← सर्गः ३३ रामायणम्/सुन्दरकाण्डम्
सुन्दरकाण्डम्
वाल्मीकिः
सर्गः ३५ →

श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे द्वितीयः सर्गः ॥५-२॥

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हनुमान् हरियूथपः । 
दुःखाद्दुःखाभिभूतायाः सान्त्वमुत्तरमब्रवीत् ।। ५.३४.१।। 

अहं रामस्य सन्देशाद्देवि दूतस्तवागतः । 
वैदेहि कुशली रामस्त्वां च कौशलमब्रवीत् ।। ५.३४.२।। 

यो ब्राह्ममस्त्रं वेदांश्च वेद वेदविदां वरः । 
स त्वां दाशरथी रामो देवि कौशलमब्रवीत् ।। ५.३४.३।। 

लक्ष्मणश्च महातेजा भर्तुस्ते ऽनुचरः प्रियः । 
कृतवाञ्छोकसन्तप्तः शिरसा ते ऽभिवादनम् ।। ५.३४.४।। 

सा तयोः कुशलं देवी निशम्य नरसिंहयोः । 
प्रीतिसंहृष्टसर्वाङ्गी हनुमन्तमथाब्रवीत् ।। ५.३४.५।। 

कल्याणी बत गाथेयं लौकिकी प्रतिभाति मा । 
एति जीवन्तमानन्दो नरं वर्षशतादपि ।। ५.३४.६।। 

तया समागते तस्मिन् प्रीतिरुत्पादिता ऽद्भुता । 
परस्परेण चालापं विश्वस्तौ तौ प्रचक्रतुः ।। ५.३४.७।। 

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हनुमान् हरियूथपः । 
सीतायाः शोकदीनायाः समीपमुपचक्रमे ।। ५.३४.८।। 

यथा यथा समीपं स हनुमानुपसर्पति । 
तथा तथा रावणं सा तं सीता परिशङ्कते ।। ५.३४.९।। 

अहो धिग् दुष्कृतमिदं कथितं हि यदस्य मे । 
रूपान्तरमुपागम्य स एवायं हि रावणः ।। ५.३४.१०।। 

तामशोकस्य शाखां सा विमुक्ता शोककर्शिता । 
तस्यामेवानवद्याङ्गी धरण्यां समुपाविशत् ।। ५.३४.११।। 

हमुमानपि दुःखार्तां तां दृष्ट्वा भयमोहिताम् । 
अवन्दत महाबाहुस्ततस्तां जनकात्मजाम् । 
सा चैनं भयवित्रस्ता भूयो नैवाभ्युदैक्षत ।। ५.३४.१२।। 

तं दृष्ट्वा वन्दमानं तु सीता शशिनिभानना । 
अब्रवीद्दीर्घमुच्छ्वस्य वानरं मधुरस्वरा ।।। ५.३४.१३।। 

मायां प्रविष्टो मायावी यदि त्वं रावणः स्वयम् । 
उत्पादयसि मे भूयः सन्तापं तन्न शोभनम् ।। ५.३४.१४।। 

स्वं परित्यज्य रूपं यः परिव्राजकरूपधृत् । 
जनस्थाने मया दृष्टस्त्वं स एवासि रावणः ।। ५.३४.१५।। 

उपवासकृशां दीनां कामरूप निशाचर । 
सन्तापयसि मां भूयः सन्तप्तां तन्न शोभनम् ।। ५.३४.१६।। 

अथवा नैतदेवं हि यन्मया परिशङ्कितम् । 
मनसो हि मम प्रीतिरुत्पन्ना तव दर्शनात् ।। ५.३४.१७।। 

यदि रामस्य दूतस्त्वमागतो भद्रमस्तु ते । 
पृच्छामि त्वां हरिश्रेष्ठ प्रिया रामकथा हि मे ।। ५.३४.१८।। 

गुणान् रामस्य कथय प्रियस्य मम वानर ।
चित्तं हरसि मे सौम्य नदीकूलं यथा रयः ।। ५.३४.१९।।

अहो स्वप्नस्य सुखता या ऽहमेंव चिराहृता । 
प्रेषितं नाम पश्यामि राघवेण वनौकसम् ।। ५.३४.२०।। 

स्वप्ने ऽपि यद्यहं वीरं राघवं सहलक्ष्मणम् । 
पश्येयं नावसीदेयं स्वप्नो ऽपि मम मत्सरी ।। ५.३४.२१।। 

नाहं स्वप्नमिमं मन्ये स्वप्ने दृष्ट्वा हि वानरम् । 
न शक्यो ऽभ्युदयः प्राप्तुं प्राप्तश्चाभ्युदयो मम ।। ५.३४.२२।। 

किन्नु स्याच्चित्तमोहो ऽयं भवेद्वातगतिस्त्वियम् । 
उन्मादजो विकारो वा स्यादियं मृगतृष्णिका ।। ५.३४.२३।। 

अथवा नायमुन्मादो मोहो ऽप्युन्मादलक्षणः । 
संबुद्ध्ये चाहमात्मानमिमं चापि वनौकसम् ।। ५.३४.२४।। 

इत्येवं बहुधा सीता संप्रधार्य बलाबलम् । 
रक्षसां कामरूपत्वान्मेने तं राक्षसाधिपम् ।। ५.३४.२५।। 

एतां बुद्धिं तदा कृत्वा सीता सा तनुमध्यमा । 
न प्रतिव्याजहाराथ वानरं जनकात्मजा ।। ५.३४.२६।। 

सीतायाश्चिन्तितं बुद्ध्वा हनुमान् मारुतात्मजः । 
श्रोत्रानुकूलैर्वचनैस्तदा तां सम्प्रहर्षयत् ।। ५.३४.२७।। 

आदित्य इव तेजस्वी लोककान्तः शशी यथा ।। ५.३४.२८।। 

राजा सर्वस्य लोकस्य देवो वैश्रवणो यथा । 
विक्रमेणोपपन्नश्च यथा विष्णुर्महायशाः ।। ५.३४.२९।। 

सत्यवादी मधुरवाग् देवो वाचस्पतिर्यथा । 
रूपवान् सुभगः श्रीमान् कन्दर्प इव मूर्तिमान् ।। ५.३४.३०।। 
. 
स्थानक्रोधः प्रहर्ता च श्रेष्ठो लोके महारथः ।
बाहुच्छायामवष्टब्धो यस्य लोको महात्मनः ।। ५.३४.३१।। 

अपकृष्याश्रमपदान्मृगरूपेण राघवम् । 
शून्ये येनापनीता ऽसि तस्य द्क्ष्यसि यत्फलम् ।। ५.३४.३२।। 

नचिराद्रावणं सङ्ख्ये यो वधिष्यति वीर्यवान् । 
रोषप्रमुक्तैरिषुभिर्ज्वलद्भिरिव पावकैः ।। ५.३४.३३।। 

तेनाहं प्रेषितो दूतस्त्वत्सकाशमिहागतः । 
त्वद्वियोगेन दुःखार्तः स त्वां कौशलमब्रवीत् ।। ५.३४.३४।। 

लक्ष्मणश्च महातेजाः सुमित्रानन्दवर्धनः । 
अभिवाद्य महाबाहुः स त्वां कौशलमब्रवीत् ।। ५.३४.३५।। 

रामस्य च सखा देवि सुग्रीवो नाम वानरः । 
राजा वानरमुख्यानां स त्वां कौशलमब्रवीत् ।। ५.३४.३६।। 

नित्यं स्मरति रामस्त्वां ससुग्रीवः सलक्ष्मणः । 
दिष्ट्या जीवसि वैदेहि राक्षसीवशमागता ।। ५.३४.३७।। 

नचिराद्द्रक्ष्यसे रामं लक्ष्मणं च महाबलम् । 
मध्ये वानरकोटीनां सुग्रीवं चामितौजसम् ।। ५.३४.३८।। 

अहं सुग्रीवसचिवो हनुमान्नाम वानरः । 
प्रविष्टो नगरीं लङ्कां लङ्घयित्वा महोदधिम् ।। ५.३४.३९।। 

कृत्वा मूर्ध्नि पदन्यासं रावणस्य दुरात्मनः । 
त्वां द्रष्टुमुपयातो ऽहं समाश्रित्य पराक्रमम् ।। ५.३४.४०।। 

नाहमस्मि तथा देवि यथा मामवगच्छसि । 
विशङ्का त्यज्यतामेषा श्रद्धत्स्व वदतो मम ।। ५.३४.४१।। 

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमत्सुन्दरकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः ।। ५.३४।।