगुभाप्रमितिम् [19] तुलात्रपंशं प्राप्तोहिमकिरणमालाचिततनु हुताशशासंस्थो विषय तदयं यत्र कुरुते किपलक्षस्तस्मिन्पदि गणितगोलौ गुरुगृहे त्वयाधीतौ सम्पत्कथय मम तूर्ण वदत भा [20] षट्कतिः याललवा जिनांशका पत्र भास्वदुदपाग्रकोत्ररा तत्र भुक्तमहिमाशामालिना बूहि घिष्ण्यवलयस्प कि दिने । Ms. B : 18 a विषयेन्चलवा 19 a *मालाचितनु 20 b °कोत्तरा परिच्छेद्भः 15] स्फुटः प्रश्नाध्यायः २२७ परमोच्चगतेंऽशुमालिनि यत्राक्षो वियदग्नयों[३०]ऽशकाः। वद तत्र हविर्भुजो दिशि भा पट्टे कियती भुनक्त्यलम् ॥ २१। । त्रिघन[ २७]प्रमिताः पलांशका नलिनीबंधुरलित्रिभागगः ॥ हुतभुग्दिशि रक्षसां तथा कियतीं [बू]हि गतः करोति भाम् ॥ २२॥ स्मररिपुदिश याते भानौ प्रभा नृप[१६]सम्मिता भुजमिति[रिना] व्यंशोपेता [१२६] नता घटिकाश्च षट् [६] । दहनकिरण य: साक्षांशान् करोत्यचिरादल जगति गणितं गोलं स्पष्टं स वेत्ति सुनिर्मलम् ॥ २३ ॥ हुतवहककुभ गते तमारौ नतघटिकाश्च षड[६]ष्टि[१६]सम्मिता भा। पलमितिमहिमद्युतिप्रबाहुं कथयति गोलदृशाऽस्तधीमलोऽसौ ॥ २४ ॥ Text of Ms. A : [21] यरमोच्चमुयागतौशुमालिन्पत्राक्षो वियदग्रयांशकाः वद तत्र हविर्भुजो दिशि भा पत्र कियती युनक्त्यलम् [22] विद्यनप्रपिता: यलांशका नलिनीछंधुरनित्रिभागगः कुतभुग्दिशि रक्षसों तथा किपतीं हि गतः करोति तान्। [23] स्मररिपुदिश याते भानौ प्रभा वृद्ध्यमप्सिता । भूजमिति त्पशौयेता नता घटिकाश्च षट् दहृनकिरण य: स्वाक्षांशात्करोति अविरादल जगति गणितं गोलं स्पष्टं स वेत्ति सुनिर्मलम् । [24] हुतवहककुभ गतो तमोरौ नतघटिकाश्च षडष्टिसम्मिता भा यलमितिमहिमद्युतिप्रछलं कथयति गौलदृशास्तघीमलौसौ । Ms. B : 22 b°धुरलित्रिभागगः ।। 24d ०धीमलोसौ । ママー वटशवरसिद्धान्ते त्रिप्रशनाधिकारे [3rfarąfrr: III मेषान्ते स्थाणुदिक्स्थोऽभ्युदयति हरिजे कथ्यतामक्षमानं वीणाभूत्प्रान्तगो वा दुतकनकनिभो वा वृषान्ते विवेच्यम् । वहयाशायां तुलान्ते क्षितिजवलयगः कीदृशेऽक्षेऽभ्युदेति चापान्ते वृश्चिकान्ते हरितहरिरथो बूहि गोलोपपत्या ॥ २५।। हरिजवलये वीक्ष्याभ्यस्तं भवाम्बुधिसम्प्लवं कनककलशाकारं बिम्बं रवेधंवतारकम् । कथयति ध्वान्ताराति युगस्य च यद्गतं पटुतरमतेः पादौ तस्य प्रणौमि समाहितः ॥ २६ ॥ द्वादश[१२]ड्युलमिते भुजकोटी [अग्निगे दिनकरे] पलभागाः । यत्र सप्तयमला [ २७] वद तस्मिंस्तूर्णमुष्णकिरणं यदि वेत्सि ॥ २७ ॥ षट्ट्कृतिः [३६] पललवाः समवृत्ते तिग्मगोविषयवर्ग[२५]मिता भा । यत्र यत्र नलिनीवनबन्धु बूहि वेत्सि यदि तन्त्रपयोधिम् ॥ २८ ॥ Text of Ms. A : [25] मेषेन्ते स्पाणुदित्स्थोभ्पुदयति हरि । जे क्वाद्यत्तामक्षयानं वीणानृत्प्रान्तगो वा दुतकनकनिभौ वा वृषान्ते विवकाम्। वह्नत्याशायान्तुलान्ते क्षितिजलवलयगः कीदृशेक्षेभ्पु देति वायान्त वृश्चिकान्ते हरितहरिररप्पो बूहि गोलोययत्त्पा !26] हरिजवलये वीक्ष्याभ्पन्तं भवांबुधिसंप्लवं कनककलशाकारं छिर्च रवेर्घावकारकम् । कथयत्ति ध्वान्ताराति युगास्प च यद्गतं वटुतरमतेः यादौ तस्प प्रणौरम समाहितः । [27] द्वादशगुलयिते भुजकोटी रक्षमं यलभायाः पत्र सप्तियमला वद्व तस्मिस्तूर्णमुष्णकिरणं यदि वेत्सि [28] षट्कृतिः यललवास्समवृत्ते तिग्मगोविषमवर्गमिता भा यत्र तत्र तलिनीवनछंधु बूहि वेत्सि पदि तत्रययोधिम् । Ms. B: 25 b gitire” 28 b. तिम्मगोविषमe परिच्छेदः 15] स्फुटः प्रश्नाध्यायः RRa खाभ्रवेदनयना [ २४००] नतासवः तिग्मगौ च सममण्डलस्थिते ॥ भाङ्गुलानि नव [९] यत्र त[त्र] मे प्रोच्यतां पलदिवाकरौ क्रमात्। २९ ॥ वल्लकीभूदवसानमागतः कुङ्कुमारुणरुचिर्गभस्तिमान् । नास्तमेति पलशिञ्जिनीं जनाः कीर्तयन्ति कियतीं वदाचिरात् ॥ ३० ॥ यत्र वेददहनाः [३४] पलांशकाः तिग्मगौ च मिथुनान्तसंस्थिते ॥ वह्निपूर्वदिशि मध्यगे रवौ तत्र शङ्कुमितिमुच्यतां बुधाः ॥ ३१ ॥ यत्र शून्यतुरगाः [७०] पलांशकाः क्वोदयं ब्रजति तत्र भानुमान् ॥ केन वाऽस्तमुपयात्यनेहसा कीदृशश्च सविता प्रचिन्त्यताम् ॥ ३२ ॥ सकृदुद्गत एव भानुमान् दृश्योऽह्नां सदल शतं [१५०I यदा। कियती पलशिञ्जिनी तदा किं भुक्ततं रविणा वदाशु नः ॥ ३३ ॥ क्रान्त्यक्षभागैः कुरुते विना यो हिमाहिमाशोग्रीहणप्रभेदान् । सिद्धान्तमस्मविहितं विहाय पादौ प्रणौम्यस्य सुचारुबुद्धेः ॥ ३४ ॥ Text of Ms. A : [29] स्वाभ्रवेदलयला तानसुवस्तिग्मव समण्डलस्थिते भांगुलानि नव यत्र त मे प्रांच्पतां पलदिवाकरौ क्रमात्। [30] बल्लकीभूदवसानमागतः कुकुमारुणरुचिर्गभस्तिमात् नास्तमेति यलशिञ्जिनी जनाः कीर्तपन्ति कियती वदाविरात्। [31] यत्र वेददहृनाः यलांशकास्तिग्मगौ च मिथुनान्तसंस्घिते वहिपूर्वदिशि मध्यगे रवी तत्र शेकुमितिमुच्पतां बुधाः [32] पत्र शुन्पतुरगाः यलांशका क्वोदयं व्रजति तत्र भानुमान् केन वास्तमुयायात्पनेहसा कीदृशष्व सविता घविन्रपताम्। [33] सकृदुद्गत पव भानुमां दृश्पोह्नां सदल शतं पदा कियतीं पलशिब्जिनीं तदा कि भुक्त रविणा वदाशु नः । [34] क्रांत्पक्षभागैः कुरुते विन यो हिमादिमांछोग्रहणेप्रभेद सिद्धान्तमस्मद्विहितं विहाप यादौ प्रणौम्पस्प सुचारुवुद्धे: Ms. B: 31 d Sar: २३ o वटेश्वरसिद्धान्ते त्रिप्रश्नाधिकारे [3rfrąFT: III करणवासरधिष्ण्यतिथीः क्रमात् द्युतिमवेक्ष्य दिनाधिपतेस्तु यः ॥ गणयतीह शशाङ्कदिवाकरौ प्रतितसद्यशस्वेन स उच्चकैः ॥ ३५ ॥ अवमकाधिकभूमिसुतादिकाः कुमुदिनीनलिनीसुहृदौ विना ॥ ३६ ॥ स्फुटः प्रश्नाध्यायः पञ्चदशमः ॥ इति श्रीमदानन्दपुरीयभट्टमहदत्तसुतवटेश्वरविरचिते स्वनामसंज्ञिते स्फुटसिद्धान्ते भट्टगोविन्दावतारिते त्रिप्रश्नाधिकारस्तृतीयः ॥ ३ ॥ Text of Ms. A : [35] करणवासःधिष्ण्पतिथीः कमात् । द्युतिमवेक्ष्प दिनाधियते तु यः गणयतीह शशांककरामल प्रततसद्यशसेन स उश्वकैः [36] अवमकाधिकभूमिसुतादिकाः कुमुदिनीतनिनीसुहृदौ विना स्फुटः प्रश्राध्यायः पंचदशमः । श्रीमदानन्पपुरायभट्टमहदत्तसुतवठोश्चरविरचिते स्वनामसंज्ञिते स्फुतसिद्धांन्ते मट्टगोविंदावतारिते त्रिप्रश्नाध्पापस्तृतीयः ॥ ॥ Ms. B : 35 d Stad: IV. चन्द्रग्रहणाधिकारः [उपोद्घातः] प्रत्ययो जगति सर्वजनीनः शीतगूष्णकरयोर्ग्रहयोः स्यात् ॥ वच्म्यतः स्फुटमहं शिशिरांशोः प्रग्रहाद्यखिलमेव समासात् ॥ १ ॥ [ग्रहाणा श्रुत्यानयनम्] कक्ष्याऽयुत[१००००]घ्त्रा रदधीद्विकाङ्ग[६२८३२]विभाजिता स्युः श्रुतियोजनानि । व्योम्नोऽथवा तत्त्वरस[६२५]घ्रवृत्ताद्भगोऽग्नि[ ३९२७]भक्तात् स्वक[श्रुत्यवाप्तिः] ॥ २ ॥ [रविचन्द्रयोः श्रुत्यानयनम्] खरसै[६०]विभजेदुडुश्रुति कर्णः स्यादहिमांशुमालिनः ॥ अथवा दशभिः [१०] समाहतं व्यासार्धं शशलां[छ]नश्रुतिः ॥ ३ ॥ इतरेतरकक्ष्यया हतौ कणौ' वा स्वककक्ष्ययोद्धृतौ । दिनरात्रिपयोनिशीथिनीदिनभत्रों: श्रवणौ। क्रमादिह । ४ ।। Text of Ms. A : [1] प्रत्पयो जगति सर्वजनीरश्वीतगुष्णकरयोर्यहणे स्पात् । वक्पतः स्फुटमहृ' शिशिरांशोः प्रग्राह्याघाखिलमेव समासात [2] कक्ष्पायुतघ्रा रदधीद्विकोगो। विभाजिताः स्फु: श्चुतियोजनानि व्पोम्रोथवा तत्वरसघ्रवृत्ताद्धागोग्निनिघ्रस्वककक्ष्पयाप्तम् । [3] खरसविभजेदुर्तश्रुति कर्णः स्पादहिमांशुमालिनः । अथवा दशनिस्समाहतं य्पासार्धं शशलांनश्रुतिः [4] इतरेतरवक्ष्पया हतौ कणौ वा स्वकाकक्ष्ययोद्धृतौ दिनरात्रिययोनिशीथिनीदिनमत्रों: श्रवणौ। क्रमादिह । Ms. B : 1 di TTTTTTTo 2 c तत्घरसo ३३२ वटेश्वरसिद्धान्ते चन्द्रग्रहणाधिकारे [3rfÈF : IV [रविचन्द्रयोः श्रुतियोजनानि ] इषुभुजङ्गशराङ्कशराब्धयः [४५९५८५] श्रुतिरशीतकरस्य निशापतेः । नगतुरङ्गगुणाम्बुधिवह्मयो [३४३७७] हावनिखेचरयोविबरं च तत्।। ५ । [रविचन्द्रयोः स्फुटकणौ' ] स्वाविशेषकलिकाश्रवणघ्नं व्यासखण्डविहतं स्फुटमाहुः । मध्यभुतिनिहतः श्रवणो वा स्पष्टयाऽथ विहृतो निजभुक्त्या । ६ । स्पष्टकर्ण इह सूरिभिरुक्तो ध्वान्तशत्रुरजनीकरयोर्वा । [रविचन्द्रयोः बिम्बयोजनानि] द्वीन्दुतोयधिकृता [४४१२] रविबिम्बं व्योमवह्निदहनाः [३३०] शिशिरांशोः ॥ ७ ॥ [भूभादैध्र्यं तमसः मानञ्च।] भास्करश्रुतिरिलामितिनिम्रा भूनभानुभजिता द्युतिरुव्र्याः । सेन्दुकर्णरहिता कुमितिघ्रा भोद्धृता च तमसः खलु मानम् ॥ ८ ॥ वेनकर्णहृदिलार्कविशेषश्चन्द्रकर्णनिहतो विफला भूः ॥ ९ ॥ Text of Ms. A : [5] इषुलभुजंघ्रिशतांकशराध्वयः श्रुतिरशीतकरस्प निशायतेः नगतुरंगमगणाम्छुधिवह्नयो ह्यवनिखेटरपोर्विवरं च तत् । [6] स्वाधिशेषकालिकाश्रयणघ्र व्यासखण्डविहृतं स्फुटमाहुः मध्यभुक्तिनिहितः श्रवणो वा स्पष्टयाथ विहृतो निजभुक्तया [7] स्पष्टकर्ण इह सूरिभिरुक्तो ध्वान्तोशत्तूरजनीकरयोव्र्वा द्वीन्दुतायविकृता रविवर्छ व्योमवह्निदाहनाश्चिशिरांशो [8] भास्करश्रुतिरिलायितिनिम्रा भूनभानुभाजिता द्युतिरुव्र्पो स्सेदुकर्णरहिता कुपितैव्र्त्री स्वोद्घृता व तमसः स्वलु मानम् ॥ [9] वेनकर्णहृदिलार्कविशेषश्चंद्रकर्णनिष्हतो विफला भू: Ms. R: 7 c °विष्ठं श्लोकाः १०-१४] रविचन्द्रतमोबिम्बसाधनम् २३३ शशिकर्णहतोऽथवा भुवः व्यासः कुद्युतिभाजितः फलम् ॥ अपनीयमिलाप्रमाणतः शेषं स्यात्तमसः प्रमाणकम् ॥ १० ॥ [कलात्मकानि बिम्बानि ] रविचन्द्रतमःप्रविस्तरास्त्रिज्याघ्ना रविचन्द्रचन्द्रजैः ॥ विभजेत्स्फुटकर्णकै: क्रमात् तद्विम्बानि कलागतानि [वै] । ११ ॥ कुमिति-क्षि[ती]नविस्तरान्तरे चन्द्रार्कश्रवणोद्धृते हते । त्रि[भ]मौविकया फलान्तरं मानं वा तमसः कलागतम् ॥ १२ ॥ गतिफलं निजमध्यमभुक्तिहृत् सुर[३३]हतं स्वमृणं च सुरेषु[ ३३]तः ॥ " गतिवदेव मिती रविसोमयोरिह वदन्त्यथवा कलिकागते ॥ १३।। [प्रकारान्तरेण रविचन्द्रतमोबिम्बसाधनम्] अमरा[३३]भिहता स्फुटा गतिर्भक्ता मध्यमयाऽथवा मितिः ॥ नख[२०]हृज्जिन[२४]हृत् स्फुटा गतिर्मानेऽज[११]हता रवेः स्फुटे ॥ १४ ॥ Text of Ms. A : [10] शशिकर्णहताथवालुचः । व्पा ** सः स्वद्युतिराजितः फलम् । अयनीयमिलाप्रमाणाः शेषं स्पात्तमसः प्रणाहम् । [11] रवितंद्रतमःप्रविस्तरास्त्रिज्पाम्रा रविचंद्रचंद्रजै: विभजत्स्फुटकर्णक: क्रमात् तद्विष्ठानि कलागतानि [12] भुतमितिक्षिनहिस्तरान्तरे चंद्रार्कश्रवणोद्धृत हते - चिमौर्षिकया फलान्तरं मान वा तमसः कलागतम् । [13] गतिफलं निजमध्पमशुक्तिहृत् । सुरहतं स्वमृणं च सुरेषु तत् गतिवदेव मिती रविसौमयौरिह वदन्त्पथवा कलिकागते । [14] अभरासिहता स्फुटा गतिभक्ता मध्पमयाथवा मितिः नस्वहृज्जनहृचफुटा गतिमनेिजहता रवेः स्फुटे । Ms. B : 1 1 b farf: 1 1 di Triforfètą5 FTo [may also be read as Tafarfą To 12 c चिमौषिकया 13 c रचिसौमयौ 14 a अमरा० 14 b भक्वा २३४ वटेश्वरसिद्धान्ते चन्द्रग्रहणाधिकारे 3yfrąFrx: IV दृग्[२]गुणा तिथि[१५Jहृता विधोर्गतिर्भूपयोधि[४१]गुणिता त्रिरुद्व[११३]हृत्॥ उष्णगोविवरमाप्तयोस्तमोमानमिष्टमथवा कलात्मकम् ॥ १५ ॥ तत्त्वानि [ २५] लिप्ता विकलास्तुरङ्गा [७] रवेविधोरक्षदिशो [१०५] जिनाख्यः [२४] । त्रिज्याहतास्ता मृदुकर्णभक्ताः फलान्तरं वा तमसः प्रमाणम् ॥ १६ ॥ निजभुक्तिफलान्तराहता भुक्त्या मध्यमया स्वया हृताः । गतिवत् स्वमृणं फलं स्वकं तास्वेवान्तरकं तमोमितिः ॥ १७ ॥ अथवा स्फुटभुक्तिताडिता भक्ता मध्यमयाऽन्तरं तमः ॥ त्रिगुणः सुर[३३]ताडितोऽथवा सूर्येन्द्धोमृदुकर्णहृन्मिती ॥ १८ ॥ [ शशिविक्षेपानयनम्} तत्कालपातसहितात्समलिप्तचन्द्रदोज्याँ खमै[२७०Jरभिहतां विभजेत् त्रिमौव्य। सौम्यः क्रियादभिहितस्त्वितरश्च जूकाद्विक्षेपकः शिशिरगोः कलिकादिकः स्यात् ॥ १९ ॥ Text of Ms. A : [15] दूगुणा तिथिहृता विधोर्गतिभूयेपाधिगुणिता त्रिरुद्रहृ दुप्णगोर्विवरमाप्तयोस्तमोमानमिष्टमथवा कलात्मकम् [16] तत्वानि लिप्ता विकलास्तुरंगा रविविधोरक्षदिशो जिनाख्पाः त्रिज्पातितास्ता मृदुकणभक्ताः फलान्तरं वा तमसः प्रमाणम् ॥ [17] निजभुक्तिफलान्तराहताद्भक्तया मध्पमया स्वया हृता गतिवत्खेमृणां फलं स्वकं तास्वैवान्तरकं तमोमितिः [18] अथवा स्फुटभुक्तितात्रिता भक्ता मध्पमयान्तरं तमः त्रिगुणः सुररात्रितोधवा सूयेन्द्वोमृदुकर्णहन्मिती {19] तत्कालयातमहितात्समलिप्तवंद्वघोज्पी खर्भरभिहतां विभजेत्रिमौव्याँ सौम्पः क्रियाटभिहितास्त्वितरश्च जुकाद्विक्षेपकः शिशिरगौः कलिकादिकस्स्पात् । श्लोका: २०-२४} स्थितिविमर्दखण्डसाधनम् २३५ सपातचन्द्राद् भुजशिञ्जिनी वा व्यासाङ्घ्रिभक्ताऽक्षगुणेन्दु[१३५]निम्रा । क्षेपश्शतकात्री[१००] त्रिनगार्क[१२७३]हृद्वा कुबाण[५१]भत्ता कृत[४]सड्गुणा वा ॥ २० ॥ [ग्रासमानम्] >छादकः शिशिरदीधितेस्तमो भास्करस्य हिमगुर्यतस्ततः ॥ ध्वान्तचन्द्रमितिसंयुतेर्दलाच्छेपकेन रहिताद्विधोर्ग्रहः ॥ २१ ॥ ग्राह्यतस्समधिकः समस्तकः खण्ड एव लघुको मुनीरितः ॥ मानसंयुतिदलाद्यदाधिक: क्षेपको न हि भवेद्ग्रहस्तदा । २२ । [ दृश्यमानम्] अन्तरेण तिमिरेन्दुखण्डयोः क्षेपके विरहितेऽवशेषकम्। दृश्यते नभसि शीतगोर्यदा नावशेषमखिलस्तदा ग्रहः ॥ २३ ॥ [स्थितिविमर्दखण्डे] ग्राहकस्य दलमूनसंयुतं ग्राह्यमानशकलेन वर्गयेत् ॥ क्षेपवर्गरहितात् पृथक्पदे लिप्तिकाः स्थितिविमर्दखण्डयोः ॥ २४ ॥ Text of Ms. A : [20] सयातमहितचंद्राभुजशिञ्जिनी वा व्पासहताक्षगगुणेंन्दुतत्ता क्षपेशशतन्त्री त्रिनगार्कहद्वा कुछाणभक्त हृत्तसंगुणा वा रा [21] छादकः शिशिरदीधितेः तयां भास्करस्प हिमगुर्यतः ततः । ध्वान्तचंद्रमितिसंयुतोग्दला क्षयेकेन रहिताद्विधोम्रह। [22] ग्राह्यतस्समधिकस्समस्तकः खलु खण्ड पव लघुको मुनीरितः मानसंपुतिदालाप्पदौधिकाः क्षेपको त हि भवेद्गहस्तदा । [23] अन्तरणे तिमिरेदुमानायाः क्षेपको विहितौवशेषकम् । दृश्पते नभसि शीतगोत्रतवच्छेषमव्रतिखिलस्तदाग्रहः । [24] ग्राहकस्प दलमूनसंयुतं ग्राह्यमानशकलेन वर्गयेच क्षेयवर्गरहितान्मृषक्षदे लिप्तिकाः स्पितिविमर्दस्रण्डयोः । Ms. B : 20 b°नत्ता 20c क्षपेशतघ्नी 21 dक्षेपकेन रहिताद्विधोर्ग्रहः ॥ 23 c ०गोन्° 23 d °तवेछे° 24 c क्षेपवर्ग° 3. वटेश्वरसिद्धान्ते चन्द्रग्रहणाधिकारे [3rfqąFT: IV मितियोगविशेषखण्डके ग्राह्यग्राहकयोः शरान्विते । रहिते च परस्पराहते मूलं वा स्थितिखण्डको [भवेत्] ॥ २५ ॥ [असकृत्कर्मणा तयोः स्थिरीकरणम्] गत्यन्तरांशभजिते घटिकादिके ते स्थित्यर्धसड्गुणगतेवियदडू[६०]लब्धम् । प्रग्रासमुत्तिजखगेष्वृणवृद्धिसंज्ञं तत्क्षेपकात् स्थितिदलादसकृत् तु साध्ये ॥ २६ ॥ स्थित्यर्धलिप्ताभिहताः क्रमाद्या गत्यन्तररांशैः विभजेदमीषाम् । भुती: फल प्रग्रहमोक्षकाले क्षयस्स्वमेष्वेवमनिश्चलत्वे। २७ ॥ [प्रग्रहमोक्षादिकालसाधनम्] स्थित्यर्धनाडीवियुतः समेतः स्फुटः तिथिः प्रग्रहमोक्षकालौ ॥ विमर्दखण्डं च विधेयमेवं निमीलनोन्मीलनसिद्धिहेतोः ॥ २८ ॥ पर्वणः स्थितिदलेन पुरस्तात् प्रग्रहो भवति चोपरि मोक्षः ॥ प्राङ्निमीलनमथोपरि दृष्ट शीतगोरिह विमर्ददलेन ॥ २९ । Text of Ms. A : [25] मतयोगनिशेषस्वण्डको गाह्यग्रातकर्योः शरान्विते रहितं च यथास्वमाहते मूर्ल वा स्छितिखण्डको । [26] मत्पंतरांशभजिते घटिकादिके ते स्थित्पवसद्गुणगते वियदंगलब्धमू प्रग्रासमुक्तिजखगष्वृणमृद्विसंज्ञ तक्षेयकास्थितिदलाद्यसकृत्वसाम्पे । [27] स्थित्पछलिप्ताभिहताः क्रमाद्या गत्पन्तराशै: विभजेदमीषाम् । भुती: फल प्रग्रहमाक्षकाले क्षयस्वमेष्वेवमनि । श्चलवे [28] स्वित्पवनाडीवियुतः समेतः स्फुट: तिथिः प्रग्रहमोक्षकालौ विमर्दस्वण्डं च विधेयमेवं निमीलनोन्मीलनमिधिहेताः ॥ [29] पर्वणस्स्थितिदलेन युरस्तात्प्रग्रहो भवति भुपरिमोक्षः प्राड् निमीलनमथोपरि दृत' शीतगोरिह विमर्ददलेन Mis. B : 25 a गतिशेषखण्डको 25 c रहितं व 26 dतक्षेप० श्लोका: ३०-३४] इष्टकाले ग्राससाधनम् २३७ स्फुटपर्वणि मध्यमग्रहः स्थित्यर्धक्यघटीमिता स्थितिः ॥ निखिलस्थगितस्य नाडिका योग: स्पष्टविमर्दखण्डयोः । ३० । [इष्टकाले ग्राससाधनम्] पर्वणस्त्वगतभोगनाडिकासड्गुणाः स्फुटगमान्तरांशकाः । उष्णशीतकरयोर्भुजाऽग्रका स्वेष्टकालिकनिशाकृतः शरः ॥ ३१ ॥ कृतियोगपदं तयोः श्रुतिः छाद्यछादकस्वमानयोगतः ॥ दलितादपनीय तां श्रुति ग्रासः शिष्टमभीष्टकालिकः । ३२ ॥ ग्राह्यबिम्बयुतकर्ण[मानतः ग्राह्यग्राहकप्रमाणभेदकम् । शोधितं भवति यत्समागतं तत्स]मुज्ज्वलमुशन्ति शिष्टकम् ॥ ३३ ॥ [निमीलनोन्मीलनकाले भुजकोटी] मानान्तरार्धेन समौ तु कणौ निमीलनोन्मीलनकालजातौ । बहू विमदर्धकलासमानौ तत्कालविक्षेपसमे च कोटी ॥ ३४ ॥ Text of Ms. A : [30] स्फुटयर्वणि मध्पमग्रहः स्थित्पवैक्यघटीमिता स्थितिः निखिलस्थगितस्प नाडिका योग: स्पष्टविमदविण्डयो: [31] पर्वणस्त्वगतयोपनाडिकाः सङ्गमाः स्फुटगमान्तराशकाः उष्णशीतकरयोर्भुजाग्रका स्वेष्टकालिके तिशाकृतः शरः [32] कृतं योगपदं तयोः श्रुति छाद्यछादकसमानयोगतः दलितादमनीय तां श्रुति ग्रासः शिष्टमभीष्टकालिकः [33] TTTešafá agiTafvń [unindicated gap) मुज्ज्पलमुशन्ति शिष्टकम् । [34] मानान्तरार्धेन समौ तु कर्णी निमीलनौन्मीलनं कालं जाती छाहुविमदीवकलासमानौ तत्कालविक्षेयसमे च कोटी । Ms. B : 30 d •विमर्दखण्डयो: 33 a oबिव० २३८ वटेशवरसिद्धान्ते चन्द्रग्रहणाधिकारे [अधिकारः IV [इष्टग्रासात् कालसाधनम्] वीष्टग्रासं मितियुतिदलं तत्कृतिः क्षेपकृत्या हीना तस्याः पदमिह भुजो भुक्तिविश्लेषभागैः ॥ भक्तो नाडच्यस्तदवधिविधोः क्षेपकेनासकृत्ताः प्राक्पश्चात्तत्स्फुटतरतिथिर्यः प्रयातः स्थिरत्वम् ॥ ३५ ॥ [अक्ष-दिग्वलनसाधनम्।] प्रग्रहमध्यमग्रहणमोक्षनतासुविलोममौविकाः स्वाक्षभया हताः स्वपलकर्णहृताः फलचापलिप्तिकाः ॥ प्रागपरार्धयोर्भवलयस्य समुत्तरदक्षिणेन ते भत्रितयाधिके क्रमगुणोऽभ्यधिकस्य युतस्त्रिभज्यया ॥ ३६ ॥ अग्राऽक्षजीवानृतलक्षितिज्याहता नतव्यस्तगुणाः क्रमाद्वा ॥ विभाजितास्तद्धृतिभत्रयज्यास्वधृत्युदग्राभिरुषन्ति दिग्ज्याः ॥ ३७ ॥ Text of Ms. A : [35] वीष्टग्रामम्मितियुतिदलं तत्कृतिः क्षोपकृत्पा हीना तस्पाः यदमिह भुजो भुक्तिविश्लेषभागैः भक्ता नाडयस्तदवधिविधोः क्षेपकेनासकृता प्राक्पश्वात्तत्स्फुटतरतिथिर्ययथाताः स्थिरत्वे । [36] प्रग्रहमध्पमग्रहणमोक्षणतासुविमलोमौविकाः स्वक्षभया हताः स्वयलकर्णहृताः फलवायलिप्तिकाः । प्रागपरार्धपोर्भकवयस्प समुत्तरक्षक्षिणोन्नते भत्रितयाधिके क्वमगुणोभ्पधिकस्पा युतस्त्रिभज्पया [37] अग्राक्षजीवान्नृतलक्षितिज्पाहृता नतव्यस्तगुणाः क्रमाद्वा विभाज्प ताद्धुतिभत्रयज्पास्ववृत्पुदग्राभिरुषन्ति दिग्ज्पाः Ms. B: 36 b Hofato श्लोकाः ३८-४०] वलनसाधनम् ♥ኛ 8 [अयन-दिग्वलनसाधनम्] ग्राह्यात् त्रिगेहाभ्यधिकाद् विलोमात् क्रान्तिज्यका तत्क्रमचापलिप्ताः । ग्राह्यायनांशाकलितास्त्रिगेहे युक्तस्य वा गोलवशाद्दिगस्य ॥ ३८ ॥ [स्फुटदिग्वलनसाधनम्] दिग्ज्याचापक्रान्तिविक्षेपकाणां तुल्याशानां संयुतिविप्रयोगः । मिन्नाशानां शेषजीवां भचक्रे काष्ठाचक्रे स्वेष्टवृत्तेऽनुपातात्' ॥ ३९ ॥ [अङ्गुलस्य कलामानम्] उन्नताः स्फुटदिनार्धभाजिता नाडिकाः फलसमन्वितास्त्रयः । अङ्गुलस्य कलिका यवोदरैरङ्गुलं च वितुषैरिहोरगैः [८] ॥ ४० ॥ [अस्य प्रयोगः] विक्षेपाणां ग्राहकग्राह्यमित्योः छेदश्चेष्टग्रासकस्यापि चोक्तः ॥ Text of Ms. A : [38] ग्राह्यत्त्रिगोहाभ्पधिकाद्विमलोमा क्रान्तिज्पका तत्क्रमचायलिप्ताः ग्राह्यायनांशाकलिताः शिगते युक्तम्प वा गोलवशाद्दिशंकाः । [39] दिग्ज्पावायक्रान्तिवियक्षकानां तुल्पांशानां संयुतिविप्रयोग: भिन्नांशानां शषजीवा भवक्रे काष्टावक्क्र स्वष्टवृत्तनुयातात् । [40] न्नउता स्फुटदिनार्धभाजिता नाडिकाः फलसमघितास्त्रयः । अङ्गुलस्प कलिका षवोदरैरङ्गुलं च चितुषेरिहोरगैः । [41] चिक्षेयाना ग्राहकग्राह्यमित्पो छादश्चेष्टग्रासकपिस्प चोक्त: Ms. B.: 38 b°चापलिप्ता: 39 dकाष्टावत्क्रस्वष्टवृत्तेनुपातात् ॥ 1. The reading a Tsertists teasevisittitt is also correct. २४० वटेश्वरसिद्धान्ते चन्द्रग्रहणाधिकारे [3fqąFT: IV [प्रग्रहस्य दिक्] w क्षेपैव्र्यस्तैः प्रग्रहो पूर्वभागे बिम्बस्येन्दोः पश्चिमे स्यात् खरांशोः ॥ ४१ ॥ इति श्रीमदानन्दपुरीयभट्टमहदत्तसुतवटेश्वरविरचिते स्वनामसंज्ञिते स्फुटसिद्धान्ते भट्टगोविन्दावतारिते चन्द्रग्रहणाधिकारश्चतुर्थः ॥ ४ ॥ Text of Ms. A: क्षेपैव्र्पस्तैः प्रग्रहे पूर्वभागे विश्वस्पॅदोः यक्षिमस्पा खरांशोः । श्रीमदानंदपुंरीयभट्टमहदत्तसुतवटेश्वरकिंचितेस्वनामसंज्ञिते स्फुटसिद्धांते भट्टगोविंदाचतारिते चंद्रग्रहणाधिकारश्चतुर्थ: ॥ । Ms. B 41 d विबस्येन्दोः पछिमस्पा w. रविग्रहणाधिकारः 1. लम्बनविधिः [उपोद्घातः ] गणितगोलविदामपि विभ्रमः भूशमिनग्रहणेऽस्ति यतस्ततः ॥ गणितमत्र मयोदितमुत्तमं मतिमतामतिविस्मयकारि यत् ॥ १ ॥ मत्सरिण परतन्त्रविदे वा देयमिद शपर्थरपि नैव । दास्यति चेत्सुकृतायुषनाशो भक्तिमते स्वसुताय च देयम् ॥ २ ॥ [लम्बनस्य सम्भवासम्भवम्] । वित्रिभलग्नसमे दिननाथे लम्बननाश इहाभ्यधिकोने । तद्भवति क्षयवृद्धिविधायि स्पष्टतिथेरसकृच्च सकृद्वा ॥ ३ ॥ [नतेः सम्भवासम्भवम्।] वित्रिमक्रान्तिभवांशगणैर्यदाऽक्षो न समो हि तदाऽवनतिर्भवेत् । Text of Ms. A : [1] गणितगोलविदामपि विभ्रम भृशमिनग्रहणेत्र यतस्ततः । ’ कतममत्र मयोदितमुक्तंम मतिमतामतिविस्मयकारि यत् । [2] मत्सरिणे। परतन्त्रविदे वा यदेयमिदं शपथैरपि नैव दास्पति वेत्सुकृतायुभिनाशो भक्तिमते स्वसुताय च देयम् । [3] वित्रिभलग्नसमे दिननाथे लवननाश इहाश्पधिकेन। तद्भवति क्षयवृद्धिविधाचि स्पष्टतिथेरसकृच्च सकृद्वा । [4] त्रिभवतिनरुतांशकैर्म्मदक्षजः दिगिहा च नतोर्मवेत् । Ms.B: 1 cottgari 4aoizigat: 4 bą नतोर्भत् २४२ वटेश्वरसिद्धान्ते रविग्रहणाधिकारे [अधिकारः V [पञ्चज्यासाधनम्] तद्द्युगतेन' नरः स्वचरासुभिः स्वाक्षगुणेन निजद्युदलज्यया ॥ ४ ॥ तत्त्रिज्ययोर्वर्गविशेषमूलं दृक्क्षेप एवं सवितुर्नृदृग्ज्ये ॥ मध्याहृलग्नागतमध्यजीवा लग्नोदयाग्रा रविवद्विधेया ॥ ५ ॥ [मध्यलग्नसाधनम्] भवन्ति लङ्काभ्युदयासवोऽत्र ये दिनार्धतिथ्यन्तरजा द्युखण्डयोः ॥ क्षयस्वमकें प्रथमद्वितीययोगृहाणि तावन्ति हि मध्यप्लग्नके। ६। सहित रात्रिदलेन विपर्वणा विभदलेननिरक्षजभोदयैः । वियुतमाध्यदिनावधि उत्क्रमात् द्युदललग्नमुशन्त्यथवा बुधाः ॥ ७ ॥ [मध्यज्यासाधनम्।] तदपक्रमस्वाक्षयोर्युतिर्जूकादेवियुतिः क्रियादितः ॥ विवरस्य गुणो भुजः स्मृतो मध्यज्या च तदग्रका नरः ॥ ८ ॥ ext of Ms. A : तद्दुवितं न नरः स्वचारासुभिः स्वत्तगुणेन निजद्युचरेज्पया [5] तत्त्रिज्पयोवर्गविशेषमूलं हक्षेय पवं सवितुर्नुदृग्ज्पा मध्पाह्रलम्नानतमध्पजीवो लग्नोदपाग्रा रविवद्विधेघा [6] भवन्ति लग्नाभ्पुदयासवौत्र ये दिनार्धतिथ्पतुरजा द्युखण्डयोः क्षयस्वमर्के प्रथमद्विताययोगृहाणि तावन्ति हि मध्यलग्न मयराह्न वात्कृतं वा निरक्षभवनोदयैर्भवेत् [7] सदिनरात्रिदलेन वियर्वण्प विभदलेन निरक्षभवनोदये विहितमाद्यदिनावदुक्रमा घुदललग्रमुशन्त्पथवा बुधाः। [8] तदयक्रमेणाक्षयोयुतिर्जूकार्दविसुतिः क्रियादितः विकस्प गुणो भुजाः स्भृतो मंधूज्पा व उदग्रका नरः Ms. B: 4 c तदुवितं 6 b घुस्वण्डयो 6 c द्वितींययो 7 c क्रभाद् 1. The original reading seems to be tisgar (= a + '+ star) परिच्छेदः 1 ] लम्बनविधिः २४३ [दृग्गतिसाधनम्।] दृक्क्षेपदृग्ज्याविवरैक्यराश्योर्घातात्पदं [दृग्गतिसंज्ञकं स्यात्] ॥ ९ ॥ [मध्याह्रदृग्गतिसाधनम्] वृक्क्षेपमध्यगुणयोगविशेषघातान्मूलं द्युखण्डदलदृग्गतिसंज्ञकं स्यात् । तच्छङ्कुवर्गविवरात्पदमीरितं वा शङ्क्वन्तरैक्यवधमूलमुशन्ति चैतत् ॥ १० ॥ [प्रकारान्तरेण महल्लघुदुग्गती तयोर्योगान्तरे च] दृग्ज्यामध्यज्यासमासोऽन्तरित्रो युक्तः स्वल्पादृग्गतिज्याजकृत्या । तस्मान्मूलं दृग्गतिर्भूयसी तल्लघ्व्या योगो भूस्तदाप्तोऽन्तरं स्यात् ॥ ११ ॥ अन्तरेण सहितोनिता मही द्वयुद्धृता च महती लघीयसी। मध्यदृग्गुणकृती हृते मही वाऽन्तरेण फलयोर्यदन्तरम् ॥ १२। [प्रकारान्तरेण लघुदृग्गतिः।] मध्योदयज्याभिहति निहन्याद् दृक्क्षेपवृत्तोद्भवशङ्कुमौव्य ॥ व्यासार्धवर्गीण विभाजयेद्वा यत्तत्फलं सा लघुदृग्गतिज्या ॥ १३ ॥ Text of Ms. A : [9] दृञ्क्षेमदृग्ज्पाविवरैक्यराशिपोः घातात्पदं तयोर्वा [10] दृक्षेपमध्पगुणयोगविशेषघातान्मूलं द्युराण्डदलदृग्जतिसंज्ञिको स्पात् । तच्छंकुंवर्गविवरात्पदमीरितं वा शंक्वंतरंक्यवधमूलमुशंति चैतत् । [11] दृग्ज्पामध्पज्पासमासोन्तरघ्रा वुक्तः खल्पदृगतिज्पाजकृत्पा तस्मात्मूलं दृग्गतिलूपसी तल्लघ्वा यांगो भूस्तदाय्तोन्तरं स्पातू [12] अन्तरण सहितानिता मही द्युद्धृता व तहाती लघीयसी मध्पदृग्गुणाकृती कृत महे वान्तरेण फलयोर्यदन्तरंम् । [13] मध्पोदयज्पाभिहितं निहत्पाद्दुत्क्षेपवृतोद्धवाशंक्कुमोव्प व्पासार्धवर्गेण विभाजयेद्वा यत्तत्फल सा लघुदृग्गतिज्पा। Ms. B: 9c दृञ्क्षमदृग्ज्या° 11 d ल्लध्वी °13 a निहन्या b °शंकु° マ?? वटेश्वरसिद्धान्ते रविग्रहणाधिकारे [अधिकारः V [रविमध्यलग्नयोः दृग्ज्याशङ्कुसाधनम्] दृक्क्षेपवगौ। पृथगन्विती वा भूयाल्पभूखण्ड[क]वगिताभ्याम् । हीने तु तच्छङ्कुकृते: पदे स्तो दृङ्मध्यजीवे नरमौविके वा ॥ १४ ॥ [लम्बनसाधनविधयः] दृग्गति: पृथगिलादलाहता स्पष्टसूर्यशशिकर्णयोजनैः । भाजिता। फलविशेषलिप्तिका लिप्तिकादि तिथिपर्वलम्बनम् ॥ १५ ॥ दृग्गतिः कृत[४]गुणाऽथवा हृता त्रिज्ययैव घटिकादिलम्बनम् ॥ तत्तिथौ क्षयधनं यथोक्तवल्लम्बनस्फुटं इहोदितोऽसकृत् ॥ १६ ॥ स्फुटभुक्तिविशेषसङ्गुणा तिथि[१५]निघ्नत्रिगृहज्ययोद्धृता ॥ अथवा स्फुटदृग्गतिः फलं तिथिवत्तद्घटिकादिलम्बनम् ॥ १७ ॥ Text of Ms. A : [14] दृक्षेपवगौघथगविती बा। झुपाल्पभूखण्डवगिताभ्पाम् होते नुरतछंकुकृते पद स्तो दिदृङ्मध्पजीवे नरमौर्विर्क वा 15] दृग्गतिः पृथगिलादलाहता स्पष्टसूर्यशशिकर्णयौजर्न: भाजिता फलविशेषलिप्तिका नाडिकादि तिथियश्वलवनम्। {16] दृग्गतिः कृतगुणथवा कृता ख्रिज्पयेव घटिकादिलंवनम्। तत्तिथौ क्षयघनं यथोवक्तवल्लंवनस्फुट इहोदितो मकृत । [17] स्फुटभुक्तिविशेषसद्गुणा तिथिनिघ्नत्रिग्रहज्पयोद्धृता । अथवा स्फुटदृग्गतिः फलं तिथिवत्तद्घटिकादिलंघनम् अथवायामजीवया हता त्रिभमौव्पर्धा विहिता व दृग्गतिः+ हलं तिथिवत्तुद्घाटिकादि लवनन् 1. This line is repetition by oversight of 18 (a-b). 2. This line is also repetition by oversight of 17 (c-d). Ms. B : 14 b Tet 14 cata get 16 a Between act and great the mss. have aeciatege sarfirit is which is repetition of the same matter in 16 d. মহিলােক্টৰ: 1 ] लम्बनविधिः ቕ 89, परमाप[म]जीवया हता त्रिभमौव्र्या विहृता च दृग्गतिः । स्वसुरां[३३]शसमन्वित फल जगुरुच्चैः स्फुटलम्बनासवः ॥ १८ ॥ वृक्क्षेपदृक्कर्मनराः कृत[४]घ्नास्त्रिज्योद्धृताः स्युर्घटिकादिकं यत् ॥ कृत्योविशेषात्पदमाप्यते यद् वदन्ति सन्तः स्फुटलम्बनं तत् ॥ १९ ॥ आद्यन्तयोर्वर्गविशेषयुक्तान्मध्यान्तयोर्वर्गविशेषराशेः मूलं भवेद्दृग्गतिसंज्ञकं वा दृक्क्षेपदृङ्मध्यगुणत्रयेषु ॥ २० ॥ [लघुलम्बनसंज्ञकं मध्याह्नलम्बनम्] लघुदृग्गतितोऽपि लम्बनं साध्यं पूर्ववदल्प[के] क्षयः ॥ युदले त्रिभहीनलग्नतो मध्याही स्वमथाधिके ततः ॥ २१ ॥ [पुनः लम्बनसाधनविधयः] जलधि[४]संगुणिताः क्षितिलिप्तिकास्त्रिभगुणेन हृताः फलनाडिकाः ॥ लघुदिवादललम्बन[व]जिता महदुशन्त्यथवा स्फुटलम्बनम् ॥ २२। Text of Ms. A : [18] प्रथवायजीवपा हता चिभमौव्पर्धा विहिता च दृग्गतिः स्वसुरांशसमन्वितं फलं जगुरुश्चैः स्फुटलंछनासवः [19] दृक्षेयदृक्कर्मनराः कृतघ्रास्तिज्पोदिताः स्फुर्घटिकादिलंवनम् कृत्पौविशेयान्पदमाघयौर्यद्वदन्तिसन्तः स्फटलम्वनं तत् । [20] आद्यन्तयोर्वर्गविशेषयुक्तात्मध्पान्तयोर्वर्मविशेषराशेः मूलं भवेल्लंछनसंज्ञकं वा दृक्षेयदृङ्मध्पागुणोक्यपवम् । [21] लघुदृग्गत्तितोयि लम्छनं साध्पं मूर्ववदल्पक्षपः द्युदले त्रिभहीनलग्नतो मध्पाह्न स्वमथाधिकोनके । [22] जलधिसंगुणिताः क्षितिलिप्तकास्त्रिभगुणेन कृताः फलनादृिकाः लघुदिनावनलंवनजिता महदुशन्त्पथवा स्फुटलंवनम् । Ms, B: 18 b विभमौव्यर्ग 22 c ०बनलंबन० २४६ वटेश्वरसिद्धान्ते रविग्रहणाधिकारे [ अधिकारः V अवनिखण्डविशेषकृता[४]ंहतिः त्रिगुणहृद्घटिकाः स्वमृणीकृताः ॥ क्षितिघटीष्वथवा महदल्पके द्वि[२]भजिते स्फुटमध्यमलम्बने ॥ २३ ॥ दृक्क्षेपशङ्कू पृथगल्पभूयोभूखण्डहीनौ कृतसङ्गुणो च । त्रिज्योद्धृतौ लब्धघटीभिरूनौ नाडीगतौ ताविह लम्बने च ॥ २४ ॥ फलान्तरं वा लघुलम्बनाढ्यं महन्महद्धीनमथाल्पर्क वा ) फलैक्यहीनेऽपि विधेयमेवं दृक्क्षेपनाडीनरवर्गनिघ्नौ ॥ २५ ॥ हतौ स्वनाडीनरशङ्कुवगौ दृक्क्षेपनाडीनरवर्गहीनौ। سس ۔ ۔ ۔ -- अवाप्तकाभ्यामथवा पदे ये स्फुटाल्पके लम्बनके प्रदिष्टे । २६ ॥ [सकृद्विधिना लम्बनसाधनम्। हन्याद् दृङ्नरदृग्गती परमया क्रान्त्याऽग्रबाहू हरेद् । दृक्क्षेपस्य नरेण कोटिरहिता त्रिज्याऽह्नि युक्ता निशि ॥ Text of Ms. A : [23] अवनिखण्डविशेषकृताहतिः त्रिगुणहृद्दटिकाः स्वगुणंवनाः क्षितिघटीष्वथवा महदल्पके द्विभजिते स्फुटमध्पमध्पलम्छने। [24] दृक्षेम्छनौयशंकु पृथगल्पभूपो घूखण्डहीनौ कृतसङ्गुणी च त्रिज्पोद्धृतौ लव्धघटीभिऊनौ नाडीगतौ ताविह लंछने च । [25] फलान्तरं वा लघुलम्छनौर्न महन्मद्धीनमथाला वा फलैकोहीनेपि चिधेयमेवं दृक्षेपनाडीनरदस्रनित्री [26] हृतौ स्वनाडीनरशंकुवर्गाप्यवाप्तकाभ्पानथवा फलेप्तः दृक्षेयनाहीनरवर्गिते ते स्फुटाल्पके लम्छमके प्रदिष्टे। [27] हन्पाद् दृङ्नरदूग्गती यरमया क्रान्प्राग्रवाहू हरे दृक्षेपम्प नरणे कोटिरहिता त्रिज्याह्नि षुक्ता निझि Ms B: 23 b हृद्धटिका: 23 c °घटीष्वथवा° 24 c लब्ध° परिच्छेदः 1] लम्बनविधि: ኛኳxS । तद्दोर्वर्गसमासमूलभजितो दृक्क्षेपनादोर्गुणो लब्धप्राणमितं सकृत्स्फुटतिथौ प्राग्वत्स्फुटं लम्बनम् ॥ २७ ॥ [सकृल्लम्बने विशेषः] विधेयमादौ सकृदुत्तलम्बन तदूनयुक्तादसकृत् पुनर्न तत् । स्थिरत्वमेत्यल्पतरप्रयासतो अतोऽन्यथा तन्महता स्थिरं भवेत् ॥ २८ ॥ [प्रकारान्तरेण लम्बनसाधनम्] दृक्क्षेपदृग्ज्ये निजशङ्कुभक्त सूर्या[१२]हते स्तोऽङ्गुलभे तयोश्च ॥ अन्योन्यकर्णाहतयोः कृती ये तदन्तरान्मूलमिताङ्गुलानि ॥ २९ ॥ गुणगुणश्रवणेन दिवाकृतः प्रविभजेदिह लम्बननाडिकाः ॥ श्रवणयोर्द्वययोस्तु हतेर्पदं खलु गुणं रविकर्णहृदत्र वा ॥ ३० ॥ རྨི་ [प्रकारान्तरेण दृग्गतिसाधनम्] ॆ भास्वत्त्रिभोनितविलग्नविशेषजीवा दृक्क्षेपशङ्कुगुणिता त्रिगृहज्ययाऽऽप्ता ॥ स्याद्दृग्गतिदिनकराभिहताऽथवा स्याद् दृक्क्षेपकर्णभजितादपि विस्फुटा सा ॥ ३१ ॥ Text of Ms. A : तद्वोर्वर्मसमासम्छुनम् [28] द्वनमुक्तादसकृत्फनस्ति स्थिरत्वमेत्पल्पतरप्रयासतो यतोन्पथा तन्महता स्थिरौं भवेत् [29] दृक्षेपदृग्ज्पे निजशंकुलत्त सूर्याहते स्तोङ्गुलभतयाश्च अत्पोन्पकर्णहतयोः कृती ये तदन्तरान्मूलनिताङ्गुलानि [30] गुणगुणश्रवणेन दिवाकृतः प्रविभजैदिह लंछननाडिकाः श्रवणयोगविशेषयुतेपदम्वतगुणं रविकर्णहृदत्र वा । [31] भास्वत्त्रिभोनितविलग्नविशेषजीवा दृत्क्षेपशंकुगुणिता त्रिग्रहज्पायाप्ता म्पा । दृग्गतिदिनकराभिहताथवा स्पात् दृक्षेयकर्णभजतानिकटायाः : Ms. B : In place of 27 c-d and 28 a, Ms. Breads: तद्वोर्वर्मसमासम्छुलभजितो दृक्षेपनादोर्गुणो लघञ्प्राणमितं सकृत्स्फुटतिपौ प्रीग्वत्स्फुर्ट लम्छनम् । विधेयमादौ सकृटुप्तिलम्छनम् ट्कनमुक्तादसकृत्फनस्ति २४८ वटेश्वरसिद्धान्ते रविग्रहणाधिकारे [3fèqq5TK: V [प्रकारान्तरेण सकृल्लम्बनसाधनम्] त्रिभरहितविलग्नादर्कहीनाद्भुजाग्रे त्रिकुलवरद[ है३]भत त्रिज्ययाग्रोनयुतात्। दृगदृगुडुकलापे तद्भुजावर्गयोगात् पदविहदिषुजो ना काष्ठतो दोर्गुणो वा ॥ ३२। [तत्र विशेषः ] सकृदेवमिहापि लम्बनं प्राग्वद्दृग्गतितोऽपि साधयेत् ॥ द्युदलत्रिभहीनलग्नयोरन्तज्र्यात इह द्युखण्डजम् ॥ ३३ ॥ लम्बनविधिः प्रथमः ॥ Text of Ms. A : [32.] त्रिभरहितविलग्नादर्कहीना भजाग्रे त्रिकुलवरदभेक्ते त्रिज्पयाग्रीनयुतां दृगदृगुडुकलाये तद्भुजावर्गयोगात्पदविहदिसवाना काष्टिता दौगुणो ता । [33] सकृदेवमिहाविलंवनं प्राग्वद्ग्गतितोपि साधये च । द्युदलत्रिमहीनलग्रपौरन्तज्पति इह द्युस्वण्डम्। लम्छन्नविधिः प्रथमः | Ms. B : 32 c °कलापे 32 d °सवात 33 a °लंबनं । 1. काष्ठतो इषुजो ना=दृक्क्षेपना 2. अवनतिविधिः [साधनविधिः] त्रिभोनलग्ने दिनखण्डदृग्ज्ये रवीन्दुविक्षेपवियोगयुत्या । दृक्क्षेप अाद्यादि नयेद् रवीन्द्वोः विधोस्तथा स्याच्च यथैव भानोः ॥ १ ॥ [इन्दुक्क्षेपसाधनम्] दृक्क्षेपचापं त्रिगृहोनलग्नक्षेपोनयुक्त विषमान्यदिक्स्थम् । तज्ज्येन्दुदृक्क्षेप इनस्य चास्य इन्दोरितान्या निजसाधनैर्वा ॥ २ ॥ [नतिसाधनम्।] निजमन्दकलाश्रवणाभिहतस्त्रिगुणेन हृतः स्फुटतां स इयात् । कुदलाभिहतौ निजयोजनगश्रुतिसम्भजितौ नतिके तु फले ॥ ३ ॥ अथवा स्फुटभुक्तिताडितौ दृक्क्षेपौ त्रिगुणेन भाजितौ । । तिथि[१५]भिश्च फले नती स्फुटे स्वे कक्ष्याप्रतिमण्डले तयोः । ४ ।। Text of Ms. A : [1] त्रिभोनलग्नदिनस्वण्डदृग्ज्पे रवेन्दुविक्षेयविलोमवृत्पा । सः विक्षेयाआक्र्यादिहर्देद वीद्द्रो विधार्यथाव भानोः [2] दृक्षेपलापत्रिग्रहोनलग्नक्षेयोनयुक्त नु सामात्पदिक्स्र्थ उज्पेन्दुदृक्षये इनैस्प चास्प इन्दोरिताक्रया निजसाधनैर्वा [3] निजमव्दकलाश्रवणाभिहतास्त्रिगुणेन हृतः स्फुटतां समियात् कुदलाभिहिता निजयोजनगश्रुतिसम्छजितौ नतिके तु फले [4] अथवा स्फुटभुक्तिताडितौ दृक्षेयौं त्रिगुणेन भाजितौ तिथिभिश्च फले नती स्फुटे खे कक्ष्याप्रतिमण्डे तयोः Ms. B: 1 c हृदैर्दवीछो 2b तु 4 d स्वे * Yúlo वटेश्वरसिद्धान्ते रविग्रहणाधिकारे [sfèq*FrR: V मध्यमौ क्षितिदलाहतौ हृतौ मध्यमश्रवणयोजनैर्नती ॥ ५ ॥ मध्यभुक्तिताडितौ [च वा ] दृक्क्षेपौ तिथिभाग[]ताडितौ ॥ मती त्रिगुणभाजितौ क्रमात् [सूर्याचन्द्रमसोः कलागते] ॥ ६ ॥ [चन्द्रस्य स्फुटा नतिः] योगान्तरं भिन्नसमाशयोर्यन्नत्योर्नतिस्सा शशिनोऽर्कबिम्बात् ॥ तात्कालिकक्षेपयुतोनिता सा प्रमान्यदिक्त्वात् स्फुटतामुपैति ॥ ७ ॥ अवनतिविधिद्वितीयः । Text of Ms. A : [5] मध्यमौ क्षितिदलाहिनीतो कृतौ मध्पमश्रवणयोजनैर्नती [6] मध्पभुक्तिताडितौ दृक्ष्केयौ तिथिलागताडिता वा नती त्रिगुणभाजितौ क्रमात्। [7] योगान्तरं तुल्पसमाशयोर्यन्नत्पोन्नतिस्सा शशिनोर्कविम्छात् । तात्कालिकक्षेयवुतौनिता शा सामानदिक्त्वा स्फुटतामुयैति । । अवनतविधिद्वितीयः । Ms. B : 7 di gift After vs. 7, B wrongly inserts STYTETTEqBrēge:Frafi from vs. 2 of the next section. • 3, स्थितिविमदर्धविधिः [स्थितिविमर्दार्धादिसाधनम्] [प्रथमविधिः] स्थितिविमर्ददले शशिवच्च तद्वियुगुपेततिथेः करणागतात् ॥ असकृदत्र विलम्बननाडिका ग्रहणमोक्षतिथिस्तु परिस्फुटा ॥ १ ॥ प्रग्रासमध्यग्रहमीक्षकालविश्लेषतो ये स्थितिखण्डके स्तः। निमीलनोन्मीलनसिद्धिरेवं तन्मध्यविश्लेषविमर्दखण्डे ॥ २ ॥ [द्वितीयविधिः] मध्यलम्बननिजान्तरयुक्त तत्स्फुर्ट भवति खण्डकद्वयम् । लम्बनं महदनन्तरागतात् प्रग्रहोत्थमृणमल्पकं धनम् ॥ ३ ॥ मौक्षिक धनमनल्पक भवेदल्पक ऋणमतोऽन्यथा यदा ॥ वजितं स्थितिदलं तदा स्वकं लम्बनान्तरफलैः स्फुटं भवेत् ॥ ४ ॥ स्वर्णयोर्यदि विपर्ययस्तदा लम्बनैक्यसहितं स्थितेर्दलम् । Text of Ms. A : [1] स्छितिविमर्ददले शशिवच्च तद्वियुगुयेततिथे। करणागतात् असकृदत्र विलम्छननाडिका ग्रहणमोक्षतिथिस्तु परिस्फुठा । [2] प्राग्रासमध्पग्रहमेक्षकालविश्लेषन्द्रोषेस्थितिखण्डके स्ता निमीलनोन्मीलनसिद्धिरेवं तत्कामध्पविश्लेषविमर्दखण्डे [3] मध्पलम्छननिजान्तरयुक्त तत्स्फुटे भवति मर्दद लंवनं महदनंतरागता प्रग्रहोत्थमृणमल्पक धनम् [4] मुक्तिक धनमनुल्पक भवेदल्प वृणमतौन्पथा यदि वजित तिथिदल तथा स्वंक लवनांतरफल: स्फुट भवेत्। [5] स्वर्णयोर्यदि विपर्ययस्तदा लवनैक्यसहितं स्छितेर्दलम्। Ms. B : 1 ।d परिस्फुटा ॥ 2 b स्तः 4 c स्वकं 5 b लबनै° २५२ वटेश्वरसिद्धान्ते रविग्रहणाधिकारे [अधिकारः V [इष्टकाले ग्रासानयनम्] 'प्रग्र[ह]़स्थितिदलेष्टकालयोः वीष्टसंज्ञमनयोर्यदन्तरम् ॥ ५ ॥ मध्यमस्थितिदलेन ताडित स्पष्टहृत्स्फुटतरं हि वीष्टकम्। स्पष्टभुक्तिविवरांशसङ्गुणं तद्[भु]जस्तदवधेविधोरिषुः ॥ ६ ॥ कोटिका कृतिसमासतस्तयोः मूलमत्र समुदीरिता श्रुतिः । [छाद्यछादकदलैक्यतस्त्यजेच्छिष्टमत्र भवतीष्टग्रासकम्] । ७ ।। [परिलेखार्थ चन्द्रबिम्बे संस्कारविशेषः] स्फुटचन्द्रगतिः खखाग्नि[३००]भिर्लब्धाश्चन्द्रकलार्ध[त]स्त्यजेत् । ग्रहणे सवितुर्यतो रविस्तीक्ष्णः स्वच्छतनुनिशाकरः ॥ ८ ॥ अत एव विमर्दखण्डके स्थितिखण्डे परिलेखपूर्व[क]म्। अमुना विदधीत रात्रिपस्फुटबिम्बेन न शीतगुग्रहे। ९ । Text of Ms. A : मध्पमस्थितिदलेन ताडित स्पष्टहृत्स्पुटतरं हि वीष्टक [6] प्रग्रस्थितिदलेषुकालयो वीष्टसंज्ञामनयोर्यदन्तर स्पष्टभुक्तिविवरांशसङ्गुणम् ॥ तत्जस्तदवधे विधोरिष्टः 7 कोटिका कृतिसमासतस्वपोः मूलमिष्टइषुटीरितः श्रुतिः । [8] स्फुटचद्रगते खसाग्रिमिः लव्वाचंद्रदलार्कस्त्पजेत् ॥ ग्रहृष्णे सवितुयतो रविस्तीक्ष्णः स्वछन्नतनुनिशाकरः [9] अत पव विमर्दखण्डके स्तितिखण्डे परिलेखयूर्वम् अमुना विदधीत राख्रिपः स्फुटविम्छेन नरशीतगुग्रहे Ms. B : 6 a °योर्वी° 7 a °स्घपोः 7 b म्लल° 8 a ०ग्निभिः 9 b परिलेस्वयूर्वम् 1. Vss. 5(c-d) and 6 (a-b) of the manuscript text have been interchanged to bring them in the correct order. परिच्छेद: 3 स्थितिविमदधिविधिः 尔以我 [वलनादिकर्म] चन्द्रवच्च वलनादिकाः क्रियाः [ग्रहणद्वयोः दिग्विपर्ययकारणम्] भूप्रभां विशति [शीत]दीधितिः ॥ स्वग्रहे रविमिनग्रहे यतो दिग्विपर्ययकृतो ग्रहद्वयोः ॥ १० ॥ स्थितिविमर्दार्धविधिस्तृतीयः ॥ Text of Ms. A; [10] वंद्रयश्च वलनादिका क्रिया भूप्रभां विशति दीधितिः स्वग्रहे रविमिनग्रहे यती दिग्विर्यर्यकृतो ग्रहस्वतः । । स्थितिविमर्दार्धविधिस्तृतीयः ॥ ॥ 4. परिलेखविधि: [उपोद्घातः] स्पष्टाः परिलेखे स्युः [प्रग्रहण]ग्रासविशेषा यस्मात् । स्फुटमस्माद्वक्ष्येऽहं [सूर्येन्दुग्रहण]परिलेखम् ॥ १ ॥ [सामान्यपरिलेखविधिः] [वृत्तत्रयलेखनम्] ग्राह्य लिखेत्कर्कटकेन भूमौ तन्मानखण्डाङ्गुलसम्मितेन । बिम्बार्धयोगप्रमितेन चान्यत् त्रिज्याख्यमन्यत्त्रिगुणायतेन ॥ २ ॥ एकत्र केन्द्रत्रयमस्त्यमीषां रेखा तथा प्रागपरायतैका । याम्योत्तरा तत्तिमितोऽपि तत्र [त्रिज्यावृत्ते वलनदानम्] त्रिज्याख्यवृत्ते शिशिरोष्णदीप्त्योः ॥ ३ ॥ प्राक् स्पर्शमोक्षप्रभवं विमुक्तिप्रग्रा[स]जं दिग्वलनं च पश्चात् ॥ याम्योत्तरे ज्यार्धवदत्र देयं सौम्येऽथ याम्ये त्वपसव्यवृत्या ॥ ४ ॥ Text of Ms. A : [1] स्पष्टाः परिलेखे स्पुः ग्रासविशेषा यस्मात् स्पुटमस्माद्वक्ष्पे परिलेखम् । [2] ग्राह्यं त्विखेत्कर्कटकेन भूयी तन्मानखण्डङ्गुलिसम्मितेन विन्छार्धयोगप्रमितेन चान्पत्स्थित्पर्धमन्पत्त्रिगुणायतेन [3] पकत्र केंद्रत्रयमप्पमीषां रेस्वा तथा प्रागयरायतेक याम्पोतुरा तत्तिमितोति तात्रा त्त्रिज्पाक्षवृत्ते शिशिरोष्णदीप्त्पोः । [4] प्राक्स्पर्शमोक्षप्रभवे विमुक्तिप्रागाजे दिग्वलनो च यश्चरत् । याम्पोतुरे ज्पाधवदतुकेश सौख्पेन सौम्पे त्वपसव्पवृत्पा Ms. B : 2 a लूयौ 3 c °ति तात्ता परिच्छेदः 4] परिलेखविधि: ❖ሂሄ प्रसार्य याम्योत्तरयोदिशोरपि यथोक्तवन्मध्य[म]दिग्गुणस्ततः ॥ तदग्रसूत्रत्रितयं स्वकेन्द्रगं विरच्य तेम्यः स्थितिमण्डले क्रमात् ॥ ५ ॥ [मानैक्यार्धवृत्ते चन्द्रविक्षेपदानम् । क्षेपौ स्वकाष्ठाभिमुखौ प्रसायौ प्रग्रासमुक्तिप्रभवौ स्वसूत्रात्। ज्याबद्रवेव्र्यस्तदिशो हिमांशोः केन्द्रात्स्वसूत्रे ग्रहमध्यजातः ॥ ६ ॥ [स्पर्शमोक्षबिन्द्वोः मध्यग्रासमितेश्चानयनम्।] ग्राहकप्रमितकर्कटेन तत् खण्डयेन्निजशराग्रतः क्रमात् । ग्राह्यबिम्बवलयं ततः स्फुटाः स्पर्शमुक्तियुतिमध्यमग्रहाः ॥ ७ ॥ स्पर्शमोक्षशरकेन्द्रसङ्गतं ग्राह्यबिम्बपरिधि स्पृशत्यलम् । यत्र तत्र कथितोऽथवा स्फुटः प्रग्रहो ग्रहबिमोक्षसम्भवः ॥ ८ ॥ व्यासार्ध वा मध्यविक्षेपहीनं स्वे दिक्सूत्रे दिङ्मुखाद्यत्र तस्मात् । खण्डच्यो ग्राह्यो ग्राहकाधयितेन मध्यग्रासः कर्कटेन स्फुटः स्यात् ॥ ९ ॥ Text of Ms. A : [5] प्रसार्य याम्पोत्तरयोर्दिशोरपि यथोक्तवन्मध्पदिगुणस्ततःउदग्रसूत्रत्रितयं खगेन्दुगं विरव्प तेन्पः स्थितिमण्डलक्रमात् [6] क्षेपौ स्वकाष्टाभिमुखौ प्रसायौ प्रसायौ प्रगासमुक्तिप्रभावो खमूत्रात् ज्पावद्रवव्र्पस्वदिशो हिमाशोः केंद्रात्स्वसूत्र ग्रहमध्पजातः । [7] याहकप्रमितकर्कटेन तत्स्वातापोनिजशराग्रतः कमात् ग्राह्यविमवलयं तयतस्स्फुटास्पर्शमुक्तिमितिमघ्पमग्रहाः [8] स्पर्शमोक्षशरकेंद्रसङ्गतं ग्राह्यपरिधिं स्पृशत्पलम् यत्र तत्र कथिताथबा स्फुटः प्रग्रहे । ग्रहग्विमोक्षसंभवः । [9] व्पासाःर्ध वा मध्पविक्षेयहीनं स्वे दिक्सूत्रे दिङ्मुखाद्यत्र तस्मात् खण्द्यो ग्राह्यो ग्रादकावायतेन मध्पग्रासः कर्कटेना स्फुटः स्पात् Ms. B: 5c airs, 5d firfith's fitt 6 a sists occurs only once. 6 b स्वमूत्रात् 8 b पाह्य° 8 dप्रपष्हे سہ -۔ ع۔ ö以守 वटेश्वरसिद्धान्ते रविग्रहणाधिकारे [अधिकारः V [ग्राहकमार्गलेखनम् अभीष्टग्रासप्रदर्शनञ्च ] विक्षेपत्रयमण्डलैझषयुगं तद्वक्त्रपुच्छस्पृशोः रज्ज्वोः संयुतितो लिखेदिषुशिरस्संछेदिवृत्तं महत् ॥ मार्गो ग्राहकजः स्पृशेच्छ्_तिमुखं केन्द्राद्यतो ग्राहकव्यासाधयितकर्कटेन विलिखेद् ग्रासं त्वभीष्ट ततः ॥ १० । [प्रग्रहमोक्षबिन्द्रोरानयनम् ] बिम्बान्तरालश्रवणेन चैव प्रग्रासमीक्षावथ [चा]वधायी । ११ । [सर्वग्रहणपरिलेख:1 सर्वच्छन्नानेहसा दिग्गुणो वा प्राग्वद् देयो मध्यदिग्ज्या शरो वा । इष्टग्रासोन्मीलनं वा तर्थव [इष्टकाले बाहुकोटिकर्णसूत्राणि] तत्कालेषुः कोटिका बाहुसूत्रे ॥ १२ ॥ दोः कोटच्यग्रे केन्द्रतः कर्णसूत्रं दोःसंसक्तं Text of Ms. A : [10] विक्षयत्रयामण्डलैर्शषयुगं तद्वक्त्रपुछस्पृशौ रज्ज्पोस्संयुतिता लिखेदिषुशिरस्संछेदिवृत्तं मह मागीं ग्राहकजः स्पृशेच्याष्ट्रतिमुखममुं केद्रादातो ग्राहक व्यासाधीयतकर्कटेन विलिखेद्गासं तुभीष्ट तत:। [11 ] विम्छोतरावश्रवणेन चैवं प्रासमीक्षावाथ वधायों [12] सर्वछन्नानेहसा दिग्गुगो वा प्राग्वद्दयो मध्पदिग्ज्पावधायो इष्टग्रासोन्मीलनं वदेष स्तत्कालेषुः कोटिकावाम्पसूत्रे ।. Ms. B: 10 a faith Ha: il 434TH"sio 12 a Both mss. have इष्टग्रासोन्मालनो वदेष स्पशमाक्षात् before सर्वछन्नानेहसा. This is repetition by oversight of 12 c. 12 b ara reî is repetition by oversight of aa Taf in 11 b. 12 d Both mss. have a feastfeast in place of affeast परिच्छेदः 4] परिलेखविधि: 3 ሂ\9 [ शशिरविग्रहणयोः विशेषः] प्राङ्मुखो ग्रास इन्दोः । प्रत्यग्बाहुः मुक्तिकाले खरांशो: व्यस्तस्तस्माद् ग्राहकार्धेन खण्डम् ॥। ॥ १३ ॥ [त्रिज्यावृत्ते परिलेखविधिः] स्पर्शमुक्तिजशरौं समाहतौ त्रिज्यया मितिदलेन भाजितौ । त्रिज्यकाख्यवलये स्वदिङ्मुखं केन्द्रतश्च कथितोऽत्र मध्यमः ॥ १४ ॥ ग्राहक परिलिखेद् ग्रहादिक ज्ञातुमिष्टमिह खण्डघमण्डले । प्राग्वदिष्टजनिमीलनादिकं स्वैर्महद्वलनकैहि मण्डले ॥ १५ ॥ [मानैक्यार्धवृत्ते परिलेखविधिः] दिग्ज्याः प्रमाणदलयोगसमाहताः स्युः त्रिज्योद्धृता मितिसमासदलाख्यवृत्ते । नेयौ तदग्रगशरौ ग्रहमोक्षजातौ मध्यात्स्वदिङ्मुखमभि ग्रहमध्यबाणः ॥ १६ ॥ द्विमण्डलेऽन्यदुत्तवनिमीलनेष्टपूर्वकम् । त्रिभज्यकाख्यमण्डले यथा तथा यथोक्तवत् ॥ १७ ॥ Text of Ms. A : [13] दोः कोद्यग्रे केन्द्रतः कर्णसूत्रं दोस्संसक्त' प्राङ्मुखो ग्रास इन्दोः प्रत्पग्वाहु मुक्तिकाले खशराशोः व्पस्तस्तस्माद् गासकार्धन खण्डम् । [14] स्पर्शमुक्तिजशरौ समाहितौ त्रिज्पया मितिदलेक भाजितो त्रिज्पकाक्षवलये खदिङ्मुस्वा: केंद्रतस्प कथितोत्र मध्पमः। [15] ग्राहक परिलिखेद् ग्रहादिक ज्ञातुमेत्य इहा स्वण्डयमण्डले प्राग्वदिष्टजनिमीलनादिक खैर्मवद्वलनकद्विमण्डले । [16] द्वग्ज्पाः प्रमाणदलयोगसमाहताः स्पुः । त्रिज्पाद्धृता मितिसमासदलाख्पवृत्ते चेर्या स्वदग्रगशरौ ग्रहमोक्षजातौ मध्पात्सुदिङ्मुखमरिभिग्रहमध्पवाणः [17] द्विमण्डलेन्त्पदुक्तवन्निमीलनेःष्टपूर्वकम् त्रिभज्पकाक्षमन्डलं विहृता यथोक्तवत् Ms. B : 14 c स्वदिङ्मुस्वाः 15d स्वै° 16 d •ৰাগঃ २५८ वटेश्वरसिद्धान्ते रविग्रहणाधिकारे [अधिकारः V' [ग्राह्मवृत्ते परिलेखविधिः] प्रग्रहग्रहविमुक्ति[जौ] शरौ ग्राह्यखण्डगुणितौ तदग्रतः ॥ मानयोगदलभाजितौ न्यसेत्। केन्द्रतोऽवितथमेव मध्यजम् । १८ । दिग्गुर्ण स्वमपि खण्डयेत्तथा ग्राहकार्धमितकर्कटेन तत् । ग्रासमानमितरे शराग्रयोर्वा स्थिती ग्रहविमोक्षयोः स्फुटे ॥ १९ ॥ तद्विभेदि ककुभां समागमान्मानयोगदलसूत्रमानयेत् ॥ २० ॥ तदग्रमध्येषुसुमण्डर्लझषद्वयेन वृत्तं गतिमाह तैरिदम् । अभीष्टकणी ग्रहमोक्षसम्भवौ निमीलनोन्मीलनजौ च केन्द्रतः ॥ २१। प्रसारयेद् ग्राहक[मा]र्गसंस्पृशौ विधुग्रहे प्रागपरौं विपर्ययात् । इनग्रहेऽस्माच्च लिखेन्निजाकृति यथोक्तवच्चान्यदपि प्रसाधयेत् ॥ २२ ॥ {त्रिज्यावृत्तमानैक्यार्धवृत्तपरिलेखयोः कोटिदानम् } त्रिज्यकाभिनिहतैवमग्रका मानयोगदलसङ्गुणा हृता । कर्णकेन विधिवत्प्रसारिता त्रिद्विवृत्तपरिलेखयोरपि ॥ २३ ॥ Text of Ms. A : [18] ग्रडकेग्रहविमति शरी ग्राह्मखण्डगुणितो उदग्रत:। मानयोगदलभाजितो न्यसेत्केन्द्रता वितथमेव मध्पजम् । [19] दिग्गुर्ण स्वमभि खण्डयोत्तभो ग्राहकार्कमिहकर्कटेन तत् । ग्रासमानमितरो शराग्रयुग्वामती ग्रहविमोक्षयोः स्फुटे । [20] तद्विभेदि ककुभात्समागमात्मानयोगदलसूत्रमानयेत्। [21] उदग्रमध्पेषुसुमण्डलेझंषद्वषेन वृत्तं गतिरादृतेरिदम् । . अभीष्टकर्णग्रहमाक्षसंभवौ निमीलनोन्मीलनजी च केन्द्रत: [22] प्रसारये ग्राहकर्गसंस्पृशौ विधुग्रहे प्रागपरी विपर्ययात् । इनग्रहेस्माच्च लिखेनिजाधृति यथोक्तवत्तेवोक्तवदन्पत् । 123] त्रिज्पकाभिनिहितैवमग्रगा मानयोगदलसंगुणा हृता कर्णकेन विधिवत्प्रसारिता द्वित्रिवृत्तयरिलेखयोरपि Ms. B: 23 c Between auts and it fafo Ms. B inserts 'it is starretterfast' due to oversight. See 25 a. परिच्छेदः 4] परिलेखविधि: マツs [इष्टकाले ग्रासानयनम् ] संछादकद्वयञ्शरान्तरमिष्टनाडीनिघ्नं हृतं स्थितिदलेन फलाङ्गुलाः स्युः ॥ [ताञ्चाङ्गुलान् सुविधिना खलु ग्राहकस्य मार्गे प्रदाय गणयेन्निजग्रासमानम्] ॥ २४ ॥ [इष्टकाले चन्द्रविक्षेपसाधनम्] संछादकप्रथममध्यमयोविशेषः क्षिप्त्योरभीष्टघटिकागुणितो विभक्तः ॥ स्थित्यर्धकेन च युतो लघुको विहीनो ज्येष्ठः शरः शरमुशन्ति तमिष्टसंज्ञम् ॥ २५ ॥ [इष्टकर्णाद् इष्टघटिकासाधनम्] इ[ष्ट]कर्णगुणिते शरान्तरे मध्यमश्रुतिहृतोनयुक्तके । सायकः सकृदथाग्रसंज्ञको ऽस्मादभीष्टघटिकाः प्रसाधयेत् ॥ २६ ॥ [स्थित्यर्धनाडीभिः ग्राह्यग्राहकमानसाधनम्।] गत्यन्तरांशगुणितस्थितिखण्डनाडीवर्गो युतः शरकृतौ [च] पदं द्विनिघ्नम् ॥ मानान्तरोनसहित दलित प्रमाणे ग्राह्योनमावृतिरथावृतिहीनमन्यः ॥ २७ ॥ Text of Ms. A : [24] संछादकादानिशरान्तरमिष्टनाडीनिष्प्रं हारवक्थितिदलेन फलाङ्गुर्ल: स्पातू [25] संछादके गत इषो प्रथममष्पमयोविशेष: क्षिप्पोरभीष्टघटिकागुणितो विभक्ता स्तित्पर्धफलयुतो लघुको विहीनो जोष्टः शरः शरमुषन्ति तमिष्टसंज्ञम् । [26] इ - कर्णगुणिते शरान्तरं मध्पमेषुतिकृलोनयुकेन सायको सकृदथाग्रसंज्ञकास्मादभीष्टघटिकाः प्रसाघयेत् । [27] गत्पन्तरांशगुणिताः णिताः स्थितिस्वण्डनात्र्यं वनीकृतः शरकृतौ पदम् । स्विनिघ्रम् । मानान्तरोरसहितं दलितं प्रमाणे ग्राद्योनमावृतिरथावृतिहीमन्पः २६० वटेश्वरसिद्धान्ते रविग्रहणाधिकारे [अधिकारः V [इष्टवृत्ते परिलेखविधि:] इष्टे वृत्ते वलनं त्वनुपातात्सारयेत्ततः केन्द्रात् । वलनदिशि स्वक्षेपौ यथादिशं क्षेपकान्तमध्यगती ॥ २८ ॥ द्वावपि मध्यग्रहणे स्पर्श मोक्षे च बाहुकर्णाग्रे । एवमभीष्टे काले परिलेखा एकवृत्ते स्युः ॥ २९ ॥ [ग्रहणकाले ग्राह्यबिम्बस्य वर्णनिरूपणम्] प्रग्रासमुक्तिसमये शशभृत् सधूम्रः खण्डग्रहे शितिवपुः स्वदलाधिकश्चेत् ॥ अताम्रकृष्णतनुरुत्कपिलः समस्तश्छन्नस्तथाऽन्यदुडुपश्च सकृष्णताम्रः ॥ ३० ॥ [ग्रहणयोरनादेश्यम्] स्वबिम्बसूर्याशक उष्णतेजसोन तेजतैक्ष्ण्यात् स्थगितोऽपि दृश्यते । हिमद्युतेः स्वच्छतनुत्वतः सुखं विलोक्यते खे मितिषोडशांशकः ॥ ३१ ॥ परिलेखविधिश्चतुर्थः । Text of Ms. A : [28] इष्टे वृत्ते वलनं त्वनयातात्साधपेत्ततः केंद्रात् । वलनदिशि स्वक्षेयो यथादिशं क्षेयकान्तमध्पगती [29] द्वावफ् िमध्पग्रहणे स्पृशे मोक्षे च वाहुकर्णाग्रे एवमभीष्टे काले परिलेखा पक वृत्ते: स्पुः [30] प्रग्रासमुक्तिसमये शशभृत्सधूम्रः खण्डग्रहे शितिवयुः स्वदलाधिकश्चेत् अंताम्रकृष्णतनुरुत्कपिलः समस्तछन्नस्तयान्नरुडुपश्च सकृष्णताम्रः । [31] खभिन्नसूर्यश उष्णतेजसोर्न तैक्ष्ण्पात्स्थगितोयि दृश्पते हिमद्युतेः स्वच्छतनुत्वतः सुखं विलोल्पते ले मितिषोडशांकः । परिलखविधिश्चतुर्थ: । 5. पर्वज्ञानविधिः [ग्रहणसम्भवः क्षेपकपरिभाषा च] प्रान्तगे शशिनि मासपक्षयोः पातयुक्त इह भार्धचक्रयोः ॥ ग्रास उष्णशिशिरांशुमालिनोः क्षेपकोऽगतगतांशकास्तयोः ॥ १ ॥ [विक्षेपव्यासादिसाधनम्।] क्षेपकः स्वतिथिभागवजितः सायका[५]भिनिहतः कलागतः ॥ चन्द्रसूर्यतमसां प्रविस्तराः पूर्ववत्स्थितिविमर्दखण्डके ॥ २ ॥ [मध्यग्रासमानम्] मध्यमेन्दुश्रुतिसङ्गुणोऽथवा शीतगोः स्फुटश्रवोद्धृतः स्फुटः ॥ तद्विहीनमितियोगखण्डकं मध्यमग्रहणमानमीरितम् ॥ ३ ॥ [चन्द्रग्रहणविषये स्थितिमर्दार्धसाधनम् स्फुटभुक्तिविशेषभागहृत् क्षेपो मध्यम एव वगितः ॥ प्रकृ[तिश्रु]ते[२१४]रपनीय यत्पदे ते चेन्दो: स्थितिमर्दखण्डके ॥ ४ ॥ Text of Ms. A : [1] प्रान्तगो शिशिनि मासयक्षयोः यातयुक्ता इह भार्धचत्क्रुयोः ग्राम उष्णशिशिरांशुमालिनोः क्षेयको गतगतांशकास्तयोः । [2] क्षेयकः स्वतिथिभागपजितस्सायकाभिनिहितः कलागतः चंद्रसूर्यतमसां प्रवस्तिराः प्रर्ववस्थितिविमर्दखण्डके । 3) मध्पमेन्दुगतिसङ्गुणोथवा शीतगोः स्फुटसमोद्धृतः स्फुटः तद्विहीनमितियोगखण्डके मध्पमे ग्रहणमून। मीरितम् । [4] स्फुटभुक्तिविशेषभागहृक्षेपौ मध्पम एव वर्गितम् प्रकृतेरपनीय दृक्षयेदमिन्दी: स्थितिमर्दखण्डके 1. The reading really is stặồ Kofia, and ofỡ is used to mean both 21 and 4. The letters fr have been inserted within square brackets to make the meaning obvious to the reader. २६२ वटेश्वरसिद्धान्ते रविग्रहणाधिकारे [ ওদ্রিক্ষাব: V [सकृद्विधिना स्थित्यर्धयोरानयनं स्पर्शमोक्षकालिकक्षेपसाधनञ्च] शरशकल[ई]पलैर्युत विहीन स्थितिदलमोजपदे वियुक्समेतम् । भवति युजि पदे तदाद्यमन्त्यं स्थितिदलक्षेपकलाः शरेऽन्यथा स्युः ॥ ५ ॥ स्पर्शमोक्षसमये शिलीमुखौ स्तो विमर्दशकल निमीलने । दर्शने स्थितिदलोतकर्मणा भास्करग्रहणमेवमेव हि ॥ ६ ॥ [ लम्बनसंस्कारः] नतघटिकाङ्ग[६]समाहतिरंशाः स्वपृष्णमिने परपूर्वकपाले । [तदपमचापपलांशयुतोनं त्रिभरहितं द्युदले नतशङ्कू॥ ७ ॥ खरसनाग(८६०)हता नतमौविंका] युदलशङ्कुगुणा त्रिभमौविहृत् । भवति लम्बनमुत्तकपालयोः तिथिघटीष्वसकृत्स्वमृणं क्रमात्। ८ । [नतिसंस्कारः] द्वि[२]गुणा नतशिञ्जिनी हृता क्षितिशक्रै[१४१]र्न[ति]लिप्तिकामितिः ॥ तत्कालशरोनसंयुतस्स्पष्टोऽतिग्मकरस्य सायकः ॥ ९ ॥ Text of Ms. A : [5] शरशकलयलैपुतं विहीन स्तितिदलमौजयद विपुक्समेतत्। भवति युजि यदे तदत्र्पमत्पं स्थितिरलदद्वल्पकल्पः शरेन्पथा स्फुः [6] स्पर्शमोक्षसमपे शिलेमुखौ स्तो विमर्दशकलं निमीलने दर्शने स्थितिदलोतकर्मणा भास्करग्रहणमेवमेव हि। [7] नतघटिकाङ्गसमाहतिरंशाः स्वमृणमिने यरैयुर्वकयाले 8 द्युदलशंकुगुण्पत्रिभमौविंका भवति लवनमुक्तकयालयोः तिथिघटाष्वसकृत्खमृणं क्रमात् [9] द्विगुणा नतशिञ्जिनी हृता क्षितिशक्रैर्नतिलिप्तिकाविधिः तत्कालशरौनसंयुतास्स्पष्टास्तिग्मकरस्प सापक: Ms. B : 5 c तदन्त्यमत्र्य | 8 c ०लंबनमुक्वकयालयोः 9 d°स्तिग्मकरस्य सायकः • परिच्छेदः 5] “ पर्वज्ञानविधि: R守き [सूर्यग्रहणविषये स्थित्यर्धविमदर्धवलनादिसाधनम्] साधयेदकृतलम्बना तिथिर्लम्बनं स्थितिदलोनसंयुतात् ॥ ततिथावसकृदत्र पूर्ववत् स्पर्शमोक्षसमयौ परिस्फुटौ ॥ १० ॥ स्पर्शमध्यमविमुक्त्यनेहसामन्तरे स्थितिदले परिस्फुटे । एवमेव हि विमर्दखण्डके. प्रोक्तवच्च वलनादिकाः क्रियाः ॥ ११ ॥ [रव्यादीनां षाण्मासिकचालनम्] ग्रहणाद्ग्रहणं तदोध्र्वगं जिज्ञासुगृहपूर्वक क्षिपेत् । प्रकृतग्रहमध्यभास्करे चन्द्रेऽशादि तदुच्चपातयोः ॥ १२ ॥ पञ्च[५] संकृति[ २४]रुडूनि[ २७] षट्[६] क्रमात् : पञ्च[५] दृग्दृश[२२]गणा[१२]स्त्रिसायकाः [५३] ॥ गोष्भुवो [१९] भुजकृता [४२] रसेषवो [५६] नन्दका [९] द्वियमला [२२] महीकृताः [४१] ॥ १३ ॥ Text of Ms. A : [10] साधयेदक्षतलम्छना तिथिर्लम्छनं स्थितिदलोनसंयुतात् । तत्रिथावसकृदत्र पूर्ववत्स्पर्शमोक्षसमयौ परिस्फुटौ [11] स्पर्शमध्पमविमुक्तनेहसामन्तरस्थितिदले परिपरिस्फुटे पवमेव हि विमर्दखानाके प्रोत्तवच्च वलनादिकाः क्रियाः [12] ग्रहणाद्ग्रहणे सदोष्ध्वंगं जिज्ञासुर्गुहफूर्वकम् क्षिग्पत् । प्रकृतग्रहमध्पभास्करे चंद्रशादि तदुच्चपातयोः [13] यंच मंकृतिरुडूनि षट्क्रनिषद् क्रमात्पंचदृग्दृशगुणास्त्रिसायकाः गोभुवो भुजकृता रसेषवो नन्टका द्वियमला महीकृताः Ms. B : 10 c ततिथा० 11 b °मन्तरे स्थितिदले २६४ वटेश्वरसिद्धान्ते रविग्रहणाधिकारे [अधिकारः V [तिथेः षाण्मासिकचालनम्] पूर्ववत्स्फुटविधि विनाऽपि यो वारयुग्म[२]मज[११]नाडिकाः क्षिपेत् ॥ एवमेव दिवसेन वेत्यसाविन्द्विनग्रहणसम्भवादिकम् ॥ १४ ॥ पर्वज्ञानविधिः पञ्चमः ॥ Text of Ms. A : [14] पूर्वववत्स्फूटविधि दिनाधिये वारा पुग्ममजनाडिकाः क्षियेत् पवमेव दिवसेन वेत्पसारिद्धिनग्रहणसम्भवायुतम् । । यर्वज्ञानविधिः पंचमः । । Ms. B : 14 a Pत्स्फुटविधि 6. लघूपकरणविधिः [ स्पष्टतिथिसाधनार्थं प्रथमविधिः] [क्षयकल्पना] अवमशेषयुगाधिकसंहतेः कुदिनलब्धयुतोऽधिकशेषकः ॥ हिमगुमासहृतांशकपूर्वकं रविविधूच्चयुतं क्षयसंज्ञकम् ॥ १ ॥ [रविचन्द्रयोः केन्द्रसाधनम्।] भूदिनाप्तमवमावशेषकाद्यातमासदिनसंयुतं पृथक् ॥ विश्व[१३]सङ्गुणमृणोनितं क्रमात् केन्द्रके रविहिमांशुमालिनोः ॥ २ ॥ [स्पष्टतिथ्यानयनम्] तत्फले सविकलं स्वकेन्द्रके स्पष्टवच्च ऋणसंयुते स्फुटे । उत्तवच्चरदल स्वदो:फल सूर्यदो:फलमथाध्वकर्मजम् ॥ ३ ॥ नाडिका रवि[१२]हृतान्यमून्यलं प्राक्तनावमघटीष्वृणं [ध]नम् ॥ उक्तवद्रविभवा विपर्ययात् स्यात्स्फुटा गततिथिस्त्विनोदयात् Text of Ms. A : [1] अश्वमशेषयुगाधिकसंहतेः कुदिनलव्धयुतोधिकशेषकः हिमगुणमासहृतांशकपूर्वकं रविविधुश्च युतं क्षयसंज्ञकम् । [2] भुदिनाप्तमवमावशेषकाद्यातयासदिनसंयुतं पृथक् विषमंगुमृणोनितं क्रमात्केन्द्रके रविहिमांशुमालिनोः । [3] तत्फले रविकल स्वकेद्रके स्पष्टयङ्कनगसंवृतत् उतवच्चरदलं स्वदो:फलं सूर्यदो:फलमथाघ्पकर्मजम् [4] नाडिका रविहृन्पमून्पल प्राक्तनावमघटीष्दृण - नम् । उक्तवद्रविभवा विप्रर्ययात्स्पात्स्फुटा गततिथिस्त्विनोदयात् Ms. B : 1 b 9लब्ध° २६६ वटेश्वरसिद्धान्ते रविग्रहणाधिकारे षष्टे[६०]रपनीय तां भवेद्येया ते नखर्शल[७२०]सङ्गुणे । रविचन्द्रगमान्तरोद्धृते स्यातां स्पष्टतरे, [द्वितीयविधिः] फलानि वा ॥ ५ ॥ प्रविभज्य गमान्तरांशर्कनडच्यः पूर्ववदिन्दुवासरैः ॥ लब्धासु वियद्रसा[६०]हतान्नाडीषु त्ववमावशेषकम्। ६ । [तृतीयविधिः] शशिवत्सरमासवासरैः द्युगणे सङ्गुणिते क्रमात् क्वहैः ॥ लब्धा तिथिरुतपूर्वका स्पष्टा प्रोतफलैर्यथोक्तवत् ॥ ७ ॥ [प्रकारान्तरेण रविचन्द्रयो: केन्द्रसाधनम्] द्युगणे जिन[२४]वर्गतडिते वसुधीखाङ्गकृतो[४६०८८]निते हृते ॥ गोऽष्टाग्निखमूच्छंनै[ २१०३८९]र्भवेत् केन्द्रं वा भगणादिकं रवेः ॥ ८ ॥ [अधिकार: V खाज[११०]गुणे द्युगणे शशिकेन्दं क्वग्निखराम[३० ३१]हते भगणाद्यम् ॥ ९ ॥ मण्डलादि हिमतिग्मतेजसोः केन्द्रके कमलजोद्भवावधेः ॥ १० ॥ Text of Ms. A : [5] षष्टेरयनीय नां भवेद्येया ते नखशौलसंगुणे रविचंद्रगमान्तरोद्धृते स्पातां स्पष्टेतरे फलानि वा [6] प्रविभज्प ममान्तरांशकैर्नान्पः प्रर्ववदिन्दुवासरैः लद्वास्त्र वियुग्रसाहतान्नाडीषु त्ववमावशेषकम् । [7] शशिवछरसासवासरै: ड्युमणे सङ्गुणिते क्रमात्क्वहै लंघातिथिरुक्तपूर्वका स्पष्टा प्रोक्तफलेर्यथोक्तवत् [8] द्युगणे क्रियवर्ग:ताडिते वसुधीखाङ्गकृतोनिते हृते गोष्टाग्निखमूछनैर्भवेत्केन्द्र वा भगणादिक रवेः । [9] खाजगुणे द्युगणे शशिकेन्द्र क्वग्निखखमहते दिनोत्करे [10] मण्डलादि हिमतिग्मतेजसः केन्द्रको कमलजोद्भवाद्रवेः Ms. B: 5 cरविबंद्र 9 b क्वग्निखरामहते परिच्छेदः 6] लघूपकरणविधिः ኛ ዩA9 [सपातचन्द्रस्य युतिसंज्ञस्य साधनम्।] पातचन्द्रभगणंक्यताडिते भाजिते कुदिवसैरहर्गणे । पर्ययादि युतिसंज्ञकं स्फुटं चन्द्रकेन्द्रजफलेन चोक्तवत् ॥ ११ ॥ खखदन्तकृता[४३२००]हतेऽथवा नवषट्पञ्चशरागरुद्र[११७५५६९]हृत् । द्युगणे युतिरुक्तवत्स्फुटा त्रिरसाब्ध्यब्धि[४४६३]समास्वृणं **{* Ա Գ R Ա [युतिचन्द्रकेन्द्रयोः कलियुगादिक्षेपशोध्यौ] कलेर्गतादहर्गणाद्युतौ क्षिपेद् गृहाणि षट् [६] । विशोधयेद् गृहत्त्रयं [३] सुधामयूखकेन्द्रतः ॥ १३ ॥ [क्रान्तियोजनपिण्डिकाः] अजभूतबधो[११x ५]ऽष्टखेन्दवः [१०८] कृतबाणावनयो[१५४]ऽभ्रगोभुवः[१९०] गुणभूयमला: [२१३] कुदृग्भुजा [२२१] भदले योजनपिण्डिका भुजे । १४ ॥ [दृक्क्षेपसाधनम्।] षड्[६jगुणितास्तु गतास्तिथिनाडयः स्वं सशिवं [११] रविकेन्द्रलवेषु ॥ तत्क्रमयोजनकं स्वनिरक्षस्थानयुगान्तरयोजनपिण्डे ॥ १५ ॥ Text of Ms. A : [11] याताचंद्रभगणक्यताडिते भाजिते कुदिवसैरहंगणे ययायादि युतिसंज्ञक स्फुट चंद्रकेंद्रजफलेन चोक्तवत्। [12] खखदन्तेहृताहतोथवा नवषद्यवखराङ्गभद्रहृत् । द्युगणे पुतिभक्तवत्स्फुटा त्रिरसाव्ध्यग्निसमास्वृणं कला [13] कलेर्गतादहर्गणाच्पुतौ क्षिपेद् गृहाणि षट्। विशोधये गृहन्त्रयं सुधामपूखकेद्रत: [14] अजभूतवधोष्टस्वेन्देवः कृतवाणावनयोत्रगोभुवः गुणिभूयमलाः कुदृभ्मुजा रुदल योजनयिण्डिका भुजे। [15] षड्गुणिता तदथा तिथिनाद्यः स्वन्ते सशिवं रविर्केंद्रद्रलेषु । योजकानिरक्षस्थानयुगान्तरयोजनपिण्डे マ守= वटेश्वरसिद्धान्ते रविग्रहणाधिकारे [अधिकारः V तौलितो धनमृणं क्रियादितो दोः कुवृत्तचरणरतिदूनितः ॥ कोटिरग्नियम[२३]योजनैर्धनुस्तेन चोक्तवदिहाग्रदोर्गुणौ ॥ १६ ॥ [ लम्बनानयनम्] क्रमेण जीवा नतनाडिकाभ्यो हताऽग्रमौव्र्या त्रिगुणार्धकृत्या । हृता भवेल्लम्बननाडिकास्तास्तिथौ क्षयःस्वं विधिवत्पुनश्च ॥ १७ ॥ [ नतेः चन्द्रशरस्य चानयनम्।] मध्यभुक्तिविवरेण ताडितं दोर्गुणं तिथि[१५]गुणत्रिभज्यया ॥ भाजयेदवनतिर्भुजावशादिन्दुबाणयुतवजिता स्फुटा । १८ ॥ [वलनादीनां साधनम्] प्राग्वदक्षवलनानि साधयेत्केन्द्रतोऽज[११]लवसंयुताद्रवेः ॥ उत्क्रमापममिनस्य शीतगोः केन्द्रगोलविपरीततद्दिशम् ॥ १९ ॥ अन्यदुतवदशीतगु[ग्रहे] क्षेपकादि विधिवत्प्रयोजयेत्। दिक्प्रदर्शनमिहेरितं मया युक्तितश्च सकलं विचिन्तयेत् ॥ २० ॥ Text of Ms. A : [16] तौलिनो घनमृणं क्रियादितो दोः कुवृत्तचरणस्तद्वनितः कोटिरग्नियमयोजनैर्घनुस्वेन वोक्तवदिहाग्रदे । गुणौ । [17] क्रमेण जीवा नतनाडिकाभ्पो हताग्रमौव्पा त्रिगुणार्धकृत्पा हृता भवेल्लम्छमनाडिकास्तास्तिथौ क्षयः स्वं चिधिञ्चत्पुनश्च । [18] मध्पभुक्तिविवरेण ताडितं तद्दोर्गुणं तिथिगुणं त्रिभज्पया भाजयेदवनतिर्भुजावशादिन्दुछाणयुतवजिता स्फुटा [19] प्राग्वदक्षवलनानि साधयेत्केन्द्रभोजलवसंयुताद्रवेः उपक्रमायमपिनस्प' शीतगोः केन्द्रगोलविपरीततद्दिशम् । [20] अन्पदुतवदशीतगुछेद्यकादि विधिवत्प्रयोजयेत्। दिक्प्रद्रर्शनमिहेरितं मया युक्तितश्च सकलं विचिन्तयेत् । Ms. B: 16d Pदिहाग्रदोगुणी । 17 c ‘लम्छन° 17d चिचिचत्पुनश्च । परिच्छेदः 6 लघूपकरणविधिः 飞天母 ]मध्यलग्नसाधनाय स्थूलविधिः[ ܗܝ नतशरां[५]शविवजितसंयुतो दिनपतिर्गगनार्धकलग्नकम् ॥ [जिनांशतुल्येऽक्षांशे स्थूलविधिना लम्बनाद्यानयनम्] त्रि[३]हततच्छ्.तिसप्त[७४]विभाजिता तिथिविहीनयुता घटिकादिकम् ॥ २१ ॥ लम्बनं धनमृणं यथोक्तवत् ततिथेर्गगनकाश्यपी[१०]हता ॥ पादहीननगसंकृते[२४७-ई]हता कर्णकेन नतिकाऽत्र पूर्ववत् ॥ २२ ॥ [उपसंहारः।] चन्द्रपाततुहिनाशुभास्करक्रान्तिलम्बपलशिञ्जिनीविना । प्रोदितं ग्रहणयुक्तिमध्यमं तन्त्रविद्भिरपरैः सु[दुस्तरम् ॥ २३ ॥ · लघूपकरणविधिः षष्ठः ॥ Text of Ms. A : [21] नतशरोशविवजितसंयुतो दिनपतिर्गगनार्धकलग्नकम् । तिँहततछुतिसप्तजिताजिना नतविहीनहता घटिकादिकम् । [22] लम्छनं धनमृणं ययोक्ववत्तत्तिथोर्गगनकाश्रुतीहता। यादहीननगसंकृति तथा कर्णकेन नतिकात्र यूर्ववत् । [23] चंद्रयाततुहिनाशुभास्करक्रान्तिलम्छयलशिञ्जिनीविना प्रोदितं ग्रहणयुक्तमध्पमः तत्रविद्भिरपरैः सुस्तदुम् । । लघूयकरणविधिः षष्टः । । Ms. B : 21 a FTSTTÍS!" 22 d. °Eftlfsöld 7. छेद्यकप्रशनविधिः विषुवद्वलनायनाख्ययोदिंग्ज्याभिः त्रिगुणस्य मण्डले । ग्रहमध्यविमुक्तिसंस्थिति जानन्तः परिलेखविद्वराः ॥ १ ॥ मानयोगदलमण्डलेsथवा ग्राह्यमानवलयेऽपवत्र्य वा ॥ वृतयुग्मपरिलेखकावुभौ वेति य: स परिलेखतत्ववित् ॥ २ ॥ निमीलनोन्मीलनके तथेष्टग्रासं स्वकर्णाप्रभुजैविंदध्यात् । मार्गेण वा छादकसंज्ञकस्य स्वदिगुणैर्वा गणकः पटुस्सः ॥ ३ ॥ अध्वकालममृतद्युतिग्रहाद् वेत्ति मार्गगतयोजनान्यतः ॥ छाद्यछादकमिती च मध्यमाद् ग्रासतस्स पटुरुच्चकैर्भुवि ॥ ४ ॥ प्रासमिष्टसमयादभीष्टकाद् ग्रासतश्[च] समयस्य नाडिकाः । पर्वणः स्वतिथिनाडिकाः क्रमात् वेत्ति यस्स। गणकाग्रणीर्मतः ॥ ५ ॥ Text of Ms. A : | i] विषुवद्वलनायमाख्पयोदिग्ज्पाभिः विगुणस्प मण्डे ग्रहमध्पविमुक्तिसंस्छितं जानन्तः परिलेखदिद्धरः । [21 मानयोगदलमण्डेलेथवा ग्राह्यमानवलयेयवन्पय: वृत्तयुग्मपरिलेखकावुर्भा वेत्ति यस्स परिलेखतञ्ववित् [3] निमोलनोन्मीलनके तथेष्टग्रासं स्वकर्णाग्रभुत्रैविंदध्पातू । मार्गेण वा छादलकसंज्ञकस्परवदिग्नणैर्वा गणकः यष्टुस्सः । [4] अध्वकालममृतद्युतिग्रहाद्वेत्तिमार्गगतयोजनान्पतः कादकाधुतिर्मितीदमध्पमाद्गासतस्स, पटुरुश्चकॅभुवि ।। 5 ग्राममिष्टसमयाभीदष्टकाद् गासतस्समयं स्वनाडिकाः । यर्वचस्वतिथिनाडिकाः क्रमाद्वेत्ति यस्स गणकाग्रणीर्मतः । Ms, B: 1, c istifaqiri 2 coşef 3d पटुस्सः · परिच्छेदः 7] छेद्यकप्रशनविधिः .” ; ና9ፃ पातचन्द्रदिनकृत्पलापमेभ्यो विना ग्रहणके शशीनयोः ॥ • वेत्ति तस्य चरणाम्बुजद्वयं सेव्यते विगतमत्सरैः सदा ॥ ६ ॥ कुजे समुद्यन्तमवेक्ष्य तिष्मर्गु हिमद्युत वा समवेक्ष्य तमितिम्। महीमिति लम्बनतोऽथवा नतेः स तन्त्रवित्तोयधिमेखलावनौ ॥ ७ ॥ छेद्यकप्रशनविधिः सप्तमः ॥ इति श्रीमदानन्दपुरीयभट्टमहदत्तसुतवटेश्वरविरचिते स्वनामसंज्ञिते स्फुटसिद्धान्ते भट्टगोविन्दावतारिते रविग्रहणाधिकारः पञ्चमः ॥ ५ ॥ Text of Ms. A : [6] यातचन्द्र दिनकृत्पलायमन्पो विना ग्रहेणके शशीनयो: वेति तस्प वरणाम्छुजद्वयं सेव्पते विगतमत्सरेवुस्सदा । [7] कुजे समुद्यन्तमवेक्ष्य तिग्मगुँ हिमद्युर्ति वा समचेक्ष्प तन्मितिम् । महीमितिलम्छततोथवा नतेः सतद्वृवित्तयेधिमेस्वलावमौ ॥ छेद्यकप्रशनकविधिस्सप्तमः । । श्रीमदानन्दयुरीयभट्टमहदत्तसुतश्चटेश्चरविरचिते स्वनामसंज्ञिते स्फुटसिद्धान्त भट्टगोविन्दावतारिते रविग्रहणाधिकारः पंचमः ॥ ॥ Ms. B : 7 b समवेक्ष्प तत्मितिम् । 7 c महीमिति° Col. °वटेश्चर° VI. उदयास्तमयाधिकारः [उदयास्तमयस्य दिक्] प्रागुदेति लघुरल्पभुक्तिकोऽस्तं व्रजत्यलघुभुक्तिरुष्णगोः ॥ ज्येष्ठभुतिरलघुस्समुद्यति स्वल्पभुक्तिरपरेऽस्तमेत्यलम्। १ ॥ पश्चाद्विधुभार्गवेन्दुजा उद्यन्त्यर्कजभूजसूरयः । प्राच्यां ज्ञसितौ च वक्रगावस्तं व्यस्तदिशि स्वदृग्वशात् ॥ २ ॥ [उदयास्तमय-कालांशाः] कालांशकैर्नव[९]भिरुष्णुगुलुप्तदी[प्ति]दृश्यो भृगुर्गुरुबुधाकिकुजाः क्रमेण ॥ तैर्द्वयन्तरैस्तुहिनदीधितिरर्क[१२]संख्यैः वक्री बुधश्च वसु[८]भिर्भृगुनन्दनोऽपि ॥ ३ ॥ [ग्रहाणां परमशराः] तुरग[७]शिव[११]शिलीमुखा[५]ङ्क[९]नन्दाः[९] तिथि[१५]गुणिताः कलिकाः शरो महीजात् ॥ समुदगपमवत्तथा च याम्यो दिविचरपातयुतौ क्रियात्तुलाच्च ॥ ४ ॥ Text of Ms. A : [1] प्रागुदेति लघुकल्पभुक्तिकोस्तं व्रजत्पलघुभुक्तिरुष्णगोः ज्पेष्टरुक्तिरलघुस्समुद्यति स्वल्पभुक्तिरपररुतमेत्पलम् । [2] यश्चाद्विधुर्भावेर्गनुजा उद्यन्तार्कजभूजसूरयः प्राच्पा ज्ञसितौ च वक्रगावस्तव्यस्तदिशिखदिग्दृशः । [3] कालाशकैर्नवभिरुष्णगुलुप्तदीदृश्पो नुगुर्गुरुबुधार्किकुठः क्रमेण तैद्द्वन्तरैस्तु हिनदीघितिरर्कसंखपैः वक्री वुधश्च वसुभिर्नुगुनन्दनोयि । [4] तुरगशिवशिलीमुख्पङ्कनन्दास्तिथिगुणिकाः कलिका शरो महीज्पत्। समुदगयमवत्तोयथां ग्राम्पो दिविचरयातयुतौ क्रियातुलाच्च्त । Ms. B.: 2 a पश्चा° °भावेर्गन्दुजा 4 b शरी श्लोकाः ५-६] अयनदृक्कर्मसाधनम् २७३ [इष्टशरसाधनविधयः] पातेऽथ फलं चलोद्भवं व्यस्तं स्वद्युच्चरात्परिस्फुटः ॥ स्फुटपा[तयु]ताद् ग्रहाद् गुणश्छेपघ्नश्चलकर्णहृच्छरः ॥ ५ ॥ करणागतपातसंयुतान्मन्दस्पष्टखगाद्गुणोऽथवा । परसायकताडितो हृतश्चलकर्णेन तदिष्टसायकः ॥ ६ ॥ चक्राच्च्युतपातवाजितान्मन्दस्पष्टदिवौकसोऽथवा । जीवा परबाणसङ्गुणाऽभीष्टेषुश्चलकर्णभाजिता ॥ ७ ॥ उत्तवच्च भगणाच्च्युतपाते शीघ्रजाः फलकलाः स्फुटपातः । तद्वियुत्स्फुटखगाद् गुणो वा कर्णहृच्छरहतश्छर इष्टः ॥ ८ ॥ [अयनदृक्कर्मसाधनविधयः] सब्रिगेहखचरोत्क्रमज्यका ताडिता परमयाऽपमज्यया । क्षेपकेन च हरेत् त्रिमौविकावगितेन फलमत्र दृक्कलाः ॥ ९ ॥ Text of Ms. A : [5] पातेघफलं चलाद्भवं व्यस्तं स्वद्युचरात्परिस्फुटः ॥ स्फुटयाताद्ग्रहाद्गुणा क्षेयम्रश्वलकर्णहृछर: [6} करणागतयातसंपुतान्दर्यः स्पषुखगाद्गुणो यांचा यरसायकत्पडितो हृतश्चलकर्णीन समिष्टसायकः [7] चक्क्राच्चुतियातर्वाजतान्मन्दस्पष्टदिवौकसाथवा जीवा परवाणसङ्गुणाभीष्टेषुश्चलकर्णभाजिता । [8] उत्तवच्च भगणच्पुतपाते शीघ्रजाः फलकलाः स्फुटपातः तद्वियुत्स्फुटस्वगागुणो वा कर्णहृछरहतश्छर इष्टः ॥ [9] सत्रिगेहखचरोत्क्रमिजीवा ताडिता यरमया परज्पया क्षेपकेन व हरेत्त्रिमौविकावगितेन फलमत्र दित्कालाः । Ms. B : 5 a चलांद्धवं 5 d °श्चलकर्ण० 6 b *न्दर्पः 9 b परमया परज्यया Re वटेश्वरसिद्धान्ते उदयास्तमयाधिकारे 3rfrair: VI त्रिभयुतखचरस्य वोत्क्रमज्या शरगुणिताऽब्धि[शराब्धि]बुद्धि[८४५४]भक्ता । अयनविशिखयोः समान्यदिक्त्वे ऋणधनमम्बरगे फलं दृगाख्यम् ॥ १० ॥ ग्रहभुजगुणवजिता त्रिभज्या जिनलव[२४']मौविकयेषुताडिता च । त्रिगुणकृतिहृताऽयनेषुकाष्ठासमविषमे तु ऋणं धनं ग्रहेषु ॥ ११ ॥ ग्रहदोगुणवजिता त्रिभज्या विक्षेपाभिहताऽथवा विभक्ता । कृतबाणकृतोरगैः [ ८४५४] फलं स्यात् प्राग्वद् व्योम्निचरे दृगाख्यलग्नम् ॥ १२ ॥ त्रिभयुग्झुचरोत्क्रमापमज्या शरघातात्त्रिगुणाप्तमुत्तवद्वा । विवरं त्रिगुणोद्धृत शरत्र परमेष्टापमयोग्रहे यथोक्त्या। १३ ॥ परमापमबाणसंहतिः त्रिगुणाप्ता गुणकः कलादिकः । त्रिगुणेषुवधोऽब्धिसायकश्रुतिधी[८४५४]हृद् गुणकोऽथवा भवेत् ॥ १४ ॥ भत्रयाधिकखगोत्क्रमापमज्यागुणौ गुणगुणौ विभजेच्च तौ । तीर्थकृल्लव[२४']गुणत्रिमौविकाभ्यां क्रमादुदितवच्च फल ग्रहे। १५। Text of Ms. A; [10] त्रिभयुक्तस्वरचस्प वोत्क्रमज्पा शरगुणिताद्धिवुद्धिरुक्ता अयनविशिखयोस्सामान्पदिव्क्त फलमृणमम्छरगोधने मृगाख्पाः ! 11] ग्रहभुजगुणवजिता त्रिभज्पा जिनलवयोविकयेषु गुणाहता च त्रिगुणकृतिहतायनेषुकाष्टासमविषमत्वज्ञणं ग्रहं धनेषु [12] ग्रहदोगुणवजिता त्रिभज्या विज्ञेयाभिहता।थवा विभता। कृतवाणकृतोरगैः फलं स्पात्प्राग्वद्योम्निवरे मृगाक्षलग्नम् [13] त्रिभयुग्झुचरोत्क्रमायमज्पा विक्षेपा शरघातात्त्रिगुणाप्तमुत्तवद्वा विवरं त्रिगुणोद्धृतं गरघ्रं यरमेष्णुयमयो ग्रहेथथोक्त्या [14] परमायमवाणंसंहते त्रिगुणाप्तं गुणवत्कलादिकः त्रिगुणोषुवधोच्चिसायकश्रुतिधीहृद्गुणकोथवा भवेत् । {15] भत्रयाधिकस्वगाः क्रमायमज्यागुणौ गुणगुणौ विभर्यजतौ तीर्थकृल्लवगुणत्रिमौर्विकाभ्पां क्रमादुदितवत्फल ग्रहे। Ms. B : 10 c °दिक्त्वे 11 c ०पनेषु।” 12 b विक्षेपाभि° 15 b °पजती श्लोकाः १६-२१] स्फुटदृक्कर्मसाधनम् २७५ ज्यौ पमौ गुणहतौ क्रमाद्ग्रहात्त्रिज्यया जिनलव[२४']ज्यया हृतौ । लब्धहीनगुणके यथोक्तवत् खेचरे भवति दृग्विलग्नकम् ॥ १६ ॥ ज्योतिषस्त्विषुगुणः परापमस्वेष्टकापमवियुग्गुणाहतः । व्यासभेदजिनभाग[२४°]शित्र्जिनीभ्यां हरे गदितवद् ग्रहे फलम् ॥ १७ ॥ [अक्षदृक्कर्मसाधनम्] विषुवत्प्रभया हतः शरो रवि[१२]भक्तो हद्युदयास्तगे ग्रहे । धनदिग्विशिखे क्षयं धनं स्वमृणं याम्यशरे दृशे खगे ।। १८ ॥ अथवेषुपलज्ययोर्वधाल्लम्बज्याप्तकला यथोक्तवत् ॥ १९ ॥ [स्फुटदृक्कर्मसाधनम्] · अपरं शरतो यदीरितं दृक्कर्म द्युच्चरे स्फुटं न तत् ॥ स्फुटदृग्गणितैक्यकृच्च यत् तद्दृक्कर्म विधास्यतेऽधुना ॥ २० ॥ द्युचरापमधन्वबाणयोदिक्साम्ये युतिरन्यथाऽन्तरम् । अपमस्फुट उत्तवत्ततो मध्याच्चापमतश्चरासवः ॥ २१ ॥ Text of Ms.A: [16] ज्यौ यमौ गुणहतौ क्रमाद्ग्रहात्त्रिज्पा जिनलवज्पया हृतौ लब्धहीतगुणके यथोक्तवत्स्वेचरे भवति दृग्विलकग्नम् [17] ज्योतितस्त्रिभगुणः परायमस्वेष्टकायमचियुद्गुणाहती व्यासभेदजिनभागशिज्जिनीत्पा हरेद्गदितवद्ग्रहे फलम् [18] विषुवत्प्रभयाहतः शरौ रविभक्त त्पुदयास्तगे ग्रहे समदिग्विशिखे क्षये धनं स्वमृण याम्पशरे दृशे। कुजे [19] अथवेशुपलज्पयोर्वधाल्लम्छज्पप्तकला यथोक्तवत् । [20] अयरं शरतो यदीरितं दृत्कूर्म द्युचरे स्फुटं न तम् स्फुटदृग्गणिर्तक्यकृच्च यत् तत् ॥ दृत्कुर्म विधास्पतेधुना । [21] द्युचरायमुधत्ववाणयोदिंक्साम्पे द्युतिरत्पथान्तरम् । अयमस्फुट उत्तवत्ततो मध्पश्चायमतश्चरासवः Ms. B: 16 c titlétri 18 c & 20b दृक्कर्म 20 dदृक्कर्म マV9守 वटेश्वरसिद्धान्ते उदयास्तमयाधिकारे 3 ferr: VI. तद्युतिविवरमन्यतुल्ययोः काष्ठयोः फलमुदक्शरे क्षयः ॥ दक्षिण स्वमुदयेऽस्तगेऽन्यथा दृग्ग्रहे यदि दिवौकसः स्फुटः ॥ २२ ॥ उदयास्तविलग्नसंज्ञकः [उदयास्तमयकालसाधनविधयः] प्राग्भोग्या द्युचराद्ववेर्गताः । पश्चाद्विपरीतमुद्गमे प्राणा मध्यगृहोदयैर्युताः ॥ २३ ॥ त्रिशद्[३०]भजिताः खषड्[६०]दृताः कालांशा घटिकाः षडु[६]द्धृताः ॥ २४ ॥ तेषु निजोक्तदृगंशमहत्सु व्योम्निचरोऽभ्युदितो[ऽल्प]सु नैव ॥ २५ ॥ राशिकलाभिहताः समयांशाः क्षेत्रलवा उदयासुविभक्ताः ॥ अर्कखगान्तरभागमहत्सु तेषु खगोऽस्तमितोऽल्पसु दृश्यः ॥ २६ ॥ ऋज्वजुखेटगमोनयुजाप्तं तद्विवरं समयो रविभुक्त्या। २७ ॥ घटिकाद्वितयेन वा विधुदृश्योऽकान्तरितो यथोक्तवत् ॥ सितजीवबुधाकिभूमिजाः त्र्यंशत्र्यंशयुजा हि सार्धया ॥ २८ ॥ Text of Ms. A : [22] तद्युतिविपरमत्पत्तुल्पयोः काष्टयोः फलमुदत्करे क्षयः दक्षिणे स्वमुदयास्तगेत्पथा दृग्ग्रहो यदि दिवौकसः स्फुटः । [23] उदयास्तविलग्नं संज्ञकः प्राग्भोम्पा द्युवराद्रवेर्गतः यश्चाद्विपरीतमुद्गमे प्राणा लध्यगृहोदयाहता: [24] त्रिशद्भजिताः खलुषड्घृताः कलांशा घटिका' ष्वदुद्धृताः । [25] तेषुतिजाकदूगंशयहत्स्पुव्योम्निचरोम्पुदितौसुनैव [26] राशिकलामिहिताः समयांशाः क्षेत्रलवा उदयासु त्रिभक्ताः । अर्कखगान्तरभागमतत्सु तंयुखगास्तोल्पसु दृश्पः [27] ज्ञज्वजुखेटगमोनषुजाप्त तद्विवरं समयो रविभुक्त्या [28] घटिकाद्वितयेन वा विधुदश्योत्कान्तरितो यथोक्तचत् सितजीववुधार्किभूमिजाः त्र्यंशत्त्र्यंशयुजादिववया । Ms. B: 23 b STrafiąT” 26 b °tąstft: 1 26 d तेषु खगा” श्लोकाः २६-३२] दृश्यादृश्यादिनिरीक्षणविधिः २७७ नाडयाऽभ्युदयन्ति भार्गवो घटघा त्र्यंशयुजा विलोमगः ॥ वक़ी घटिकाद्वयेन विद् खेगाकान्तरनाडिका यदा । २९ ॥ वह्वन्योऽभ्युदितस्तदा ग्रहः स्वल्पा वाऽस्तमितोऽन्तरासवः ॥ भुक्तश्धन्तरभाजिता ग्रहे व्यस्ते भुक्तिसमाससंहृताः ॥ ३० ॥ दिवसा उदयस्य कीर्तिता गतगम्या द्युसदोऽस्तगस्य वा । समयान्तिकसूर्यखेचरौ कृत्वा निश्चलतान्तमाचरेत् ॥ ३१ ॥ [दृश्यादृश्यादिनिरीक्षणविधिः] खेचरभ्रमगशङ्कुमस्तके भाड्गुलेन च धृते दिवौकसः । दर्शयेत् क्षितिभुजोऽत्र यन्त्रके ऽदृग्युतिस्थितिदृशोऽन्यदुष्करम् ॥ ३२ ॥ इति श्रीमदानन्दपुरीयभट्टमहदत्तसुतवटेश्वरविरचिते स्वनामसंज्ञिते स्फुटसिद्धान्ते भट्टगोविन्दावतारिते उदयास्तमयाधिकारः षष्ठः ॥ ६ ॥ Text of Ms. A : [29] नाद्याभुदयन्ति भार्गवो घद्या त्र्पंशयुजा विलोमगः चक्री घटिकाद्वयेन विस्वेगकर्तरनाडिका यदा [30] छाह्योभ्पुदितस्तदा ग्रहः स्वल्पा अस्तिगतोन्तरासवः भुक्त्यन्तरभाजिता ग्रहे व्पस्ते भुक्तिसमासंहृताः [31] दिवस उदयस्प कीर्तित: गतगम्पा द्युसदोस्तगस्प वा समयन्तिकसूर्यस्वेचरौं कृत्वा निश्चलतान्तमाचरे [321 स्वेचरभ्रमगशंकुष्यस्तके भाड्गुलेमयघुते दिवौकसः दर्शये क्षितिभुजोत्र यत्रयके दिग्पुतित्थितिदृश्पोन्पदुष्करम्। । श्रीमदानन्दपुरीयभट्टमहदत्तसुतवटेश्चरविरचिते स्वनामसंज्ञिते स्फुटसिद्धान्ते भट्टगोविन्दावतारिते उदयास्तमयाधिकारष्षष्ठः । । Ms. B : 29 a नाद्याभ्युदयन्ति VII. श्रृङ्गोन्नत्यधिकारः 1. शृङ्गोन्नतिविधिः चन्द्रोदयः [ उपोद्घातः] रविचन्द्रभुजांशभिविधोः साध्यः पूर्ववदुद्गमोऽसिते ॥ निशि चास्तमयः सितेऽन्यथा नैतत्स्याद्वदनान्तरांशकैः ॥ १ ॥ [ चन्द्रोदयास्तकालसाधनम् } [मासस्य प्रथमचरणे] उदयेऽह्नि सितेऽर्कचन्द्रयोरुक्तः प्रोक्तवदुद्गमो विधोः ॥ सभखण्डविधूष्णतेजसोदिवसान्तेऽस्तमयः क्षपाकृतः ॥ २ ॥ नक्ततं वाऽस्तमयः सभार्धयोः स्फुटदृग्वधिनाऽन्तरासवः ॥ शीतांशोरसकृत्तदन्तरात् भगणार्धयुतार्कचन्द्रयोः ॥ ३ ॥ [मासस्य द्वितीयचतुर्थचरणयोः} असितेऽर्कमृगाङ्कयोः सिते षड्गेहाधिकभानुसोमयोः ॥ उदयो रजनीद्युशेषतो असकृद्विधिना हिमद्युतेः ॥ ४ ॥ Text of Ms. A : [1] रविचन्द्रहिमांशुभिर्विधोः साध्पः पूर्ववदुद्गमः सिते निशि चास्वमयंस्सितेन्पथा नैकद्याद्वदनोन्तरान्तगै: [2] उदयेहि सितेर्कचंद्रयोनोंत प्रोतवदुद्गमो विधो: सभखण्डविधूम्रतेजसोर्दिनयान्तेस्तमयोः क्षयाकृतः । [3] नक्त वास्तसमयस्सभागयौः स्फुटदृग्विधिनान्तरासवः शीतांशोरसकृदन्तरात् भदलार्धयुतार्कत्वंद्रयोः [4] असितेर्कमृगाङ्कयोः सिते षड्गेगाधिकारभानुसोमषोः उदयौ रजनीद्युशेषतौ असकृदृग्विधिना हिमद्युतिः परिच्छेद: I चन्द्रोदयः R9. तपनैणभूतोः सभार्धयोः दिनशेषेऽस्तमयोऽसिते सिते ॥ भदलाधिकचन्द्रसूर्ययोः क्षणदाशेष इहैणलक्ष्मणः । ५ । [चन्द्रस्य चालनविधिः असकृत्कर्मविधिश्च।] अवधेर्गतयेयनाडिकागुणिता चन्द्रगतिः खषङ्[६०]दृता । फलहीनयुतो विधुः पुनः कालो दृग्वधिना स्फुटोऽसकृत् ॥ ६ ॥ [पौर्णिमाया चन्द्रोदयस्वरूपम्] युतेनर्क्षः षड्भिर्हरितहरिणा स्पष्टहरिणः समः सम्पूर्णाङ्गः प्रवरवनितावक्त्रहरिणः ॥ उदेत्युच्चैः कान्त्या विदधततमस्कं कुवलयं रथा[ङ्गा]नां प्रेमद्विषि मुकुलिताब्ज कुवलयम्। ७ ॥ [पौणिमायां उदित वन्द्रस्य अस्तमितसूर्यस्य वा स्वरूपम्]] सितपर्वणि सान्थ्यगक्षितावुडुधामनि भदलाग्रसंस्थितौ । । तपनामृतगू सुहाटकपूथुघण्टाविव शक़दन्तिनः ॥ ८ ॥ Text of Ms. A : [5] तयनैणभृतौः सभार्धयोर्दिनशेषेस्तमयेसिते सिते भदलाधिकचंद्रसूर्ययोः क्षणदाशेष इहेणलक्ष्मणः [6] अवधेर्गतवेयनाडिकागुणिता चंद्रगतिः स्वषद्गता फलहीनयुतो विधुः पुनः कालो दृग्विधिना स्फुटोसकृत् [7] पुतेनक्षेथद्धिर्हरितहरिणा स्पष्टहरिणः समः सम्पूर्णाङ्गः प्रवरवनितावक्वहरिणः उदेत्पुश्चैः कान्त्या विदधतमस्कं कुवलपं रथानां प्रेमद्विषिनुकुलव्दाः कुवलयम् [8] सितयर्वणि सन्ध्पः कृता वुडुधाम्नो भययाश्चसंती तवनामृतगुसुहाटका पृथुघण्टाविव शुन्पदन्तिन: Ms. B: 5 a तपनैण० 6 a °तवेप° 6०°नपुतो 7 a षुतेनक्षष्षद्धिर्हरित० 8 a सितपर्वणि 8 b भयपाचं सं तौ i R or; c» वटेश्वरसिद्धान्ते श्रृङ्गोन्नत्यधिकारे [3fqąFT R: VIII चन्द्रच्छाया [चन्द्रच्छायासाधनकालः] स्वल्पकोऽभ्युदयलग्नतोऽधिकः शीतगुर्यदि निजास्तलग्नतः ॥ [निर्मले दिवि] तदास्य दर्शनं भां विषाणगुरुतां च साधयेत् ॥ ९ ॥ [स्पष्टे चन्द्रक्रान्तिद्युज्ये] तात्कालिकादेणभूतोऽपमज्या चापं स्वविक्षेपवियुक्समेतम् । भिन्नैकदिक्स्थं शशिनोऽपमोऽयं स्पष्टो द्युञ्जीवाद्यमतोऽर्कवत् स्यात् ॥ १० ॥ [चन्द्रस्य दिनमान-चरार्धसाधनम्।] शीतगोरुदयदृग्रविलग्नका षड्भयुग् दृगभिधास्तलग्नकम् । [स्वोदयैर्दलघटीविशेषिता नाडिकास्तिथिमिताश्चरार्धकम्] ॥ ११ ॥ Text of Ms. A : [9] स्वल्पकोभ्युदयलग्नतोधिकः शीतगुर्यदि निजाख्पुलग्नतिव तदास्पदर्शने भाविषा (षाणभूगुता च साधयेव । तीक्षालिकादेणभृतोयमज्पा चायं स्वविक्षेयवियुक्तमतत् भिन्नोत्प) (दिक्स्थ शशिनोपमोयं स्पष्टो फजीवाद्यमृतोर्कवत्स्पात् शीतगोरुदवदृग्विलग्नकात्षद्भयुग्दृ) णभृगुतां व साधयेत् । [101 तात्कालिकादेनभृतोपमज्पपावापं स्वविक्षेयवियुक्समेतत् भिन्नोन्पदिक्स्थं शशिनोपमोयं स्पष्टो द्युञ्जीवाद्ययतोर्कवत्स्पात् । [11] शीतगुरुदयदृग्विलग्रका षड्रयुग्मृगभिधास्तलग्रकम् Ms. B: 9 The bracketed portions do not occur in this ms. 9 d साधयेव । 10 a-b तात्क्षालिकादेणभूतोयमजपाचाप स्वविक्षेपवियुक्समतत् 10d °फजीवाद्यमृतोर्कवत्स्यात् ॥ 11 a शीतगोरुदवदृग्विलग्नकात् b °दृशभिधा° After 11 a-b and before 12 स्वोदयैर्मलघटीविशेषिता नाडिकास्तिथिमिताश्चरार्धकम् । . Vs. 11 (c-d) has been reconstructed with the help of Ms. B. परिच्छेदः 1] चन्द्रच्छायासाधनम् ጻ።¶ [ग्रहस्य दिनमानम्] स्फुटभुक्त्यसुसंयुताः सदा खरसाः स्पष्टतरं त्वहनिशम् ॥ द्युचरस्य समीरितं बुधैर्गणितस्कन्धविशेषभाजनैः ॥ १२ ॥ [चन्द्रच्छायासाधनम्] दिनशेषविधूदयासवैः सहिता रात्रिगतासवोऽप्यलम् ॥ · रविवन्नरचन्द्रदीपयोभा चन्द्रभ्रमेण भुजादि च ॥ १३।। प्राग्लग्नदृक्चन्द्रमसोविलग्नासभार्घदृग्रात्रिपयोविशेषात् । स्वभोदयैरुन्नतजासवो वा प्रभाद्यमेतैरहिमांशुवत्स्यात्। १४ ॥ [पूर्वापरकपालयोः चन्द्रस्य नतनाडीसाधनम्] स्वेष्टकालकृतमध्यलग्नतः प्राग् विधुः समधिकोऽल्पकोऽपरे । अन्तरे द्युदललग्ननाडिकाः प्राग्वदेव नतसंज्ञिकाः तयोः ॥ १५ ॥ Text of Ms. A : [12] स्फुटभुक्त्यसुसंयुताः सदा खरमा स्पष्टतरं त्वहर्निशम् द्युचरस्प समीरितं वुधैर्गणितस्कन्दविशेषभाजनै: [13] दिनशेषविधूदयासवः सहिता रात्रिगतासवोय्पलम् रविवत्रारकर्णदीप्तयोर्भा चंद्रभ्रमेण भुजादि च [14] प्राग्लग्रदृक्कंद्रमसो विलग्नशभावत्मृग्रात्रिययोरथान्तरः स्वभौदपैरुन्नतकासवो वा प्रभाद्यमेतैरहिमाशुवत्स्पात् । [15] स्वेष्टकालकृतमध्पलग्नतः प्राग्विधुः समधिकोल्पकोयरे अन्तरे द्युदललग्ननाडिकाः प्राग्वदेव ततसंज्ञिकाः तपोः Ms. B: 12b खरसास्यष्ट° c°द्युवरास्फसमीरितं 13 a °विधूघासवस्सहिता b रात्रिगृता० ० रविवन्नर• d °र्मावन्दधमेण 14 a प्राग्लग्नदृक्श्चंद्रमसौ विलग्न° 1. Ms. B breaks off here. For the rest of the work Ms. A only has been used. RE;R वटेशवरसिद्धान्ते श्रृङ्गोन्नत्यधिकारे 3rfar: VII [चन्द्रस्य स्फुटविम्बसाधनम्] शशिशङ्कुधनुर्युतोनितं स्फुटबिम्बार्धकलाभिरुज्ज्वले । असिते वियुगान्वितं स्फुटं पक्षे प्रागपरार्धयोः क्रमात् ॥ १६ ॥ [चन्द्रस्य याम्योत्तरवृत्तसंक्रमणकालः] एवमिष्टसमयप्रसाधिताः शीतगोविधिवदुन्नतासवः । तद्द्युखण्डसदृशा यदा तदा शीतगुर्युदलगो भवत्यसौ ॥ १७ ॥ चन्द्रश्रृङ्गोन्नतिः [बाहुकोटिकर्णसाधनम्] बाहुमुक्तवदभीष्टकालिकां शीतगोदिनकृतश्च साधयेत्। तत्समासविवरं भुजः स्फुटो भिन्नतुल्यककुभोदिगस्य तु ॥ १८ ॥ अन्तरेऽर्कभुजतो विपर्ययादिन्दुबाहुककुभन्यथा भवेत् । दृग्गुणस्वभुजवर्गयोः क्रमादन्तरस्य पदमिन्दुभास्वतोः ॥ १९ ॥ तत्समासविवरं कपालयोराद्य अन्यसमदिक्समुत्थयोः ॥ चन्द्रतिग्मकरशङ्कुजीवयोरन्तरैक्यमपरस्त्वहनिशोः ॥ २० ॥ Text of Ms. A : [16] शशिशंकुधनुर्यतोनितं स्फुटविवाधकलाभिरुज्ज्वले असिते वियुगन्वितं स्फुटं यक्षे प्रागपरार्धयोः क्रमात् [17] पवमिष्टसमयप्रसाधिताः शीतगोविधिवदुन्नतासवः । तद्द्युस्वण्डसदृशा यदा तदा शीतगुर्गुदलगो भवत्पसौ [18] वाहुयुक्तवदभीष्टकालिका छीतगोदिनकृतः च साधयेत् उन्ममासविवरं भुजस्फुये भिन्नतुल्पककुभोदिशस्प नु [19] अन्तरेर्के भुजजे विपर्ययाद्विम्दुवाहुककुभन्पथा भवेत् दग्गुणस्खभुजं वर्गयोः क्रमादन्तरस्प वदमिन्दुभास्वतोः [20] तत्समासविवरं कलाययोराद्य इन्द्रकमिदिक्तमुत्थयोः चंद्रतिग्मकरशंकुञ्जीवयोरन्तरैक्यमपरस्त्वडनिशोः ॥ परिच्छेदः 1] चन्द्रश्रृङ्गोन्नतिः २८३ अपरेतरवर्गसंयुतेः पदमग्रेन्दुभुजाग्रमध्यगा । अग्राभुजवर्गयोगजं मूलं कर्ण इनेन्दुमध्यगः ॥ २१ ॥ वीनसोमदलदोर्गुणोऽथवा दृग्[२]गुणः श्रवणकोऽन्तरं तयोः ॥ तद्भुजाकृतिविशेषतः पदं कोटिरेणधरदोर्मुखान्तरम् ॥ २२ ॥ [सितसाधनम्।] वीनचन्द्रविपरीतशिब्जिनी तज्ज्यया त्रिभगुणो युतः त्रिभात्। चन्द्रबिम्बदलसंगुणोद्धृतः त्रिज्यया सितमिति जगुदिवा ॥ २३ ॥ विरवीन्दुदलांशसंगुणं दलमिन्दोः शरवेद[४५]हृत्सितम् ॥ नवतेर्भदलाच्युतं निशि सन्ध्यायां सितयोगखण्डजम् ॥ २४ ॥ [परिलेखसूत्रसाधनम्। [प्रथमविधिः] सितचन्द्रदलान्तरं हृतिस्तद्भक्ततं शशिखण्डवगितम् ॥ फलयुग्घृतिरधिता भवेत्सूत्रं तत्परिलेखसंज्ञितम् ॥ २५ ॥ Text of Ms. A : [21] अपरेतरवर्गसंयुते. यादमग्रेन्दुभुजाग्रमध्पगा अग्रभुजवर्गयोगज मूल कर्ण इनेन्दुमध्पग: [22] वीनसोमदलदोर्गुणो वा दृगुणो श्रवणकोन्तर तयोः तद्भुजाकृतिविशेषतः यदं कोटिरेणधरदोन्मुखान्नरम् [23] वीनचंद्रविपरीतशिव्जिनी त्रिज्पाया त्रिभगुणो युतं त्रिभाक् चंद्रविम्छदलसंगुणोकृतस्त्रिज्पया सितमित जगुर्दिवा [24] विरवीन्दुदलांशुसंगुणं दलमिन्दु: शरस्वेदहृत्सितम् तवतेर्भदलाच्च्युतं निशि सध्यायां सितयोगस्वण्डजम् । [25] सितवंद्रजलान्तटं हृतिस्ततिस्तद्भक्त' शशिस्तण्डवगितम् । फलयुत्कृतिरन्विता भवेत्स्तुतं तत्परिलेखसंज्ञितम् २८४ वटेश्वरसिद्धान्ते श्रृङ्गोन्नत्यधिकारे aft, tr: VE सितशशिपरिमाणार्धान्तरस्येह वर्गः शशिमितिदलवर्गस्तद्द्वयोगस्य खण्डः ॥ शशिपरिमितिभेदश्वेतदूरेण [भ] तो भवति लिखनसूत्र श्रृंगसंस्थान इन्दोः । २६ । [द्वितीयविधिः] शुक्लमानशशिमानभेदयोरन्तरेण शशिभेदमाहतम् । डूक्[२]समं हरनिशाकरार्धयोरन्तरद्विगतसंयुतं हरेत् ॥ २७ ॥ अन्तरेण कर[२]संगुणेन यल्लभ्यते तदिह वाऽपि सूत्रकम्। [तृतीयविधिः] मानपादकृतिरुद्धूता युता शुक्लभामितिदलान्तरेण वा ॥ २८ ॥ [अङ्गुलीकरणम्] भुजकोटिकर्णमितयः स्वेष्टविभक्ताः स्फुटाङ्गुलानि स्युः । अङ्गुललिप्ताभक्ताः शशिसितपरिलेखसूत्रकलाः ।॥ २९ ॥ Text of Ms. A : [26] सितशशिपरमाणार्धान्तरस्पेह वर्गः शशिमितिदलयोगे सतियोगावतसाँ शशिपरिमितिदलयोगे सनियोगावत सी शशियरिमितिभेदश्चेतदूरेण क्वी भवति लिखनसूत्रं श्र्टुंगसंस्थान इक्षोः । [27] शुक्लमानशशिमानभेदयोरन्तरेण शशिदभेमाहृतम् द्विसमन्नरनिशाकरार्धयोरन्तरं द्विगतसंयुतं हरत् [28] अन्तरेण करसद्भुङ्गुणेन पल्लभ्पते तदिह वापि सूत्रकम् मानपादकृतिरुद्धुता युता शुक्लमापितिदलान्तरेण वा [29] भुजकोटिकेटिकर्णमितयः स्वेष्टविभक्ताः स्फुटाङ्गुलानि स्फुः अङ्गुललिप्ताभक्ता शशिमितयरिलेस्वसूत्रकलाः 飞熙乐 वटेश्वरसिद्धान्ते श्रृङ्गोन्नत्यधिकारे 3rfast r: VI. चन्द्राङ्गुलबिम्बगुणं खधीन्दु[१८०]भत्ततं तदङ्गुलानि स्युः ॥ निजदिशि बाहुः चिह्नात्तदग्रतः प्राङ्मुखी कोटिः ॥ ३५ ॥ शुक्लेऽसिते प्रतीच्यां कर्णः प्राग्वदग्र[द्वय]युतिगविधुः ॥ कर्णस्तत्प्रागपरे तन्मत्स्याद्दक्षिणोदीच्यौ ॥ ३६। श्रुतिसूत्रे परभागात् सितमसितं प्राङ्मुखं सितासितयोः ॥ तद्याम्योत्तरबिन्दुत्रयभित्परिलेखनं तिमियुगेन ॥ ३७ ॥ [परिलेखविधिः तृतीयः] वोदयलग्नेन्द्वोः प्रागपरकपालेऽस्तलग्नहरिणभूतोः । क्रान्त्यन्तरसंयोगः समान्यककुभोः ककुप्प्राग्वत् ॥ ३८ ॥ शशिभाश्रुत्यक्षश्रुतिगुणितः सूर्या[१२]हतत्रिगुणभक्तः ॥ अथवेन्दुभाश्रुतिघ्नो निजावलम्बज्यया भक्तः ॥ ३९ ॥ फलपलभायुतिविवरं लग्नाद्याम्योत्तरे विधौ बाहुः। द्वादशिकाऽग्रा कर्णो भुजाग्रयोर्वर्गयुतिमूलम् ॥ ४० ॥ Text of Ms. A : [35] वंद्राङ्गुलविम्छगुणं विधेन्दुभक्त' तदङ्गुत्वानि स्पुः निजदिशि वाहुश्चिह्नात्तदग्रेतः प्राङ्मुखी कोटिः [36] शुक्लसिते प्रतीवी कर्णः प्राग्वदग्रयुतिगविधुः कर्णस्तत्प्रागयरे तन्मनाग्दक्षिणोदीच्पो [37] श्रुतिसूत्रे परभागात्सितासितं प्राङ्मुखं सितासितयोः तद्याम्पोतुरविंदुत्रयमित्परिलेखनातिमियुगेन [38] वोदयलग्नोर्केन्द्वोः प्रागयरकपालेः नुलग्रहरिणमृत्पोः क्रान्त्पन्तरसंयोगः सामान्पककुभोः ककुप्प्राग्वत् । [39] शशिभाम्प्रुत्पक्षश्रुतिगुणिताः सूर्यतस्त्रिगुणभक्तः अथवेन्दुमाश्रुतिम्रो निजावलम्छज्पया भक्तः [40] फलयलभायुतिविवरं लग्नाद्याम्पोतुरो वेधौ वाहु द्वदिशिकाग्रा कणौ भुजाग्रयोर्वर्गयुतेर्मूलम् । परिच्छेदः 1] श्रृङ्गोन्नतिपरिलेखविधिः Rc3 रविरहितेन्दुद्विगुणः शुक्लमजादौ विशोध्य जूकादौ । तत्संकृतेः [२४] सितं स्यादनुष्णुगोद्वादशाङ्गुले बिम्बे ॥ ४१ ॥ परिलेखः पूर्वोक्त्या क्षितिपष्टपट्टादिपूक्तवद्वाऽतः । असितविहीनं बिम्बं सितमसि[तं सि]तविहीनं तत् ॥ ४२ ॥ [परिलेखविधिश्चतुर्थ:] सिद्धाशे वेन्दुमिते केन्द्रात्प्राक् प्राङ्मुखी न्यसेत् कोटिम् । पश्चादपराभिमुखीं तदग्रतो व्यस्तदिङ्मुख बाहुम्। ४३ ॥ तन्मुखशशिकेन्द्रस्पृक्कर्णः पूर्वापरेऽत एव विधौ ॥ तत्तिमितः परिशेषे प्रोक्तवदन्यत् सितासितयोः ॥ ४४ ॥ श्रुतिवृत्तमध्यसंस्थे चन्द्रे वा प्रोक्तवत्कोटिः ॥ बाहुस्तदग्रतोऽतः कर्णः प्राग्वद्विधिवदन्यत् ॥ ४५ ॥

  • [परिलेखविधिः पञ्चमः] वेन्दुमिते सिद्धाशे विधु[द]लगुणितः स्वकर्णहृद्बाहुः । पश्चादपरकपाले व्यस्तदिशि प्राग्यथायातः ॥ ४६ ॥

Text of Ms. A : [41] रविरहितैर्दृन्द्विगुणः शुक्लमेजाद्वौदौ विशेद्य जूकादी तत्संकृतैः सितं स्पादनुष्णगौद्वादशाङ्गुले विम्छौ [42] परिलेखः प्रर्वाक्त्या क्षितियटयट्टादिषूक्तवद्यतः असितविहीतं विम्छं सितमसितविहीनं तत् [43] सिद्धावेशेन्दुमती केन्द्रात्प्राङमुखी न्पशेत्कोटिम् यश्चादयराभिमुखीन्पदग्रेतोत्पतः तदिङ्मुख वाहुमु [44] तत्मुखशशिकेन्द्रस्पृत्क्कर्णः यूर्वापरेप्तपव विधौ तन्त्रिमितः यरिशोषे प्रोक्तवदन्पत्सितासितयोः [45] श्रुतिवृत्तयोः मध्पसंस्थे चंद्रे वा प्रोक्तवत्कोटिः वाहुः तदग्रतोतः कर्णः प्राग्वद्विधिवदन्पत् [46] बेन्द्रमिते सिद्द्वांशे विधुलगुणितः स्वकर्णहृष्ट्वाहुः यश्चादयरकयाले व्पस्तदिशि प्रारपथायत: දත්ත वटेश्वरसिद्धान्ते श्रृङ्गोन्नत्यधिकारे [3(forfr: VII सः पश्चिमाद् वलनवद्देयः कर्णानुगे भुजासूत्रे ॥ पश्चाद्धागाच्छुक्ल शुक्ले कृष्णेऽसित देयम् ॥ ४७ ॥ तद्याम्योत्तरवलयाग्रमीनयुगमध्यसूत्रयोः सङ्गात् । परिलेखः सितश्शृङ्गोन्नतिसिद्ध्यर्थ हरिणभर्तुः ॥ ४८ ॥ [श्रृङ्गोन्नतिः] - दोदिशि नतं विशिख समुन्नतं तिग्मतेजसः ककुभि । शुक्ले विम्बार्धसमे शशभूल्लाटीलला[टतट]तुल्यः। ४९ ॥ उन्नतमुदेति पूर्वं विषाणमस्तं समेति तत्पश्चात् ॥ अविकचकेतककोटौ मधुकरसङ्गजश्रियं दधानमिव । ५० । [चन्द्रस्य प्रथमकला] स्मरकोदण्डलतेव प्रथमकला दृष्टिमेति तुहिनांशोः । विभ्रन्ती शुभ्राभासुभ्रूभूविभ्रमाभ्रान्तिम् ॥ ५१ । परिलेखविधिः पञ्चमः [इति शृङ्गोन्नतिविधिः प्रथमः] Text of Ms. A : {47] सायश्चिमावलेनवछेषाः कणानुगे भुजासूत्रे यश्चाद्भागाच्छुक्लं शुक्ले कृष्णे सितं देयम् [48] तद्याम्पोतुरवलनाग्रामीनयुगमध्पसूत्रयोः सङ्गात् परिलेखा सितश्रृङ्गोन्नतिसाध्पर्ध हरिणधातु [49] दोर्दिशि नतं विशिख समुन्नतं तिम्मतेजस: ककुभि शुक्ले विम्छार्धसमे शशभूल्लाटीललातुल्प: [50] उन्नतमुदेति यूर्वं विषाणयस्तं समेति तत्पश्चात् अविकचकेतुककोठोन्मधुकरसङ्ग”’श्रियं दधानमिव [51] स्मरकोदण्डतलेव प्रथकला दृष्त्क्वमेति तुहिनांशो: विभ्रन्ती शुभ्राभासुधूधूविम्रमाम्रान्तिम् । । परिलेखविधि: पचमः । । VIII. THITTRITfèąFTR: 1. ग्रहयुतिविधिः कदम्बप्रोतीया युतिः [युतिकालिकग्रहसाधनम्] भुक्तद्यन्तरेण विभजेद् ग्रहान्तरं वक्रिणोर्युतिव्र्यस्ता ॥ प्रतिलोमे चैकस्मिन् महति च येयाऽल्पके याता । १ ।। दिनगुणनिजगतिलिप्ताः स्वमृणं ग्रहयोः समैष्यगतयोगे ॥ वक़गतेविपरीत तुल्यौ भवनादि विकलान्तौ ॥ २ ॥ अथवा निजगतिगुणितं ग्रहान्तरं गतिविशेषसम्भत्तम् ॥ गतियोगेन विलोमे प्राप्तकलाभिः समौ प्राग्वत्। ३ ॥ [ ग्रहाणां मानलिप्ताः] शर[५]दिक्[१०]तिथि[१५]नख[२०]तत्त्वैः[२५] शशिकर्णगुणैस्त्रिमौविका भक्ताः । त्रिदश[३३]गुणाः सितगुरुबुधशन्यसृजां मानलिप्ताः स्युः ॥ ४ ॥ Text of Ms. A : [1] भुक्त्यन्तरेण विभर्जद् गहान्तरं वक्रिणोर्युतिव्र्पस्ता प्रतिलोमे चकस्मिन्महति च येयाल्पके याता [2] दिनगुणनिजगतिलिप्ताः स्वमृणं ग्रहयोस्समेष्पगतियोगो वक्रगतेविंपरीत तुल्पौ भवनादि विकलान्तौ [3] अथवा निजगतिगुणितं ग्रहान्तरं गतिविशेषसंभक्तम् गतियौमन विलोमे प्राप्तकलाभिस्समी प्राग्वत् । [4] शरदितिथिनखञ्वैश्चलकर्णगुणोस्त्रिमौविकामत्ता । त्रिदशगुणो सितगुरुवुधशन्पसृजां मानलिप्ताः स्पुः परिच्छेदः 1] ग्रहयुतिविधिः R [युतिकाले ग्रहान्तरम्] मन्दस्फुटादिविचरात्तत्कालभवात्स्वपातयुक्ताज्ज्या निजबाणगुणा भक्ता स्वशीघ्रकर्णेन विक्षेपः ॥ ५ ॥ स[म]भिन्नदिशोः शरयोविवरैक्यं खेचरान्तरं ज्ञेयम् ॥ दिक्छरयोगे शरवद्दिगन्यथाऽनल्पबाणस्य । ६ । [भेदयुतिः।] बिम्बैक्यार्धाच्छुद्धे विवरे भेदोऽत्र भेदकोऽधःस्थः ॥ इन्दुग्रहणवदखिलः स्थित्यर्धाद्यो विधिः कार्यः ॥ ७ ॥ [चन्द्रविभेदः]] चन्द्रविभेदेऽवनतिविधू[द]याल्लम्बनं च संसाध्यम् ॥ भेदे वेष्टग्रहयोनिजोदयाल्लम्बनावनती ॥ ८ ॥ [युतिकालेऽक्षदृक्कर्म] दृष्टिफल स्वनतन्त्र स्वदिनार्धहृत समग्रहे प्राग्वत्। विवरे हथुतरखचरे सौम्यविधिर्दक्षिणे याम्यः ॥ ९ ॥ Text of Ms. A : [5] मन्दस्फुटाद्दिविवरातत्कालभवात्स्वायातयुक्ताज्ज्पो निजवाणगुणा भक्ता । त्रिस्वशीघ्रकर्णनविक्षयः [6] सभित्त्रदिशोः शरयोविवरैक्यखेवरान्तरं क्षेपः दित्कुरयोगे शरवद्विध्पस्ताल्पवाणस्प [7] विम्छैक्यार्धाछुद्रो विवरे भेदोत्र भेदकोधःस्थः इन्दुग्रहणवदखिलस्तित्पर्धाद्यो विधिः कार्यः [8] चंद्रविभेदेवनतिविधूपालम्छनं संसाध्यम् भेदवेष्टग्रहयोनिजोदयाल्लम्छनाद्वतती [9] दृष्टिफलं स्वनतघ्नं स्वदिनार्धहृतं समग्रहे प्राग्वत् विवरोी द्योत्तरखचरे सौम्पावित्रिर्दक्षिणे याम्प: 又战又 वटेश्वरसिद्धान्ते समागमाधिकारे [3rfrąFrk: VIII [कलाकरयोः सम्बन्धः] उदयास्तयोः कलानां द्वासप्तत्या [७२] करोऽथ मध्याह्न । षट्सहितया नवत्या [९०+६] तदन्तरे चानुपातेन ॥ १० ॥ समप्रोतीया युतिः [समप्रोतीययुत्यध्ययने हेतुः] त्वष्ट्रास्वातिवदुदये दृग्योगे यद्यदन्यथाऽस्तमये ॥ तत्तत् स्याद् दिविचरयोदृग्गणितैक्यं ब्रवीम्यस्मात् ।। ११ ॥ [समप्रोतीययुतिकालसाधनम्] अधिकदिनोदितगुणितादूनदिनादधिकवासराप्तं यत् ॥ तच्चोनदिनाभ्युदितादधिकं भावी गतोऽन्यथा योगः ॥ १२ ॥ तद्विवरमाद्यमेवं द्वितीयमपि चेष्टनाडिकाभिः स्यात् ॥ गतयोरन्तरघटयाऽन्यथा समासेन भाजयेत् प्रथमम् ॥ १३ ॥ इष्टघटीसंगुणितं प्रथमवशादाप्तघटिकाभिः ॥ भूताऽथ भाविनी वा समकलकाला[द]भ्युतिः ग्रहयोः ॥ १४ ॥ ग्रहयुतिविधिः प्रथमः Text of Ms. A : [10] उदयास्तयोः कलानां द्वासप्तत्पा करोथ मध्याही म्रट्सहिताया वनत्पा तदन्तरे वानुयातेन [11] त्वाष्ट्रास्वातिवदुदये दृग्पोगे यद्यदन्पथास्तमये यद्यत्स्पाद्दिविचारयोर्दृगातिरैक्यं व्रवीम्पस्सात् [12] अधिकगुणोदिनोदितगुणितादधिकवासराप्तं पत् तच्चोनदिनाभ्पुदितादधिकं भावे गतोन्पथा योगः [13] तद्विवरमाद्यमेवं द्वितीयमयि देष्टनाडिकाभिः स्पात् गतयोयान्तरयुत्पान्पथा सस्पसेन भाजयेत्प्रथमात् [14] इष्टघटीसंगुणितं प्रथमवशादाप्तघटिकाभिः भूताथ भाविनी वा समकलकालाम्पुतिः ग्रहयोः । ग्रहयुतिविधिः द्यथप्तः ॥ 2. भग्रहयुत्यादिविधिः [नक्षत्रध्रुवकाः] मेषेऽष्ट[८]नखै[२०Iरंशैगवि विदलैस्तै[७ई,१९ई]स्त्रि[३]सप्त[७Iभिजितुमे । त्र्य[३]ष्टि[१६]धृति[१८]भिः कुलीरे वसु[८]भै:[२७] सिहे जलधि[४]नखै:[२०] षष्ठे। १ ।। राम[३]धृति[१८]भिस्तुलायां द्वी[२]न्द्रा[१४]तिधृति[१९ मि]रलिनि कु[१]मनु[१४]नख[२०]*:[२७] धनुषीभ[८]नखै[२०Jर्मकरे विंशति[२०]ब्रिघनै[२७]र्घटे नग[७]त्रिशै:[३०] ।। २ ।। मीनेऽश्विन्यादीनि द्युचरैयांग व्रजन्ति [अगस्त्यलुब्धकधुवकौ] जितुमांशे । सप्ताविंशे[२७]ऽगस्त्यः तद्विशे [२०] लुब्धकध्रुवकः ॥ ३ ॥ [योनः भावी गतो वा] ध्रुवकाढूनेऽभ्यधिके द्युचरे भावी गतो योगः । अन्यद् ग्रहसंयुतिवद् Text of Ms. A : [1] मेषेष्टनस्वैरेशैर्गवि विदलेस्ट्रेस्त्रिसप्तभिजित्तमे त्र्यष्टिधृतिभिः कुलीरे वसुभैः सिहे जलधितसैः षष्टे [2] रामधृतिभिस्तुलायां द्वीन्द्रातिधृतिरलिनि तमनुनस्वैः धनुषीप्रमानरैवर्मकरै विश्वात्रिद्वनैर्घटे नगत्रिशैः [3] मीनेश्विन्पादीनि द्यत्वरैयोग व्रजन्ति निजमांशे सप्ताविंशोगस्त्पाष्वद्विशे लुब्धकध्वकः [4] ध्रुवकाढूनेभ्पधिके द्युवरो भावी गतो ग्रहयोगः

  • अव्पद्ग्रहसंयुतिवद् ध्रुवक्रकान्त्पतः क्षेयाः २६४ वटेश्वरसिद्धान्ते समागमाधिकारे [3rfrąFTR: VIII

[नक्षत्रक्षेपा:]] ध्रुवकक्रान्त्यन्ततः क्षेपाः ॥ ४ ॥ दश [१०] सूर्याः [१२] पञ्च [५] शराः [५] दिशः [१०] शिवाः [११] षड् [६] वियन् [०] नगाः [७] शून्यम् [०] ॥ सूर्या [१२] विश्वे[१३]शौ[११] द्वौ [२] सप्तत्रिशद् [३७] भुजौ [२] रामाः [३] ॥ ५ ॥ वेदा [४] नव [९] षड् [६] ऋतवः [६] कृतर्तवः [६४||[ खाग्नयो [ ३०] ऽङ्गरामाः [ ३६] खम् [०] । तीर्थकृतः [२४] षड्यमलाः [ २६] ख[०]मंशका अश्विनादीनाम् ॥ ६ ॥ ब्राह्मैन्द्रमूलमैत्राग्नेयानां खाग्नयः [३०] कलाः खकृताः [४०] ॥ वैश्वापविशाखानां खभुजा[२०]स्त्वाष्ट्रस्य संशोध्याः । ७ ।। व्रीणि ब्राह्मात् सार्प द्वितयं हस्ताद् द्विदैवतात् षट् ॥ एतानि दक्षिणदिशि विक्षिप्तान्यन्यानि चोत्तरतः ॥ ८ ॥ [ व्याधागस्त्ययोः क्षेपौ] याम्ये क्षिप्तो व्याधः खकृतै[४०]रंशैः नगाचलै[७७]श्च मुनिः ॥ [भेदयुतिः।] बिम्बैक्यदलाच्छुट्ठे समदिक्क्षेपान्तरे भेद: ॥ ९। Text of Ms. A : [5] दश सूर्याः र्पच शरा दिशः शिव ष्वह्वियन्नगाः शून्पम् सूर्या विश्वेष्टी द्धी सप्तत्रिशद् भुजो राम: [6] वेदा नव षदूतवः कृतन्नवः स्वाग्रयोगरामः स्वम् तीथकृतष्वत्द्यमलाः स्वमंशका अश्विनादीनाम् [7] व्राह्मैव्दमूलमैत्राग्नेयानां खाग्नयः कलाः स्वकृताः वैश्चायिविशास्वानां स्वभुजस्त्पाष्ट्रम्प संशौध्पः । [8] त्रीणि व्रह्मात्सार्यं द्वितीयं हस्ताद्घिर्दवता अवद्वः पतानि दक्षिणदिशौ क्षिप्तान्पन्पानि वोतुरत: [9] याम्पे क्षिप्तो व्पाधः खकृतैरंशैः तगाचलैश्च मुनिः छिम्वकदलाछट्ठे समदिक्षेयान्तरे भेद: Note. Vs. 8 is exactly the same as KK (= Khandakhādyaka), I, ix. 13. परिच्छेदः 2] भग्रहयुत्यादिविधिः R& [रोहिणीशकटभेदः]] गवि सप्तदशे [१७] भागे याम्यः सार्धा[१ई]शको यस्य । विक्षेपो रोहिष्या भिनत्ति शकटं दिविचरोऽसौ ॥ १० ॥ - [चन्द्रेण रोहिणीयोगताराभेदः] छादयति योगतारां हिमगुर्याम्येन परमविक्षिप्तः ॥ ११ ॥ [नक्षत्राणां तारासंख्या] गुण ३]शिखि[३]षडि[६]षु[५]शिखि[३ कु१]कृत[४]- गुणा[३]ङ्ग[६]शर[५]दृग्[२]भुजे[२]षु[५]कु[१]कु[१]वेदाः[४] । कृत[४]गुण[३]शिवा[११]क्षि[२Iशिखि[३Jपुं[३]- गुण[३]कृत[४]शत[१००]यम[२]यमल[२]|दन्ताः[३२] ॥ १२ ॥ साभिजित धिष्ण्यानां तारासंख्येयमश्विनादीनाम्। [योगतारालक्षणम्] ज्ञेयाऽत्र योगतारा महीयसी सर्वतारासु ॥ १३ ॥ [नक्षत्राणामाकृतयः] हयमुख-भग-क्षुर-शकट-हरिणशिरो-रत्न-मन्दिरे-ष्व-रिणाम् । भित्तेः शय्या-मञ्चक-कर-मुक्ताफ[ल]-प्रवालानाम् ॥ १४ ॥ Text of Ms. A : [10] गवि सप्तदशे भागे याम्प साधांशक । यस्प विक्षेयो रोहिण्या भिनत्ति शकर्ट दिविचरोसौ । [11] छादेयति योगान्तरां हिमगुर्योम्पॅन परिविक्षिप्तः [12] गुणशिखिषडिषुशिखिकृत्तगुणागशरदृग्भुजेषुक्तत्तवेदः कृतगुणशिवाष्टिशिखिवृंगुणकृतशतपपमयमलादन्ताः [13] साभिजिता धिष्ण्पानां तारासंख्पेयमश्चिनादीनाम् ज्ञेयात्र ये। गतारा महीयसी सर्वतारासु । । [14] हयमुखभगक्षुरशकटहरिणशिरोरत्नमन्दिरेष्वरिणाम्। मित्तेः शद्यायंवककरमुक्ताफप्रवालानाम् 交战守 वटेश्वरसिद्धान्ते समागमाधिकारे [अधिकारः VIII तोरण-वलि-कुण्डल-के{सरिलाङ्गुल-शय्या-गजरदानाम् स्तम्बेरमकर्ण-त्रयचरण-पटह-वलय-मञ्चानाम्] ዘ ፃሂ ከ पर्यडू मृदड्रकयोः सदृशानि च भान्यश्विन्यादीनि । [ध्रुवतारा] तिम्याकृतिताराणां ध्रुवतारा तनुतारा मध्ये ॥ १६ ॥ [नक्षत्रोदयास्तकाले उदयलग्नम्] अपमः शशिवद् ध्रुवकाद् ध्रुवकक्षेपोनसंयुतः स्पष्टः ॥ मध्यस्फुटापमाद्यच्चरासवस्तझुतिविशेषः ॥ १७ ॥ भिन्नैकदिशोः स्पष्टाश्चरासवो भोदयांस्त्यजेत्तेभ्यः ॥ उत्क्रमतः सौम्येभ्यो याम्येभ्योऽव्यत्ययेन फलम् ॥ १८ ॥ क्षयं धन प्रागपरे स्वर्ण षड्भान्विते विलग्ने स्तः । [भानां दृश्यादृश्यत्वम्] स्वेन्द्रां[१४]शाप्तभोदयफलयुत्तोदयलग्नेन तुल्येऽकें। १९ ॥ भानामुदयोऽस्तमयः स्वफलभखण्डोनितास्तलग्नसमे ॥ अस्तोदयलग्नेऽल्पे भमदृश्यमतोऽन्यथा दृश्यम् ॥ २० ॥ Text of Ms. A : [15] तोरणवलिकुण्डलके [16] पर्यङ्कमृदङ्गकयोः सदृशानि च मात्पश्चिन्पादीनिः तिम्पाकृतिताराणा ध्रुवतारा तनुतारा मध्पे [17] अयमः शशिवद्ध्रुवका ध्रुवकक्षेयोनसंयुतस्स्पष्टः मध्पस्वुष्टायमाध्पंवरासवस्तद्युतिविशेषः । 181 भिन्नैकदेशोः स्पष्टाश्चरासवो भोभयात्पज्पेत्तेभ्पः तत्क्रमतः सौभ्पैभ्पो यामेभ्पोव्पपेन फलम् 19] क्षपवृद्धी प्रागपरै --ण भावान्वित विलग्ते स्त: स्वेन्द्रप्तलोदयफलयुक्तोदयलग्ने तुल्येर्के ई20] भानामुदयास्तमये स्वेफलभस्वण्डोनितास्तुलग्नसमे ॥ अस्तोदयलग्ने “ भमदृश्यमतोन्यथा दृश्यम् परिच्छेदः 2] । भग्रहयुत्यादिविधिः RES [भानामस्तदिवसाः] अस्ताकॉनोदयरविलिप्ता रविगति[लिप्ता]हतास्तदहस्ततिः । [ सदोदिततारकाः] उदयरवेरस्तरविर्यदि भूयान्नास्तमेति तदिनो भम् ॥ २१ ॥ [क्रान्तिविषये विशेषः] चरदलयोगे काष्ठा स्फुटापमादन्तरे ककुबू ज्ञेया । [अगस्त्यस्थ दृश्यादृश्यकालः] सिहेऽक्षांशसमेऽर्के केषाञ्चिदगस्त्यमुन्युदयः ॥ २२ ॥ [मतान्तरम्] [अन्येषां मतमेवं] पलभा द्विकृता[४२]हता हृता विशिखैः [५]। लब्धफलोनसंयुताः षडगा [७६] वसुनन्दकाः [९८][क्रमशः ॥ २३ ॥ [एतेन समे वाऽर्को]ऽदृग् दृश्यः स्फुटभास्वरो मुनिः ॥ २४ ॥ Text of Ms. A : [21] अस्ताकौंनोदपरविलिप्ता रविगतिलिप्ताहृतास्तदहस्ताताः उदयरवेरस्तरवर्येदि भूयान्नास्तमेति तदिनो भम् [22] चरदलयोगे काष्टा स्फुटायमादन्तरे ककुपू क्षेयात् सिहेक्षान्नसमेकें केषांचिदगस्त्पमुन्पुदप Hereafter the ms. reads variettaif ST which is repetition by oversight of the same matter occurring in 21 c. [23] पलभाद्विकृताहता हृता विशिखं र्लद्ध **नसंयुताः षडगा वसुनन्दकस्सदा [24] दृग्दृश्यस्फुटभास्करो मुनिः マéロ वटेश्वरसिद्धान्ते समागमाधिकारे [3rfgąFTR: VIII [ग्रहभानां छायादिकर्म] ग्रहभानां हिमकरवत् त्रिप्रश्नोत प्रभादिक कार्यम्। इह नोक्ता यास्तारा नानायत्नैश्च तास्साध्याः ॥ २५ ॥ [भग्रहयुतिकालः] द्युसदां सङ्क्रमसमयः कैश्चिन्निरूपितो गणकैः ॥ दृग्गणितैक्यं येषां स्फुटः स तेषां न तद्भेदः ॥ २६ ॥ [ सप्तषिचारः।] नगदृग्[२७]गुणितैः वर्षेः कलेः शता[१००]ख्यैर्भमाप्यते मुनिभिः ॥ अथवा कलिगतवर्षेर्मनू[१४]नितैश्चापरेषां तैः ॥ २७ ॥ पूर्वो मरीचिरपरस्ततो वसिष्ठस्ततोऽङ्गिराश्चात्रिः ॥ तदनु पुलस्त्यः पुलहः क्रतुरिह मुनयः क्रमेण ते [भुङ्क्ते ] ॥ २८ ॥ [वसिष्ठपत्नी अरुन्धती] सूक्ष्मा वसिष्ठपत्नी जगज्जनित्री त्वरुन्धती साध्वी ॥ यदर्शनेन मर्त्या विधूत[पापाः प्रयान्ति ग्रहलोके] ॥ २९ ॥ Text of Ms. A : [25] ग्रहभानां हिमकरवत्त्रिप्रश्नोत्तप्रभादिक कार्यम्। इह नोक्ता यास्तारा नानायत्नैश्च तास्साध्पाः [26] द्युसदां संक्रमसमसमप: कैश्चिन्निऊपितौ गणक: दृग्गणितैक्यं येषां स्फुटस्स तेषा न तद्भेदः [27] नगदृग्पुते वर्षः कलेः शताख्पैर्भमाय्पते मुनिभिः चेद्गरुवर्षेर्मनूनितेः चापरेषां तैः [28] पूर्वे मरीचिरयरस्ततो वसिष्टस्ततोङ्गिराः चात्त्रिः । तदनु पुलस्त्पः पुलहः कतुरिति यु क्रमेण ते [29] सूक्ष्मी वासिष्टयत्नी जगज्तनित्री त्वरुन्वती साध्वी यद्दर्शनेन मत्पर्धा विधूत Samskritabharatibot (सम्भाषणम्)------परिच्छेदः 2] भग्रहयुत्यादिविधिः R然岛 [उपसंहारः।] [मध्यस्फुट}ग्रहगतयो त्रिप्रश्नग्रहणखेचराभ्युदयाः । चन्द्रोदयो ग्रहयुतिर्भग्रहयोगा विविधविकल्पयुताः ॥ ३० । [विषया येऽस्मिन् ग्रन्थे प्रोक्तास्तान् पठेद् भक्तिपूर्वेण] । गणितगोलशास्त्रविद्यस्स पुनरवैति महोन्नति प्रदीप्तिम् ॥ ३१ ॥ भग्रहयुत्यादिविधिः द्वितीयः ॥ इति श्रीमदानन्दपुरीयभट्टमहदत्तसुतवटेश्वरविरचिते स्वनामसंज्ञिते स्फुटसिद्धान्ते भट्टगोविदावतारिते समागमाधिकारोऽष्टमः ॥ ८ ॥ समाप्तमिदं कालक्रियापट्टम् । Text of Ms. A : [30] - - “ - ग्रेहगतो त्रिप्रश्नग्रहस्वेचरेम्पुदयाः चंद्रोदयो ग्रहयुतिर्भग्रहयोगा तिविविधिविकल्पयु - [31] - RH-- HT--------------------- गणितगोलशास्त्रविद्यस्सयुनरवैति तरोनतं प्रदीयम् ॥ ॥ ग्रहयुत्पादिविधिः द्वितीयः । ।॥ श्रीमदानन्दयुरीयभट्टमहदत्तसुतवदेश्वरविरचिते स्वनामसंज्ञिते भट्टगोविदावतारिते समागमाधिकारोष्टमः ।। । समाप्तेदं कालक्रियायट्टम् । । Note-2 pages are blank before this. VATEsvARA'S GOLA Vatesvara's Gola is found to occur towards the end of Ms. A. The existing text, besides being incomplete (five chapters only being available), is found in disarranged fragments. The sequence of these fragments is as follows : 1. Gollaprašanisā (complete in 7vss.). 2. Chedyakam (vss 1 to 7). 3. Golabandhah (vss. 17 to 28). 4. Gola vāsanā (vss. 1 to 11). 5. Chedyakam (vss. 8 to 15). 6. Golabandhah (vss. 1 to 13 and 14 to 16) 7. Golavāsanā (vss. 12 to 22). The following two fragments occur between vss. 55 and 56 of Chapter IV of Govinda's Supplement to Triprasnadhikara of the Vatesvarasiddhanta (occurring in Ms. A after Chapter VIII of the Vatesvarasiddhanta but not included in the present edition): 8. Golavāsanā (vss. 23 to 33). 9. Bhagolah (vss. 1 to 12). The existing text contains only the fragments of the following five chapters, the remaining chapters being lost : Golapraśaninsã (1), Chedivakam (2), Golabandhah (3), Golavāsanā (4), and Bhagolah (5). In editing the text of Vatesvara's Gola, attempt has been made to reconstruct these chapters by collecting together in proper sequence the various fragments of these chapters. Lalla's Gola has been of great help in doing this, as the arrangement of the chapters in Lalla's Gola and the sequence of the topics set out in those chapters have been closely followed by Vatesvara. One who makes a comparative study of Vatesvara's Gola and Lalla's Gola will be struck by the fact that the two works set out the same thing in practically the same sequence. Sometimes, the words used too are the same. श्रीवटेश्वरविरचित गोलम ܓܕ 1. गोलप्रशंसा मध्याद्यशेषां ग्रहदिव्यचेष्टां गोलं विना सम्यगर्वेति नो ना । यस्मादतोऽभीष्टपदार्थवृत्त्या गोलप्रबन्धं विधिवद् विधास्ये ॥ १ ॥ [गोलप्रशंसा] वक्षो विवक्षोरुहमङ्गनानां निशीथिनी नैव विना निशेशम् ॥ पयोगुडाज्यानि विहाय भोज्यं तन्त्र च गोलेन विना न किञ्चित्। २ ।। धिग्वादिन व्याकरणानभिज्ञ भिषग्वरं कर्मसु मुग्धबुद्धिम्। यज्वानमुच्चैरनधीतवेर्द मौहूर्तिक चादृतगोलखेदम् ॥ ३ ॥ संख्यानवित् सम्यगवैति गोलं गोलार्थवित् खेचरचेष्टितज्ञः । । संख्यानगोलस्थमतिर्न योऽसौ न वेत्ति चेष्टां द्युसदां कथञ्चित् ॥ ४ ॥* Text of Ms. A : [1] मध्पाद्यशेषो ग्रहदिव्पचेष्टां गोलं विना सम्पगर्यति नो ना यस्मादतोक्तिष्टपदार्गवृत्त्पा गोलप्रवन्द्य बिधिवद्विधास्पे । [2] वक्षोरिवक्षोरुहमङ्गनानां निशीथिनी नैव विना निशास्पाम् । . ययोगुडाज्पानि विहाय भोज्पं। तन्त्र च गोलेन विना न किमित् । [3] धिग्वादिन व्याकरणानभिज्ञ भिषग्वरं कर्मसु मुग्वबुद्धिम् पज्वानमुश्चैरनधीतवैद मौहुर्तिक चाहतगोलखेदम् । [4] संख्पानवित्सम्पगवैति गोलं गोलाथवित्खेचरचेष्टितज्ञः संख्पानगोंलस्तमतिर्न योसौ नवत्रि चेष्टा द्युसर्दा कर्थवेत् । 1. Cf. LG (= Lallaʼs Gola), i. 2. 2. Cf. LG, i. 3. 3. Cf. BrSpSi (= Brahma-sphuta-siddhanta), xxii. 3; LG, i. 4. Ro 8 वटेश्वरगोले [अध्यायः 1 अपरोक्षमिव प्रदर्शयेद्यो मध्यादिकभुक्तिकादिकम् ॥ यत एव मतस्स मेधसामाचार्यः स्फुटगोलतत्त्ववित् ॥ ५ ॥' [गोलात् किं ज्ञायते] गोलको गम्यते ज्ञायतेऽस्मादितीत्थ बुर्धगोंलशब्दानुशास्तिनिरुत्ता किमस्मात्पुनर्गम्यते खेचरक्ष्माभसंस्थानपूर्वं व्यालीकात्तु सत् तद्यथा - पद्मनालादिषु स्नायुवेधादिभिर्वाऽथ वैद्या मखज्ञाश्च शुष्केष्टिवेद्या मखादीनि वा रूपसर्गागमप्रत्ययाङ्गादिभिः साधुशब्दं च तज्ज्ञा विदन्त्येव साम्वत्सरा वा धनुज्येषुबाह्वग्रकर्णावलम्बैश्चतुस्त्र्यश्रिवृत्तायतक्षेत्रसूत्रादिभिः संस्थिति खेचरक्षश्रुतीः ॥ ६ ॥* Text of Ms. A : [5] अयरोक्षमितिप्तदर्शये यन्मध्पादिकमुक्तिमादितः यत पव भतस्स्वमेधसामातार्यस्स्फुटगोलतत्त्ववित् [6] गोयेर्गम्पते ज्ञायतेस्मादितीत्थं बुधै गोंलशच्चानुशास्तिमिरुत्तातिभस्मात्पुनर्गम्पस्वेतेचरः । क्ष्माभसंस्छ