← सर्गः २३ रामायणम्/सुन्दरकाण्डम्
सुन्दरकाण्डम्
वाल्मीकिः
सर्गः २५ →

श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे द्वितीयः सर्गः ॥५-२॥


प्रसक्ताश्रुमुखीत्येवं ब्रुवन्ती जनकात्मजा |	
अधोमुखमुखी बाला विलप्तुमुपचक्रमे || ५.२४.१||
	
उन्मत्तेव प्रमत्तेव भ्रान्तचित्तेव शोचती |	
उपावृत्ता किशोरीव विवेष्टन्ती महीतले || ५.२४.२||	

राघवस्याप्रमत्तस्य रक्षसा कामरूपिणा |	
रावणेन प्रमथ्याहमानीता क्रोशती बलात् || ५.२४.३||	

राक्षसी वशमापन्ना भर्त्यमाना सुदारुणम् |	
चिन्तयन्ती सुदुःखार्ता नाहं जीवितुमुत्सहे || ५.२४.४||
	
न हि मे जीवितेनार्थो नैवार्थैर्न च भूषणैः |	
वसन्त्या राक्षसी मध्ये विना रामं महारथम् || ५.२४.५||	

धिङ्मामनार्यामसतीं याहं तेन विना कृता |	
मुहूर्तमपि रक्षामि जीवितं पापजीविता || ५.२४.६||
	
का च मे जीविते श्रद्धा सुखे वा तं प्रियं विना |	
भर्तारं सागरान्ताया वसुधायाः प्रियं वदम् || ५.२४.७||	

भिद्यतां भक्ष्यतां वापि शरीरं विसृजाम्यहम् |	
न चाप्यहं चिरं दुःखं सहेयं प्रियवर्जिता || ५.२४.८||	

चरणेनापि सव्येन न स्पृशेयं निशाचरम् |	
रावणं किं पुनरहं कामयेयं विगर्हितम् || ५.२४.९||	

प्रत्याख्यातं न जानाति नात्मानं नात्मनः कुलम् |	
यो नृशंस स्वभावेन मां प्रार्थयितुमिच्छति || ५.२४.१०||	

छिन्ना भिन्ना विभक्ता वा दीप्ते वाग्नौ प्रदीपिता |	
रावणं नोपतिष्ठेयं किं प्रलापेन वश् चिरम् || ५.२४.११||	

ख्यातः प्राज्ञः कृतज्ञश्च सानुक्रोशश्च राघवः |	
सद्वृत्तो निरनुक्रोशः शङ्के मद्भाग्यसङ्क्षयात् || ५.२४.१२||	

राक्षसानां जनस्थाने सहस्राणि चतुर्दश |	
येनैकेन निरस्तानि स मां किं नाभिपद्यते || ५.२४.१३||	

निरुद्धा रावणेनाहमल्पवीर्येण रक्षसा |	
समर्थः खलु मे भर्ता रावणं हन्तुमाहवे || ५.२४.१४||	

विराधो दण्डकारण्ये येन राक्षसपुङ्गवः |	
रणे रामेण निहतः स मां किं नाभिपद्यते || ५.२४.१५||	

कामं मध्ये समुद्रस्य लङ्केयं दुष्प्रधर्षणा |	
न तु राघवबाणानां गतिरोधी ह विद्यते || ५.२४.१६||	

किं नु तत्कारणं येन रामो दृढपराक्रमः |	
रक्षसापहृतां भार्यामिष्टां नाभ्यवपद्यते || ५.२४.१७||	

इहस्थां मां न जानीते शङ्के लक्ष्मणपूर्वजः |	
जानन्नपि हि तेजस्वी धर्षणां मर्षयिष्यति || ५.२४.१८||	

हृतेति योऽधिगत्वा मां राघवाय निवेदयेत् |	
गृध्रराजोऽपि स रणे रावणेन निपातितः || ५.२४.१९||	

कृतं कर्म महत्तेन मां तदाभ्यवपद्यता |	
तिष्ठता रावणद्वन्द्वे वृद्धेनापि जटायुषा || ५.२४.२०||	

यदि मामिह जानीयाद्वर्तमानां स राघवः |	
अद्य बाणैरभिक्रुद्धः कुर्याल्लोकमराक्षसं || ५.२४.२१||	

धमेच्च पुरीं लङ्कां शोषयेच्च महोदधिम् |	
रावणस्य च नीचस्य कीर्तिं नाम च नाशयेत् ||५.२४.२२||	

ततो निहतनथानां राक्षसीनां गृहे गृहे |	
यथाहमेवं रुदती तथा भूयो न संशयः |	
अन्विष्य रक्षसां लङ्कां कुर्याद्रामः सलक्ष्मणः || ५.२४.२३||
	
न हि ताभ्यां रिपुर्दृष्टो मुहूतमपि जीवति |	
चिता धूमाकुलपथा गृध्रमण्डलसङ्कुला |	
अचिरेण तु लङ्केयं श्मशानसदृशी भवेत् || ५.२४.२४||	

अचिरेणैव कालेन प्राप्स्याम्येव मनोरथम् |	
दुष्प्रस्थानोऽयमाख्याति सर्वेषां वो विपर्ययः || ५.२४.२५||	

यादृशानि तु दृश्यन्ते लङ्कायामशुभानि तु |	
अचिरेणैव कालेन भविष्यति हतप्रभा || ५.२४.२६||
	
नूनं लङ्का हते पापे रावणे राक्षसाधिपे |	
शोषं यास्यति दुर्धर्षा प्रमदा विधवा यथा || ५.२४.२७||	

पुष्योत्सवसमृद्धा च नष्टभर्त्री सराक्षसा |	
भविष्यति पुरी लङ्का नष्टभर्त्री यथाङ्गना || ५.२४.२८||	

नूनं राक्षसकन्यानां रुदन्तीनां गृहे गृहे |	
श्रोष्यामि नचिरादेव दुःखार्तानाम् इह ध्वनिम् || ५.२४.२९||	

सान्धकारा हतद्योता हतराक्षसपुङ्गवा |	
भविष्यति पुरी लङ्का निर्दग्धा रामसायकैः || ५.२४.३०||	

यदि नाम स शूरो मां रामो रक्तान्तलोचनः |	
जानीयाद्वर्तमानां हि रावणस्य निवेशने || ५.२४.३१||
	
अनेन तु नृशंसेन रावणेनाधमेन मे |	
समयो यस्तु निर्दिष्टस्तस्य कालोऽयमागतः || ५.२४.३२||	

अकार्यं ये न जानन्ति नैरृताः पापकारिणः |	
अधर्मात्तु महोत्पातो भविष्यति हि साम्प्रतम् || ५.२४.३३||	

नैते धर्मं विजानन्ति राक्षसाः पिशिताशनाः |	
ध्रुवं मां प्रातराशार्थे राक्षसः कल्पयिष्यति || ५.२४.३४||
	
साहं कथं करिष्यामि तं विना प्रियदर्शनम् |	
रामं रक्तान्तनयनमपश्यन्ती सुदुःखिता || ५.२४.३५||	

यदि कश्चित्प्रदाता मे विषस्याद्य भवेदिह |	
क्षिप्रं वैवस्वतं देवं पश्येयं पतिना विना || ५.२४.३६||
	
नाजानाज्जीवतीं रामः स मां लक्ष्मणपूर्वजः |	
जानन्तौ तौ न कुर्यातां नोर्व्यां हि मम मार्गणम् || ५.२४.३७||
	
नूनं ममैव शोकेन स वीरो लक्ष्मणाग्रजः |	
देवलोकमितो यातस्त्यक्त्वा देहं महीतले || ५.२४.३८||	

धन्या देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः |	
मम पश्यन्ति ये नाथं रामं राजीवलोचनम् || ५.२४.३९||	

अथ वा न हि तस्यार्थे धर्मकामस्य धीमतः |	
मया रामस्य राजर्षेर्भार्यया परमात्मनः || ५.२४.४०||	

दृश्यमाने भवेत्प्रीतः सौहृदं नास्त्यपश्यतः |	
नाशयन्ति कृतघ्रास्तु न रामो नाशयिष्यति || ५.२४.४१||
	
किं नु मे न गुणाः के चित्किं वा भाग्य क्षयो हि मे |	
याहं सीता वरार्हेण हीना रामेण भामिनी || ५.२४.४२||
	
श्रेयो मे जीवितान्मर्तुं विहीना या महात्मना |	
रामादक्लिष्टचारित्राच्छूराच्छत्रुनिबर्हणात् || ५.२४.४३||	

अथ वा न्यस्तशस्त्रौ तौ वने मूलफलाशनौ |	
भ्रातरौ हि नर श्रेष्ठौ चरन्तौ वनगोचरौ || ५.२४.४४||	

अथ वा राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना |	
छद्मना घातितौ शूरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ || ५.२४.४५||	

साहमेवङ्गते काले मर्तुमिच्छामि सर्वथा |	
न च मे विहितो मृत्युरस्मिन्दुःखेऽपि वर्तति || ५.२४.४६||	

धन्याः खलु महात्मानो मुनयः सत्यसंमताः |	
जितात्मानो महाभागा येषां न स्तः प्रियाप्रिये || ५.२४.४७||
	
प्रियान्न सम्भवेद्दुःखमप्रियादधिकं भयम् |	
ताभ्यां हि ये वियुज्यन्ते नमस्तेषां महात्मनाम् || ५.२४.४८||	

साहं त्यक्ता प्रियेणेह रामेण विदितात्मना |	
प्राणांस्त्यक्ष्यामि पापस्य रावणस्य गता वशम् || ५.२४.४९||